లూథర్ రోము ప్రయాణము

విట్టెన్‌బర్గ్ కూడలి మధ్యలో ముప్పది అడుగుల పొడవు, ఇరువది అడుగుల వెడల్పు గల ఒక పురాతనమైన చెక్క ప్రార్థనాలయము ఉండెను; దాని గోడలు అన్నివైపుల ఆసరాలతో నిలబెట్టబడియున్నను శిథిలమగుచుండెను.

పలకలతో చేయబడిన, మూడు అడుగుల ఎత్తుగల ఒక పాత ప్రసంగవేదిక బోధకునికి స్థానమిచ్చెను.

సంస్కరణ ప్రసంగము ఆరంభమైనది ఈ దీనమైన స్థలములోనే.

క్రొత్త అగస్టీనియన్ దేవాలయమునకు అప్పుడే పునాదులు వేయబడెను; ఈలోగా ఈ దీనమైన ఆరాధనా స్థలము వాడుకలో ఉండెను.*

"ఈ కట్టడమును," అని మైకోనియస్ జతచేయుచున్నాడు, "క్రీస్తు జన్మించిన పశువులపాకతో పోల్చవచ్చును.

ఈ దీనమైన ఆవరణములోనే, ఒక విధముగా చెప్పవలెనంటే, తన ప్రియ కుమారుడు రెండవసారి జన్మింపవలెనని దేవుడు చిత్తగించెను.

లోకమంతయు నిండియున్న వేలాది మహాదేవాలయములలోను పారిష్ దేవాలయములలోను, నిత్యజీవమును గూర్చిన మహిమకరమైన ప్రసంగము కొరకు దేవుడు ఎన్నుకొనినది ఆ సమయమున ఒక్కటియు లేదు."†

"ఆ క్రొత్త పరిచారకునిలో ప్రతిదియు ఆకట్టుకొనునదిగా ఉండెను.

భావవ్యక్తీకరణగల అతని ముఖము, అతని ఉదాత్తమైన రూపము, స్పష్టమైన గంభీరమైన అతని స్వరము అతని శ్రోతలందరిని ఆకర్షించెను.

ఇంతకుముందు బోధకులలో అధికులు తమ సంఘములను మారుమనస్సు పొందించుదానికంటె వారిని వినోదపరచుదానినే వెదకిరి.

లూథర్ ప్రసంగములన్నిటిలో వ్యాపించియుండిన గొప్ప గాంభీర్యమును, సువార్త జ్ఞానము అతని హృదయమును నింపిన ఆనందమును అతని వాక్చాతుర్యమునకు అతని పూర్వికులకు లేని అధికారమును, ఉష్ణమును, అభిషేకమును ఇచ్చెను."‡

* డి'ఆబిన్యే రచించిన "సంస్కరణ చరిత్ర", సంపుటము.

మైకోనియస్, "సంస్కరణ చరిత్ర" (వ్రాతప్రతి).

త్వరలోనే అగస్టీనియన్ల ఆ చిన్న చెక్క ప్రార్థనాలయము ఆ యువ ఆచార్య-సన్యాసి మాటలు వినుటకు గుంపులుగుంపులుగా వచ్చిన జనసమూహములను పట్టలేకపోయెను.

అప్పుడు విట్టెన్‌బర్గ్ పురపాలక సభ లూథర్‌ను తమ చాప్లెయిన్ (పుర యాజకుడు) గా నియమించెను; అప్పటినుండి అతడు పట్టణపు పెద్ద దేవాలయములో ప్రసంగించెను.

అతని ప్రతిభాశక్తియు, అతని శైలిలోని ఉత్సాహమును, అతని సిద్ధాంతపు శ్రేష్ఠతయు త్వరలోనే జర్మనీ అంతటను అతని కీర్తిని వ్యాపింపజేసెను; ఒకసారి ఎలెక్టరు తానే అతని ప్రసంగము వినుటకై ప్రత్యేకముగా విట్టెన్‌బర్గ్‌కు ప్రయాణము చేసెను.

