పూర్వకాలములను గూర్చి

పూర్వకాలములను గూర్చి "పూర్వదినములు ఇప్పటి దినములకంటె మంచివైనవేమని నీవు చెప్పవద్దు; అట్లు విచారించుట జ్ఞానయుక్తము కాదు."

1. ఈ వాక్యానికి, దాని సందర్భానికి మధ్య ఏ సంబంధమూ కనుగొనడం సులభం కాదు; ఈ మాటలకు, వాటికి ముందున్న లేదా వెనుక వచ్చే మాటలకు మధ్య ఏ సంబంధమూ కనబడదు. ఇది సొలొమోను సామెతలలోని అనేక వాక్యాలవలె విడిగా, స్వతంత్రంగా ఉన్న వాక్యంగా కనిపిస్తుంది. అయితే ఆ వాక్యాలవలె ఇదికూడా ఒక బరువైన సత్యాన్ని కలిగి ఉంది; అది గంభీరమైన ఆలోచనకు తగినది. ఈ ప్రశ్న యొక్క భావం ఇదే కాదా? ఒక ఊహ నిజమైనదే కాక, అది నిజమని స్పష్టంగా రుజువు కూడా అయి ఉంటేనే తప్ప, దాని కారణాన్ని విచారించడం జ్ఞానం కాదు. కాబట్టి "పూర్వదినములు ఇప్పటి దినములకంటె మంచివి" అనే ఈ ఊహ యొక్క కారణాన్ని విచారించడం జ్ఞానం కాదు; ఎందుకంటే ఇది ఎంత సామాన్యమైనదైనా, ఇది ఇంతవరకు ఎన్నడూ రుజువు కాలేదు, నిజానికి ఎన్నటికీ కాజాలదు.

2. "పూర్వదినములు ఈ దినములకంటె మంచివి, అదీ అనేక విషయాలలో" అనే ఈ ఊహంత విస్తృతంగా లోకంలో చెలామణి అయిన ఊహలు బహుశా అరుదు. మనం ఇప్పుడు కాలము యొక్క అడుగుభాగపు మడ్డిలో జీవిస్తున్నామనీ, లోకం ఒకవిధంగా వృద్ధమైపోయిందనీ, అందువలన అందులోని ప్రతిదీ క్షీణదశలో ఉందనీ సాధారణంగా భావిస్తారు. ప్రత్యేకించి, కొన్ని యుగాల క్రితం మనుషులు ఇప్పటికంటె ఎంతో ఎత్తయిన ఆకారం కలిగి ఉండేవారనీ; వారికి ఎంతో గొప్ప సామర్థ్యాలుండేవనీ, ఇంకా లోతైన, బలమైన బుద్ధిని వారు అనుభవించారనీ, దాని ఫలితంగా అన్ని రకాల వారి రచనలు తరువాతి కాలాల రచనలకంటె ఎంతో శ్రేష్ఠమైనవనీ భావిస్తారు. అన్నిటికంటె ముఖ్యంగా, పూర్వతరాల మనుషులు సద్గుణంలో ప్రస్తుత తరాన్ని మించి ఉండేవారనీ; ప్రతి యుగంలో, ప్రతి జాతిలో మానవజాతి అంతకంతకూ దిగజారిందనీ, ఆ విధంగా చివరకు స్వర్ణయుగం నుండి ఇనుప యుగానికి పడిపోయిందనీ, ఇప్పుడు న్యాయం భూమి నుండి పారిపోయిందనీ భావిస్తారు.

3. ఈ ఊహల యొక్క సత్యాన్ని పరిశీలించే ముందు, అవి ఎలా పుట్టాయో విచారిద్దాం.

లోకం ఒకప్పుడు ఇప్పటికంటె ఎంతో శ్రేష్ఠమైన స్థితిలో ఉండేదనే సాధారణ ఊహ విషయానికొస్తే, ఇది (స్వర్ణయుగాన్ని గూర్చిన కల్పిత కథలన్నీ పుట్టినట్లే) మన ఆది తల్లిదండ్రులను గూర్చి, వారి పరదైసు స్థితిని గూర్చి ఉన్న కొన్ని అస్పష్టమైన సంప్రదాయాల నుండి పుట్టిందని మనం సులభంగా నమ్మవచ్చు కదా?

విద్వాంసులు సేకరించిన ప్రాచీన రచనల శకలాలు అనేకం దీనికే సంబంధించినవి. కాబట్టి ఈ ఊహలో కొంత సత్యం ఉందని మనం అంగీకరించవచ్చు; ఎందుకంటే ఆదాము హవ్వలు పరదైసులో గడిపిన దినాలు వారి సంతతివారు గడిపిన ఏ దినములకంటెను, క్రీస్తు భూమిపై పరిపాలించడానికి తిరిగి వచ్చేవరకు గడపబోయే ఏ దినములకంటెను ఎంతో శ్రేష్ఠమైనవని నిశ్చయమే.

4. అయితే మనుషులు ఒకప్పుడు ఇప్పటికంటె పెద్ద ఆకారం కలిగి ఉండేవారనే ఆ ఊహ ఎక్కడ నుండి పుట్టి ఉంటుంది? ఇది దాదాపు అన్ని జాతులలో, అన్ని యుగాలలో సాధారణంగా వ్యాపించిన అభిప్రాయం. అందువల్లనే సుమారు రెండు వేల సంవత్సరాల క్రితం వర్జిల్ రాసిన ప్రసిద్ధ పంక్తి ఇలా ఉంది —

48 [1872 ముద్రణ నుండి పాఠం] పూర్వకాలములను గూర్చి Qualia nunc hominum producit corpora tellus. [ఇప్పుడు భూమి ఇటువంటి మానవ శరీరాలను పుట్టిస్తోంది.]

