కీర్తన 74

కీర్తన 74

కీర్తన 74

ఈ కీర్తనలో దేవుని ప్రజలు సంఘము యొక్క పాడైన స్థితిని గూర్చి విలపించుచున్నారు; ఆ స్థితి ఎట్టిదనగా, ఇశ్రాయేలు అను పేరే దాదాపుగా తుడిచివేయబడెను. తాము సహించిన సమస్త విపత్తులను వారు తమ స్వంత పాపములకే ఆపాదించుచున్నారని వారి దీనమైన విజ్ఞాపనలవలన తెలియుచున్నది; అయినను అదే సమయమున, ఆయన అబ్రాహాము సంతతిని తన స్వకీయ ప్రజలుగా దత్తత చేసికొనిన ఆయన స్వంత నిబంధనను వారు దేవుని యెదుట ఉంచుచున్నారు. తరువాత, పూర్వదినములలో ఆయన తన సంఘమును విడిపించుటయందు తన శక్తిని ఎంత బలముగాను ఎంత మహిమకరముగాను కనుపరచెనో వారు జ్ఞాపకము చేసికొనుచున్నారు. ఈ తలంపువలన తమ్మును తాము ధైర్యపరచుకొనినవారై, ఆయన ఎట్టకేలకు తమ సహాయమునకు వచ్చి, అంత దుఃఖకరమైనదియు నిరాశాజనకమైనదియునైన పరిస్థితిని చక్కపరచవలెనని వారు ఆయనను బతిమాలుకొనుచున్నారు.

ఆసాపు ఉపదేశము. משכיל maskil అను శీర్షిక ఈ కీర్తన యొక్క విషయమునకు చక్కగా సరిపోవుచున్నది; ఏలయనగా నలుబది యైదవ కీర్తనలో మనము చూచినట్లు, అది కొన్నిసార్లు సంతోషకరమైన విషయములకు అన్వయింపబడినను, సాధారణముగా అది దేవుని తీర్పులను గూర్చి చెప్పబడుచున్నదని సూచించును; ఆ తీర్పులచేత మనుష్యులు దేవుని యెదుట తమ్మును తాము తగ్గించుకొనునట్లు తమలోనికి తాము దిగి తమ స్వంత పాపములను పరిశోధించుకొనుటకు బలవంతపెట్టబడుదురు. ఈ కీర్తన దావీదు రచించినదని చెప్పజాలమని దాని విషయములనుండి సులభముగా గ్రహింపవచ్చును; ఏలయనగా ఇక్కడ వర్ణింపబడినంత పాడైనదియు విపత్కరమైనదియునైన సంఘ స్థితిని గూర్చి దుఃఖించుటకు అతని కాలములో ఏ కారణమును లేదు. భిన్నాభిప్రాయము గలవారు, దావీదు ప్రవచనాత్మచేత ఇంకను సంభవింపనిదానిని ముందుగా తెలియజెప్పెనని వాదించుచున్నారు. అయితే దావీదు మరణానంతరము వేర్వేరు రచయితలచేత రచింపబడిన కీర్తనలు అనేకము ఉన్నవనుట సంభవమైనది గనుక, ఈ కీర్తన వాటిలో ఒకటియని నేను సందేహించుటలేదు. ఇక్కడ ఏ విపత్తు గూర్చి చెప్పబడుచున్నదో ఖచ్చితముగా నిర్ణయించుట సులభము కాదు. ఈ విషయమున రెండు అభిప్రాయములు కలవు. పట్టణమును ఆలయమును నాశనము చేయబడి, ప్రజలు నెబుకద్నెజరు రాజు కాలమున బబులోనుకు చెరగా కొనిపోబడిన యూదుల చరిత్రలోని కాలమును ఇది సూచించుచున్నదని కొందరు తలంచుచున్నారు; మరికొందరు, అంతియొకస్ ఎపిఫానెస్ కాలమున ఆలయము అపవిత్రపరచబడిన కాలమునకు ఇది సంబంధించినదని తలంచుచున్నారు. ఈ రెండు అభిప్రాయములలోను కొంత సమంజసత్వము కలదు. తాము ఇప్పుడు సూచకక్రియలును ప్రవక్తలును లేనివారమైయున్నామని విశ్వాసులు ఇక్కడ ఫిర్యాదు చేయుచున్నారను సంగతినిబట్టి, రెండవ అభిప్రాయమే ఎక్కువ సంభవమైనదిగా కనబడును; ఏలయనగా ప్రజలు చెరలోనికి కొనిపోబడినప్పుడు అనేకమంది ప్రవక్తలు వర్ధిల్లిరని అందరికిని తెలిసినదే. మరియొక వైపున, పరిశుద్ధస్థలములు కాల్చి బూడిదచేయబడెననియు, నగిషీపనులు నాశనము చేయబడెననియు, ఏదియు చెక్కుచెదరక మిగులలేదనియు కొంచెము ముందు చెప్పబడినప్పుడు, ఈ మాటలు అంతియొకస్ యొక్క క్రూరత్వమునకును నిరంకుశత్వమునకును వర్తింపవు. అతడు నిజముగా అన్యజనుల మూఢాచారములను ఆలయములోనికి ప్రవేశపెట్టి దానిని సిగ్గుమాలినరీతిగా అపవిత్రపరచెను; అయితే కట్టడమే చెక్కుచెదరకుండ నిలిచెను, మరియు ఆ కాలమున దాని కఱ్ఱలును రాళ్లును అగ్నిచేత దహింపబడలేదు. పరిశుద్ధస్థలములు అనుటచేత, యెరూషలేములో మాత్రమే గాక యూదయలోని ఇతర పట్టణములలో కూడ యూదులు తమ పరిశుద్ధ సభలను జరుపుకొనుచుండిన సమాజమందిరములను మనము గ్రహింపవలెనని కొందరు వాదించుచున్నారు. అంతియొకస్ చేత ఆలయము భయంకరముగా అపవిత్రపరచబడుట చూచిన విశ్వాసులు, అంత దుఃఖకరమైన దృశ్యమునుండి, కల్దీయులచేత అది కాల్చివేయబడిన కాలమునకు తమ తలంపులను వెనుకకు త్రిప్పుకొనిరనియు, ఆ రెండు విపత్తులను ఒకే వర్ణనలో ఇమిడ్చిరనియు ఊహించుటకును అవకాశము కలదు. ఈ విధముగా ఈ విలాపములు అంతియొకస్ కాలమునకు చెందినవను ఊహ ఎక్కువ సంభవమైనదగును; ఏలయనగా అప్పుడు దేవుని సంఘము ప్రవక్తలు లేనిదైయుండెను. అయినను ఎవరైనను దీనిని బబులోను చెరకు అన్వయించుటకు ఇష్టపడినయెడల, ఈ కష్టమును పరిష్కరించుట సులభమే; ఏలయనగా యిర్మీయా, యెహెజ్కేలు, దానియేలు అప్పుడు జీవించియున్నను, వారు తమ పిలుపు యొక్క పరుగును ముగించినవారివలె కొంతకాలము మౌనముగా ఉండిరని మనకు తెలియును; ఎట్టకేలకు, వారి విడుదల దినమునకు కొంచెము ముందు, దానియేలు దీనులైన పరవాసులను తమ స్వదేశమునకు తిరిగి వెళ్లుటకు ధైర్యపరచు నిమిత్తము మరల బయలుదేరెను. ప్రవక్తయైన యెషయా తన ప్రవచనముల ఆరంభములో నలుబదియవ అధ్యాయములో (యెషయా 40:1) "నా జనులను ఓదార్చుడి, ఓదార్చుడి అని మీ దేవుడు సెలవిచ్చును" అని చెప్పినప్పుడు, ఈ కాలమునే దృష్టియందుంచుకొనినట్లు కనబడుచున్నది. (ఇది కాల్మె, పూల్, వెల్స్, మాంట్, వాల్ఫోర్డ్ మొదలైనవారి అభిప్రాయము. మాంట్ ఇట్లనుచున్నాడు: "ఒక దుఃఖకరమైన సందర్భము; దానికి తగిన కోమలత్వమును విలాపస్వరమును గల శోకగీతముచేత అది జ్ఞాపకార్థముగా వర్ణింపబడినది. ఆసాపు రచించిన ఈ హృదయవిదారకమైన కీర్తనకంటె శ్రేష్ఠమైన శోకగీత కవిత్వపు మాదిరిని పేర్కొనుట కష్టము." ఇది బబులోను చెరకాలములో రచింపబడినదైతే, శీర్షికలో పేరు గల ఆసాపు దీని రచయితయైతే, అతడు ఇంతకుముందు (సంపుటి 2, పుట 257, అధోజ్ఞాపిక) పేర్కొనబడిన దావీదు సమకాలికునికంటె వేరైన వ్యక్తియైయుండవలెను — బహుశః అదే పేరును అదే కుటుంబమును గల ఒక వంశస్థుడు. అతడు దావీదు కాలమునాటి ఆసాపే అని డా. గిల్ తలంచుచు, క్రీస్తు శ్రమలను గూర్చియు వాటి తరువాత కలుగబోవు మహిమను గూర్చియు దావీదును ఇతరులును ముందుగా సాక్ష్యమిచ్చినట్లే, అతడు ప్రవచనాత్మ ప్రేరణచేత తరువాతి యుగములలో సంఘము పొందబోవు శ్రమలను గూర్చి మాటలాడియుండవచ్చునని ఊహించుచున్నాడు. … సూచింపబడుచున్నది ఈ కాలమే అని అభిప్రాయపడుచున్నాడు. డా. గెడ్డెస్ ఇట్లనుచున్నాడు: "నా మట్టుకు, ఇది అంతియొకస్ ఎపిఫానెస్ హింసాకాలములో రచింపబడియుండవలెనని నేను తలంచుచున్నాను; దానికి శ్రేష్ఠమైన వ్యాఖ్యానము మక్కబీయుల మొదటి గ్రంథములోని మొదటి అధ్యాయమే. దీని రచయిత మత్తతియా అయియుండవచ్చును.") అక్కడ భవిష్యత్కాలములో ఉన్న క్రియాపదము, ప్రవక్తలు కొంతకాలము మౌనముగా ఉండవలెనని ఆజ్ఞాపింపబడిరని చూపుచున్నది.

కీర్తన 74:1-8

1. దేవా, నీవు మమ్మును నిత్యము ఏల విడనాడితివి? నీ మేపుడు మందమీద నీ కోపము ఏల పొగరాజుచున్నది? 2. పూర్వమునుండి నీవు స్వాధీనపరచుకొనిన నీ సమాజమును, నీవు విమోచించిన నీ స్వాస్థ్యపు కోలను, నీవు నివసించిన యీ సీయోను పర్వతమును జ్ఞాపకము చేసికొనుము. 3. నీ పరిశుద్ధస్థలమునకు కీడుచేయు ప్రతి శత్రువును నిత్యము నాశనము చేయుటకు నీ దెబ్బలను ఎత్తుము. 4. నీ పరిశుద్ధస్థలముల మధ్యను నీ విరోధులు గర్జించిరి; తమ గురుతులనే గురుతులుగా నిలిపిరి. 5. దట్టమైన వృక్షములమీద గొడ్డండ్లను ఎత్తినవాడు శ్రేష్ఠమైన పని చేయువాడని ప్రసిద్ధి కెక్కెను. 6. ఇప్పుడైతే వారు గొడ్డండ్లతోను సమ్మెటలతోను దాని నగిషీపని యావత్తును పగులగొట్టుచున్నారు. 7. వారు నీ పరిశుద్ధస్థలములకు అగ్ని ముట్టించిరి; నీ నామము నివసించు స్థలమును నేలమట్టము చేసి అపవిత్రపరచిరి. 8. మనము వారినందరిని ఏకముగా నాశనము చేయుదమని వారు తమ హృదయములో అనుకొనిరి; దేశములోని దేవుని గుడారములన్నిటిని వారు కాల్చివేసిరి.