డెమోస్తనీసు వక్తృత్వమును సమర్థించు సాక్ష్యము, మార్టిన్ లూథర్ యొక్క జ్వలించు వాక్చాతుర్యమును గూర్చిన సాక్ష్యము కంటె విస్తారమైనది కాదు.

అతని సమకాలిక స్నేహితులును అనుచరులును అనేక మంది ఇష్టముతోను ప్రశంసతోను తమ నాలుకలతో దానిని ప్రకటించుచున్నారు.

జెస్యూట్లలో అత్యంత పక్షపాతముగలవారును అయిష్టులును తమ సంకోచించు పెదవులతో దానిని ఒప్పుకొనుచున్నారు.

"అతనికి," అని జెస్యూట్ చరిత్రకారుడైన మైమ్‌బూర్ అనుచున్నాడు, "చురుకైన చొచ్చుకుపోవు ప్రతిభ ఉండెను; అతడు తన అధ్యయనములలో అలసటలేనివాడు, తరచుగా వాటిలో ఎంత మునిగిపోయెడివాడంటే రోజుల తరబడి ఆహారము మానుచుండెను.

అతడు భాషలలోను సంఘ పితరుల రచనలలోను గొప్ప జ్ఞానమును సంపాదించెను.

అతడు విశేషముగా బలవంతుడును ఆరోగ్యవంతుడును, రక్తప్రధానమైన పిత్తప్రధానమైన స్వభావము గలవాడు.

అతని కన్నులు చొచ్చుకుపోవునవియు అగ్నితో నిండినవియు; అతని స్వరము మధురమైనది, పూర్తిగా ఎత్తినప్పుడు తీవ్రమైనది."* "చురుకైన సజీవమైన ప్రతిభతోను," అని అతని ప్రత్యర్థులలో మరియొకడు అనుచున్నాడు,

"నిలుపుకొను జ్ఞాపకశక్తితోను కూడియుండి, తన మాతృభాషను * మైమ్‌బూర్ రచించిన "లూథర్ మత చరిత్ర".

అద్భుతమైన సౌలభ్యముతో వినియోగించుచు, లూథర్ వాక్చాతుర్యములో తన సమకాలికులలో ఎవరికిని తీసిపోలేదు.

ఏదో తీవ్రమైన భావావేశముచేత కదిలింపబడినవానివలె ప్రసంగవేదిక నుండి మాటలాడుచు, మాటలకు తగిన అభినయము చేయుచు, అతడు తన శ్రోతల మనస్సులను ఆశ్చర్యకరమైన రీతిలో కదిలించి, ఒక ప్రవాహమువలె తనకిష్టమైన చోటికి వారిని కొనిపోయెను."*

"అతనికి," అని ఫ్రెంచి రోమను మతస్థులలో తానే అత్యంత వాక్చాతుర్యముగలవాడైన బోస్యూ అనుచున్నాడు, "ప్రజలను మంత్రముగ్ధులను చేసి ఆకర్షించుకొని పోయిన సజీవమైన ఆవేశపూరితమైన వాక్చాతుర్యము ఉండెను."†

ప్రసిద్ధ ఫ్రెంచి జెస్యూట్ అయిన వారియాస్ ఆ గొప్ప సంస్కర్తను గూర్చి ఈ చిత్రమును గీయుచున్నాడు: "ఒక జర్మనువాని దృఢకాయమునకును ఆరోగ్యమునకును శ్రమశీలతకును, ప్రకృతి ఇక్కడ ఒక … యొక్క ఉత్సాహమును చురుకుదనమును జతచేసినట్లు కనబడుచున్నది. తత్త్వశాస్త్రములోను పాండిత్యవాద దైవశాస్త్రములోను అతనిని ఎవరును మించలేదు; మాటలాడు కళలో అతనికి ఎవరును సాటి రాలేదు.

అతడు వాక్చాతుర్యములో అత్యంత పరిపూర్ణమైన ప్రవీణుడు.

మానవ మనస్సు యొక్క బలము ఎక్కడ ఉన్నదో బలహీనత ఎక్కడ ఉన్నదో అతడు పూర్తిగా కనుగొనియుండెను; అందువలన తన దాడులను విజయవంతము చేయుట ఎట్లో అతనికి తెలిసియుండెను.