[దీనిని పిట్ ఇలా అనువదించాడు: — "ఈ చీకటి, దిగజారిన దినాలకు అవమానం తెచ్చే మనుషులవంటివారు, ఆ భారీ బండను ఎత్తడానికి పన్నెండుమంది బలవంతులు కూడా చాలరు." — సంపాదకుడు.] అలాగే, అతనికి దాదాపు వెయ్యి సంవత్సరాల ముందు, హోమర్ తన వీరులలో ఒకడు పదిమంది మనుషులు కూడా ఎత్తలేని ఒక రాతిని విసిరినట్లు చెబుతాడు — hoioi nyn brotoi [ఇప్పటి మనుషులవంటివారు] — అంటే ఇప్పుడున్న మనుషులవంటివారు. నిజమే, అన్ని యుగాలలో, లోకంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో రాకాసులు ఉన్నారని మనం అంగీకరిస్తాము. ఆదికాండములో చెప్పబడిన జలప్రళయానికి ముందటివారు అటువంటివారా కాదా (అనేకులు దీనిని ప్రశ్నించారు) అనేది ఎలా ఉన్నా, బాషాను రాజైన ఓగు, గాతు వాడైన గొల్యాతు అటువంటివారేనని మనం సందేహించలేము. అనాకు సంతానములో (లేదా వారసులలో) అనేకులు కూడా అటువంటివారే. అయితే ఏ యుగంలోనైనా, ఏ జాతిలోనైనా సామాన్యంగా మనుషులు ఇప్పటికంటె పెద్దవారుగా ఉండేవారని కనబడదు. గత అనేక శతాబ్దాలుగా వారు అలా లేరని మనకు బాగా తెలుసు, ఎందుకంటే బయటపడిన సమాధులు, శవపేటికలు ఇప్పుడు వాడుకలో ఉన్నవాటి పరిమాణంతోనే సరిగ్గా సమానంగా ఉన్నాయి. రోమ్‌లోని భూగర్భ సమాధులలో, పదహారు వందల సంవత్సరాల క్రితం రాతిలో చెక్కబడిన శవాల గూళ్ళలో ఏ ఒక్కటీ ఆరు అడుగుల పొడవు లేదు, కొన్ని దానికంటె కొంచెం తక్కువ. అన్నిటికంటె ముఖ్యంగా, ఈజిప్టు పిరమిడ్లు (ప్రత్యేకించి రాజైన చియోప్స్‌ది) ఎటువంటి సహేతుక సందేహానికి తావులేకుండా కనీసం మూడు వేల సంవత్సరాలుగా నిలిచి ఉన్నాయి. అయినా వాటి నుండి తెచ్చిన మమ్మీలలో (పరిమళద్రవ్యాలతో భద్రపరచిన శరీరాలలో) ఏదీ ఐదు అడుగుల పది అంగుళాలకంటె పొడవు లేదు.

5. అయితే ఈ ఊహ లోకంలో ఇంత కాలం, ఇంత విస్తృతంగా ఎలా ప్రబలింది?

దీనిని ఇలా వివరించవచ్చని నాకు అనిపిస్తోంది: గొప్ప, చిన్న అనేవి సాపేక్ష పదాలు; మనుషులందరూ వస్తువులను తమతో పోల్చుకొని గొప్పతనాన్ని, చిన్నతనాన్ని నిర్ణయిస్తారు. కాబట్టి మనం పిల్లలుగా ఉన్నప్పటికంటె ఇప్పుడు మనుషులు పెద్దవారని మనం అనుకోవడం వింత కాదు. నా స్వంత విషయంలో దీనికి ఒక విశేషమైన ఉదాహరణ నాకు గుర్తుంది: ఏడు సంవత్సరాలు విడిచి వెళ్ళిన తరువాత, నేను పెరిగిన పాఠశాలను చూడాలని నాకు గొప్ప కోరిక కలిగింది. అక్కడికి వెళ్ళినప్పుడు, నేను చదువుకొన్న రోజుల్లో ఉన్న బాలురకంటె ఇప్పటి బాలురు ఎంతో చిన్నవారుగా ఉండడం చూసి ఆశ్చర్యపోయాను. "పదేళ్ల క్రితం నా సహపాఠులలో చాలామంది నాకంటె తలెత్తు పొడవుగా ఉండేవారు; ఇప్పుడు పాఠశాలలో ఉన్నవారిలో కొందరే నా భుజం వరకు వస్తారు." చాలా నిజమే: కానీ దీనికి కారణమేమిటి? నిజానికి చాలా స్పష్టమైనదే: వారు చిన్నవారు కావడం వల్ల కాదు, పదేళ్ల క్రితం కంటె నేను పెద్దవాడినవడం వల్ల. సాధారణంగా మనుషులు మానవజాతి ఎత్తు తగ్గిపోతోందని భావించడానికి ఇదే కారణమని నేను నిజంగా నమ్ముతున్నాను. తమ చుట్టూ ఉన్నవారిలో చాలామంది తమకంటె పొడవుగా, పెద్దగా ఉన్న కాలాన్ని వారు గుర్తుంచుకొంటారు. అంతేకాదు, మనుషులందరూ తమ తమ తరాలలో వరుసగా ఇదే చేశారు. ఈ పొరపాటు తెలియకుండానే తండ్రి నుండి కుమారునికి సంక్రమిస్తూ వచ్చి, బహుశా కాలాంతం వరకు అలాగే సాగుతుంది గనుక, అందరూ ఒకే పొరపాటులో పడడం ఆశ్చర్యమా?

