హోక్‌స్ట్రాటెన్ మరియు ఎక్

సంఘము యొక్క సిద్ధాంతమును వ్యవస్థయును పరిశుద్ధ దైవోక్తులలో మనకు కనబడునట్లు ఇప్పుడు లేవని బహుశా చెప్పబడవచ్చును.

నిస్సందేహముగా; అయితే ఈ మార్పు పైకి కనబడునది మాత్రమే; అది రూపమునకు మాత్రమే వ్యాపించును, సారమునకు కాదు.

: ఈ మార్పు అభివృద్ధియే.

దైవాత్మ యొక్క జీవింపజేయు శక్తి లేఖనములో కేవలము ఒక భావముగా ఉన్నదానికి వాస్తవ రూపము నిచ్చినది; అది వాక్యపు రూపురేఖను నింపినది; దాని స్థూలమైన చిత్రములకు తుది మెరుగులు దిద్దినది; బైబిలు కేవలము మొదటి ముడి ముసాయిదాను మాత్రమే ఇచ్చిన కార్యమును అది సంపూర్ణము చేసినది.

"కాబట్టి పరిశుద్ధాత్మ నడిపింపు క్రింద సంఘము నిర్ణయించిన ప్రకారమే పరిశుద్ధ లేఖనముల భావమును మనము గ్రహించవలెను.

"ఈ స్థానమునుండి రోమా పండితుల మార్గములు వేరగుచున్నవి.

సర్వసాధారణ మహాసభలే సంఘమునకు ప్రతినిధులని కొందరు నొక్కిచెప్పిరి; మరికొందరైతే వ్యాఖ్యానము చేయు ఆత్మకు పోపు ఒక్కడే నిక్షేపస్థానమనియు, రోమా మహాయాజకుడు శాసించిన దానికి భిన్నముగా లేఖనములను గ్రహించుటకు ఎవనికిని హక్కు లేదనియు వాదించిరి.

ఇదే ప్రియేరియస్ యొక్కయు, ఆ కాలపు పోపు పక్షపు వేదాంతులలో అధికుల యొక్కయు వాదము."* ప్రియేరియస్ ఈ ప్రతిపాదనను స్థాపించెను

" పరిశుద్ధ లేఖనములు సహితము తమ బలమును తమ అధికారమును ఏ బోధనుండి పొందుచున్నవో, ఆ రోమా సంఘము యొక్కయు రోమా మహాయాజకుని యొక్కయు బోధను విశ్వాసమునకు తప్పిదము లేని నియమముగా ఆశ్రయించని ప్రతివాడును అబద్ధ బోధకుడే."

" బైబిలు," అని డి'ఆబిన్యే వ్రాయుచున్నాడు, " సంస్కర్తను రూపొందించి సంస్కరణోద్యమమును ఆరంభించినది. నమ్ముటకు లూథరుకు సంఘము యొక్క సాక్ష్యము అవసరము లేకపోయెను.

అతని విశ్వాసము బైబిలు నుండియే వచ్చెను; బయటినుండి కాదు, లోపలినుండి వచ్చెను.

సువార్త సిద్ధాంతము దేవుని వాక్యముమీద కదలింపబడని విధముగా స్థాపింపబడియున్నదని అంత లోతుగా నిశ్చయించుకొనియుండెను గనుక, అతని దృష్టిలో బాహ్యమైన అధికారమంతయు నిరుపయోగమైనదాయెను.

ఈ విధముగా ఒక సాహసోపేతమైన చర్యచేత లూథరు మానవ హృదయము యొక్క అత్యున్నతమైన నిరీక్షణల విశ్రాంతి స్థానమును మార్చెను; బలమైన హస్తముతో వాటిని వాటికన్ గోడలనుండి దేవుని వాక్యమను బండమీదికి తరలించెను.

ప్రియేరియస్‌కు ఇచ్చిన తన జవాబులో అతడు దృష్టియందుంచుకొనిన కార్యము ఇదే."*

తన ప్రత్యర్థి తన కరపత్రము ఆరంభములో స్థాపించిన సూత్రములను లూథరు తేలికగా దాటిపోయెను.