1. దేవా, నీవు మమ్మును నిత్యము ఏల విడనాడితివి? ప్రజలు బబులోనులో చెరలో ఉన్నప్పుడు ఈ విలాపము వ్రాయబడినదైతే, యిర్మీయా వారి చెర యొక్క డెబ్బదియవ సంవత్సరమును వారి విడుదల కాలముగా నిర్ణయించినను, అంత దీర్ఘకాలము కనిపెట్టుకొనియుండుట వారికి మిక్కిలి చేదైన శ్రమయైయుండుటయు, దాని క్రింద వారు దినదినము మూల్గుటయు, అంత సుదీర్ఘమైన కాలము వారికి నిత్యత్వమువలె కనబడుటయు ఆశ్చర్యము కాదు. అంతియొకస్ క్రూరత్వముచేత హింసింపబడినవారి విషయమైతే, ఈ హింస ఏ నిర్దిష్టకాలమున ముగియునో వారికి తెలియకుండుటనుబట్టి, దేవుని ఉగ్రత నిత్యమైనదని వారు కారణములేకుండ ఫిర్యాదు చేయలేదు; ముఖ్యముగా ఉపశమనము కలుగునను ఏ నిరీక్షణయు లేకుండ తమ శత్రువుల క్రూరత్వము దినదినము అధికమగుటయు, తమ స్థితి ఎడతెగక చెడునుండి మరింత చెడుకు దిగజారుటయు వారు చూచినప్పుడు అట్లు ఫిర్యాదు చేసిరి. తమ పొరుగువారు ఒకరి తరువాత ఒకరు తమమీద చేసిన అనేక వినాశకరమైన యుద్ధములచేత ఇంతకుముందే మిక్కిలి క్షీణించినవారై, వారు ఇప్పుడు సంపూర్ణ నాశనపు అంచువరకు దాదాపుగా తేబడిరి. అన్యజనములచేత హింసింపబడినప్పుడు విశ్వాసులు, తాము అనుభవించిన కీడులన్నియు ఆయన హస్తముచేత మాత్రమే తమమీదికి రప్పింపబడినట్లు, తమ కన్నులను దేవునివైపు ఎత్తిరని గమనింపవలెను. దేవుడు తమమీద కోపపడియుండనియెడల, తమకు హాని చేయుటలో అన్యజనములు అంత స్వేచ్ఛ తీసికొనుటకు అనుమతింపబడియుండరని వారు నిశ్చయముగా ఎరిగియుండిరి. కావున తాము కేవలము రక్తమాంసముల విరోధమును ఎదుర్కొనుటలేదనియు, దేవుని న్యాయమైన తీర్పుచేత బాధింపబడుచున్నామనియు ఒప్పింపబడినవారై, వారు తమ సమస్త విపత్తులకు నిజమైన కారణము వైపు తమ తలంపులను మళ్లించుచున్నారు; ఆ కారణమేదనగా, ఎవని దయక్రింద వారు పూర్వము వర్ధిల్లుచు ధన్యులుగా జీవించిరో ఆ దేవుడు వారిని విడనాడి, ఇకమీదట వారిని తన మందగా ఎంచుటకు ఇష్టపడకుండెను. ("Ont rugi comme lions." — ఫ్రెంచి. "సింహములవలె గర్జించిరి.") זנח zanach అను క్రియాపదమునకు త్రోసివేయుట, అసహ్యించుకొనుట అని అర్థము; కొన్నిసార్లు దూరముగా తొలగిపోవుట అని కూడ అర్థము. ఇక్కడ అది ఈ అర్థములలో దేనియందు తీసికొనబడినను పెద్ద భేదము లేదు. చెప్పబడినదాని సారాంశము ఇంతేనని మనము ఎంచవచ్చును: మనము ఆపదలచేత దర్శింపబడునప్పుడెల్లను, అవి గాలివాటుగా మనమీదికి విసరబడిన అదృష్టము యొక్క బాణములు కావు, దేవుడు తన మర్మమైనదియు గూఢమైనదియునైన సంరక్షణయందు మన పాపములను శిక్షించుటకు సిద్ధపరచి ఉపయోగించు ఆయన కొరడాలు లేక బెత్తములే. విడనాడుట, కోపము అనునవి ఇక్కడ శరీరము యొక్క గ్రహింపునకు లేక తీర్పునకు అన్వయింపవలెను. సరిగా చెప్పవలెనంటే, దేవుడు తాను ఏర్పరచుకొనినవారిమీద కోపపడడు; వారి వ్యాధులను ఆయన ఔషధములచేతవలె శ్రమలచేత స్వస్థపరచును; అయితే మనము అనుభవించు శిక్షలు మన మనస్సులలో ఆయన ఉగ్రతను గూర్చిన భావములను బలముగా పుట్టించునవి గనుక, పరిశుద్ధాత్మ కోపము అను మాటచేత, అనంత పరిశుద్ధత యెదుట తమ అపరాధమును ఒప్పుకొనవలెనని విశ్వాసులను హెచ్చరించుచున్నాడు. కావున దేవుడు మనమీద తన ప్రతిదండన చేయునప్పుడు, మనము దేనికి పాత్రులమైతిమో గంభీరముగా ఆలోచించుటయు, ఆయన కోపోద్రేకములకు లోనైనవాడు కాకపోయినను, మన పాపములచేత ఆయనను ఘోరముగా దుఃఖపరచిన మనవలన ఆయన కోపము మనమీద రగులుకొనకుండుట జరుగుటలేదని గ్రహించుటయు మన విధియైయున్నది. మరియు ఆయన ప్రజలు కనికరమును పొందుటకు ఒక విన్నపముగా, తాము ఆయన పిల్లలుగా దత్తత చేయబడిన నిబంధనను జ్ఞాపకము చేసికొనుటకు ఆశ్రయించుచున్నారు. తమ్మును తాము దేవుని మేపుడు మంద అని పిలుచుకొనుటయందు, తాము అన్యజనులనుండి ప్రత్యేకింపబడునట్లు ఆయన తమ్మును ఉచితముగా ఏర్పరచుకొనుటను వారు ఘనపరచుచున్నారు. దీనిని వారు తరువాతి వచనములో మరింత స్పష్టముగా వ్యక్తపరచుచున్నారు.

2. పూర్వమునుండి నీవు స్వాధీనపరచుకొనిన నీ సమాజమును జ్ఞాపకము చేసికొనుము.

ఇక్కడ వారు తాము దేవుని స్వకీయ ప్రజలైయుండుటను గూర్చి అతిశయించుచున్నారు; అది తమ స్వంత యోగ్యతను బట్టి కాదు, దత్తపుత్రత్వపు కృపను బట్టియే. అదే విధముగా వారు తమ ప్రాచీనతను గూర్చియు అతిశయించుచున్నారు, — అనగా కొన్ని నెలల క్రిందటనే దేవుని పరిపాలన క్రిందికి వచ్చిన ప్రజలు కారు, స్వాస్థ్యపు హక్కుచేత ఆయనకు చెందినవారే. అబ్రాహాము సంతతియెడల ఆయన తన ప్రేమను కొనసాగించిన కాలము ఎంత దీర్ఘమైనదో, వారి విశ్వాసము అంత సంపూర్ణముగా స్థిరపరచబడెను. కావున తాము ఆదినుండి, అనగా ఆయన అబ్రాహాముతో భంగపరచరాని నిబంధన చేసినది మొదలుకొని, దేవుని ప్రజలైయుంటిమని వారు ప్రకటించుచున్నారు. దత్తత స్థిరపరచబడిన విమోచనయు దీనికి చేర్చబడినది; ఏలయనగా ఈ విమోచన జరిగిన కాలమున దేవుడు తాను వారి రాజును సంరక్షకుడునైయున్నానని మాటచేత సూచించుట మాత్రమే గాక క్రియచేత కూడ కనుపరచెను. దేవునినుండి తాము పొందిన ఈ ఉపకారములను వారు ఆయనయందు నమ్మికయుంచుటకు ప్రోత్సాహముగా తమ యెదుట ఉంచుకొనుచున్నారు; మరియు తన స్వంత హస్తకృత్యమును విడువకూడదని ఆయనతో వాదించుటకు ఒక హేతువుగా, వాటిని అనుగ్రహించిన ఉపకారియైన ఆయన యెదుట వాటిని వివరించుచున్నారు.

ఆర్చిబిషప్ సెకర్ ఈ వచనమును ఇట్లు చదువవచ్చునని తలంచుచున్నాడు: "నీవు కొనుక్కొనిన, పూర్వము విమోచించిన నీ సమాజమును; నీ స్వాస్థ్యపు గోత్రమును; యీ సీయోను పర్వతమును జ్ఞాపకము చేసికొనుము," మొదలైనవి.

అవే ఉపకారములచేత ధైర్యమును పొందినవారై, వారు తమ్మును తాము ఆయన స్వాస్థ్యపు కోల అని పిలుచుకొనుచున్నారు; అనగా ఆయన తనకొరకు కొలిచి ఏర్పరచుకొనిన స్వాస్థ్యము. త్రాళ్లతోను నూలుదారములతోను కొలిచినట్లు కోలలతో భూముల సరిహద్దులను కొలుచుట లేక గురుతుపెట్టుట అను అప్పుడు వాడుకలో ఉండిన ఆచారమునకు ఇది సూచనయైయున్నది. మేము కోల అని అనువదించిన שבט shebet అను పదమును కొందరు గోత్రము అని అనువదించుటకు ఇష్టపడుచున్నారు; అయితే నేను మరియొక అనువాదమునే కోరుకొనుచున్నాను; దేవుడు తన స్వంత దయాసంకల్పమునుండి ఉద్భవించిన రహస్యమైన ముందు నియామకముచేత, కొలతకోలచేతవలె, ఇశ్రాయేలును తన స్వంత భూభాగముగా ఉండుటకు ఇతర జనములనుండి ప్రత్యేకపరచెనని దాని భావముగా తీసికొనుచున్నాను. చివరిగా, దేవుడు నివసించెదనని వాగ్దానము చేసిన ఆలయము పేర్కొనబడుచున్నది; ఆయన సారము ఆ స్థలములో బంధింపబడినదని కాదు, — ఈ సంగతి ఇదివరకే తరచుగా చెప్పబడినది, — అయితే ఆయన అక్కడ సమీపముగా ఉన్నాడనియు, తన శక్తిచేతను కృపచేతను తమతోకూడ ఉన్నాడనియు ఆయన ప్రజలు అనుభవపూర్వకముగా ఎరిగిరి గనుకనే. ప్రార్థనయందు ప్రజలు ధైర్యమును ఎక్కడనుండి పొందిరో మనము ఇప్పుడు స్పష్టముగా గ్రహించుచున్నాము; అది దేవుని ఉచితమైన ఏర్పాటునుండియు వాగ్దానములనుండియు, వారి మధ్య స్థాపింపబడిన పరిశుద్ధ ఆరాధననుండియు కలిగినది.

3. నీ దెబ్బలను ఎత్తుము. ఇక్కడ దేవుని ప్రజలు మరియొక వైపున, తమ శత్రువులు ఆయన పరిశుద్ధస్థలమునకు విరోధముగా విజృంభించిన క్రూరత్వమునకు తగినట్లుగా వారిమీద ప్రాణాంతకమైన గాయమును కలుగజేయవలెనని ఆయనను బతిమాలుకొనుచున్నారు. అంత భక్తిహీనమైనదియు దేవదూషణకరమైనదియునైన ఉగ్రతకు మితమైన శిక్ష చాలదనియు, కావున ఆలయమునకును దేవుని ఆరాధకులకును అంత తీవ్రమైన శత్రువులుగా తమ్మును తాము కనుపరచుకొనినవారు, వారి భక్తిహీనత పూర్తిగా నిరాశాజనకమైనది గనుక, సంపూర్ణముగా నాశనము చేయబడవలెననియు వారు సూచింపగోరుచున్నారు. పరిశుద్ధాత్మ ఈ ప్రార్థనా రూపమును ఉపదేశించెను గనుక, మనకు చేయబడిన అన్యాయములను అంత కఠినముగా శిక్షించుటకు ఆయన ఇష్టపడునప్పుడు దేవుడు మనయెడల కలిగియున్న అనంతమైన ప్రేమను మొదటిగాను, తన దైవ మహాత్మ్యమునకు చెల్లింపబడు ఆరాధనను ఉల్లంఘించినవారిని ఆయన అంత కఠినముగా వెంటాడునప్పుడు ఆ ఆరాధనను ఆయన ఎంత ఉన్నతముగా ఎంచుచున్నాడో రెండవదిగాను దీనినుండి మనము గ్రహింపవచ్చును. మాటల విషయమై, మేము దెబ్బలు అని అనువదించిన פעמים pheamim అను పదమును కొందరు పాదములు లేక అడుగులు అని అనువదించి, ప్రభువు తన పాదములను ఎత్తి తన శత్రువులను కొట్టుటకు వేగముగా పరుగెత్తవలెనని సంఘము ప్రార్థించుచున్నదని గ్రహించుచున్నారు. మరికొందరు దానిని సుత్తెలు అని అనువదించుచున్నారు; అది చక్కగా సరిపోవుచున్నది. అయినను కొట్టుట అను క్రియయే సూచింపబడుచున్నదనియు, దెబ్బలే తెలుపబడుచున్నవనియు ఎంచువారి అభిప్రాయమును అనుసరించుటకు నాకు ఏ సంకోచమును లేదు. శత్రువు పరిశుద్ధస్థలములోని సమస్తమును చెరిపివేసెనని ఈ వచనము యొక్క చివరి భాగమునకు కొందరు అర్థము చెప్పుచున్నారు. అయితే ఈ వాక్యనిర్మాణము మరెక్కడను కనబడదు గనుక, అంగీకరింపబడినదియు ఆమోదింపబడినదియునైన పాఠమునుండి నేను తొలగను.

"פעמים అనగా పాదములు లేక అడుగులు అని కీర్తనలు 17:5; 57:6; 58:10 వలన స్పష్టమగుచున్నది. నీ పాదములను ఎత్తుము, మెల్లగా గాని రహస్యముగా గాని కాక, అందరి యెదుట విశాలమైనవియు గంభీరమైనవియునైన అడుగులతో ముందుకు సాగుము; ఇంతకాలము పాడుగా పడియుండుటకు విడువబడిన నీ పరిశుద్ధస్థలమునకు రమ్ము; అక్కడ చేయబడినదానిని పరిశీలింపుము; ఇంతవరకు అంత ఎక్కువగా ఆపివేయబడిన నీ కృపయు సహాయమును మాయొద్దకు చాపబడును గాక." — గేయర్. పాదములను ఎత్తుట అనునది "కదలుట," "ప్రయాణమునకు బయలుదేరుట" అను అర్థమిచ్చు హెబ్రీ నుడికారము; ఆదికాండము 29:1 నుండి ఇది నేర్చుకొనవచ్చును, అక్కడ యాకోబును గూర్చి "అతడు తన పాదములను ఎత్తి తూర్పుదేశమునకు వెళ్లెను" అని చెప్పబడినది. నోరు తెరచుట మాటలాడుటకు వాడబడునట్లే, పాదములను ఎత్తుట వెళ్లుటకు వాడబడుచున్నది. "פעם అను పదమునకు సమ్మెట లేక సుత్తె అను మరియొక అర్థము కలదు, యెషయా 41:7; ఇక్కడ దాని అర్థము అదేనని కిమ్హీ చెప్పును, 'פעם הורם, నీ సమ్మెటను ఎత్తుము,' 6వ వచనములోని 'గొడ్డండ్లకును సుత్తెలకును' ప్రతిగా; అబూ వలీద్ కూడ ఇట్లే, 'నీ పగులగొట్టు పనిముట్లను ఎత్తుము.' మరియు ἔπαρον τάς χεῖρας, 'నీ చేతులను ఎత్తుము' అని చదువు సెప్టువజింట్ (LXX.) అనువాదకులు దీనికి సమీపముగా వచ్చుచున్నారు." — హమ్మండ్.