తన శ్రోతల భావావేశములు ఎంత వైవిధ్యమైనవైనను పరస్పర విరుద్ధమైనవైనను, అతడు వాటిని తన ఉద్దేశములకు అనుకూలముగా నడిపించగలిగెను, ఏలయనగా తాను నిలిచియున్న భూమిని అతడు వెంటనే గ్రహించెను; విషయము వాదమునకు మరీ కష్టమైనదైనను, జనసామాన్యమునకు అర్థమగు ఉదాహరణలతోను అలంకారములతోను అతడు తన వాదమును నెగ్గించుకొనెను.

సాధారణ సంభాషణలో సహితము అతడు ఆచార్య పీఠములోను ప్రసంగవేదికపైనను తరచుగా కనుపరచిన భావావేశములపై అదే * ఫ్లోరిమాండ్ రేమండ్ రచించిన "Hist. Haeres." (అబద్ధ బోధల చరిత్ర), అధ్యాయము. † బోస్యూ రచించిన "Hist. des Variations" (వైవిధ్యముల చరిత్ర), పు. ప్రభావమును కనుపరచెను."‡

మార్టిన్ లూథర్‌ను అత్యంత తీవ్రముగా ద్వేషించి దూషించినవారి రచనల నుండి సేకరింపబడిన ఈ సాక్ష్యపు సమూహమంతటి కంటె ఎక్కువ ప్రశంసాత్మకమైనదేదియు సిసెరో లేదా పెరిక్లీస్ వక్తృత్వమును గూర్చి నమోదు చేయబడినట్లు మాకు జ్ఞాపకము లేదు.

పూర్వకాలమున ఒక రాజు తన ప్రవక్తతో, "నా నిమిత్తము యాకోబును శపింపుము, రమ్ము, ఇశ్రాయేలును తిరస్కరింపుము" అనెను; అప్పుడు ఆ ప్రవక్త "కన్నులెత్తి ఇశ్రాయేలు తన గుడారములలో నివసించుట చూచెను," మరియు అతడు ఉపమానరీతిగా ఇట్లనెను, "యాకోబూ, నీ గుడారములు, ఇశ్రాయేలూ, నీ నివాసస్థలములు ఎంత రమ్యమైనవి!

లోయలవలె అవి వ్యాపించియున్నవి, నదీతీరమందలి తోటలవలెను, యెహోవా నాటిన అగరు చెట్లవలెను, నీళ్ల యొద్దనున్న దేవదారు వృక్షములవలెను ఉన్నవి.

నిన్ను దీవించువాడు దీవింపబడును, నిన్ను శపించువాడు శపింపబడును!"

అప్పుడు రాజు కోపము రగులుకొనగా అతడు, "నా శత్రువులను శపించుటకు నిన్ను పిలిపించితిని, ఇదిగో, నీవు వారిని పూర్తిగా దీవించితివి.

కాబట్టి ఇప్పుడు నీ చోటికి పారిపొమ్ము" అనెను.† ఆ ప్రవక్త పేరు మైమ్‌బూర్ గాని, రేమండ్ గాని, బోస్యూ గాని, వారియాస్ గాని కాదు; అయితే ఆ నీతిబోధ వారికి సరిపోవును.

ఇరువది ఆరు సంవత్సరముల వయస్సులో విట్టెన్‌బర్గ్‌లోని విద్యాశాలలోను దేవాలయములోను బహిరంగముగా లేఖనములను వివరించ నారంభించినప్పుడు మార్టిన్ లూథర్ అంతటి పరిణతి చెందిన పాండిత్యము గలవాడును, అంతటి సమృద్ధియైన అనుభవము గలవాడును, అంతటి వైవిధ్యమైన ప్రావీణ్యములు గలవాడునై యుండెను.

మిల్నర్ రచించిన "సంఘ చరిత్ర", సంపుటము చూడుము. † సంఖ్యాకాండము, 23 మరియు 24 అధ్యాయములు, passim (అక్కడక్కడ).