అతడు ఇట్లనెను, "మీ మాదిరిని అనుసరించి నేను కూడ కొన్ని మూల సూత్రములను స్థాపించెదను. " మొదటిది పరిశుద్ధ పౌలు చెప్పిన మాట:

' మేము మీకు ప్రకటించిన సువార్త గాక మరియొక సువార్తను మేమైనను పరలోకమునుండి వచ్చిన యొక దూతయైనను మీకు ప్రకటించినయెడల అతడు శాపగ్రస్తుడవును గాక.''

"రెండవది పరిశుద్ధ ఆగస్టీను నుండి ఈ వాక్యభాగము: 'కానానిక (ప్రామాణిక) గ్రంథములకు మాత్రమే, వాటిలో ఏదియు పొరపడలేదని అత్యంత దృఢముగా నమ్ముట అను ఘనతను ఇయ్యవలెనని నేను నేర్చుకొంటిని; ఇతరుల విషయమైతే, వారు బోధించుచున్నారు అను ఒక్క కారణముచేతనే వారు బోధించునదానిని నేను నమ్మను.'

" ఈ అంశములను మీరు స్పష్టముగా గ్రహించినయెడల," అని కొన- " మీ సంభాషణ గ్రంథమునకు వీటిచేత సంపూర్ణముగా జవాబు ఇయ్యబడినదని మీరు గ్రహించెదరు; ఏలయనగా మీరు అక్వినాస్ అభిప్రాయమును మాత్రమే ఉదహరించితిరి."

తరువాత లూథరు ప్రియేరియస్ సూత్రములమీద దాడిచేసెను; పోపులును మహాసభలును తప్పిపోలేరను సిద్ధాంతముతో తనకు సమ్మతి లేదని ధైర్యముగా ప్రకటించెను; మహాయాజకునికి లౌకికమైనదియు ఆత్మీయమైనదియు అను రెండు అధికారములను ఆరోపించి, తమ స్థూలమైన ముఖస్తుతి పలుకులచేత అతని గర్వమును పోషించిన రోమా సభికుల ఇచ్చకములను ఎగతాళి చేసెను.

ఉన్నతమైన సంఘ పదవులును ఘనతలును తనకు లేకపోవుటవలననే తన అసంతృప్తి పుట్టినదని ఆ నునుపైన సంఘాధికారి చేసిన సూచనను గమనించి, అతడు ఇట్లనెను, "మిమ్మును బట్టియే మీరు నన్ను తీర్పు తీర్చుచున్నారు; అయితే నేను బిషప్పు పదవిని ఆశించియుంటే, మీ చెవులకు అంత కటువుగా తోచు భాషను నిశ్చయముగా వాడియుండను.

"రోమాలో బిషప్పు పదవులును యాజకత్వమును ఎట్లు సంపాదింపబడుచున్నవో నేనెరుగనని మీరు తలంచుచున్నారా?

వీధులలో పిల్లలు సహితము ఈ సుప్రసిద్ధమైన మాటలు పాడుచుండలేదా " 'లోకమంతటనున్న మలినస్థలములన్నిటిలో, అతి మలినమైన స్థలము రోమాలోనే కనబడును.' "

అహంకారియైన ఆ డొమినికను సన్యాసి బెదరింపులను గూర్చిన ఈ ప్రస్తావనతో లూథరు తన నాశనకరమైన జవాబును ముగించెను చివరగా, మహాయాజకుడు ఏకకాలమున పోపును చక్రవర్తియునై యున్నాడనియు, లౌకిక హస్తముచేత విధేయతను బలవంతముగా రాబట్టుటకు శక్తిమంతుడనియు మీరు చెప్పుచున్నారు.

మీరు రక్తము కొరకు దప్పిగొనుచున్నారా?

మీ ప్రగల్భములచేతనైనను, మీ మాటల బెదరించు ధ్వనిచేతనైనను మీరు నన్ను భయపెట్టలేరని నేను ప్రకటించుచున్నాను.