6. అయితే ప్రాచీన దినాలలో మనిషి బుద్ధి, అతని మానసిక సామర్థ్యాలన్నీ ఇప్పటికంటె పెద్దవిగా ఉండేవనీ, భూమి యొక్క ప్రాచీన నివాసులకు ప్రస్తుతం ఉన్నవారికంటె ఎంతో గొప్ప ప్రతిభ ఉండేదనీ కూడా ఒక సాధారణ ఊహ ఉంది. గొప్ప పాండిత్యం గల పురుషులు ఈ అభిప్రాయం కలిగి, దానికోసం అత్యంత ఆవేశంతో వాదించారు. తత్వవేత్తలు, కవులు, చరిత్రకారులైన అనేకమంది ప్రాచీన రచయితలను తరువాతి యుగాల రచయితలు మించడం కాదు, సమానం కావడం కూడా సులభం కాదని ఒప్పుకోవచ్చు. కవులుగా హోమర్, వర్జిల్; చరిత్రకారులుగా థుసిడిడీస్, లివీలను ఉదహరించవచ్చు. అయితే ఈ రచయితలలో చాలామందిని గూర్చి ఇంతలో గమనించవలసినదేమంటే, వారిలో ప్రతి ఒక్కడూ ఒకే గ్రంథాన్ని రచించడానికి, తీర్చిదిద్దడానికి తన జీవితమంతా వెచ్చించాడు. అంత శ్రమ వాటిపై పెట్టినప్పుడు అవి అత్యంత సొగసుగా పూర్తి కావడంలో ఆశ్చర్యమేముంది! ఐరోపాలో గాని, లోకంలో గాని ఎవరైనా ఏదైనా గ్రంథాన్ని పూర్తి చేయడంలో అంత శ్రమ తీసుకొన్నారని నేను సందేహిస్తున్నాను: లేనట్లయితే అది బహుశా ముందు వచ్చిన ఏ గ్రంథాన్నైనా మించకపోయినా సమానమై ఉండేది.

7. అయితే సామాన్య ప్రజలు ప్రాచీన కాలంలో ఇప్పటి కాలంలోకంటె ఇసుమంతైనా తెలివైనవారు కారని మనం అత్యంత ప్రామాణికమైన రికార్డుల నుండి సులభంగా గ్రహించవచ్చు. మనకు నిశ్చితమైన వివరాలు ఉన్న అతి ప్రాచీన జాతులలో ఒకటి ఈజిప్టు జాతి. వారి ఆరాధనా వస్తువులను తలచుకొంటే, వారి బుద్ధిని గూర్చి, పాండిత్యాన్ని గూర్చి మనం ఏమి ఊహించగలం? అవి కుక్కలు, పిల్లులవంటి అత్యంత నీచమైన జంతువులే కాక, వారి స్వంత తోటలలో పెరిగే ఉల్లికాడలు, ఉల్లిపాయలు కూడా. నిజానికి, తనతో విభేదించడానికి సాహసించినవారందరినీ అత్యంత నీచమైన దూషణతో చూసే అలవాటు గల ఒక గొప్ప మనిషిని నేను ఎరుగుదును (నేను డాక్టర్ జాన్సన్ గూర్చి చెప్పడం లేదు

— మిస్టర్ హచిన్సన్‌తో పోలిస్తే ఆయన కేవలం ఒక ఆస్థాన సభికుడు), ఆయన వారిని గూర్చి అలాంటిది నమ్మేంత ఇంగితజ్ఞానం లేనివారందరినీ నీచంగా దూషించాడు. ఈజిప్టు ప్రాచీన నివాసులకు ఇదంతటిలో లోతైన గూఢార్థం ఉండేదని ఆయన నిర్ద్వంద్వంగా ఖండితంగా చెబుతున్నాడు (కానీ మాకు ఎలాంటి రుజువూ ఇవ్వడానికి దిగిరాకుండా). నమ్మగలవాడు నమ్మనీ. ఏ మనిషి వట్టి మాట మీదా నేను దానిని నమ్మలేను. పిల్లులను ఆరాధించడంలో వారికి, మన బడిపిల్లలు వాటిని హింసించడంలో కంటె ఎక్కువ లోతైన అర్థం ఏమీ లేదని నేను నమ్ముతాను. మూడు వేల సంవత్సరాల క్రితం సామాన్య ఈజిప్షియన్లు, ఈ రోజు ఇంగ్లాండ్, వేల్స్‌లోని సామాన్య దున్నేవారు ఎంత తెలివైనవారో అంతే తెలివైనవారని నేను భావిస్తాను. వారి సహజ బుద్ధి, వారి ఎత్తువలె, మన బుద్ధితో సమానమైనదే; వారి విద్య, అంటే వారు సంపాదించిన జ్ఞానం, ఫ్రాన్స్, హాలండ్ లేదా జర్మనీలోని అదే స్థాయి వ్యక్తుల జ్ఞానం కంటె అనేక మెట్లు తక్కువని నేను ఊహిస్తాను.

8. అయినా, పూర్వకాలపు ప్రజలు సద్గుణంలో మనల్ని గొప్పగా మించి ఉండేవారు కారా? ఇదే అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం; మిగిలినవన్నీ దీనితో పోలిస్తే అల్పమైనవే. ఇప్పుడు, ప్రతి యుగం అంతకంతకూ చెడిపోతుందని అందరూ ఒప్పుకోరా? దాదాపు రెండు వేల సంవత్సరాల క్రితం ప్రాచీన అన్యమత కవి ఇలా గమనించలేదా? —

Aetas parentum pejor avis tulit Nos nequiores, mox daturos Progeniem vitiosiorem? [మన తాతలకంటె మన తల్లిదండ్రుల యుగం మరింత చెడ్డది; మనం వారికంటె దుర్మార్గులం, త్వరలో మరింత చెడిపోయిన సంతానాన్ని ఇవ్వబోతున్నాం.]