విట్టెన్‌బర్గ్‌లో లూథర్ ఆరంభ దశలోని అనేకవిధములైన కఠిన శ్రమలన్నిటిలోను అతడు ఆందోళనతోను కలవరముతోను ఉండెను—అతనికి కొంచెము ఆదరణయే లభించెను.

ప్రాయశ్చిత్తములును, జాగరణలును, విశ్వాస సంగ్రహము (క్రెడో) ను ఎడతెగక వల్లించుటయు పూడ్చలేని ఒక బాధాకరమైన శూన్యము అతని ఆత్మలో ఇంకను నోరు తెరచియుండెను.

ఈ మనఃస్థితిలో ఉండగా, అతని శాఖకు చెందిన ఏడు మఠములు కొన్ని విషయములలో ప్రధాన ప్రతినిధితో విభేదించుట సంభవించెను;* లూథర్ యొక్క మనస్సు యొక్క పదును, భాషా సామర్థ్యము, వాదించుటలో అసాధారణ ప్రతిభ కారణముగా, రోమునకు వెళ్లి ఆ విషయమును పోపు తీర్పు నిమిత్తము ఆయన ఎదుట ఉంచుటకు అతడు ఎన్నుకొనబడెను.

అతడు పరవశుడాయెను.

"ఇక్కడ చివరకు," అని అతడు గొణిగెను, … మఠపు దురభిప్రాయములతో నిండియుండి, అతడు "నిత్య నగరము"ను షెకినాగా—సర్వోన్నతుడైన దేవుని భూలోక గుడారముగా—ఎంచెను.

అతని సజీవమైన ఊహ దానిని కఠిన భక్తికిని, విద్యావంతమైన మతాధికారమునకును, పరిశుద్ధ సద్గుణమునకును నిలయముగా చిత్రించెను.

వాటికన్ అక్కడ ఉండెను, సంఘపు దస్తావేజుల భాండాగారము అక్కడ ఉండెను.

పదునారు క్రైస్తవ శతాబ్దముల జ్ఞాపకము, ఊదారంగు రాయి (పోర్ఫిరీ), సుగంధిరాయి (అమెథిస్ట్), దంతము, చలువరాయి (అలబాస్టర్) లతో కట్టబడిన దాని దేవాలయములను, దాని మతాధికార భవనములను, దాని పవిత్రమైన

* "Quod septem conventus a vicario in quibusdam dissentirent" (ఏడు మఠములు కొన్ని విషయములలో ప్రతినిధితో విభేదించినందున). సారసెనుల దోపుడుసొమ్ము నుండి సేకరింపబడిన అత్యంత అరుదైన వింతవస్తువులతో నిండిన ప్రదర్శనశాలలను పవిత్రపరచెను.

తోటి సన్యాసి ఒకనిని సహచరునిగా వెంటబెట్టుకొని,* లూథర్ 1510లో రోమునకు బయలుదేరెను,† ఆల్ప్స్ పర్వత కనుమల గుండా దిగి ఇటలీ యొక్క సమృద్ధియైన విలాసవంతమైన మైదానములలోనికి వచ్చెను.

లూథర్ సందర్శించిన ఈ కాలపు ఇటలీని గూర్చి చరిత్ర యొక్క నిగ్రహముగల కలము గీయు చిత్రము వంటి రోమను దుర్నీతి చిత్రమును అది అంతకుముందు గాని తరువాత గాని ఎన్నడును గీయలేదు.

దానితో పోల్చినప్పుడు కాలిగులా నీరోల అన్యమత దుష్టత్వము మర్యాదగానే ఉండెను.

పోపుల అపకీర్తి యొక్క నలుపుతో పోల్చినప్పుడు శాటర్నేలియా ఉత్సవముల కుళ్లిన నైతికత తెల్లగా కనబడెను.

కిరీటము కోల్పోయిన సద్గుణమునకు వేషధారణ చెల్లించు నివాళి సహితము చెల్లింపబడుట నిలిచిపోయెను.

అయితే అనుమానించని ఆ యువ జర్మను యాజకుని మనస్సుకు ఈ సంగతులు ఇంకను బయలుపరచబడవలసియుండెను.