"నేను చంపబడినను క్రీస్తు జీవించుచున్నాడు—క్రీస్తు, నా ప్రభువును సర్వమునకు ప్రభువును, నిరంతరము స్తుతింపబడువాడును.

" ఈ విధముగా," అని ఒక సమర్థుడైన సంఘ చరిత్రకారుడు వ్రాయుచున్నాడు, " పోపు పాలనా వ్యవస్థ యొక్క అవిశ్వాసపు బలిపీఠమునకు ఎదురుగా, తప్పిదము లేని పరిశుద్ధమైన దేవుని వాక్యము అను ఏకైక బలిపీఠమును లూథరు స్థిరమైన హస్తముతో నిలిపెను; దాని యెదుట ప్రతి మోకాలు వంగవలెనని అతడు కోరెను, దానిమీద తన ప్రాణమును అర్పించుటకు తాను సిద్ధముగా ఉన్నానని ప్రకటించెను."

* లూథరు లాటిను రచనలు, పు. 186.

పైన వివరించిన వాస్తవములును పరిశీలనలును మనస్సును తప్పనిసరిగా ఈ ముగింపునకు నడిపించును:

లోకమునకు తెలియబడుటకు కొంతకాలము ముందే లూథరు సువార్త జ్ఞానములో చాలా ముందుకు సాగియుండెను, అనుభవముగల క్రైస్తవుడుగా ఉండెనని కనబడుచున్నది; అయినను స్వతంత్రమైన ఆలోచనలో అతని శీఘ్రమైన ఎదుగుదలకును, బైబిలు యొక్క మూల సిద్ధాంతములతో అతనికి కలిగిన ఒక విధమైన పరిచయమునకును రుజువులు రోమా యాజక వ్యవస్థతో అతడు సాగించిన ఆరోగ్యకరమైన వివాదము ఆరంభమైనప్పటినుండియే స్పష్టముగా కనబడుచున్నవనుట నిశ్చయమే.

లూథరు ఇంత తొలిదశలోనే దేవుని వాక్యము, దేవుని వాక్యమంతయు, దేవుని వాక్యము తప్ప మరేదియు కాదు అను మూల సూత్రమును స్థాపించినను, మూఢభక్తి యొక్క బాహ్య చిహ్నములకు అతడు ఇంకను గట్టిగా అంటుకొనియుండెను; రోమా యొక్క స్థిరపడిన సూత్రరూపములను విడిచిపెట్టుటకు అతడు ఇంకను ఏ ప్రయత్నమును చేయలేదు; యాజక వ్యవస్థ యొక్క క్రీస్తు విరోధ స్వభావమును గూర్చిన నిశ్చయతను అంగీకరించుటకు అతడు నిదానించెను.*

చీలిక అను పాపమునకు అతడు భయపడెను; అతని స్వభావము యొక్క ఉద్రేకపు అగ్ని అతని భీరువైన మనస్సాక్షి యొక్క హెచ్చరికలచేత ఎడతెగక అదుపులో ఉంచబడెను.

ఈ విలక్షణమైన వ్యక్తిత్వములో ఒకే మనుష్యునియందు అరుదుగా కనబడు గుణముల సమూహము నిశ్చయముగా ఏకమైయుండెను—నడవడిలో అత్యంత జాగ్రత్తయు, దానితోపాటు విశేషమైన ఉత్సాహమును, కోపావేశమును కలిగిన స్వభావమును.

* మిల్నర్ సంఘ చరిత్ర, సం. II., పు. 227.