4. నీ పరిశుద్ధస్థలముల మధ్యను నీ విరోధులు గర్జించిరి. ఇక్కడ దేవుని ప్రజలు, దేవుని పరిశుద్ధస్థలములయందే తమ శత్రువులు చూపిన క్రూరత్వమును ఎత్తిచూపుటకు వారిని సింహములతో పోల్చుచున్నారు (ఆమోసు 3:8). ఈ భాగములో యూదుల సమాజమందిరములకంటె యెరూషలేము ఆలయమే చెప్పబడుచున్నదని మనము గ్రహింపవలెను; ఇతర స్థలములలో తరచుగా జరుగునట్లే, ఆలయము ఇక్కడ బహువచనములో పరిశుద్ధస్థలములు అని పిలువబడుట ఈ అర్థమునకు అభ్యంతరము కాదు; అది మూడు భాగములుగా విభజింపబడియుండెను గనుక అట్లు పిలువబడెను. అయినను సమాజమందిరములే ఉద్దేశింపబడినవని ఎంచుట మేలని ఎవరైనను తలంచినయెడల, నేను ఆ విషయమై వాదింపను. అవును, ఏ అనుచితత్వమును లేకుండ దేవుడు తనకొరకు ప్రతిష్ఠించుకొనిన దేశమంతటికిని దీనిని విస్తరింపవచ్చును. అయితే ఆలయమే ఉద్దేశింపబడినదని మనము ఎంచునప్పుడు ఆ మాటలు మరింత బలముగలవగును. శత్రువుల ఉగ్రత దేవుని ఆలయమును కూడ విడిచిపెట్టనంత హద్దులేనిదియు విచక్షణలేనిదియునైయుండెనని ఇది సూచించుచున్నది. తమ గురుతులను నిలిపిరి అని చెప్పబడినప్పుడు, అది వారి అవమానకరమైనదియు తిరస్కారపూర్వకమైనదియునైన ప్రవర్తనను చూపుటకు ఉపయోగపడుచున్నది; తమ ధ్వజములను నిలుపుటయందు వారు దేవునిమీదనే గర్వముగా జయోత్సవము చేసిరి. కొందరు దీనిని మాంత్రిక శకునములను గూర్చినదిగా వివరించుచున్నారు; నెబుకద్నెజరు పక్షుల ఎగురుటనుండియు కూతనుండియు ఆలోచన అడిగెనని యెహెజ్కేలు సాక్ష్యమిచ్చుచున్నాడు (యెహెజ్కేలు 21:21, 22); అయితే ఈ అర్థము మిక్కిలి సంకుచితమైనది. (అనగా, సోదెగాండ్రు లేక శకునము చెప్పువారు రాబోవు సంగతులను ముందుగా తెలియజెప్పుటకు ఇచ్చుచుండిన గురుతులే గురుతులు అను మాటకు అర్థమని వారు గ్రహించుచున్నారు. ఈ అర్థమును స్వీకరించు జార్కీ ఈ భావమును ఇచ్చుచున్నాడు: దేవుని ప్రజల శత్రువులు సోదెగాండ్ర శకునముల లేక గురుతుల ప్రకారము తమ జయమును సంపూర్ణముగా సాధించినవారై, ఆ గురుతులు నిజమైన గురుతులని, మరి మాటలలో చెప్పవలెనంటే సోదె చెప్పు విద్య సత్యమైనదని, పూర్తిగా నమ్మిరి.) నేను ఇచ్చిన వివరణ మిక్కిలి తగినదిగా ఎంచబడవచ్చును. పరిశుద్ధదేశములో ప్రవేశించిన ప్రతివానికిని, అక్కడ వర్ధిల్లిన దేవుని ఆరాధన ప్రత్యేకమైనదనియు, లోకములోని మరి ఏ భాగములో జరుగుదానికంటెను భిన్నమైనదనియు తెలియును: ఆలయము దేవుని సన్నిధికి గురుతుగా ఉండెను; దానిచేత ఆయన ధ్వజములు ఎత్తబడినట్లుగా ఆ ప్రజలను తన అధికారము క్రిందను ఏలుబడి క్రిందను ఉంచుకొనినట్లు కనబడెను. ఏర్పరచబడిన గోత్రములను అన్యజనములనుండి వేరుపరచిన ఈ గురుతులకు ప్రతిగా, వారి శత్రువులు ఆలయములోనికి తెచ్చిన దేవదూషణకరమైన ధ్వజములను ప్రవక్త ఇక్కడ ఉంచుచున్నాడు. గురుతులు అను మాటను రెండుసార్లు చెప్పుటచేత, వారి క్రియ యొక్క హేయస్వభావమును అతడు మరింత ఘోరముగా చూపగోరుచున్నాడు; ఏలయనగా దేవుని యథార్థ సేవ యొక్క గురుతులను ధ్వజములను పడద్రోసి, వాటి స్థానములో వారు అన్యమైన చిహ్నములను నిలిపిరి.

కొందరు యూదా వ్యాఖ్యాతలు ఈ మాటలకు ఇచ్చు అర్థము ఇదే. ఈ విధముగా అబూ వలీద్ ఇట్లు చదువుచున్నాడు: "శత్రువు చేసిన సంపూర్ణ నాశనములను బట్టియు, అతడు పరిశుద్ధస్థలములో లేక పరిశుద్ధస్థలముమీద చేసిన కీడంతటిని బట్టియు, నీ పగులగొట్టు పనిముట్లను ఎత్తుము." ఇబ్న్ ఎజ్రా "నిత్యమైన పాడుదలలను బట్టి," అనగా పాడుచేయబడిన నీ స్వాస్థ్యమును బట్టి, అని చదువుచున్నాడు. పిస్కేటర్ కూడ అదే అభిప్రాయమును తీసికొనుచున్నాడు: "బబులోనీయులు చేసిన ఈ నిత్యమైన పాడుదలలను నీవు చూచునట్లు యెరూషలేమునకు రమ్ము." అదే విధముగా గేయర్ కూడ; కీర్తనకారుడు ఇంతవరకు కేవలము దుస్థితిని వర్ణించుటయందే నిమగ్నుడైయుండి, శాపవచనములను ఏమాత్రము వాడలేదు గనుక, శత్రువు యొక్క నిత్యనాశనము కొరకు దేవుడు తన పాదములను ఎత్తవలెనను ప్రార్థనగా ఈ మాటలను ఎంచు అర్థముకంటె ఈ అర్థమే మేలని అతడు గమనించుచున్నాడు. అయితే కల్దీయ అనువాదము ఇట్లున్నది: "జనములను నిత్యము పాడుచేయుటకు నీ నడకలను లేక అడుగుజాడలను ఎత్తుము;" అనగా, నీ పరిశుద్ధస్థలముమీద దండెత్తి దానిని అంత క్రూరముగా పాడుదిబ్బగా చేసిన ఆ శత్రువుల మధ్యకు వచ్చి నాశనమును వ్యాపింపజేయుము. స్తుతిగీతములకును ఇతర భక్తి కార్యములకును బదులుగా, యూదుల ఆరాధనా స్థలములలో ఇప్పుడు అపవిత్రమైన కేకలును అన్యజనుల సైన్యము యొక్క అల్లకల్లోలపు ధ్వనియు తప్ప మరేదియు వినబడలేదు. ఇది గొప్ప సౌందర్యముతోను ప్రభావముతోను సింహము యొక్క గర్జనతో పోల్చబడినది. హమ్మండ్ "వారు తమ ధ్వజములను జయచిహ్నములుగా నిలిపిరి" అని చదువుచున్నాడు. ధ్వజములకును జయచిహ్నములకును మూలపదము אות oth. అయితే ఇక్కడ దానిని వేర్వేరుగా అనువదింపవలసియున్నదని అతడు గమనించుచున్నాడు. אות oth అనగా గురుతు, దానినుండి యుద్ధధ్వజము లేక పతాకము. ఆయుధములచేత స్వాధీనపరచుకొనబడిన ఏ స్థలములోనైనను దానిని నిలుపుట సాధించిన విజయమునకు ఆనవాలు లేక గురుతు; కావున ఈ విధముగా నిలుపబడిన ధ్వజము లేక పతాకము జయచిహ్నమగును. కాబట్టి దాని ప్రత్యేక భావమును తెలియజేయుటకు, ఈ భాగములో ఒకే మాటకు వేర్వేరు అనువాదములు ఇయ్యవలసియున్నదని అతడు వాదించుచున్నాడు.

5. దట్టమైన వృక్షములమీద గొడ్డలిని ఎత్తినవాడు ప్రసిద్ధి కెక్కెను. అంత విస్తారమైన వ్యయముతో కట్టబడినదియు, అంత సౌందర్యముతోను వైభవముతోను అలంకరింపబడినదియు, అంత గొప్ప శ్రమతోను నైపుణ్యముతోను పూర్తిచేయబడినదియునైన కట్టడమును వారు క్రూరముగా కూల్చివేసిరను సంగతినిబట్టి, ప్రవక్త తన దేశస్థుల శత్రువుల అనాగరికమైనదియు పశుప్రాయమైనదియునైన క్రూరత్వమును మరల మరింత ఘోరముగా చూపుచున్నాడు. ఈ మాటలలో కొంత అస్పష్టత కలదు; అయితే దాదాపు అందరును వాటిని గ్రహించు అర్థమేదనగా, ఆలయము కట్టబడబోవుచుండినప్పుడు, దానికి అవసరమైన కఱ్ఱను నరికి సిద్ధపరచినవారు గొప్ప ఘనతయు ప్రసిద్ధియు గలవారైయుండిరి. కొందరు מביא mebi అను క్రియాపదమును కర్తరి అర్థములో తీసికొని, చెప్పబడిన వ్యక్తులు దేవునికి బలులు అర్పించినట్లుగా ప్రఖ్యాతులును సుపరిచితులునైయుండిరని ఈ మాటలకు అర్థము చెప్పుచున్నారు. మోటైనదియు చెక్కబడనిదియునైన కఱ్ఱ ఎంత శ్రేష్ఠమైన నైపుణ్యముతో అత్యంత సౌందర్యమును వైభవమునుగల రూపములోనికి తేబడెనో మరింత స్పష్టముగా చూపుటకు, వృక్షముల దట్టమునకు నునుపుచేయబడిన దూలములు ప్రతిగా ఉంచబడినవి. లేక, మరింత సరియైన అర్థమని నేను తలంచుదానినే ప్రవక్త ఉద్దేశించుచున్నాడు; అదేమనగా, విస్తారముగా కఱ్ఱ లభించు దట్టమైన అడవులలో, వృక్షములను ఏర్పరచుటయందు గొప్ప జాగ్రత్త వహింపబడెను; నరకబడు ప్రతి వృక్షము అత్యంత శ్రేష్ఠమైన గుణముగలదై యుండవలెను.

"Qu'il y avoit un service divine special et different de ce qui se faisoit ailleurs." — ఫ్రెంచి. ("ఇతర స్థలములలో జరుగుచుండిన దానికి భిన్నమైన ఒక ప్రత్యేకమైన దైవారాధన అక్కడ ఉండెను.")

"వారు తమ స్వంత గురుతులను సూచనలుగా నిలిపిరి. నిస్సందేహముగా అవి వారి స్వంత ఆరాధనకు అనుగుణమైన అపవిత్రమైన ప్రతిరూపములు. 1 మక్కబీయులు 1:47 చూడుము." — డా. గెడ్డిస్.

ఈ దట్టమైన అడవులలో గొడ్డలి వేయవలసిన వృక్షములు, అప్పటికే మిక్కిలి ఎత్తుగా పెరిగి చూచువారి కన్నులయెదుట కనబడుచుండినవై, బాగుగా తెలియబడినవియు గురుతుపెట్టబడినవియునై యుండెనను భావములో దీనిని గ్రహింపవచ్చునేమో? ఇది ఎట్లున్నను, ఎంతో జాగ్రత్తతో ఏర్పరచబడినదియు, చూచినవారందరి దృష్టిని ఆకర్షించి వారి ఆశ్చర్యమును రేపునంత అతిశ్రేష్ఠమైనదియునైన సామగ్రి యొక్క శ్రేష్ఠతను ప్రవక్త ఈ వచనములో ప్రశంసించుచున్నాడనుటకు సందేహము లేదు; అట్లే తరువాతి వచనములో చెక్కడపు పని, లేక నకిషీ పని అనుటచేత, సాటిలేని నైపుణ్యముతో పూర్తిచేయబడిన కట్టడము యొక్క సౌందర్యము సూచింపబడుచున్నది. అయితే ఇప్పుడు కల్దీయులు ఇంత ఘనమైన కట్టడమును నాశనము చేయుటద్వారా దేవుని మహిమను కాళ్లక్రింద త్రొక్కుటయే తమ ఉద్దేశమైనట్లు, పూర్తి నిర్లక్ష్యముతో తమ గొడ్డండ్రతో ఈ వైభవమైన మందిరమును ధ్వంసము చేసిరని తెలుపబడుచున్నది.

7. నీ పరిశుద్ధస్థలములకు అగ్ని ముట్టించియున్నారు. యుద్ధ సాధనములచేత దేవాలయము సగము మాత్రమే పడగొట్టబడియుండగా, అది అగ్నిచేత కాల్చబడి ఈ విధముగా పూర్తిగా నేలమట్టము చేయబడి నాశనము చేయబడెనని కీర్తనకారుడు ఇప్పుడు మొఱ్ఱపెట్టుచున్నాడు. ఈ పదములనుండి తగిన భావమును ఏలాగు రాబట్టవచ్చునో గ్రహింపలేక, ఇక్కడ పదముల క్రమము తారుమారు చేయబడినదని అనేకులు తలంచి, వాటిని ఈ విధముగా విడదీయుదురు: వారు నీ పరిశుద్ధస్థలములలో అగ్నిని ఉంచిరి. (పదముల క్రమము ఇది, מקדשך באש שלחו shilchu baesh mikdashecha, అక్షరార్థముగా, "వారు నీ పరిశుద్ధస్థలమును అగ్నిలోనికి పంపిరి.") అయితే నేను ఇచ్చిన భావము, స్వరచిహ్నము దానికి వ్యతిరేకముగా ఉన్నను, అదే సత్యమైనదియు సహజమైనదియు అని నాకు సందేహము లేదు; అదేదనగా, దేవాలయము కాల్చబడుటచేత నేలమట్టము చేయబడెను. దేవాలయము మూడు భాగములు కలిగియుండెను గనుక — అనగా అతిపరిశుద్ధస్థలము, మధ్య పరిశుద్ధస్థలము, బయటి ఆవరణము — అది బహువచనములో పరిశుద్ధస్థలములు అని పిలువబడుచున్నదని నేను చెప్పిన మాటను ఈ వచనము మరింత సంపూర్ణముగా స్థిరపరచుచున్నది; ఏలయనగా వెంటనే నీ నామమునకు నివాసస్థలము అను మాట వచ్చుచున్నది. దేవుని సారము దేవాలయములో పరిమితము చేయబడలేదనియు, అందులో మూయబడలేదనియు, ప్రజలు అక్కడ మరింత నమ్మకముతో ఆయనకు మొఱ్ఱపెట్టునట్లు ఆయన తన శక్తిచేతను కార్యముచేతను దానియందు నివసించెననియు మనకు బోధించుటకై దేవుని నామము ఇక్కడ ఉపయోగింపబడుచున్నది.