… వైపు వెళ్లు మార్గములో మఠము వెంట మఠమును సందర్శించుచుండగా, అతడు ఎక్కడ చూచినను కనుగొనిన మంచి భోజనమును విందువినోదములును మొదట అతనికి ఆశ్చర్యము కలిగించిన సంగతి.

ఒక సాయంకాలము లొంబార్డీలో పో నది తీరమునగల బెనెడిక్టైన్ల చలువరాతి మఠములో ఆగినప్పుడు, ఆ మఠపు రాజోచితమైన ఆదాయములను గూర్చి తనకు చెప్పబడిన కథలను బట్టియు,‡ గదుల వైభవమును బట్టియు, మఠ- * మ్యూరర్ రచించిన "లూథర్ జీవితము". † కొందరు జీవిత చరిత్రకారులు 1511లో అనియు, మరికొందరు 1512లో అనియు చెప్పుదురు.

లూథర్ రోము సందర్శన (కాలము) ఇంకను వివాదాస్పదమైన విషయమే.

దాని క్రమమైన ఆదాయము 36,000 డ్యూకట్లు: 12,000 భోజనపు బల్లను సమకూర్చుటకు వినియోగింపబడెను; 12,000 మరమ్మతులు మొదలైనవాటికి.

; మిగిలినది సన్యాసుల అవసరములను తీర్చుటకు.

-వస్త్రముల సమృద్ధిని బట్టియు అతడు విస్మయమొందెను.

దీనత్వపు ఈ వైభవమును—పశ్చాత్తాపపు ఈ రాజవైభవమును—ఏమని అర్థము చేసికొనవలెనో అతనికి తెలియలేదు.* బెనెడిక్టైన్ల ఈ రాజభవనములో లూథర్ అనేక దినములు నిలిచెను; వాటిలో ఒకటి శుక్రవారము కావచ్చెను.

మఠపు విలాసవంతమైన భోజనపు బల్ల మాంసపు భారము క్రింద మూలుగుచుండుట చూచినప్పుడు అతని భయాందోళన ఎంతటిదో!

సన్యాస కాఠిన్యము యొక్క ఈ ఘోరమైన ఉల్లంఘనను గూర్చి తన భోగలాలస సహోదరులతో అతడు వాదించుటకు సాహసించగా, కోపించిన ఆ సన్యాసులు తమ అక్రమములను గూర్చి అతడు పోపుకు ఫిర్యాదు చేయుటకు తెగించినయెడల అతని ప్రాణము తీసెదమని బెదిరించిరి.

ద్వారపాలకుని రహస్య సహాయముతో,† గణనీయమైన కష్టముతో భోగలాలసుల ఈ గుహ నుండి తప్పించుకొని, విస్మయమొందిన ఆ యువ జర్మనువాడు రోము వైపు త్వరపడి సాగెను; అక్కడ అపొస్తలుల సమాధి యొద్ద పెరుగుచున్న తన అశాంత సందేహముల భారమంతటిని దించుకొనవలెనని అతడు ఆశించెను.

అంత త్వరపడుటలో అతని ఉద్దేశము పరిశుద్ధ యోహాను పండుగ ముందు సాయంకాలము నాటికి రోముకు చేరుట: … "పాత రోమను సామెత మీకు తెలియును: '… నాడు రోములో తన బిడ్డ మిస్సా జరిపించు తల్లి ధన్యురాలు.' ఓ, ఈ ఆనందమును నా తల్లికి ఇయ్యవలెనని నేనెంతగా ఆశించితిని; అయితే అది అసాధ్యమాయెను, అట్లు జరుగుట నన్ను మిక్కిలి బాధపెట్టెను."‡ బొలోనా చేరగానే అతడును అతని సహచరుడును ప్రమాదకరముగా రోగగ్రస్తులైరి—నిస్సందేహముగా వారి ఆహారములో కలిగిన గొప్ప మార్పు వలన కలిగిన రోగము.