ఈ చివరి గుణము తరచుగా అతనిని నిందార్హమైన కటువు భాషలోనికి లాగుటద్వారా బయలుపడెను; అయినను అతని అదుపులేని, నీతినియమములు లేని ప్రత్యర్థులు అతనిమీద కురిపించిన నీచమైన బిరుదులను జ్ఞాపకము చేసికొనుటచేతను, ఆ కాలపు వివాద రచనలు అలవాటుగా దూషణ భాషలోనే వ్రాయబడుచుండెనని మరల జ్ఞాపకము చేసికొనుటచేతను అది సహితము కొంత తగ్గించబడును; అయితే అతని ఉత్సాహ స్వభావము అతనిని ఏ వాక్చాతుర్యపు అతిశయములలోనికి నెట్టినను, అది అతని చర్యలను కార్యప్రణాళికలను అరుదుగానే ప్రభావితము చేసెను.*

కవి తన నాటక నాయకులలో ఒకనిని గూర్చి ఇచ్చిన సరళమైనను ఉదాత్తమైన వర్ణన, " అతడు దేవునికి భయపడెను, మరి ఎవనికిని భయపడలేదు," అనునది ఈ విషయములో విశేషముగా సత్యమైనది లూథరు ప్రియేరియస్‌కు ఇచ్చిన జవాబు, తరువాతి రోమా చరిత్రకారులే ఒప్పుకొనినట్లు,‡ అతని వాదములను నాశనము చేసినను—లూథరు పరిశుద్ధ పౌలు హస్తముచేత అక్వినాస్ కుతర్కములను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేయించినను—ఆ పరీక్షకుడు, ఓడిపోయిన యోధుల ఆచారము చొప్పున, రెండవ గ్రంథమును తరువాత మూడవ గ్రంథమును ప్రచురించుటద్వారా తన ఇబ్బందులనుండి తప్పించుకొనుటకు ప్రయత్నించెను; వాటిలో అతడు టెట్జెల్ కంటెను మితిమీరిన మాటలు పలికెను; " పోపు లోకమంతటిని తనతోకూడ నరకమునకు తీసికొనిపోయినను, అతడు శిక్షింపబడుటకైనను పదవినుండి తొలగింపబడుటకైనను వీలులేదు" అని సహితము ప్రకటించెను.§

మిల్నర్ సంఘ చరిత్ర, సం. † మైంబర్గ్, సెకెండార్ఫ్‌లో ఉదహరింపబడినది, పు. 28.

‡ వరిల్లాస్, బోస్యుయే మొదలగువారు.

Irrefragabili veritate (ఖండింపరాని సత్యముతో) తుదకు లియో తానే ఈ దేవదూషణలకు ఉలికిపడెను; డొమినికను సన్యాసుల అధిపతి ఇతరుల నోళ్లకు బిగించుటకు అంత ఇష్టపడిన కళ్లెములలో ఒకదానిని అతడు ప్రియేరియస్ నోటికే బిగించెను.*

ఇప్పుడు మరొక ప్రత్యర్థి శైశవదశలోని …కు విరోధముగా రంగములోనికి దిగెను హోక్‌స్ట్రాటెన్; ఇతడు అంతకుముందే రాయిక్లిన్ రక్తము కొరకు కేకలు వేసినవాడు, తరువాత ఎరాస్మస్‌కు విరోధముగా సహితము అంతే ఉగ్రతతో ప్రసంగించినవాడు; ఇప్పుడు తన సన్యాస శాఖ యొక్క నిజమైన ఆత్మతో, తన అభిప్రాయములో లూథరును సంకెళ్లచేతను అగ్నిచేతను ఒప్పించుటయే శ్రేష్ఠమని పోపుతో చెప్పెను.†

ఈ విషయములో హోక్‌స్ట్రాటెన్ తన ఔటో-డా-ఫే (మత విచారణ దహనకాండ) ను వాయిదా వేయవలసివచ్చెను.

మూర్ఖుడైన ఈ మత విచారణాధికారికి విరోధముగా లూథరు కొద్ది మాటలనే వాడుటకు దిగివచ్చెను; అయితే అవి బాకులే " పో, నీ సహోదరుల రక్తము కొరకు కేకలు వేయు వెఱ్ఱి నరహంతకుడా; నీవు నన్ను క్రైస్తవుడనియు విశ్వాసియనియు పిలుచుట మానుకొని, దానికి భిన్నముగా నన్ను అబద్ధ బోధకుడని నిందించుచునే యుండవలెనని నా హృదయపూర్వకమైన కోరిక,

రక్తపిపాసీ, సత్యమునకు శత్రువా, ఈ సంగతులు నీకు అర్థమగుచున్నవా?