8. వాటిని బొత్తిగా నాశనము చేయుదము రండని వారు తమ హృదయములో అనుకొనిరి. సంఘము యొక్క శత్రువుల ఘోరమైన క్రూరత్వమును మరింత బలముగా వ్యక్తపరచుటకై, వారు కూడి మాటలాడుచు, హద్దుగాని పరిమితిగాని లేకుండ నాశనము చేయుటకు ఒకరినొకరు పురికొల్పుకొనుచున్నట్లు ప్రవక్త వారిని ప్రవేశపెట్టుచున్నాడు. (ఇంగ్లీషు సామాన్య ప్రార్థన పుస్తకములో 5, 6 వచనములు ఈ విధముగా అనువదింపబడినవి: — "పూర్వము దట్టమైన వృక్షములలోనుండి కలప నరికినవాడు దానిని శ్రేష్ఠమైన పనిగా తీర్చినవాడని పేరుపొందెను. అయితే ఇప్పుడు వారు దాని చెక్కడపు పని అంతటిని గొడ్డండ్రతోను సుత్తెలతోను పడగొట్టుచున్నారు." దీనిపై డా. నికొల్స్ చేసిన భావానువాదము ఇట్లున్నది: "తూరు యొక్క దట్టమైన అడవులలో హీరాము యొక్క కట్టెలుకొట్టువారి గొడ్డండ్రచేత నరకబడిన మోటైన దేవదారు వృక్షములను శిల్పకారుల నేర్పుగల చేయి ఎంత ఆశ్చర్యకరమైన సౌందర్యమునకు తెచ్చెనో మన జనము యొక్క పరిశుద్ధ గ్రంథములనుండి బాగుగా తెలియును. అయితే ఇప్పుడు అంత ఎక్కువ కాలమును అతిశ్రేష్ఠమైన శ్రమను వెచ్చించిన విచిత్రమైన చెక్కడములన్నిటిని వారు గొడ్డండ్రతోను సుత్తెలతోను ఇతర మోటైన ఇనుప పనిముట్లతోను చీల్చి పడగొట్టుచున్నారు." "ఇది ఈ వాక్యభాగములకు స్పష్టమైనదియు పొందికైనదియునైన భావము, మరియు ఇది ఒక ఆశ్చర్యకరమైనదియు చక్కగా ఊహింపబడినదియునైన వ్యత్యాసమును చూపుచున్నది" అని మాంట్ చెప్పుచున్నాడు.) వారిలో ప్రతివాడును, కీడు చేయుటకు తనకు చాలినంత ధైర్యము లేనట్లుగా, దేవుని ప్రజలలో ఒక్కనినైనను విడువకుండ వారినందరిని పాడుచేసి నాశనము చేయుటకు తన తోటివానిని రేపి ప్రేరేపించెనని అతని మాటలు సూచించుచున్నవి. వచనము యొక్క ముగింపులో సమాజమందిరములన్నియు కాల్చివేయబడెనని అతడు నొక్కి చెప్పుచున్నాడు. מועדים moadim అను హెబ్రీ పదమును సమాజమందిరములు అను భావములో నేను సంతోషముగా గ్రహించుచున్నాను, ఏలయనగా అతడు పరిశుద్ధస్థలములన్నియు అని చెప్పుచు, దేశమంతటిని గూర్చి స్పష్టముగా మాటలాడుచున్నాడు. ఈ శత్రువులు పరలోకములో ఉన్న దేవుని పరిశుద్ధస్థలమునకు హానిగాని బలాత్కారముగాని చేయలేమని గ్రహించి, తమ ఆగ్రహమును భౌతికమైన దేవాలయముమీదికిని సమాజమందిరములమీదికిని మళ్లించిరని కొందరు ఇచ్చు వివరణ నిస్సారమైనది. దేవుని నామమును తుడిచివేయుటయందు వారు ఎంతగా నిమగ్నులైరనగా, బలాత్కారపు హస్తము యొక్క గురుతు లేని ఒక్క మూలనైనను వారు విడువలేదని ప్రవక్త కేవలము మొఱ్ఱపెట్టుచున్నాడు. מועדים moadim అను హెబ్రీ పదము సాధారణముగా పరిశుద్ధస్థలమునకు వాడబడుచున్నది; అయితే దాని వ్యుత్పత్తిని మనము ఆలోచించినప్పుడు, ప్రవక్తల గ్రంథములను చదివి వివరించుటకు మాత్రమే గాక దేవుని నామమునుబట్టి మొఱ్ఱపెట్టుటకును పరిశుద్ధ సభలు కూడుచుండిన స్థలములకు అది అనుచితముగా అన్వయింపబడలేదు. దుష్టులు యూదయలో దేవుని ఆరాధనను ఆర్పివేసి నిర్మూలము చేయుటకు తమ శక్తి కొలది సమస్తము చేసిరి అని ప్రవక్త చెప్పినట్లున్నది.

కీర్తన 74:9-12

9. మా సూచనలను మేము చూచుటలేదు: ఇకను ప్రవక్తయు లేడు, ఇది ఎంతవరకు జరుగునో ఎరిగినవాడు మాతో ఎవడును లేడు. 10. దేవా! విరోధి ఎంతకాలము నిందించును? శత్రువు నీ నామమును నిత్యము దూషించునా? 11. నీ హస్తమును నీ దక్షిణహస్తమును నీవు ఎంతకాలము ముడుచుకొందువు? నీ రొమ్ము మధ్యనుండి వారిని నిర్మూలము చేయుము. 12. అయితే ఆదినుండి దేవుడు నా రాజు, భూమి మధ్యను రక్షణకార్యములు జరిగించువాడు.

ఈ కీర్తన నెబుకద్నెజరుచేత యూదులు చెరగొనిపోబడిన కాలములోను, కల్దీయులచేత పరిశుద్ధదేశము పాడుచేయబడిన కాలములోను రచింపబడినదైతే, מועדי moadey అను పదము సమాజమందిరములను సూచింపజాలదని ఆక్షేపణ చేయబడినది; ఏలయనగా బబులోను చెర తరువాత వరకు బహిరంగ ఆరాధనకైనను బహిరంగ బోధకైనను యూదులకు సమాజమందిరములు లేకుండెను. కావున ప్రొసెయుకే (Proseuchae) ఇక్కడ ఉద్దేశింపబడినవని డా. ప్రిడో తలంచుచున్నాడు. ఇవి, యెరూషలేమునకు దూరముగా నివసించుచు అన్ని సమయములలో అక్కడికి వెళ్లలేనివారిచేత కట్టబడినవై, ప్రజలు గుడారమునొద్దను తరువాత దేవాలయమునొద్దను ప్రార్థన చేసిన ఆవరణములను పోలిన ఆవరణములు. యూదులు తమ అనుదిన ప్రార్థనలను అర్పించుటకు స్థలములుగా అవి నిర్మింపబడెను. ప్రిడో ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "అవి అనేక విషయములలో సమాజమందిరములకు భిన్నమైనవి. ఏలయనగా, మొదటిది, సమాజమందిరములలో ప్రార్థనలు సమాజమంతటి కొరకు ఉమ్మడిగా బహిరంగ క్రమరూపములలో అర్పింపబడెను; అయితే ప్రొసెయుకేలో వారు దేవాలయములో వలెనే ప్రతివాడును తనకొరకు వేరుగా ప్రార్థించిరి. రెండవది, సమాజమందిరములు కప్పుగల గృహములు; అయితే ప్రొసెయుకే తెరచియున్న ఆవరణములు, తెరచియున్న ప్రాకారములైన సంతవీధుల (forums) రీతిగా నిర్మింపబడినవి. మూడవది, సమాజమందిరములన్నియు అవి చెందిన పట్టణముల లోపల కట్టబడెను; అయితే ప్రొసెయుకే వెలుపల కట్టబడెను." — చరిత్ర యొక్క అనుసంధానము మొదలైనవి, భాగము 1, గ్రంథము 6, పుటలు 139-141. తరువాత సమాజమందిరములు ప్రొసెయుకే వలెనే అదే ఉద్దేశమునకు వాడబడెను, అందువలన రెండును ఒకే పేరుతో పిలువబడుట సంభవించెను. ప్రజలు ఉపదేశము కొరకు వెళ్లుచుండిన లేవీయుల పట్టణములలోని స్థలములును ప్రవక్తల పాఠశాలలును, ప్రొసెయుకే వలెనే מועדי-אל moadey-el అని పిలువబడినవై, ఇక్కడ అవి కూడ ఉద్దేశింపబడినవని అదే రచయిత తలంచుచున్నాడు. డా. ఆడమ్ క్లార్క్ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "మనము సమాజమందిరములు అని అనువదించు מועדי moadey అను పదమును మరింత సాధారణమైన భావములో తీసికొని, మతసంబంధమైన సభలు జరుగుచుండిన ఏ స్థలములనైనను అది సూచించునని గ్రహింపవచ్చును; మరియు అట్టి స్థలములును సభలును బబులోను చెరకు చాలకాలము ముందే ఉండెనని లేఖనములోని వేర్వేరు భాగములనుండి చాల స్పష్టముగా తెలియుచున్నది." 2 రాజులు 4:23; యెహెజ్కేలు 33:31; అపొస్తలుల కార్యములు 15:21 చూడుము. యూదుల మతమును శాశ్వతముగా ఆర్పివేయుటయే, తమ ఉద్దేశమును నెరవేర్చుకొనుటకు అత్యంత తగిన సాధనముగా దాని ప్రతి జ్ఞాపకచిహ్నమును నాశనము చేయుటయే తమ సంకల్పమైయుండగా, ఎవరి దోపిడీలు ఇక్కడ విలపింపబడుచున్నవో ఆ శత్రు ఆక్రమణదారులచేత అట్టి స్థలములన్నియు కాల్చబడి బూడిద చేయబడెను.

9. మా సూచనలను మేము చూచుటలేదు. తమ విపత్తులను తేలికపరచుటకు ఏ ఆదరణయు తమకు లేకుండుట అను సంగతిచేత అవి మరింత తీవ్రమాయెనని భక్తిగల యూదులు ఇక్కడ చూపుచున్నారు. దేవుడు తన ఉగ్రత మధ్యనైనను తన కనికరమును జ్ఞాపకము చేసికొందునని వాగ్దానము చేయుటద్వారా, ఆయన తమతో సమాధానపడునను నిరీక్షణను పెంపొందించుకొనుటకు తన పిల్లలను శక్తిమంతులను చేయునప్పుడు, అది వారిని ప్రోత్సహించుటకు బలమైన సాధనముగా ఉన్నది. దేవుడు తన ప్రజలను శ్రమపెట్టుచుండిన సమయముననే, అయినను వారియెడల కృపగలవాడై యుండుట మానడని పూర్వకాలమున సాక్ష్యమిచ్చిన అద్భుతములకే ఇక్కడ చెప్పబడిన సూచనలను కొందరు పరిమితము చేయుదురు. అయితే ఆయన తన కటాక్షము యొక్క గురుతులను తమనుండి తొలగించి, ఒక విధముగా తన ముఖమును తమకు మరుగుచేసెనని విశ్వాసులు మొఱ్ఱపెట్టుచున్నారనుటయే సరియైనది. దేవా! నీవు అలవాటుగా చేయుచుండినట్లు నీ ముఖమును మామీద ప్రకాశింపజేయకుండుటచేత మేము చీకటిలో మునిగియున్నాము అని ప్రవక్త చెప్పినట్లున్నది. ఈ విధముగానే, మనుష్యులు తమ ప్రేమకుగాని ద్వేషమునకుగాని సూచనలను మనకు ఇచ్చుచున్నారని మనము సాధారణముగా చెప్పుదుము. సంక్షేపముగా, కాలము మబ్బుగాను చీకటిగాను ఉండెనని మాత్రమే గాక, ఒక్క వెలుగు కిరణమైనను కనబడనంత దట్టమైన చీకటిలో తాము చుట్టబడియుంటిమని దేవుని ప్రజలు ఇక్కడ మొఱ్ఱపెట్టుచున్నారు. రాబోవు విమోచనను గూర్చి ప్రవక్తలచేత నిశ్చయత పొందుట దేవుని కటాక్షము యొక్క ముఖ్యమైన సూచనలలో ఒకటియై యుండెను గనుక, తమ విపత్తుల అంతమును ముందుగా చూచుటకు ఇకను ప్రవక్త లేడని వారు విలపించుచున్నారు. దీనినుండి మనము నేర్చుకొనునదేమనగా, దుఃఖముచేత క్రుంగియున్న హృదయములను దైవ కనికరమునుగూర్చిన నిరీక్షణతో నింపి లేవనెత్తుటకై, ఆదరణ కలుగజేయు పని ప్రవక్తలకు అప్పగింపబడెను. మొండివారిని తిరుగుబాటుదారులను బెదిరింపులచేతను భయములచేతను మారుమనస్సునకు నడిపించుటకై వారు దేవుని ఉగ్రతకు దూతలును సాక్షులునై యుండిరనుట నిజమే. అయితే వారు కేవలము ఏ మినహాయింపు లేకుండ దేవుని ప్రతిదండనను మాత్రమే ప్రకటించియుండినయెడల, ప్రజల రక్షణ కొరకు నియమింపబడినదియు ఉద్దేశింపబడినదియునైన వారి బోధ వారి నాశనమునకే సాధనమైయుండెడిది. కావున, ఇంకను భవిష్యత్తులో మరుగైయున్న విపత్తుల ఫలితమును ముందుగా తెలియజేయుట వారి పనిలో ఒక భాగముగా వారికి ఆపాదింపబడుచున్నది; ఏలయనగా తాత్కాలికమైన శిక్షలు దేవుని తండ్రివంటి గద్దింపులు, అవి తాత్కాలికమైనవని ఆలోచించుట దుఃఖమును తేలికపరచును; అయితే ఆయన ఎడతెగని అసంతోషము దీనులును దౌర్భాగ్యులునైన పాపులను పూర్తి నిరాశలో మునిగిపోవునట్లు చేయును. కావున మనము కూడ దేవుని గద్దించు హస్తము క్రింద ఉన్నప్పుడు ఓర్పునకును ఆదరణకును కారణమును కనుగొనవలెనంటే, మనము మంచి నిరీక్షణ కలిగియుండునట్లు ఆయన మనలను ప్రోత్సహించు దేవుని ఈ మితత్వముమీద మన కన్నులను నిలుపుట నేర్చుకొందము; మరియు దానినుండి, ఆయన కోపపడినను తండ్రిగా ఉండుట మానడని నిశ్చయముగా నమ్మియుందము. ("నీ దైవ సన్నిధి మాతో ఉన్నదనుటకు ఏ గురుతును మేము చూచుటలేదు." — ట్రెమెల్లియస్. ఆ క్రియాపదము, అనగా כלה kalleh, పియేల్ రూపములో ఉన్నది; అది כלה kalah, consumptus est, అనుదానినుండి వచ్చినది. కీర్తన 59:13లో అది రెండుసార్లు వాడబడినది, כלה בחמה כלה kalleh bechemah kalleh, "ఉగ్రతతో వారిని నిర్మూలము చేయుము, వారిని నిర్మూలము చేయుము." కావున మన ఆంగ్ల బైబిలు యొక్క అనువాదమైన పెరికివేయుము అనుదానికంటె నిర్మూలము చేయుము అనునదే శ్రేష్ఠమైన అనువాదముగా కనబడుచున్నది.) విమోచనను కలుగజేయు గద్దింపు మిశ్రమములేని దుఃఖమును కలుగజేయదు: అది పుట్టించు విచారము సంతోషముతో కలిసియుండును. ప్రవక్తలందరును తాము అందించిన బోధలో ఈ అంతమునే దృష్టియందుంచుకొనుటకు ప్రయత్నించిరి. ప్రజల తిరుగుబాటును భయము పుట్టించుటద్వారా విరుగగొట్టి అణచుటకై, వారు ప్రజలతో వ్యవహరించుటలో తరచుగా మిక్కిలి కఠినమైనవియు తీవ్రమైనవియునైన మాటలను వాడుదురనుటకు సందేహము లేదు; అయితే మనుష్యులు తగ్గింపబడుట చూచినప్పుడెల్ల వారు వెంటనే ఆదరణ మాటలతో వారిని సంబోధింతురు; అయినను రాబోవు విమోచనను నిరీక్షించుటకు వారు ప్రోత్సహింపబడనియెడల అది ఎంతమాత్రమును ఆదరణ కానేరదు.