అంటే, సామాన్య వచనంలో: "మన తల్లిదండ్రుల యుగం మన తాతల యుగంకంటె ఎక్కువ దుష్టమైనది; మన యుగం మన తండ్రుల యుగంకంటె ఎక్కువ దుష్టమైనది; మనం మన తండ్రులకంటె చెడ్డవారం, మన పిల్లలు మనకంటె చెడ్డవారవుతారు."

పూర్వకాలములను గూర్చి 9. ఇది తరం నుండి తరానికి వినిపిస్తున్న సామాన్యమైన ఘోష అనేది నిశ్చయం. ఇది నిజం కాకపోతే, ఇది ఎక్కడ నుండి పుట్టింది? దీనిని మనం ఎలా వివరించగలం? బహుశా అదే కవి చేసిన మరొక వ్యాఖ్య మనకు జవాబు ఇవ్వడానికి సహాయపడవచ్చు. వృద్ధుల గూర్చి అతడు ఇచ్చిన సాధారణ లక్షణ వర్ణన నుండి ఇది తీసుకొనబడి ఉండవచ్చు కదా?

Difficilis, querulus, laudator temporis acti Se puero, censor, castigatorque minorum. [కఠినుడు, ఫిర్యాదులు చేయువాడు, తన బాల్యంలో గడచిన కాలాన్ని పొగిడేవాడు, చిన్నవారిని విమర్శించి శిక్షించేవాడు.]

[హొరేస్ రాసిన ఈ ఉటంకింపుకు బాస్కావెన్ చేసిన అనువాదం ఇది: — "చిక్కులు పెట్టేవారు, చిరాకుపడేవారు, తమ యౌవన దినాలలో గడచినదానిని పొగడడానికి మొగ్గు చూపేవారు,

కఠినమైన విమర్శనాత్మక నాలుకతో యువకుల మూర్ఖతలను సరిదిద్దేవారు." — సంపాదకుడు.] వృద్ధులు గతాన్ని పొగడి ప్రస్తుత కాలాన్ని ఖండించడం సామాన్యమైన అలవాటు కాదా? ఇది మొదట ఊహించినదానికంటె చాలా ఎక్కువ ప్రభావం చూపవచ్చు. మనకంటె ఎక్కువ అనుభవం గలవారు, అందువల్ల ఎక్కువ జ్ఞానం గలవారని మనం భావించేవారు, లోకం దిగజారిపోవడం అనే ఈ విషయాన్నే దాదాపు ఎల్లప్పుడూ వల్లిస్తూ ఉన్నప్పుడు; లోకం పూర్వం ఇప్పటికంటె ఎంత మంచిదో తమ బాల్యం నుండి వినడానికి అలవాటు పడినవారు,

(వారు యౌవనంలో ఉండి, ఇప్పుడే లోకంలోకి అడుగుపెట్టినప్పుడు, యౌవనపు ఉల్లాసం తమ చుట్టూ ఉన్న ప్రతిదానికీ ఆహ్లాదకరమైన రూపం ఇచ్చినప్పుడు అది వారికి నిజంగా అలాగే కనిపించింది,) లోకం అంతకంతకూ చెడిపోతోందనే భావన సహజంగానే వారితోపాటు పెరుగుతుంది. మన వంతు వచ్చి మనమూ చిరాకుపడి, విసుక్కొని, అసంతృప్తితో, విషాదభరితమైన ఫిర్యాదులతో నిండి "లోకం ఎంత దుష్టంగా మారింది! మనం చిన్నవారిగా ఉన్నప్పుడు, మనకు గుర్తున్న ఆ స్వర్ణ దినాలలో ఎంత మంచిగా ఉండేది!" అనేవరకు ఇలాగే సాగుతుంది.

10. అయితే మనం పక్షపాతం లేకుండా, ముందస్తు అభిప్రాయం లేకుండా, ఈ మొత్తం వ్యవహారాన్ని పరిశీలించడానికి ప్రయత్నిద్దాం. చల్లని, నిష్పక్షపాత పరిశీలనలో పూర్వదినములు ఈ దినములకంటె మంచివి కావని తేలుతుంది; పైగా ఇవి అనేక విషయాలలో వాటికంటె పోల్చలేనంత మంచివని తేలుతుంది. లోకం ఆరంభం నుండి మనుషుల ఎత్తు దాదాపు ఒకటేవిధంగా ఉన్నట్లే, దేవుడు భూమిపైకి జలప్రళయాన్ని రప్పించిన కాలం నుండి ఇప్పటి వరకు, సమాన పరిస్థితులలో ఉన్న మనుషుల బుద్ధి కూడా చాలావరకు ఒకటేనని స్పష్టంగా కనబడుతుంది. ఆఫ్రికా, అమెరికా, దక్షిణ సముద్ర దీవుల నాగరికత లేని జాతులు ఇప్పటికంటె ఎప్పుడైనా మంచి బుద్ధి కలిగి ఉండేవారనీ, తక్కువ అనాగరిక స్థితిలో ఉండేవారనీ నమ్మడానికి మనకు ఏ కారణమూ లేదు. అలాగే, మరొక వైపు, అత్యంత నాగరిక దేశాలైన — బబులోను, పర్షియా, గ్రీసు, ఇటలీ దేశాలలోని మనుషుల సహజ బుద్ధులు,