నీ వెఱ్ఱి ఆవేశము నాకు విరోధముగా ఏదైనను చేయుటకు నిన్ను త్వరపెట్టినయెడల, జాగ్రత్తగా ప్రవర్తించుము, నీ సమయమును చక్కగా ఎంచుకొనుము: దేవుడు నాకు ప్రాణమిచ్చినయెడల నా ఉద్దేశ్యమేమిటో ఆయనకు తెలియును.

దేవుని చిత్తమైతే, నా నిరీక్షణయు నా ఎదురుచూపును నన్ను మోసపుచ్చవు.":‡

లూథరు హోక్‌స్ట్రాటెన్ యొక్క మత విచారణ స్వభావమును అణచివేసినట్లు కనబడుచున్నది, * డి'ఆబిన్యే. ఎరాస్మస్ పత్రికలు.

(లైప్‌జిగ్,") XVII., పు. 140.

ఏలయనగా ఆ క్రూరుడైన డొమినికను సన్యాసి ఆ తరువాత ఎడతెగని మౌనములో పడిపోయెను.

లూథరుమీదికి ఊహించని దిక్కునుండి వచ్చి, అతనిని మిక్కిలి దుఃఖపరచెను.

ఇంగోల్‌స్టాట్ విశ్వవిద్యాలయమునకు చెందిన డాక్టర్ ఎక్, విట్టెన్‌బర్గ్ ఆచార్యునికి ఇటీవలి కాలమున ఆప్త స్నేహితుడు; అయితే లూథరు సువార్త వేదాంతమునకు ఎంత ఉత్సాహముగల ఆరాధకుడును సమర్థకుడునో, ఇతడు స్కొలాస్టిక్ (పాండిత్యవాద) వేదాంతమునకు అంతే ఉత్సాహముగల ఆరాధకుడును సమర్థకుడును; ఎన్నో శతాబ్దములుగా ఎవరును ప్రశ్నించకుండ యూరపుమీద పెత్తనము చెలాయించిన ఆ గర్వపు సిద్ధాంతములు తన స్నేహితుని సిద్ధాంత వాక్యములచేత ప్రాణాంతకముగా దాడిచేయబడుచున్నవని గ్రహించి, అతడు వారి సాన్నిహిత్యపు జ్ఞాపకములను గాలికి విసిరివేసి, ఏ హెచ్చరికయు లేకుండ ఒక కటువైన వ్యక్తిగత దూషణ రచనను ప్రచురించెను; తనకు ప్రియమైన పాండిత్యవాదులమీద తన తిరస్కారపు ప్రవాహములను కుమ్మరించిన ఆ మనుష్యుని అది అణగద్రొక్కవలెనని అతడు ఉద్దేశించెను; అది పాఠశాలల ఆమోద ముద్రతో లోకములోనికి వెళ్లెను.""

లూథరు అప్పటివరకు ఎదుర్కొనిన దాడులన్నిటిలో ఇది అత్యంత భయంకరమైనది.

ఎక్ ప్రతిభావంతుడును పండితుడునైన మనుష్యుడు.

తన వర్గమునకు సహజమైన పాండిత్య ప్రదర్శనతో అతడు ఒబెలిస్కులు (Obelisci) అని పేరుపెట్టిన అతని గ్రంథము వాగ్ధాటితోను పాండిత్యముతోను సిద్ధాంత నిశ్చయముతోను వ్రాయబడెను; సూక్ష్మబుద్ధిలో అది వీరి రచనలను మిక్కిలి అధిగమించెను " తన

'బలహీనుడైన ప్రత్యర్థి' పట్ల కనికరపు స్వరము, జాలి కోపముకంటె ఎక్కువ హాని చేయునని బాగుగా ఎరిగియుండెను.