ఆ పాపము ప్రయాణికుని తల ఇటలీ ఎండచేత మరీ తీవ్రముగా దెబ్బతినెను; అంతకంటె ఎక్కువగా, తన మార్గమంతటను తాను చూచిన వినిన విచిత్రమైన సంగతులచేతను, అ- * మిషెలే రచించిన "లూథర్ జీవితము". -లవాటులేని దృశ్యములచేతను, వింత నడవడులచేతను దెబ్బతినెను.

రోమను న్యాయశాస్త్రమునకును న్యాయశాస్త్రవేత్తలకును సింహాసనమైన బొలోనాలో అతడు కొంతకాలము మంచము పట్టవలసి వచ్చెను.

ఇక్కడ అతడు అతి భయంకరమైన నిరుత్సాహమునకు లోనాయెను: పరదేశములో పరదేశిగా, తన ప్రియమైన జర్మనీకి దూరముగా ఉండుట—ఇదొక్కటే అతనిని దుఃఖపరచుటకు చాలును.

అయితే దీనికి తోడు, "తన పాపస్థితి యొక్క గ్రహింపు అతనిని కలవరపరచెను; దేవుని తీర్పు యొక్క ఊహ అతనిని భయముతో నింపెను.

అయితే ఈ భయములు తమ పరాకాష్ఠకు చేరిన ఆ క్షణముననే, పరిశుద్ధ పౌలు మాటలు బలముగా అతని మనస్సుకు మరల వచ్చెను,

నీతిమంతుడు విశ్వాసమూలముగా జీవించును—అవి పరలోకము నుండి వచ్చిన కిరణమువలె అతని ఆత్మను వెలిగించెను."* ఈ మాటలచేత పునరుద్ధరింపబడి ఆదరింపబడి, విట్టెన్‌బర్గ్ సన్యాసి తన ప్రయాణమును కొనసాగించుటకు తగిన బలమును త్వరలోనే మరల పొందెను; ఆగకుండ కేవలము ఫ్లోరెన్సు గుండా వెళ్లి, అతడు చివరకు రోము చేరెను—ఇంత కాలము తన పవిత్ర ప్రేమకును తన ఉత్సాహపూరితమైన కలలకును గురియైన రోము.

అతడు వెంటనే … దగ్గరనున్న తన శాఖ మఠమునకు వెళ్లెను. "చేరగానే," అని అతడు అనుచున్నాడు, "నేను మోకరించి, ఆకాశము వైపు నా చేతులెత్తి, 'పరిశుద్ధ రోమా, నీకు వందనము; పరిశుద్ధ హతసాక్షులచేతను ఇక్కడ చిందింపబడిన రక్తముచేతను పరిశుద్ధపరచబడినదానా' అని ఎలుగెత్తి పలికితిని."

తరువాత అతడు … ను వేరొక వందనముతో పలుకరించెను. తన ఉత్సాహములో అతడు ఇంకను ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు, "నేను * డి'ఆబిన్యే రచించిన "సంస్కరణ చరిత్ర", సంపుటము.

పవిత్ర స్థలములను దర్శించుటకు త్వరపడితిని; అన్నిటిని చూచితిని, అన్నిటిని నమ్మితిని."

అయితే నమ్మినవాడు తానొక్కడే అని అతడు త్వరలోనే గ్రహించెను; క్రైస్తవ లోకపు రాజధానిలోనే క్రైస్తవ మతము పూర్తిగా మరువబడినట్లు కనబడెను.

పోపు ఇకమీదట అపకీర్తిపాలైన అలెగ్జాండర్ బోర్జియా కాదు, ముక్కోపియు యుద్ధప్రియుడునైన జూలియస్ … "అతని గొప్ప కళాకారుడైన మైకెలాంజెలో అతనిని బొలోనాను తన ఆశీర్వాదముతో ముంచెత్తుచున్నవానిగా చిత్రించెను.

సరిగ్గా ఈ సమయమున పోపు ఆ శిల్పిని ఒక దేవాలయమంత పెద్దదైన సమాధి స్మారకమును తనకొరకు చెక్కుమని ఆజ్ఞాపించెను: ఆ ప్రణాళికాబద్ధమైన స్మారకములో, మనకు అందిన మోషే విగ్రహమును మరికొన్ని విగ్రహములును భాగములుగా ఉండవలసియుండెను.