— ఇప్పుడు జీవిస్తున్న జర్మన్లు, ఫ్రెంచివారు, ఇంగ్లీషువారి బుద్ధులకంటె బలమైనవి లేదా మరింత అభివృద్ధి చెందినవి అనడానికి మనకు తగిన రుజువు లేదు. అంతేకాదు, మెరుగైన పరికరాల సహాయంతో, ప్రాచీనులలో కొద్దిమంది, ఎవరైనా ఉన్నా, పొందిన ప్రకృతి జ్ఞానాన్ని మనం పొందామని నమ్మడానికి మనకు కారణం లేదా? కాబట్టి, పూర్వకాలములను గూర్చి ఈ విషయంలో, లాభం (అదీ చిన్నది కాదు) స్పష్టంగా మన పక్షాన ఉంది: మనం జీవిస్తున్న ఈ దినములతో పూర్వదినములు పోల్చదగినవి కావని, ప్రతి మంచి ఈవికి దాతయైన దేవునికి లోతైన కృతజ్ఞతతో మనం అంగీకరించాలి.

11. అయితే ప్రధాన విచారణ ఇంకా మిగిలి ఉంది: సద్గుణం విషయంలో, లేదా మరింత సరిగా చెప్పాలంటే, భక్తి విషయంలో "పూర్వదినములు ఇప్పటి దినములకంటె మంచివి" కావా? ఇది సంపూర్ణ పరిశీలనకు తగినది.

భక్తి అంటే నేను దేవుని యెడల, మనుషుల యెడల ఉండే ప్రేమ హృదయాన్ని నింపి జీవితాన్ని పరిపాలించడం అని భావిస్తున్నాను. దీని నిశ్చయ ఫలితం న్యాయము, కనికరము, సత్యము యొక్క ఏకరీతి ఆచరణ. భక్తి యొక్క సారాంశం ఇదే; ఈ లేదా ఆ అభిప్రాయం నుండి, ప్రత్యేక ఆరాధనా విధానాల నుండి వేరుచేసి చూసినప్పుడు, ఇదే భక్తి యొక్క ఎత్తు, లోతు. నేను ప్రశాంతంగా అడుగుతాను, "ఫ్రాన్స్‌లో ఆర్చిబిషప్

ఫెనెలాన్, ఇంగ్లాండ్‌లో బిషప్ కెన్, ఐర్లాండ్‌లో బిషప్ బెడెల్ అనుభవించి ఆచరించిన భక్తి విషయంలో, పూర్వకాలాలలో ఏది ఇప్పటి కాలాల కంటె మంచిది?"

12. సువార్త ద్వారా జీవమును అక్షయతను వెలుగులోకి తేబడిన కాలం దాటి మనం మన విచారణను విస్తరింపనక్కర లేదు. పెంతెకొస్తు దినమున పరిశుద్ధాత్మ కుమ్మరింపబడిన వెంటనే వచ్చిన దినములు ఈ విషయంలో కూడా, అంటే భక్తి విషయంలో కూడా, వాటి తరువాత వచ్చిన ఏ దినములకంటెను శ్రేష్ఠమైనవని అంగీకరించబడింది.

అయితే ఈ స్వల్ప స్వర్ణ యుగాన్ని పక్కనపెడితే, నేను ఈ ప్రశ్నను మళ్ళీ అడగవలసి ఉంది: నివాసయోగ్యమైన లోకంలోని తెలిసిన ప్రతి భాగంలో, పూర్వదినములలో ఏవి ప్రస్తుత దినములకంటె మంచివి?

13. ఈ శతాబ్దపు పూర్వభాగం, ఈ దీవులలో గాని ఖండంలోని ఏ భాగంలో గాని, మంచిదా? అలా చెప్పడానికి నాకు ఏ కారణమూ కనబడదు. ఆన్ రాణి పరిపాలనలో ఐరోపాలోని ప్రతి భాగం భక్తి లేకుండా ఈ రోజున్నంతగానే ఉండేదని నేను నమ్ముతున్నాను. ఐరోపాలోని ప్రతి భాగంలో విలాసం అధిక స్థాయికి పెరుగుతోందన్నది నిజమే: ఇంగ్లాండ్ యొక్క అపకీర్తి అయిన భక్తిహీనత కూడా రాజ్యంలోని ప్రతి భాగంలో పెరుగుతోంది. కానీ దుర్గుణాలన్నిటిలో అత్యంత నరకప్రాయమైనది, క్రూరత్వం, అంతే వేగంగా తగ్గుతోందన్నది కూడా నిజమే. గతంలో నిరంతరం జరిగిన దాని ఉదాహరణలు ఇప్పుడు చాలా అరుదుగా మాత్రమే వినిపిస్తాయి. యుద్ధంలో కూడా, ప్రతిచోట ఆచరింపబడిన ఆ క్రూరమైన అనాగరికత అనేక సంవత్సరాలుగా ఆగిపోయింది.