"లూథరు ప్రతిపాదనలు బొహేమియా విషమును వ్యాపింపజేయుచున్నవనియు, అవి బొహేమియా వాసన కొట్టుచున్నవనియు అతడు పరోక్షముగా సూచించెను; ఈ ద్వేషపూరితమైన ప్రస్తావనలచేత జర్మనీలో హస్ పేరునకును, అతని దేశపు చీలికవాదులకును అంటియున్న అపకీర్తిని ద్వేషమును అతడు లూథరుమీదికి రప్పించెను."

ఈ గ్రంథము యొక్క ఒక ప్రతిని చదివిన తరువాత లూథరు ఒక స్నేహితునికి ఒక ఉత్తరము వ్రాసి, అందులో దానిని గూర్చి ఇట్లు ప్రస్తావించెను ఒబెలిస్కులలో నేను విషపూరితుడనియు, బొహేమియనుడనియు, అబద్ధ బోధకుడనియు, రాజద్రోహియు, పొగరుబోతును, దుడుకువాడనైన మనుష్యుడనియు పిలువబడుచున్నాను.

మందమతి, మూఢుడు, అజ్ఞాని, సర్వోన్నత మహాయాజకుని తిరస్కరించువాడు మొదలగు మెత్తని దూషణలను నేను విడిచిపెట్టుచున్నాను.

" ఈ గ్రంథము అతి నల్లని అవమానములతో అంచులవరకు నిండియున్నది.

అయినను దానిని వ్రాసినవాడు ఒక ప్రముఖుడు, పాండిత్యముతో నిండిన ఆత్మయు ఆత్మతో నిండిన పాండిత్యమును గలవాడు; నాకు అత్యంత వేదన కలిగించునదేమనగా, అతడు ఇటీవలనే ఏర్పడిన గొప్ప స్నేహముచేత నాతో ఏకమైయుండినవాడు: అతడు దైవశాస్త్ర పండితుడును, ఇంగోల్‌స్టాట్ చాన్సలరును, తన రచనలచేత ప్రసిద్ధుడును ఖ్యాతిగాంచినవాడునైన జాన్ ఎక్.

"సాతాను తలంపులను నేను ఎరుగకపోయినయెడల, అంత మధురమైనదియు అంత క్రొత్తదియునైన స్నేహమును తెంచివేయుటకు—అదియు నన్ను హెచ్చరించకుండ, నాకు వ్రాయకుండ, ఒక్క మాటయైనను చెప్పకుండ—ఈ మనుష్యుని నడిపించిన ఉగ్రతను చూచి నేను ఆశ్చర్యపడియుందును."*

డి'ఆబిన్యే ఇచ్చిన వృత్తాంతమును ఇక్కడ చేర్చుచున్నాము " తన ప్రవర్తన ఎంత అవమానకరమైనదో ఎక్ గ్రహించి, ఒక ఉత్తరములో తనను సమర్థించుకొనుటకు ప్రయత్నించెను దానిలో అతడు లూథరును

* త్స్వికావు సంఘకాపరియైన ఎగ్రానస్‌కు వ్రాసిన ఉత్తరము.

తమ 'ఉమ్మడి స్నేహితుడు' అని పిలిచి, నిందయంతయు ఐక్‌స్టాట్ బిషప్పుమీద మోపెను; అతని అభ్యర్థనమీదనే తాను తన గ్రంథమును వ్రాసితినని అతడు నటించెను.

ఒబెలిస్కులను ప్రచురించుట తన ఉద్దేశ్యము కాదనియు, తనను … తో ఏకపరచిన స్నేహబంధములను తాను ఇంకను ఎక్కువగా గౌరవించియుండెదననియు అతడు చెప్పెను; ముగింపులో, లూథరు తనతో వాదించుటకు బదులు ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్ వేదాంతులమీదికి తన ఆయుధములను త్రిప్పవలెనని కోరెను.

మొదటి దెబ్బ కొట్టుటకు భయపడని ఇతడు, తాను అంత అవివేకముగా దాడిచేసిన ఆ ప్రత్యర్థి బలమును గూర్చి ఆలోచించినప్పుడు భయపడ నారంభించెను.

ఆ పోరాటమును తప్పించుకొనుటకు అతడు సంతోషముగా ఇష్టపడియుండును; కాని అప్పటికే ఆలస్యమైపోయెను.