తాను విధించిన గద్దింపువలన కలుగు విచారమును ఉపశమింపజేయు ఉద్దేశముతో, అవి ఎన్ని సంవత్సరములు ఎన్ని దినములు నిలుచునో దేవుడు ఎల్లప్పుడు నిర్ణయించెనా అను ప్రశ్న ఇక్కడ అడుగబడవచ్చును. దీనికి నా జవాబేమనగా, ప్రవక్తలు ఎల్లప్పుడు ఒక నిర్ణీత కాలమును గురుతుపెట్టి నిర్వచింపకపోయినను, విమోచన సమీపముగా ఉన్నదని వారు తరచుగా ప్రజలకు నిశ్చయత ఇచ్చిరి; మరియు, అంతేకాక, వారందరును సంఘము యొక్క రాబోవు పునరుద్ధరణను గూర్చి మాటలాడిరి. అన్ని యుగములకును ఉమ్మడి సొత్తైయుండెనని నిశ్చయముగా తెలిసిన సాధారణ వాగ్దానములను తమ శ్రమలో తమకు అన్వయించుకొనకపోవుటచేత ప్రజలు తప్పుచేసిరని మరల ఆక్షేపణ చేయబడినయెడల, నా జవాబేమనగా, ప్రతి శ్రమలోను విమోచన వర్తమానమును ప్రకటించుటకు ఒక దూతను పంపుట దేవుని సాధారణ పద్ధతియై యుండెను గనుక, ప్రస్తుత కాలమున ఆ ఉద్దేశము కొరకు ప్రత్యేకముగా పంపబడిన ప్రవక్త ఎవడును కనబడనప్పుడు, తాము అనుభవించుట అలవాటైన దైవ కటాక్షము యొక్క సూచనలను తాము కోల్పోయితిమని ప్రజలు కారణము లేకుండ మొఱ్ఱపెట్టుటలేదు. క్రీస్తు వచ్చువరకు, వాగ్దానము చేయబడిన విమోచన యొక్క జ్ఞాపకము ప్రతి యుగములోను నూతనపరచబడుట మిక్కిలి అవసరమైయుండెను; దేవుని ప్రజలు ఎట్టి శ్రమలకు లోనైనను, ఆయన ఇంకను వారిని గూర్చి శ్రద్ధ వహించుచునే యుండెననియు, వారికి సహాయము దయచేయుననియు వారికి చూపుటకై అది అవసరమాయెను.

10. దేవా! విరోధి ఎంతకాలము నిందించును? భక్తిహీనులచేత దేవుని నామము దూషింపబడుట చూచినప్పటికంటె ఎక్కువ వేదన మరి ఏదియు వారికి కలిగించలేదని ఇక్కడ సూచింపబడుచున్నది. ఈ విధమైన ప్రార్థనచేత, దైవ మహిమను కాపాడుటయందు ఆసక్తిని మన హృదయములలో రగిలించుటయే ప్రేరేపితుడైన రచయిత యొక్క ఉద్దేశమై యుండెను. విపత్తులను సహించుటకు మనము స్వభావసిద్ధముగా మిక్కిలి సుకుమారులమును మెత్తనివారమునై యున్నాము; అయితే దేవునిమీద వేయబడు అవమానము మన స్వంత వ్యక్తిగత శ్రమలన్నిటికంటె మన మనస్సులను ఎక్కువగా దుఃఖపరచి కలవరపరచునప్పుడు, అది నిజమైన భక్తికి నిశ్చయమైన రుజువు. అతి క్రూరుడైన నిరంకుశుని క్రిందను అనాగరిక జనము మధ్యను దీనులైన యూదులు ఒక్క విధమైన నిందతో మాత్రమే గాక అనేక విధములైన నిందలతో దాడిచేయబడిరనుటకు సందేహము లేదు. అయితే ప్రవక్త సంఘమంతటి వ్యక్తిత్వములో మాటలాడుచు, దేవునికి విరోధముగా చేయబడిన హేయమైన దూషణలతో పోల్చినప్పుడు ప్రజలమీద వేయబడిన నిందలను దాదాపు లెక్కచేయుటలేదు; "నిన్ను నిందించువారి నిందలు నామీద పడియున్నవి" అని కీర్తన 69:9లో ఉన్న మాట ప్రకారమే. నిత్యము అను మాట మరల చేర్చబడినది; ఏలయనగా భక్తిహీనులు దీర్ఘకాలము శిక్షింపబడకుండ కొనసాగినప్పుడు, ఇది వారిని కఠినపరచి మరింత తెగువగలవారినిగా చేయును; విశేషముగా దేవునికి విరోధముగా వారు కుమ్మరించు దూషణలను ఆయన గమనింపనట్లు కనబడునప్పుడు అట్లగును. కావున 11వ వచనములో వెంటనే ఇట్లు చేర్చబడినది:

11. నీ హస్తమును నీవు ఎంతకాలము ముడుచుకొందువు? ప్రవక్త ఇక్కడ ఉద్దేశించుచున్నదేమో చూచుట సులభము, అయినను వ్యాఖ్యాతలు పదములను గూర్చి ఏకీభవించుటలేదు. వచనము యొక్క మొదటి భాగములోని హస్తము అను పదముచేత, వచనము యొక్క చివరి వాక్యభాగములో పేర్కొనబడిన దక్షిణహస్తమునుండి వేరుపరచుటకై, కొందరు ఎడమచేతిని గ్రహించుచున్నారు. అయితే ఇది కేవలము వ్యర్థమైన తర్కము; ఏలయనగా దక్షిణహస్తము అను పదమును వాడునప్పుడు, అతడు తన సాధారణ పద్ధతి ప్రకారము అదే సంగతిని మరల చెప్పుచున్నాడు. వచనము యొక్క చివరి పదమైన כלה kalah అను క్రియాపదమును కొందరు అడ్డగించుము లేక ఆపుము అని అనువదించుచు, ప్రవక్త, నీ రొమ్ములో మరీ ఎక్కువ కాలము ఉంచబడిన నీ హస్తమును ఎట్టకేలకు చాపుము అని చెప్పినట్లు గ్రహించుదురు. అయితే ఇది బలవంతముగా లాగిన భావము, దీనిని వారు ఏ న్యాయమైన కారణపు ఛాయయైనను లేకుండ ఆశ్రయించుచున్నారు. దానిని నిర్మూలము చేయుము అని అనువదించువారు దేవుని రొమ్ము మధ్య అనుదానిని రూపకముగా ఆయన దేవాలయమును సూచించునదిగా గ్రహించుదురు; ఆ వివరణను నేను అంగీకరింపజాలను. ప్రశ్నను చివరి పదము వరకు ఈ విధముగా కొనసాగించుట శ్రేష్ఠము: "నీ హస్తమును నీవు ఎంతకాలము ముడుచుకొందువు? అవును, నీ రొమ్ము మధ్యనుండి దానిని నీవు ముడుచుకొందువా? కావున నిన్ను అంత గర్వముగా తృణీకరించు ఈ భక్తిహీనులను నిర్మూలము చేయుము." దేవుడు కదలకుండుటచేతను బహిరంగముగా తన హస్తమును ఎత్తకుండుటచేతను ఆయన సోమరియు నిష్క్రియుడునై యున్నాడని ఆయన శత్రువులు తమను తాము నమ్మించుకొనిరి గనుక, ఆయన ఒక్క వ్రేలినైనను కదపకపోయినను కేవలము తన సైగచేతనే వారిని నాశనము చేయుటకు ఆయన సంపూర్ణముగా సమర్థుడని ఆయన వారికి అనుభవపూర్వకముగా తెలియజేయవలెనను ప్రార్థనగా కూడ ఈ మాటలను మనము అనుచితము కాకుండ చూడవచ్చును.

12. అయితే ఆదినుండి దేవుడు నా రాజు. ఇతర స్థలములలో జరుగుట మనము తరచుగా చూచినట్లే, ఈ వచనములో దేవుని ప్రజలు తమ విశ్వాసమునకు నూతన బలమును పొందుటకును, ప్రార్థన అను విధియందు మరింత ఆసక్తితో తమ్మును తాము పురికొల్పుకొనుటకును, తమ ప్రార్థనలతో ధ్యానములను కలిపివేయుచున్నారు. సందేహములన్నిటికి పైగా లేచి, స్వేచ్ఛగాను అడ్డులేకుండను ప్రార్థన మార్గములో ధైర్యముగా పట్టుదలతో కొనసాగుట ఎంత కష్టమో మనకు తెలియును. కావున ఇక్కడ విశ్వాసులు, తాను ఏర్పరచుకొనిన ప్రజలకు తానే రాజును కాపాడువాడునై యున్నానని యుగయుగముల ఎడతెగని పరంపరలో దేవుడు నిశ్చయపరచిన ఆయన కనికరము యొక్కయు కార్యము యొక్కయు నిదర్శనములను జ్ఞాపకము చేసికొనుచున్నారు. ఈ మాదిరిచేత మనకు బోధింపబడునదేమనగా, మనము విశ్వాసముతో కూడ ప్రార్థింపనియెడల పెదవులతో ప్రార్థించుట చాలదు గనుక, దేవుడు మనయెడల తన తండ్రి ప్రేమకు స్థిరీకరణను ఇచ్చిన ఉపకారములను మనము ఎల్లప్పుడు జ్ఞాపకము చేసికొని, వాటిని ఆయన ఏర్పాటు ప్రేమకు అన్ని సాక్ష్యములుగా ఎంచవలెను. ఇక్కడ దేవునికి అన్వయింపబడిన రాజు అను బిరుదు కేవలము ఆయన సార్వభౌమత్వమునకే పరిమితము చేయబడకూడదని చాల స్పష్టముగా ఉన్నది. యూదు ప్రజలను క్షేమముగా కాపాడి పోషించుటకై ఆయన వారి పరిపాలనను తనమీద వేసికొనెను గనుక ఈ బిరుదుతో ఆయన సంబోధింపబడుచున్నాడు. ఆదినుండి అను మాటలలో ఇమిడియున్నదేమో మనము ఇంతకుముందే తెలిపియున్నాము. ("యూదు అరబీ అనువాదము, 'వారినుండి నీ హస్తమును, అనగా నీ దక్షిణహస్తమును త్రిప్పుకొనకుము, నీ మందిరము మధ్యనుండి వారిని నిర్మూలము చేయుము,' అని చదువుచు, దేవుని మందిరము חיק అని పిలువబడినదని ఒక వివరణ ఇచ్చుచున్నది." — హమ్మండ్.) భూమి మధ్య అనుదానిచేత యూదయ ఉద్దేశింపబడినదని కొందరు తలంచుదురు, ఏలయనగా అది నివాసయోగ్యమైన భూగోళము యొక్క మధ్యను ఉన్నట్లుగా ఉండెను. ఇది ప్రముఖముగా కనబడుచుండు స్థలమును గూర్చి గ్రహింపవలెననుటకు సందేహము లేదు. ఫరోతో చెప్పవలెనని దేవుడు మోషేకు ఆజ్ఞాపించిన ఈ మాటలలో ఈ భావములోనే ఆ మాట వాడబడుట మనము చూచుచున్నాము: "ఆ దినమున నా జనులు నివసించుచున్న గోషెను దేశములో ఈగల గుంపులు ఉండకుండ దానిని ప్రత్యేకింతును; భూమి మధ్యను నేనే యెహోవానని నీవు తెలిసికొనునట్లు," (నిర్గమకాండము 8:22.)

కావున సామాన్యమైనదియు సహజమైనదియునైన భావమేదనగా, దేవుడు ఏర్పరచబడిన ప్రజల పక్షమున అనేక విమోచనలను జరిగించెను; అవి ఒక ప్రముఖమైన రంగస్థలముమీద ప్రదర్శింపబడినట్లు అంత బహిరంగముగాను ప్రత్యక్షముగాను ఉండెను.

కీర్తన 74:13-17

13. నీ బలముచేత సముద్రమును నీవు పాయలుగా చేసితివి: జలములమీద భుజంగముల తలలను నీవు పగులగొట్టితివి. 14. మకరము యొక్క తలను నీవు ముక్కలుగా విరుగగొట్టితివి, అరణ్యములో నీ ప్రజలకు దానిని ఆహారముగా ఇచ్చితివి. 15. ఊటను వాగును నీవు చీల్చితివి [లేక విభాగించితివి]: మహానదులను నీవు ఎండచేసితివి. 16. పగలు నీదే, రాత్రియు నీదే: వెలుగును సూర్యుని నీవే సిద్ధపరచితివి. 17. భూమి యొక్క సరిహద్దులన్నిటిని నీవే నియమించితివి [లేక స్థిరపరచితివి]: వేసవికాలమును శీతకాలమును నీవే కలుగజేసితివి.