14. గత శతాబ్దం దీనికంటె ఎక్కువ భక్తి గలదా? దాని పూర్వభాగంలో భక్తి యొక్క రూపం చాలా ఉండేది; కొందరు నిస్సందేహంగా దాని శక్తిని అనుభవించారు. కానీ మేలిమి బంగారం ఎంత త్వరగా మసకబారింది! అది ఎంత త్వరగా లౌకిక ఉద్దేశ్యాలతో, సత్యము, న్యాయము, కనికరము అన్నిటి యెడల పూర్తి నిర్లక్ష్యంతో కలిసిపోయి, ఈనాటికీ తొలగిపోలేని అపకీర్తిని భక్తి అంతటిపై తెచ్చిందో! దానికి ముందటి శతాబ్దంలో, అంటే సంస్కరణ యుగంలో, ఎక్కువ నిజమైన భక్తి ఉండేదా? అనేక దేశాలలో మత అభిప్రాయాలలో గణనీయమైన సంస్కరణ జరిగిందనడంలో సందేహం లేదు; జర్మనీలోను అనేక ఇతర స్థలాలలోను ఆరాధనా విధానాలు కూడా మెరుగ్గా మార్చబడ్డాయి. కానీ లూథర్ స్వయంగా తన మరణ శ్వాసతో ఫిర్యాదు చేశాడని అందరికీ తెలుసు: "నా పేరుతో పిలువబడే ప్రజలు (వారు క్రీస్తు పేరుతో మాత్రమే పిలువబడితే బాగుండును)

తమ అభిప్రాయాలు, ఆరాధనా విధానాల విషయంలో సంస్కరించబడ్డారు; కానీ వారి స్వభావాలు, జీవితాలు ఇంతకుముందు ఉన్నట్లే ఉన్నాయి." అప్పుడు కూడా న్యాయము, కనికరము రెండూ సిగ్గులేకుండా కాళ్ళ క్రింద త్రొక్కబడ్డాయి; అందువల్ల ఒక ప్రముఖ రచయిత

పూర్వకాలములను గూర్చి ఆ మత పోరాటాలలో నలభై సంవత్సరాల వ్యవధిలో వధింపబడినవారి సంఖ్య నాలుగు కోట్లకు తక్కువ కాదని లెక్కించాడు!

15. దీనికి వెయ్యి సంవత్సరాలకంటె ఎక్కువ వెనక్కి వెళ్ళినా మనకు మంచి కాలం కనబడదు.

మహా కాన్స్టాంటైన్ యుగం వచ్చేవరకు ఏ చరిత్రకారుడూ అటువంటి కాలాన్ని గూర్చి కొంచెమైనా సూచన ఇవ్వడు. ఈ కాలాన్ని గూర్చి అనేకమంది రచయితలు మహా వైభవోపేతమైన వర్ణనలు ఇచ్చారు. అవును, బ్రిస్టల్ యొక్క ఇటీవలి బిషప్ డాక్టర్ న్యూటన్ వంటి ప్రముఖ రచయిత, కాన్స్టాంటైన్ క్రైస్తవ మతంలోకి మారడం, సంఘానికి అతడు ఉదారంగా ఇచ్చిన లాభాలు, ప్రకటన గ్రంథంలో "ఆకాశము నుండి దిగివచ్చుచున్న క్రొత్త యెరూషలేము" అని సూచింపబడిన సంఘటనే అని చూపించడానికి తక్కువ శ్రమ తీసుకోలేదు!

16. అయితే ఈ విషయంలో బిషప్ గారి అభిప్రాయాన్ని నేను ఏ విధంగానూ అంగీకరించలేను. అంతేకాదు, ప్రాచీన చరిత్ర యొక్క మొత్తం సారాంశం నుండి, కాన్స్టాంటైన్ తనను తాను క్రైస్తవుడని పిలుచుకొని, క్రైస్తవ సంఘంపై, ప్రత్యేకించి మతగురువులపై ఆ సంపద, గౌరవం [అధికారం] యొక్క వరదను కుమ్మరించడమనే ఈ సంఘటనే, పది హింసలన్నీ కలిపి చేసిన కీడుకంటె సంఘానికి ఎక్కువ కీడు కలిగించిందని నేను చాలాకాలంగా ఒప్పించబడి ఉన్నాను. క్రైస్తవులపై అధికారం, ఐశ్వర్యం, అన్ని రకాల గౌరవం కుప్పలుగా పోయబడిన కాలం నుండి, మతగురువులపైనా సామాన్య విశ్వాసులపైనా అన్ని రకాల దుర్గుణం వరదవలె ప్రవేశించింది. సంఘము, రాజ్యము, అంటే క్రీస్తు రాజ్యము, లోక రాజ్యములు ఎంతో విచిత్రంగా, అసహజంగా కలిపివేయబడిన కాలం నుండి,

క్రైస్తవ మతము, అన్యమతము ఒకదానితో ఒకటి పూర్తిగా కలిసిపోయాయి; క్రీస్తు భూమిపై పరిపాలించడానికి వచ్చేవరకు అవి ఎప్పటికీ వేరుపడవు. కాబట్టి ఆ కాలంలో క్రొత్త యెరూషలేము యొక్క మహిమ భూమిని కప్పిందని ఊహించుకోవడానికి బదులు, అది అప్పుడు, అప్పటి నుండి ఎల్లప్పుడూ, అగాధపు పొగతో కప్పబడి ఉందని మనకు భయంకరమైన రుజువు ఉంది.