" ఈ చక్కని మాటలన్నియు, ఇంకను మౌనముగా ఉండుటకే మొగ్గుచూపిన లూథరును ఒప్పించలేదు.

' … కు తగిన ఈ ముద్దను నేను ఓపికతో మింగివేసెదను,' అని అతడనెను; అయితే అతని స్నేహితులు అతనితో విభేదించిరి: జవాబు ఇమ్మని వారు అతనిని బతిమాలిరి, బలవంతము సహితము చేసిరి.

" కాబట్టి అతడు ఒబెలిస్కులకు తన ఆస్టెరిస్కులు (Asterisci, నక్షత్రములు) ద్వారా జవాబిచ్చెను; తానే చెప్పినట్లు, పదములతో చమత్కారము చేయుచు, ఇంగోల్‌స్టాట్ పండితుని

ఒబెలిస్కుల తుప్పుకును పాలిపోయిన నీలవర్ణమునకును ఎదురుగా పరలోకపు నక్షత్రముల వెలుగును మిరుమిట్లుగొలుపు ప్రకాశమును నిలిపెను.

" ఈ గ్రంథములో అతడు తన ప్రత్యర్థిని తన పూర్వపు విరోధులతో వ్యవహరించినంత కఠినముగా వ్యవహరించలేదు; అయినను అతని ఆగ్రహము అతని మాటలను చీల్చుకొని బయటపడెను.

" ఈ అస్తవ్యస్తమైన ఒబెలిస్కులలో పరిశుద్ధ లేఖనములనుండి ఏదియు లేదనియు, సంఘపితరులనుండి ఏదియు లేదనియు, సంఘ శాసనములనుండి ఏదియు లేదనియు; అవి స్కొలాస్టిక్ వ్యాఖ్యానములతోను, అభిప్రాయములతోను, కేవలము అభిప్రాయములతోను, శూన్యమైన కలలతోను నిండియున్నవనియు అతడు చూపెను; ఒక్క మాటలో చెప్పవలెనంటే, లూథరు దాడిచేసిన సంగతియే అవి.

ఆస్టెరిస్కులు జీవముతోను చైతన్యముతోను నిండియున్నవి.

రచయిత తన స్నేహితుని గ్రంథములోని తప్పిదములపట్ల ఆగ్రహించుచున్నాడు, కాని ఆ మనుష్యునిపట్ల జాలిపడుచున్నాడు.

ప్రియేరియస్‌కు ఇచ్చిన తన జవాబులో స్థాపించిన మూల సూత్రమును అతడు మరల ప్రతిపాదించుచున్నాడు 'సర్వోన్నత మహాయాజకుడు మనుష్యుడే, అతడు తప్పిదములోనికి నడిపింపబడవచ్చును; కాని దేవుడు సత్యమైయున్నాడు, ఆయన తప్పిపోలేడు.'

" ఇంకను ముందుకు సాగి, ఆ స్కొలాస్టిక్ పండితునికి విరోధముగా argumentum ad hominem (వ్యక్తిని ఉద్దేశించిన వాదము) ను ప్రయోగించుచు అతడు అతనితో ఇట్లనుచున్నాడు, ' అరిస్టాటిల్ తత్వశాస్త్రములో, ఆ ప్రాచీన రచయిత అధికారముచేత రుజువు చేయలేనిదానిని ఎవడైనను బోధించుట నిశ్చయముగా గొప్ప సిగ్గుమాలినతనమే.

అలాగైతే, క్రీస్తే బోధించనిదానిని సంఘములోను క్రైస్తవుల మధ్యను నొక్కిచెప్పుట, a fortiori (మరి ఎక్కువ కారణముచేత), సిగ్గుమాలినతనము లన్నిటిలో అత్యంత సిగ్గుమాలినతనము.

' క్రీస్తు యొక్క యోగ్యతల నిధి పోపు చేతులలో ఉన్నదని బైబిలులో ఎక్కడ కనబడుచున్నది?'