ఇక్కడ పురుష మార్పు, అనగా కథనరూపమైన మాటనుండి సంబోధనాలంకారమునకు మార్పు ఉన్నది; ఇది రచనకు చైతన్యమిచ్చి దాని కవితా సౌందర్యమును హెచ్చించుచున్నది. భుజంగములు అని అనువదింపబడిన תנינים thanninim అను పదము పరిశుద్ధ రచయితలచేత కొంత అనిర్దిష్టముగా వాడబడుచున్నది, అనువాదకులు దానిని తిమింగలములు, సర్పములు, భుజంగములు, మొసళ్లు, ఇతర సముద్ర భీకర జంతువులు అని వేర్వేరు విధములుగా అనువదించుచున్నారు. (ఆదికాండము 1:21; నిర్గమకాండము 7:12; ద్వితీయోపదేశకాండము 32:33; కీర్తన 148:7 చూడుము.) ప్రతి సందర్భములోను ఏ ప్రత్యేక జంతువు సూచింపబడినదో మనము ఇప్పుడు నిర్ధారింపజాలము, మరియు అది ఏ విచిత్రమైన భయంకరమైన ప్రాణికైనను వాడబడు, మన "భీకర జంతువు" అను పదమునకు సమానమైన సాధారణ పదము మాత్రమే అయియుండుట చాల సంభవము. תנינים thanninim అను పదము ఇక్కడ "సముద్ర భీకర జంతువులు లేక పెద్ద సర్పములు" అని సూచించునని విలియమ్స్ వివరించుచున్నాడు. మాంట్ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "ఈ పేరుచేత ఏ జంతువు ఉద్దేశింపబడినదో బాగుగా నిర్ధారింపబడలేదు. అయితే అది ఐగుప్తు పరిసరములలో సాధారణముగా తెలిసిన ఏదో ఒక జలచరమైనను ఉభయచరమైనను అయిన ప్రాణియై యుండినట్లు కనబడుచున్నది; అయితే మొసలి మాత్రము కాదు, ఏలయనగా అది తరువాతి వచనములో వేరొక పేరుతో ప్రస్తావింపబడినది." భుజంగములచేత ఐగుప్తు ప్రజలు ఉద్దేశింపబడియుండవచ్చును.

హెబ్రీలో అది "తలలు" అని ఉన్నది.

"C'est, le plus grand monstre marin qui soit." — ఫ్రెంచి అంచు. "అనగా, ఉనికిలో ఉన్న సముద్ర భీకర జంతువులన్నిటిలో అతి గొప్పది."

"Ou, establi." — ఫ్రెంచి అంచు. "లేక, స్థాపించితివి."

13. నీ బలముచేత సముద్రమును నీవు పాయలుగా చేసితివి. దేవుడు తన ప్రజలను ఐగుప్తు నిరంకుశత్వమునుండి విడిపించిన మొదటి విమోచనకే అన్నియు చెందినవైనను, జ్ఞాపకము చేసికొనుటకు మిక్కిలి యోగ్యమైన కొన్ని రకముల విమోచనలను ప్రవక్త ఇప్పుడు ఒకచోట చేర్చుచున్నాడు. తరువాత లోకమంతటను వ్యాపించియున్న దేవుని మంచితనమును గూర్చిన సాధారణ ప్రశంసకు అతడు దిగివచ్చుట మనము చూచెదము. ఈ విధముగా దేవుడు తన సంఘమునకు అనుగ్రహించు ప్రత్యేక కృపనుండి, ఆయన సమస్త మానవజాతియెడల చూపు సద్భావమును గూర్చి మాటలాడుటకు అతడు ముందుకు సాగుచున్నాడు. మొదటిగా, నీవు సముద్రమును పాయలుగా చేసితివి, లేక చీల్చితివి, అని అతడు చెప్పుచున్నాడు. దేవుడు సముద్రమును ఎండచేయుటద్వారా తిమింగలములను ఇతర పెద్ద చేపలను చచ్చునట్లు చేసెనని, మొదటి వాక్యభాగములో చెప్పబడినదాని ఫలితముగా తరువాతి వాక్యభాగము చేర్చబడినదని కొందరు తలంచుదురు. అయితే అది రూపకముగా ఫరోను అతని సైన్యమును గూర్చి గ్రహింపవలెనని నా అభిప్రాయము; ఈ విధమైన మాట ప్రవక్తలలో, విశేషముగా ఐగుప్తీయులను గూర్చి వారు మాటలాడునప్పుడు, మిక్కిలి సాధారణము; ఏలయనగా వారి దేశము చేపలతో నిండిన సముద్రముచేత కడుగబడుచు నైలు నదిచేత విభాగింపబడియుండెను. కావున ఫరో దేశము కలిగియుండిన సముద్రపు అనుకూలతలనుబట్టియు, అతడు గొప్ప వైభవముతో ఆ దేశమును ఏలుచు, మహాసముద్రపు జలముల మధ్య స్వేచ్ఛగా అటు ఇటు తిరుగు తిమింగలముతో పోల్చబడదగినవాడై యుండెను గనుకను, అతడు మకరము అని పిలువబడుట అనుచితము కాదు. (ఇక్కడ వెలుగు అని అనువదింపబడిన מאור maor అను పదము, ప్రకాశించుట అను అర్థముగల אור or అనుదానినుండి వచ్చినదై, సాధారణముగా ఏ జ్యోతినైనను వెలుగును ధరించు దేనినైనను — సూర్యునినైనను చంద్రునినైనను భేదము లేకుండ — సూచించును. ఆదికాండము 1:16 చూడుము. అయితే ముందటి వాక్యభాగములో రాత్రి పగలునకు ఎదురుగా ఉంచబడినట్లు, ఇక్కడ అది సూర్యునితో జతచేయబడి దానికి ఎదురుగా ఉంచబడినందున, సూర్యుడు పగటి జ్యోతియైనట్లు రాత్రి జ్యోతియైన చంద్రుని అది సూచించునని భావింపబడినది. కల్దీయ అనువాదము, సెప్టువజింట్ (LXX), సిరియా అనువాదము, అరబీ అనువాదము దానిని చంద్రుడు అని అనువదించుచున్నవి. వల్గేట్‌లో "auroram," "ఉదయము" అని ఉన్నది.) ఆ సమయమున దేవుడు ప్రజల విమోచన కొరకు తన శక్తిని ప్రయోగించినది, తాను ఎల్లప్పుడు సంఘమునకు కాపరియు దాని క్షేమమునకు సంరక్షకుడునై యుందునని దానికి నిశ్చయత ఇచ్చుటకే గనుక, ఈ మాదిరివలన కలుగు ప్రోత్సాహము కేవలము ఒక్క యుగమునకే పరిమితము చేయబడకూడదు. కావున అది ఆ పురాతన జనాంగపు సంతతివారు తమ విశ్వాసమును స్థిరపరచుకొని దృఢపరచుకొను సాధనముగా దానిని వినియోగించుకొనునట్లు, సరియైన కారణముతో వారికి అన్వయింపబడుచున్నది. ప్రజలు ఐగుప్తు దేశమునుండి బయలుదేరినప్పుడు దేవుడు చేసిన అద్భుతములన్నిటిని ప్రవక్త ఇక్కడ వివరించుటలేదు; అయితే వాటిలో కొన్నిటిని ప్రస్తావించుటలో, ఉపలక్షణాలంకారముచేత, వాటిని గూర్చి మోషే మరింత విస్తారముగా వర్ణించినదంతయు అతడు ఇమిడ్చుచున్నాడు. మకరము ఇశ్రాయేలీయులకు ఆహారముగా ఇయ్యబడెనని, అదియు అరణ్యములోనే ఇయ్యబడెనని అతడు చెప్పునప్పుడు, ఫరోయొక్కయు అతని సైన్యముయొక్కయు నాశనమును గూర్చిన ఒక సుందరమైన సూచన ఉన్నది. అప్పుడు ప్రజల పోషణ కొరకు ఆహారపదార్థముల సమృద్ధియైన నిల్వ కూర్చబడెనని అతడు చెప్పినట్లున్నది; ఏలయనగా వారి శత్రువులు నాశనము చేయబడినప్పుడు, దాని ఫలితముగా ప్రజలు అనుభవించిన నెమ్మదియు భద్రతయు, ఇట్లు చెప్పవచ్చునంటే, వారి జీవితమును పొడిగించుటకు ఆహారముగా ఉపయోగపడెను. (మకరము అనగా తిమింగలమే ఇక్కడ ఉద్దేశింపబడిన జంతువని కాల్విను తలంచుచున్నాడు, మరియు చాలకాలము వరకు అందరును ఈ అభిప్రాయమునే కలిగియుండిరి. అయితే యోబు మకరమును గూర్చి ఇచ్చిన వర్ణనను (యోబు 41) మొసలి యొక్క ప్రకృతి చరిత్రను గూర్చి తెలిసినదానితో పోల్చిచూచినప్పుడు, లేఖనములోని మకరము మొసలియేనని సందేహించుటకు అంతగా తావులేదు. దీనిని గూర్చి ఇప్పుడు చాల సాధారణముగా అందరును ఏకీభవించుచున్నారు. డా. గుడ్ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "దాదాపు అతి పురాతన వ్యాఖ్యాతలందరును, నిర్బంధము లేకుండ వారందరును అని నేను చెప్పవచ్చును, మకరముచేత ఉద్దేశింపబడిన జంతువు తిమింగలమేనని ఎంచుటయందు ఏకీభవించిరి. దానిని 'మొసలి' అని వివరించినవారిలో బేజాయు డియోడాటియు మొదటివారు. మరియు అప్పటినుండి బొకార్ట్ ఈ చివరి అనువాదమును ఒక తర్కపరంపరతో బలపరచెను; అది వ్యతిరేకతనంతటిని దాదాపు అణచివేసి, దాదాపు ప్రతి వ్యాఖ్యాతను అతని అభిప్రాయమునకు తెచ్చినది." — డా. గుడ్ రచించిన యోబు గ్రంథము యొక్క నూతన అనువాదము. ఫ్రై ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "మకరమును గూర్చి, అది మొసలికి మాత్రమే అన్వయింపగలదని ఇప్పుడు అందరును దాదాపు బాగుగా ఏకీభవించుచున్నారు; మరియు యోబు గ్రంథము యొక్క భాషను గూర్చిన, లేక ఈ అద్భుతమైన జంతువు యొక్క ప్రకృతి చరిత్రను గూర్చిన లోపభూయిష్టమైన జ్ఞానమే, ఆ వర్ణన మరి ఏ ఇతర జంతువునకైనను అన్వయించునని పూర్వ వ్యాఖ్యాతలు ఊహించుటకు నడిపించినదై యుండవచ్చును." — ఫ్రై రచించిన యోబు గ్రంథము యొక్క నూతన అనువాదమును వివరణయు. మనము ఇంతకుముందు గమనించినట్లు (పుట 38, అధోజ్ఞాపిక,) ఈ ఐగుప్తు జంతువు, అనగా నైలు నది మొసలి, పూర్వకాలమున ఐగుప్తు శక్తికి, లేక వారి రాజునకు చిహ్నముగా వాడబడెను.) అరణ్యము అనుదానిచేత సముద్రతీరమున ఉన్న దేశములు ఎండిపోయినవియు నిస్సారమైనవియునైనను అవి కాదు, సముద్రమునకు బహు దూరముగా ఉన్న ఎడారులే సూచింపబడుచున్నవి.

షూయెక్స‌ర్ రచించిన Physica Sacra అను గ్రంథములో ఒక పతకము చూడవచ్చునని, దాని ఒక వైపున జూలియస్ సీజరు యొక్క శిరస్సును, మరొక వైపున ఒక మొసలిని, — Ægypte Capta, అనగా ఐగుప్తు పట్టబడెను, అను శాసనముతో కలిగియున్నదని పార్క్‌హర్స్ట్ వ్రాయుచున్నాడు. లెవియాతాను (మకరము) అను పేరుచేత సూచింపబడిన జంతువు మొసలియే అను నిర్ణయమును ఇది బలపరచుచున్నది. సిమోనిస్ అభిప్రాయము ప్రకారము, లెవియాతాను అను పేరు యొక్క వ్యుత్పత్తియు, అది ఏ భాషకు చెందినదో అదియు తెలియవు. కాని గెసేనియస్ ప్రకారము దాని సరియైన అర్థము "మెలికలు తిరిగిన జంతువు." బొకార్ట్ ఉదహరించిన అరబీ నిఘంటుకర్తలు (Phaleg Lib. 1, cap. 15), ఐగుప్తు భాషలో ఫరో అనగా మొసలి అని రూఢిగా చెప్పుచున్నారు; అది నిజమైనయెడల, ఈ వాక్యభాగములోను, ఐగుప్తు రాజు అదే జంతువుగా వర్ణింపబడిన యెహెజ్కేలు 29:3, 32:2 లలోను అతని పేరును గూర్చి అట్టి సూచన యేదో ఉండవచ్చును; హెరోడికస్ (అరిస్టాటిలు Rhet Lib. 2, cap. 23 లో నమోదుచేసిన ఒక వ్యంగ్యోక్తిలో) డ్రాకో యొక్క శాసనములు, — అవి మిక్కిలి కఠినమైనవి, — οὐκ ἀνθρώπου ἀλλὰδράκοντος, non hominis sed draconis, అనగా మనుష్యుని శాసనములు కావు, సర్పము యొక్క శాసనములు అని చెప్పినప్పుడు డ్రాకో అను పేరునకు అట్టి సూచనయే చేయబడెను. — మెరిక్ యొక్క Annotations. "మకరము యొక్క తలలు" అనునవి ఐగుప్తు అధిపతులను, లేక ఐగుప్తు సైన్యముల నాయకులను సూచించవచ్చును.

"Regnoit en grand triomphe, comme la balene se pourmene a sou aise au milieu de ce grande amas d'eaux." — ఫ్రెంచి. ("తిమింగలము ఆ గొప్ప జలరాశి నడుమ తన ఇష్టము చొప్పున తిరుగులాడునట్లు, అతడు గొప్ప విజయోత్సాహముతో ఏలుచుండెను.")