"ఈ సమయమున పోపును రోమును ఆక్రమించిన ఏకైక తలంపు … కు విరోధమైన యుద్ధమే. స్వయముగా పట్టణములను ముట్టడించిన, ఇటీవలనే మిరాండోలా గోడలలో తాను చేసిన బీటిక గుండా తప్ప మరొక విధముగా దానిలో ప్రవేశించుటకు నిరాకరించిన ఈ విచిత్రమైన యాజకునితో కృపను గూర్చియు క్రియల నిష్ఫలత్వమును గూర్చియు ప్రసంగించుటకు అనుకూలమైన అవకాశము లూథర్‌కు స్పష్టముగా చాల తక్కువగా ఉండెను.

అతని క్రింద శిక్షణ పొందుచున్న అధికారులవంటి అతని కార్డినళ్లు రాజకీయవేత్తలు, దౌత్యవేత్తలు, లేదా సాధారణముగా సిసెరోను తప్ప మరేమియు చదువని, బైబిలు తెరచినయెడల తమ లాటిన్ శైలి దెబ్బతినునని భయపడు అకస్మాత్తుగా పైకి వచ్చిన పండితులు.

వారు పోపును గూర్చి మాటలాడినప్పుడు, ఆయనను Pontifex Maximus (మహా పురోహితుడు) అనిరి; పరిశుద్ధునిగా ప్రకటింపబడినవాడు వారి భాషలో relatus inter Divos (దేవతల మధ్య చేర్చబడినవాడు); ఎప్పుడైనను వారు కృపను ప్రస్తావించినయెడల దానిని ఇట్లు పలికిరి: Deorum immortalium beneficiis (అమర దేవతల ఉపకారముల చేత)."

తన సంభాషణలలో ఒకదానిలో, సరళ హృదయులైన జర్మనుల ఊహకు ఇటలీ ఎంత భయంకరమైనదో లూథర్ అమాయకముగా మనకు తెలియజేయుచున్నాడు:

"నిన్ను చంపుటకు ఇటాలియనులకు నీవు అద్దములో చూచుట ఒక్కటే చాలును.

రహస్య విషముల ద్వారా వారు నీ సమస్త ఇంద్రియములను హరింపగలరు.

. ఇటలీలో గాలియే అంటువ్యాధి కలిగించునది; రాత్రివేళ వారు ప్రతి కిటికీని గాలి చొరకుండ మూసివేసి, ప్రతి సందును బీటను పూడ్చివేయుదురు."*

అన్యమత రోము శిథిలములు లూథర్‌ను త్వరలోనే ఆకర్షించెను.

ఎక్కడ చూచినను గతకాలపు బూడిదపై నడచుచు, తన సైనిక ప్రతిభచేత నాశనమునకు తేబడిన కార్తేజ్ యొక్క కూలుచున్న గోడలను మండుచున్న భవనములను చూచుచు నిలిచినప్పుడు స్కిపియో పొందిన దుఃఖకరమైన ముందుసూచనను అతడు జ్ఞాపకము చేసికొనెను: "ఒకనాడు రోమునకును ఇట్లే జరుగును."

"నిజముగా," అని లూథర్ ఎలుగెత్తి పలికెను, "స్కిపియోల యొక్కయు సీజర్ల యొక్కయు రోము ఒక శవమైపోయెను.

ఒకప్పుడు ఇండ్ల పైకప్పులు ఉండిన చోట ఇప్పుడు వాటి పునాదులు ఉండునంతగా శిథిలాల గుట్టలు ఉన్నవి.

ఒకప్పుడు భూమియొక్క ఐశ్వర్యములును నిధులును కుప్పగా పోయబడినది అక్కడనే."

"అయితే ఈ లౌకిక బూడిదతో వేరైన, మరింత పవిత్రమైన బూడిద కలిసియుండెను: అతడు వాటిని జ్ఞాపకము చేసికొనెను.