17. "అయినా, దీనికి ముందు కాలాలు, అంటే మూడవ శతాబ్దపు దినాలు, వాటి తరువాత వచ్చిన వాటన్నిటికంటె పోల్చలేనంతగా మంచివి కావా?" ఇది దాదాపు సార్వత్రికంగా నమ్మబడింది. కాన్స్టాంటైన్‌కు ముందటి యుగంలో క్రైస్తవ సంఘం తన మహిమలో ఉండి, పరిశుద్ధతయొక్క సౌందర్యంతో దేవుని ఆరాధించిందని కొద్దిమందే సందేహిస్తారు. కానీ నిజంగా అలా ఉందా? ఆ శతాబ్దపు మధ్యలో జీవించినవాడు, ఏ సందేహానికీ అతీతమైన సాక్షి, తన రక్తంతో సత్యాన్ని ముద్రించినవాడు అయిన పరిశుద్ధ సైప్రియన్ ఏమి చెబుతున్నాడు? తన స్వంత కళ్ళతో చూసినదానిని, తన స్వంత చెవులతో విన్నదానిని గూర్చి అతడు ఏ వివరణ ఇస్తున్నాడు? అతడు కార్తేజ్ యొక్క ప్రాచీన సంఘాన్ని కాక ఆధునిక రోమ్ సంఘాన్ని సజీవంగా చిత్రిస్తున్నాడేమో అని దాదాపు ఊహించేటంతటి వివరణ అది. అతని వివరణ ప్రకారం, అప్పటికే అన్ని తరగతుల మనుషులలో అటువంటి హేయక్రియలు ప్రబలి ఉన్నాయి; అందువల్ల తరువాత వచ్చిన భయంకరమైన హింసల ద్వారా దేవుడు తన ఉగ్రతను రక్తంలో వారిపై కుమ్మరించడం ఆశ్చర్యం కాదు.

18. అవును, దీనికి ముందు, మొదటి శతాబ్దంలో, అపొస్తలుల యుగంలో కూడా, ఆసియాలో తానే స్థాపించిన అనేక సంఘాలను గూర్చి పరిశుద్ధ యోహాను ఏమి చెబుతున్నాడు? ఆ సంఘాలు ఈనాటి ఐరోపాలోని అనేక సంఘాల కంటె ఎంత తక్కువగా మంచివి! అంతేకాదు, దానికి నలభై, యాభై సంవత్సరాల ముందే, పరిశుద్ధాత్మ దిగివచ్చిన ముప్పై సంవత్సరాలలోపే, కొరింథీ సంఘంలో "అన్యజనులలోనైనను పేరైనను చెప్పబడని" హేయక్రియలు లేవా? "దుర్నీతి మర్మము" క్రైస్తవ సంఘంలో అంత ముందుగానే పనిచేయడం మొదలుపెట్టింది! పూర్వకాలములను గూర్చి "పూర్వదినములు" "ఇప్పటి దినములకంటె మంచివి" అన్నట్లు వాటిని ఆశ్రయించడానికి మనకు ఇంత తక్కువ కారణం ఉంది!

19. కాబట్టి దీనిని సాధారణంగా చేస్తున్నట్లు నొక్కి చెప్పడం సత్యానికి విరుద్ధమే కాక, దేవునికి చేసే నల్లని కృతఘ్నతకు, ఆయన పరిశుద్ధాత్మకు చేసే ఘోరమైన అవమానానికి ఉదాహరణ.

ఎందుకంటే న్యాయమైన, నిష్కపటమైన విచారణ చేసేవాడెవడైనా, నిజమైన భక్తి ప్రస్తుత శతాబ్దంలో ఏమాత్రం తగ్గలేదనీ, గొప్పగా పెరిగిందనీ సులభంగా గ్రహిస్తాడు. భక్తి యొక్క ఒక ప్రధాన శాఖను ఉదాహరణగా తీసుకొంటే, అది పొరుగువారి యెడల ప్రేమ. హింస భూమి ముఖం నుండి దాదాపు అదృశ్యమైపోలేదా? ఏ యుగంలో వివిధ తెగల క్రైస్తవులు ఒకరి యెడల ఒకరు ఇంత సహనం చూపారు? పరిపాలకులు తమ తమ ప్రజల యెడల ఇంత సౌమ్యత చూపడం ఇంతకు ముందు ఎప్పుడు జరిగింది? గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్‌లలోనే కాక ఫ్రాన్స్, జర్మనీలలోను; అవును, ఐరోపాలోని ప్రతి భాగంలోను జరిగింది! కాన్స్టాంటైన్ కాలం నుండి ఇలాంటిది కనబడలేదు; లేదు, అపొస్తలుల కాలం నుండి కూడా కనబడలేదు.

20. "అయ్యో, ఇది ఐరోపా అంతటా వ్యాపించిన సార్వత్రిక అవిశ్వాసం, దైవవాదం యొక్క ఫలితం" అని ఎవరైనా అంటే, నేను ఇలా జవాబిస్తాను: కారణం ఏదైనా, ఈ ఫలితం విషయంలో మనం గొప్పగా సంతోషించడానికి కారణం ఉంది: సర్వజ్ఞానియైన దేవుడు ఈ భయంకరమైన కీడు నుండి ఇంత గొప్ప, సార్వత్రికమైన మేలును తెచ్చినట్లయితే, దీనిలో ఆయన ఆశ్చర్యకరమైన శక్తిని, జ్ఞానాన్ని, మంచితనాన్ని మనం ఇంకా ఎక్కువగా ఘనపరచాలి. నిజానికి, మనం తీర్పు చెప్పగలిగినంతవరకు, పేరుకు మాత్రమే క్రైస్తవులైనవారు మొదట నిజమైన క్రైస్తవ మతాన్ని సహించడానికి, తరువాత స్వీకరించడానికి సిద్ధపడడానికి ఇదే అత్యంత సూటియైన మార్గం. పరిపాలకులే దానిని ఎరుగని స్థితిలో ఉండగా, దానిని సహించేలా వారిని ప్రేరేపించగలది ఇదొక్కటే. ఆహా, దేవుని జ్ఞానము, తెలివి యొక్క లోతు! అన్ని మతాల పట్ల పూర్తి నిర్లక్ష్యాన్ని కలిగించి, దేవునికి తగిన ఏకైక మతం యొక్క పునరుజ్జీవనానికి మార్గం సిద్ధం చేయడం! ఫ్రాన్స్, జర్మనీలలో ఇది అలాగేనా కాదా అని నాకు నిశ్చయం లేదు; కానీ ఉత్తర అమెరికాలో ఇది ఎటువంటి వివాదానికీ అతీతంగా అలాగే ఉంది: అక్కడి ప్రభుత్వం మతం ఉన్నా లేకపోయినా పూర్తిగా పట్టించుకోకపోవడం, నిజమైన, లేఖనానుసారమైన భక్తి ప్రచారానికి ఏమాత్రం ఆటంకం లేకుండా అవకాశాన్ని ఇస్తోంది.