ఇదే విషయము తరువాతి వచనములో కొనసాగింపబడుచున్నది; అక్కడ ఊట చీల్చబడెను, లేక విభాగింపబడెను అని చెప్పబడుచున్నది; అనగా ప్రజల అవసరమును తీర్చుటకై దేవుడు బండలోనుండి నీటి ప్రవాహమును ఉబుకజేసినప్పుడు అది అట్లాయెను. చివరిగా, మహానదులు ఎండిపోయెనని చెప్పబడుచున్నది; దేవుడు తన ప్రజలు దాటిపోవుటకు మార్గము కలుగజేయునట్లు యొర్దాను నీళ్లను వెనుకకు మరలజేసినప్పుడు ఆ సంగతి జరిగెను. మహా అని అర్థమిచ్చు איתן ఏతాన్ అను హెబ్రీ పదము ఒక వ్యక్తిపేరు అని, సరియైన అనువాదము ఏతాను నదులు అని యుండవలెనని కొందరు కోరుచున్నారు; కాని ఈ వ్యాఖ్యానమునకు ఏ మాత్రమును ఆధారము లేదు.

16. పగలు నీదే, రాత్రియు నీదే. ప్రవక్త ఇప్పుడు మానవులందరికిని సామాన్యముగా విస్తరించియున్న దైవ ఉపకారములను ధ్యానించుటకు దిగుచున్నాడు. దేవుడు తాను ఏర్పరచుకొనిన ప్రజలకు తండ్రినని ఏ విశేష ఆశీర్వాదములచేత తన్ను తాను కనుపరచుకొనెనో వాటితో ఆరంభించి, ఇప్పుడు ఆయన సమస్త మానవకుటుంబము ఎడల తన ఉపకారమును చూపుచున్నాడని సముచితముగా ప్రకటించుచున్నాడు. పగళ్లును రాత్రులును క్రమముగా ఒకదాని వెంట ఒకటి వచ్చుచుండుట యాదృచ్ఛికముగా జరుగుట లేదనియు, ఈ క్రమము దేవుని నియామకముచేతనే స్థాపింపబడినదనియు ఆయన మనకు బోధించుచున్నాడు. ఈ సంగతుల యొక్క ద్వితీయ కారణము కూడ చేర్చబడుచున్నది; అది, భూమిని ప్రకాశింపజేయు శక్తిని పనిని దేవుడు సూర్యునికి అనుగ్రహించిన ఏర్పాటే; ఏలయనగా వెలుగును గూర్చి మాటలాడిన పిమ్మట, దానిని అందించు ప్రధాన సాధనముగాను, మాట వరుసకు చెప్పవలెనంటే, అది మనుష్యులకు తన్ను కనుపరచుకొనుటకు వచ్చునప్పుడు దానిని మోసికొని వచ్చు రథముగాను ఆయన సూర్యుని చేర్చుచున్నాడు.

కాల్వినుగారు "అరణ్యములో నీ ప్రజలకు" అని చదువుచున్నారు. కాని నీ అను పదమునకు మూలములో ఏదియు లేదు; మూలము అక్షరాలా "ఒక జనమునకు, అరణ్యములో ఉన్నవారికి" అని యున్నది. ఈ అనువాదమును అంగీకరించువారు ఆ మాటను ఏమని గ్రహింపవలెనో దానిని గూర్చి ఏకాభిప్రాయము కలిగియుండలేదు. ఫరోయు ఐగుప్తు సైన్యమును చనిపోయిన తరువాత వారి శవములు అలలచేత ఎఱ్ఱసముద్రపు తీరమున పడవేయబడినప్పుడు వాటిని భక్షించిన పక్షులును క్రూరమృగములును దీని భావమని కొందరు తలంచుచున్నారు. నిర్గమకాండము 14:30 చూడుడి. ఇదే భావమైనయెడల, ఈ పక్షులును క్రూరమృగములును అరణ్యము యొక్క ముఖ్య నివాసులు గనుక "అరణ్యపు జనము" అని పిలువబడుచున్నవి. עם ఆమ్, జనము అను పదము లేఖనములో కొన్నిసార్లు ఈ విధముగా అర్థము చేసికొనబడవలెను అనుట సామెతలు 30:25, 26 నుండి స్పష్టమగుచున్నది; అక్కడ చీమలును కుందేళ్లును జనము అని పిలువబడుచున్నవి. అయితే ఐగుప్తీయులు పడవేయబడిన తీరముననున్న ఎడారిలో, చేపలను — అలలచేత తీరమున పడవేయబడినట్లు తమకు దొరకిన అతి పెద్ద చేపలను సహా — తిని జీవించు జాతులు నివసించుచుండిరి గనుకను, అందుచేత వారు Ιχθυοφάγοι, అనగా మత్స్యభక్షకులు అని పిలువబడిరి గనుకను, ఇక్కడ పేర్కొనబడిన "అరణ్యపు జనము" వీరేనని కొందరు వ్యాఖ్యాతలు తలంచుచున్నారు; మరియు ఫరోయు అతని సైన్యమును మకరము మొదలగు సముద్రపు మహాజంతువుల రూపకము క్రింద వర్ణింపబడినట్లే, ఈ జనులు తమ సామాన్య జీవనవిధానమును సూచించుచు, వారి శవములను భక్షించిరని అలంకారముగా చెప్పబడుచున్నారు; దానిచేత వారు ఐగుప్తీయుల దోపుడుసొమ్ముతో తమ్మును తాము ధనవంతులుగా చేసికొనుట గ్రహింపబడుచున్నది.

"Quand Dieu feit que de la roche saillit un cours d'eau pour la necessite du peuple." — ఫ్రెంచి. ("ప్రజల అవసరము నిమిత్తము దేవుడు బండలోనుండి నీటి ప్రవాహమును ఉబుకజేసినప్పుడు.") మూలములో నదులు అని బహువచనముగా ఉన్నది; దీనినిబట్టి ఇశ్రాయేలీయులు సులువుగా దాటిపోవుటకై ఎండిపోయిన నది యొర్దాను ఒక్కటే కాదని కనబడుచున్నది. ఇక్కడ సూచింపబడిన నదులుగా కల్దీయ అనువాదము అర్నోను, యబ్బోకు, యొర్దాను అను వాటిని పేర్కొనుచున్నది. యొర్దానును గూర్చి యెహోషువ 3:16 చూడుడి. అర్నోను గాని యబ్బోకు గాని అద్భుతముగా ఎండిపోవుటను గూర్చి లేఖనములో మనకు స్పష్టమైన వృత్తాంతము లేదు. అయితే సంఖ్యాకాండము 21 లో, ఇశ్రాయేలీయులు "అర్నోను అవతల దిగిరి" అని 13 వ వచనములో చెప్పబడిన తరువాత, 14, 15 వచనములలో ఇట్లున్నది: "అందుచేత యెహోవా యుద్ధముల గ్రంథములో ఇట్లు చెప్పబడియున్నది: ఎఱ్ఱసముద్రములో ఆయన చేసినదియు, అర్నోను వాగులలోను, ఆరు నివాసస్థలమునకు దిగిపోయి మోయాబు సరిహద్దున ఆనుకొనియున్న వాగుల ప్రవాహమునొద్దను చేసినదియు." దీనినిబట్టి, ఏర్పరచబడిన గోత్రములకు మార్గము తెరచుటకై ఎఱ్ఱసముద్రము విభాగింపబడినప్పుడు అక్కడ జరిగిన అద్భుతము వంటి అద్భుతములను దేవుడు "అర్నోను వాగులలోను, ఆరు నివాసస్థలమునకు దిగిపోవు వాగుల ప్రవాహమునొద్దను" జరిగించెనని కనబడుచున్నది.

కాబట్టి ఈ సుందరమైన ఏర్పాటులో మానవజాతి ఎడల దేవుని సాటిలేని మంచితనము స్పష్టముగా ప్రకాశించుచున్నందున, ప్రవక్త దానినుండి దేవునియందు తన నమ్మికను బలపరచుకొని స్థిరపరచుకొనుటకు ఒక హేతువును న్యాయముగా గ్రహించుచున్నాడు.

17. భూమి యొక్క సరిహద్దులన్నియు నీవే స్థిరపరచితివి. భూమికి నియమింపబడిన సరిహద్దులను, లేక పొలిమేరలను గూర్చియు, ప్రతి సంవత్సరము వేసవికాలమును చలికాలమును క్రమముగా ఒకదాని వెంట ఒకటి మరల మరల వచ్చుటను గూర్చియు ఇక్కడ చెప్పబడినది ముందటి వచనము యొక్క భావమునకే చెందినది. ప్రవక్త లోకము యొక్క కడపటి అంచులను ఉద్దేశించుచున్నాడో, లేక దేశములను ఒకదానినుండి ఒకటి వేరుపరచు ప్రత్యేక సరిహద్దులను గూర్చి మాటలాడుచున్నాడో సందేహాస్పదము. ఈ రెండవ విధమైన సరిహద్దులు మనుష్యుల బలాత్కారముచేత తరచుగా భంగపరచబడుచున్నను — ఏలయనగా వారి తీరని దురాశను ఆశయమును లోకములో ఉన్న ఏ సరిహద్దు రేఖలును అదుపుచేయజాలవు, వారు ఎల్లప్పుడు వాటిని దాటి చొరబడుటకే ప్రయత్నించుచుందురు — అయినను ప్రతి జనమునకు అది నివసించుటకై దాని స్వంత ప్రదేశమును నియమించుటలో దేవుడు తన విశేషమైన మంచితనమును కనుపరచుచున్నాడు. అయితే మనుష్యుల ఇష్టముచేత కలవరపరచబడజాలని సరిహద్దులను గూర్చియే ఈ వాక్యము గ్రహింపవలెనని నా అభిప్రాయము; మనుష్యులు నివసించుటకు చాలునని దేవుడు చూచినంత భూభాగమును ఆయన వారికి పంచియిచ్చెనని దీని భావమని నేను ఎంచుచున్నాను. మరియు, వేసవికాలమును చలికాలమును చక్కగా క్రమపరచబడి ఒకదాని వెంట ఒకటి వచ్చుట, మానవకుటుంబము యొక్క అవసరములను దేవుడు ఎంత శ్రద్ధతోను దయతోను తీర్చెనో స్పష్టముగా సూచించుచున్నది. దీనినుండి, దేవుడు తన స్వంత మందయెడలను తన కుటుంబమునెడలను తండ్రిగా వ్యవహరించుటను నిర్లక్ష్యము చేయుననుటకంటె అసంభవమైనది మరేదియు లేదని ప్రవక్త న్యాయముగా నిర్ణయించుచున్నాడు.

కీర్తన 74:18-23

18. దీనిని జ్ఞాపకము చేసికొనుము: శత్రువు యెహోవాను దూషించెను; పనికిమాలిన జనము నీ నామమును తిరస్కరించెను. 19. నీ గువ్వ ప్రాణమును క్రూరమృగమునకు అప్పగింపకుము; నీ దీనుల సమాజమును నిత్యము మరువకుము. 20. నీ నిబంధనను లక్ష్యపెట్టుము; భూమిలోని అంధకారస్థలములు బలాత్కారుల నివాసములతో నిండియున్నవి. 21. నలిగినవానిని [లేక బాధింపబడినవానిని] సిగ్గుపడి వెనుకకు మరలనియ్యకుము; దీనుడును దరిద్రుడును నీ నామమును స్తుతింపనిమ్ము. 22. దేవా, లెమ్ము! నీ వ్యాజ్యెమును నీవే వాదించుము; బుద్ధిహీనుడు దినమెల్ల నీకు చేయు నిందను జ్ఞాపకము చేసికొనుము. 23. నీ విరోధుల స్వరమును మరువకుము; నీమీదికి లేచువారి అల్లరి నిత్యము పైకి లేచుచున్నది.

"Comme le principal instrument d'icelle, et par maniere de dire, le chariot auquel elle est apportee, quand elle se vient monstrer aux hommes." — ఫ్రెంచి. ("దాని ప్రధాన సాధనముగాను, మాట వరుసకు చెప్పవలెనంటే, అది మనుష్యులకు తన్ను కనుపరచుకొనుటకు వచ్చునప్పుడు దానిని మోసికొని వచ్చు రథముగాను.") మూల పదమునకు "స్థిరపరచుట, ఒక నిర్దిష్టమైన స్థితిలో గాని స్థలములో గాని నిలుకడగా ఉంచుట" అని అర్థము. יצב అను పదముపై పార్క్‌హర్స్ట్ యొక్క నిఘంటువు చూడుడి. "Entant que leur cupidite et ambition insatiable ne pent estre retenue par quelque separation qu'il y ait, mais tasche tousjours d'enjamber par dessus." — ఫ్రెంచి. ("వారి తీరని దురాశయు ఆశయమును ఏ విభజనచేతను అదుపుచేయబడజాలక, ఎల్లప్పుడు దానిని దాటి అడుగువేయుటకే ప్రయత్నించుచున్నందున.")

18. దీనిని జ్ఞాపకము చేసికొనుము. దైవశక్తిని మంచితనమును ఘనపరచుట ద్వారా భక్తుల హృదయములను ప్రోత్సహించిన పిమ్మట, ప్రవక్త ఇప్పుడు తన ప్రార్థనను కొనసాగించుటకు మరలుచున్నాడు. తన ప్రజల శత్రువులు దేవుని దూషించుచున్నారనియు, అయినను శిక్షింపబడకుండ కొనసాగుచున్నారనియు ఆయన మొదట మొరపెట్టుచున్నాడు. దీనిని జ్ఞాపకము చేసికొనుము అని ఆయన చెప్పుచున్నప్పుడు, ఆ మాటతీరు గంభీరమైనది; సందర్భము దానిని కోరెను, ఏలయనగా దేవుని పరిశుద్ధ నామమును తిరస్కారముతో చూచుట అల్పమైన నేరము కాదు. వ్యత్యాసము కనుపరచుటకై, ఈ విధముగా దేవునికి విరోధముగా తమ నిందలను గర్వముతో కుమ్మరించుటకు తెగించినవారు పనికిమాలిన, లేక బుద్ధిహీనమైన జనమని ఆయన చెప్పుచున్నాడు. נבל నాబాల్ అను హెబ్రీ పదము బుద్ధిహీనుని మాత్రమే గాక, దుష్టుని అపకీర్తిగల వ్యక్తిని కూడ సూచించును. కాబట్టి ప్రవక్త దేవుని తిరస్కరించువారిని నీచులును పనికిమాలినవారునైన జనులుగా న్యాయముగా వర్ణించుచున్నాడు.