హతసాక్షుల సమాధి స్థలము రోము సేనాధిపతుల యొక్కయు దాని విజేతల యొక్కయు సమాధి స్థలమునకు దూరముగా లేదు.

తన మహిమ అంతటితో కూడిన అన్యమత రోము కంటె, తన శ్రమలతో కూడిన క్రైస్తవ రోముకు ఆ సాక్సనీ సన్యాసి హృదయముపై ఎక్కువ శక్తి ఉండెను.

"నీతిమంతుడు విశ్వాసమూలముగా జీవించును" అని పౌలు వ్రాసిన ఆ పత్రిక చేరినది ఇక్కడికే.

అతడు అప్పీయ సంత (అప్పీయ ఫోరం) ను త్రిసత్రములను (మూడు సత్రములు) చూడగలిగెను.

సమీపములో నార్కిస్సు ఇల్లు ఉండెను * Tischreden (భోజన బల్ల సంభాషణలు), పు. 440.

… కైసరు భవనము, అక్కడ ప్రభువు ఆ అపొస్తలుని సింహపు నోటి నుండి విడిపించెను."* అయితే రోములో ఈ జ్ఞాపకముల ఆదరణను తప్ప మరేదియు లూథర్ అనుభవింపకుండునట్లు నియమింపబడెను. పోపు దర్బారులోని వదరుబోతు పండితమ్మన్యుల యొక్కయు లౌకికాసక్తులైన యాజకుల యొక్కయు బయలుపాటులతో అతనికి ఎట్టి సానుభూతియు ఉండలేకపోయెను.

దిగ్భ్రాంతి చెందిన ఆ రాయబారి ఆదరణ కొరకు దేవాలయముల వైపు తిరిగినప్పుడు, అతనికి మర్యాదగా జరిగిన మిస్సా ఒక్కటియు వినబడలేదు.

రోమను యాజకులు బలిపీఠ సంస్కారమును జరిపించిన దేవదూషణకరమైన తొందరపాటును, మొత్తము ఆచారమును వారు దిగజార్చిన అపవిత్రమైన యాంత్రికతను చూచి ఆ సాక్సనీ సన్యాసి విస్మయమొందెను; వారైతే అతని అమాయకత్వమును చూచి నవ్వుచు నిలుచుండిరి.

ఒక సందర్భమున తానే ఆచారమును నిర్వహించుచుండగా, తాను ఒక మిస్సాను ముగించకముందే ప్రక్కనున్న బలిపీఠము వద్ద యాజకులు ఏడు మిస్సాలను చెప్పివేసిరని అతడు కనుగొనెను.

"త్వరగా, త్వరగా," అని ఒకడు అరచెను, "మన మాతకు ఆమె కుమారుని తిరిగి పంపివేయుము;" రొట్టె … యొక్క శరీరముగా మార్పు చెందుట (ట్రాన్స్‌సబ్‌స్టాన్షియేషన్) ను గూర్చి భక్తిహీనమైన సూచన చేయుచు. మరియొకసారి, తాను సువార్త పాఠమును ముగించకముందే తనతో కలిసి ఆచారమును నిర్వహించుచుండిన యాజకుడు భక్తిహీనమైన వేగముతో మొత్తము ఆరాధనను ముగించివేసి, "Passa, passa; ite, missa est"—త్వరపడుము, త్వరపడుము; దానిని ముగించుము—అని తనతో గుసగుసలాడుచు నిలుచుండెనని లూథర్ తానే వివరించుచున్నాడు.‡

ఒకనాడు అనేకమంది మతాధికారులతో కలిసి భోజనపు బల్ల వద్ద ఉండగా, బహిరంగమైన విదూషక చేష్టలు, భక్తిహీనమైన సంభాషణలు సాగెను.

అసభ్యులైన ఆ మతాధికారులు అత్యంత నీచమైన పరిహాసములను పలుకుటకు వెనుకాడలేదు * డి'ఆబిన్యే రచించిన "సంస్కరణ చరిత్ర", సంపుటము. † Tischreden (భోజన బల్ల సంభాషణలు), పు. 411.