21. అయితే వీటన్నిటికంటె ముఖ్యంగా, ఒకవైపు విలాసం, భక్తిహీనత పెరుగుతుండగా, మరొకవైపు మానవ దుఃఖపు అన్ని రూపాల యెడల దయ, కనికరం లోకం యొక్క తొలి యుగాల నుండి ఇంతకు ముందు ఎరుగని రీతిలో పెరిగాయి. దీనికి రుజువుగా, ఈ శతాబ్దంలో కనీసం లండన్‌లోను, దాని సమీపంలోను, అంతకుముందు ఐదు వందల సంవత్సరాలలో కంటె ఎక్కువ ఆసుపత్రులు, వైద్యశాలలు, ఇతర ప్రజా ధర్మసంస్థలు నిర్మింపబడడం మనం చూస్తున్నాము. ఇది కొంతవరకు వ్యర్థగర్వం వలన, పొగడ్త కోరిక వలన జరిగిందనుకొన్నా; ఈ అసంపూర్ణ ఉద్దేశ్యం నుండి కూడా ఇంత మేలు పుట్టినందుకు మనం

దేవుని స్తుతించడానికి కారణం ఉంది.

22. ప్రస్తుత యుగంలో మనకు దేవుడు చూపిన మంచితనానికి ఇంకొక ఉదాహరణను పేర్కొనకుండా నేను ఉండలేను. ఆయన మన దీవులలో విలాసానికి, భక్తిహీనతకు, అన్ని రకాల దుర్గుణాలకు విరుద్ధంగా తన ధ్వజాన్ని ఎత్తాడు. సుమారు యాభై సంవత్సరాల క్రితం ఆయన లండన్ సమీపంలో ఒక ఆవపిండి గింజను నాటించినట్లు చేశాడు; అది ఇప్పుడు పెరిగి సముద్రం నుండి సముద్రం వరకు వ్యాపించే పెద్ద కొమ్మలు వేసింది. ఇద్దరు ముగ్గురు పేదవారు ఒకరికొకరు నిజమైన

క్రైస్తవులు కావడానికి సహాయం చేసుకోవడానికి కలిసి సమావేశమయ్యారు. వారు వందలుగా, వేలుగా, పదివేలుగా పెరిగారు, తమ ఒకే లక్ష్యమైన నిజమైన భక్తిని — దేవుని యెడల, మనుషుల యెడల ఉండే ప్రేమ వారి స్వభావాలన్నిటినీ, మాటలను, క్రియలను పరిపాలించడాన్ని — ఇంకా అనుసరిస్తూనే ఉన్నారు. పూర్వకాలములను గూర్చి

ఇప్పుడు నేను ధైర్యంగా చెబుతాను, పరిశుద్ధ యోహాను అబ్రాహాము రొమ్మునకు వెళ్ళినప్పటి నుండి, ఇటువంటి సంఘటన, దాని అన్ని పరిస్థితులను పరిగణిస్తే, భూమిపై ఇంతకు ముందెన్నడూ కనబడలేదు.

23. ఇప్పుడు "పూర్వదినములు ఇప్పటి దినములకంటె మంచివి" అని మనం అందామా? మనం అంత జ్ఞానహీనులుగా, కృతజ్ఞతలేనివారిగా ఉండకుందుము గాక! కాదు, దినమంతయు ఆయనను స్తుతించుదము; ఎందుకంటే ఆయన మనయెడల సమృద్ధిగా కృప చూపియున్నాడు. అపొస్తలులు భూమిని విడిచినప్పటి నుండి ఏ "పూర్వకాలమూ" ప్రస్తుత కాలంకంటె మంచిది కాలేదు. అనేక విషయాలలో ఏదీ దీనితో పోల్చదగినది కాదు. మనం అకాలంలో పుట్టినవారం కాము; ఆయన శక్తి దినమున పుట్టినవారము — మానవజాతి అంతటినీ నీతిలోను నిజమైన పరిశుద్ధతలోను నూతనపరచడానికి ఆయన త్వరపడుతున్న మహిమగల రక్షణ దినమున. నీతి సూర్యుడు భూమిపై వివిధ ప్రాంతాలలో ఇప్పటికే ఎంత ప్రకాశంగా ప్రకాశించాడు! ఆయన తన స్వాస్థ్యముపై ఎన్ని కృపా వర్షాలను ఇప్పటికే కురిపించాడు! ఎన్ని విలువైన ఆత్మలను ఆయన ఇప్పటికే పక్వమైన ధాన్యపు పనలవలె తన కొట్టులో సమకూర్చుకొన్నాడు! మనం వారిని అనుసరించడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉందుము గాక; మన హృదయాలలో "ప్రభువైన యేసూ, రమ్ము! త్వరగా రమ్ము!" అని ప్రార్థిస్తూ ఉందుము గాక.