19. నీ గువ్వ ప్రాణమును క్రూరమృగమునకు అప్పగింపకుము. మేము మృగము అని అనువదించిన חית ఖయ్యత్ అను హెబ్రీ పదము కొన్నిసార్లు ప్రాణమును లేక జీవమును సూచించును; ఈ వచనము యొక్క రెండవ భాగములో అది మరల వచ్చుచున్నప్పుడు కొందరు దానిని ఆ విధముగానే వివరించుచున్నారు. కాని ఇక్కడ అది నిస్సందేహముగా క్రూరమృగమునైనను సమూహమునైనను సూచించుచున్నదిగా గ్రహింపవలెను. ఈ రెండిటిలో ఏ విధముగా గ్రహించినను, ఈ మాటతీరు బలహీనమును భయస్థమునైన ఒక పక్షి ప్రాణమునకును, బలమైన మనుష్యుల సైన్యమునకు లేక క్రూరమృగమునకును మధ్య మిక్కిలి తగిన పోలికను కలిగియుండును. సంఘము గువ్వతో పోల్చబడుచున్నది; ఏలయనగా విశ్వాసులు గణనీయమైన సంఖ్యగలవారైనను, వారు తమ శత్రువులకు సాటి యగుటకు బహు దూరముగా, దానికి భిన్నముగా, వారికి ఎరగా బయలుపడియుండిరి. (ప్రాచీన అనువాదములలో ఏదియు "గువ్వ" అని కలిగియుండనందునను, సెప్టువజింట్ పాఠము ἐξομολογουμένην σοι, నిన్ను ఒప్పుకొనునది, అని యున్నందునను, మన ప్రస్తుత హెబ్రీ ప్రతులలో నీ గువ్వ అని యున్న תורך తోరెఖా అను పదము תודך తోదెఖా, నిన్ను ఒప్పుకొనునది, అని యుండవలెనని కొందరు మిక్కిలి సంభవమని తలంచిరి; ד దాలెత్ కు బదులుగా ר రేష్ వ్రాయుటచేత ప్రతులు వ్రాయువారు ఈ పొరపాటును సులువుగా చేసియుండవచ్చును. ఈ అభిప్రాయమును ఆమోదించు హూబిగాంట్, దేవుని ప్రజలను గువ్వ రూపకము క్రింద వర్ణించు రెండవ పాఠమును "putidum et aliunde conquisitum" (అసహ్యమైనదియు బయటినుండి తెచ్చిపెట్టబడినదియు) అని ధైర్యముగా తీర్పుతీర్చుచున్నాడు. అయితే ఆర్చిబిషప్ సెక్కర్ ఇట్లనుచున్నాడు: "హూబిగాంట్ putidum అని పిలుచు గువ్వ అను మాటను, יונתי (పరమగీతము 2:14) అదే సంగతి అని ఎంచినయెడల, అట్లు పిలువకూడదు." ఈ వాక్యభాగము ఇప్పుడున్న రీతిగానే, దేవుని ప్రజలను ఒక పక్షి రూపముగా వర్ణించు లేఖనములోని ఇతర వాక్యములతో — సంఖ్యాకాండము 24:21; యిర్మీయా 22:23; 48:28 — సరిపోవుచున్నది. గువ్వ నిస్సహాయమైనదియు, ఒంటరిదియు, భయస్థమైనదియు, దుఃఖించునదియునైన ప్రాణి; దాని రక్తము కొరకు దప్పిగొను దోపిడి పక్షులనుండి తన్ను తాను కాపాడుకొనుటకు దానికి నేర్పును ధైర్యమును సమానముగా లేవు. ఈ కీర్తన వ్రాయబడినప్పుడు సంఘము యొక్క స్థితిని ఇది మిక్కిలి తగినట్లును హృదయమును కదలించునట్లును చిత్రించుచున్నది. అది బలహీనమైన, నిస్సహాయమైన, దుఃఖకరమైన స్థితిలో ఉండెను; దోపిడి పక్షులవలె దాని నాశనముపై ఆతురతతో గురిపెట్టి దానిని నలుదిక్కుల చుట్టుముట్టియున్న మొండియు శాంతింపజేయలేనివారునైన శత్రువులచేత శీఘ్రముగా మ్రింగివేయబడు అపాయములో ఉండెను. "ఈ వచనములోను తరువాతి వచనములలోను అది మిక్కిలి దీనమైన ఆతురతతో సర్వశక్తునితో తన వ్యాజ్యెమును వాదించుచున్నది; అపాయము హెచ్చిన కొలది తన విన్నపములలో ఇంకను ఎక్కువ పట్టుదల చూపుచున్నది. అది మాటలాడుచుండగా, కడపటి వచనములో, సమీపించుచున్న శత్రువు ముందుకు వచ్చుచున్న కొలది నిమిష నిమిషమునకు అధికమగుచున్న వారి అల్లరి కేకలను అది వినుచున్నట్లు కనబడుచున్నది; మరియు దైవసహాయము లేనిదై, దోచుకొను గరుడపక్షి గోళ్ల క్రింద కూలుటకు సిద్ధముగా ఉన్న 'గువ్వను' మనము విడిచిపెట్టుచున్నాము." — మాంట్.) తరువాత, నీ దీనుల ప్రాణమును లేక సమాజమును మరువకుము అని చేర్చబడుచున్నది. חית ఖయ్యత్ అను హెబ్రీ పదము మరల వాడబడుచున్నది; దాని ద్వంద్వార్థమును బట్టి అది ఒకే వచనములో రెండుసార్లు, కాని భిన్నమైన అర్థములలో వాడబడుటలో ఒక సొగసు ఉన్నది. ప్రాణము అనుటకంటె సమాజము అని అనువదించుటకే నేను ఇష్టపడితిని; ఏలయనగా దేవుడు తన స్వంత చిన్న మందను వారి శత్రువుల బలమైన సేనలనుండి కాపాడి రక్షించుటకు ఇష్టపడవలెనని చేయబడిన ప్రార్థనగా ఈ వాక్యభాగము కనబడుచున్నది.

20. నీ నిబంధనను లక్ష్యపెట్టుము. దేవుడు కనికరము చూపుటకు మరింత మొగ్గునట్లు, ప్రవక్త దైవ నిబంధనను ఆయనకు జ్ఞాపకము చేయుచున్నాడు; పరిశుద్ధులు మిక్కిలి తీవ్రమైన అపాయములలో చిక్కుకొనియున్నప్పుడు, దేవుడు తమతో చేసిన నిబంధనలో తమకు తండ్రిగా ఉందునని వాగ్దానము చేసెను గనుక విమోచన కొరకు నిరీక్షించుటయే వారి ఆశ్రయముగా ఎల్లప్పుడు ఉండెను. దీనినుండి, దేవుడు తన ఉచితమైన ఏర్పాటుచేత మనలను తన ప్రజలుగా స్వీకరించెను అనుటయే మన ప్రార్థనలు ఆధారపడదగిన ఏకైక స్థిరమైన ఆధారమని మనము నేర్చుకొనుచున్నాము. ప్రార్థనలో నిమగ్నమైయున్నప్పుడు దేవుని స్వంత వాగ్దానములను ఆయన యెదుట ఉంచుట బుద్ధిహీనతయు స్థూలమైన పరిహాసమునై యున్నదని రూఢిగా చెప్పుటకు సిగ్గుపడని ఆ అపవిత్రమైన కుక్క సర్వేటస్ యొక్క ఉన్మాదము ఎంత పైశాచికమైనదో దీనినిబట్టి కూడ స్పష్టమగుచున్నది. మరియు, బలాత్కారమును హింసయు ఎక్కడ చూచినను ప్రబలియున్నదని ప్రకటించుట ద్వారా, తాము ఎంత తీవ్రముగా బాధింపబడిరో భక్తిగల యూదులు మరల మనకు చూపుచున్నారు; స్థలములన్నియు నరహంతకుల నెలవులును దొంగల గుహలును అయినట్లు. భూమిలోని అంధకారస్థలములు అని చెప్పబడుచున్నది; ఏలయనగా దేవుడు తన ముఖమును దాచుకొనుచున్నట్లు కనబడినప్పుడెల్ల, తాము ఏ దుష్టత్వము చేసినను, తాము ఎక్కడ ఉన్నను, దానినంతటిని కప్పిపుచ్చుకొనుటకు దాగుచోట్లు తమకు దొరకునని దుష్టులు ఊహించుకొందురు.

21. నలిగినవానిని సిగ్గుపడి వెనుకకు మరలనియ్యకుము. వెనుకకు మరలుట అను మాట దేవునికి సంబంధించినది గనుక, అది వట్టిచేతులతో వెళ్లిపోవుట అను మాటకు సమానము. కాబట్టి ఆయన చేతిలో తిరస్కారము పొందుటచేత తాము సిగ్గుపడకుండునట్లు విశ్వాసులు ఆయనను బతిమాలుచున్నారు. దైవ దయను కనికరమును పొందుటకు ఒక హేతువుగా వారు తమ్మును తాము బాధింపబడినవారు, దీనులు, దరిద్రులు అని పిలుచుకొనుచున్నారు. అయితే వారు కపటముగా మాటలాడుట లేదనియు, తమ శ్రమలను అతిశయోక్తిగా వర్ణించుట లేదనియు, అన్ని ఆపదలచేత తాము ఎంత దీనస్థితికి తేబడిరనగా, ఏదైనను సహాయము కొరకు ఎదురుచూడదగిన ఏ దిక్కును లోకములో తమకు ఇక మిగిలియుండలేదని సూచించుచున్నారనియు గమనింపవలెను. మనము అత్యంత తీవ్రమైన స్థితికి తేబడినప్పుడు, దేవునికి మొరపెట్టుటలో మన దుర్దశకు ఒక పరిహారము ఎల్లప్పుడు సిద్ధముగా ఉన్నదని ఈ మాదిరిచేత మనకు బోధింపబడుచున్నది.

"నీ గువ్వ అను కీర్తనకారుని మాట, పావురములను ప్రియమైన పక్షులుగా పెంచుకొను ప్రాచీనమును ఆధునికమునైన ఆచారమునుబట్టియు (థియోక్రిటస్, 5. 96; వర్జిల్, Eclog. 3, 5, 68, 69 చూడుడి), వాటికి అపాయకరమైన జంతువులనుండి వాటిని కాపాడుటకు తీసికొనబడు శ్రద్ధనుబట్టియు బహుశా మరింత విశదపరచబడవచ్చును." — మెరిక్ యొక్క Annotations. "దేశములోని గుహలు, గుహావాసములు, అడవులు మొదలైనవి దొంగలతోను, నరహంతకులతోను, హంతకులతోను నిండియున్నవి; వారు నీ ప్రజలను ఎడతెగక నాశనము చేయుచున్నారు; కాబట్టి పరిశుద్ధ సంతానము పూర్తిగా నిర్మూలమైపోవునట్లును, ఆ విధముగా నిబంధన వాగ్దానము వ్యర్థమైపోవునట్లును కనబడుచున్నది." — డా. ఆడమ్ క్లార్క్. "భూమిలోని అంధకారస్థలములు, అనగా యూదయ గుహలు, బలాత్కారుల నివాసములతో, అనగా దోపిడిచేత బ్రదుకు మనుష్యులతో నిండియున్నవి. అయితే కొందరు భూమిలోని అంధకారస్థలములు అనుదానిచేత యూదుల చెర యొక్క స్థానమును గ్రహించుచున్నారు." — క్రెస్‌వెల్.

22. దేవా, లెమ్ము! నీ వ్యాజ్యెమును నీవే వాదించుము. భక్తిగల యూదులు తన న్యాయపీఠమును అధిరోహించుమని మరల దేవుని వేడుకొనుచున్నారు. చాలకాలము ఓర్పు చూపిన పిమ్మట, తాను న్యాయాధిపతిగా తన పనిని మరువలేదని ఆయన కార్యరూపముగా చూపునప్పుడు, ఆయన లేచుచున్నాడని చెప్పబడుచున్నది. ఈ వ్యాజ్యెమును మరింత సంసిద్ధముగా చేపట్టుటకు ఆయనను ప్రేరేపించుటకై, తన స్వంత హక్కును కాపాడుకొనుమని వారు ఆయనకు మొరపెట్టుచున్నారు. ప్రభువా, అని వారు చెప్పినట్లున్నది, ఇప్పుడు ఎదుట ఉన్న సంగతి విశేషముగా నీకే సంబంధించినది గనుక, నీవు ఊరకుండుటకు ఇది సమయము కాదు. అదే సమయములో, ఇది ఏ విధముగా ప్రత్యేక భావములో దేవుని వ్యాజ్యెమై యుండెనో వారు ప్రకటించుచున్నారు. బుద్ధిహీనమైన జనము దినదినము ఆయనమీద నిందలు మోపుచుండిరి గనుక అది అట్లుండెను. ఇక్కడ మరల נבל నాబాల్ అను పదమును బుద్ధిహీనమైన జనము అనుటకు బదులుగా పనికిమాలిన జనము అని అనువదింపవచ్చును. ఇక్కడ మాటలాడబడినవారిమీద మోపబడిన దుష్టత్వము, వారు ఒక్కసారి దేవుని నిందించుటతో తృప్తిపడక, ఎడతెగక తమ ఎగతాళిని పరిహాసమును కొనసాగించిరను సంగతిచేత మరింత ఘోరమగుచున్నది. ఈ కారణమునుబట్టి, ఆయన మహాత్మ్యమును నిందించుటకు తెగించుట మాత్రమే గాక, ఆయనకు విరోధముగా తమ దూషణలను క్రూరముగాను ఉగ్రముగాను కుమ్మరించిన మనుష్యులలోని ఆకాశమును ధిక్కరించు అట్టి ప్రవర్తనను మరువవద్దని దేవుని వేడుకొనుటతో విశ్వాసులు ముగించుచున్నారు. నిజమే, వారు దీనిని పరోక్షముగా చేయుచున్నట్లు కనబడిరి; కాని వారు దేవుని తిరస్కరించిరి గనుక, పూర్వపు రాక్షసులవలె వారు నిర్లక్ష్యమును మూఢమునైన అహంకారముతో ఆయనకు విరోధముగా లేచిరనియు, వారి గర్వము అత్యంత మితిమీరిన స్థాయికి చేరెననియు రూఢిగా చెప్పబడుచున్నది.