"అతడు ఇంకను ఇట్లు చేర్చుచున్నాడు, 'బొహేమియా అబద్ధ బోధ అను ద్వేషపూరితమైన నిందను గూర్చి—ఈ అపనిందను క్రీస్తు ప్రేమను బట్టి నేను ఓపికతో భరించుచున్నాను.

నేను ఒక ప్రసిద్ధమైన విశ్వవిద్యాలయములో, మంచి పేరుగల పట్టణములో, గౌరవనీయమైన బిషప్పు ప్రాంతములో, అందరును సనాతన విశ్వాసులైయున్న ఒక బలమైన డచీ (రాజ్యము) లో నివసించుచున్నాను; అక్కడ అంత దుష్టుడైన అబద్ధ బోధకుడు నిస్సందేహముగా సహింపబడడు.'

" లూథరు ఆస్టెరిస్కులను ప్రచురించలేదు; వాటిని తన స్నేహితులకు మాత్రమే అందజేసెను; అయినను వారిద్వారా అవి ఎక్ కరపత్రము యొక్క చేవ్రాత ప్రతులంత విస్తారముగా వ్యాపించెను.

" ఇంగోల్‌స్టాట్ విట్టెన్‌బర్గ్ పండితులైన ఈ ఇద్దరి మధ్య కలిగిన ఈ తెగతెంపులు … లో గొప్ప కలకలము పుట్టించెను వారికి అనేకులు ఉమ్మడి స్నేహితులుండిరి.

ముఖ్యముగా షాయర్ల్ అను ఒక వ్యక్తి—ఆ ఇద్దరు పండితులను కలిపినవాడు ఇతడేనని కనబడుచున్నది—భయపడెను.

జర్మను సంఘములో దాని అత్యంత ప్రముఖమైన అవయవముల ద్వారా సంపూర్ణమైన సంస్కరణ జరుగవలెనని కోరినవారిలో అతడొకడు.

అయితే ఆరంభములోనే ఆ దినములలోని అత్యంత ప్రముఖ వేదాంతులు దెబ్బలాటకు దిగినయెడల— లూథరు క్రొత్త సంగతులతో ముందుకు వచ్చుచుండగా, ఎక్ ప్రాచీనతకు ప్రతినిధి అయినయెడల, ఎటువంటి విచ్ఛిన్నము కలుగునని భయపడకుండ ఉండగలము?

ఈ నాయకులలో ప్రతివాని చుట్టును అనేకులు అనుచరులు చేరరా? సామ్రాజ్యము యొక్క గర్భములోనే రెండు శత్రు శిబిరములు ఏర్పడవా?

" కాబట్టి షాయర్ల్ ఎక్‌ను లూథరును సమాధానపరచుటకు ప్రయత్నించెను.

తాను సమస్తమును మరచిపోవుటకు సిద్ధముగా ఉన్నాననియు, డాక్టర్ ఎక్ ప్రతిభను ప్రేమించుచున్నాననియు, అతని పాండిత్యమును మెచ్చుకొనుచున్నాననియు, తన పాత స్నేహితుడు చేసినది తనకు కోపముకంటె ఎక్కువ వేదన కలిగించెననియు రెండవవాడు ప్రకటించెను.

' సమాధానమునకును యుద్ధమునకును నేను సిద్ధముగా ఉన్నాను,' అని అతడు * తో అనెను; ' అయితే నేను సమాధానమునే కోరుచున్నాను.

ఈ పనికి పూనుకొనుము; అపవాది మనమధ్య ఈ విభేదపు ఆరంభమును విసరివేసినందుకు మాతోకూడ దుఃఖపడుము, తరువాత క్రీస్తు తన కనికరముచేత దానిని అణగద్రొక్కినందుకు సంతోషించుము.'

" దాదాపు అదే సమయములో అతడు ఎక్‌కు ప్రేమతో నిండిన ఒక ఉత్తరము వ్రాసెను; కాని ఎక్ ఏ జవాబును ఇయ్యలేదు అతనికి ఏ వర్తమానమైనను పంపలేదు.

అది ఇక సమాధానపడుటకు తగిన సమయము కాదు.

పోరాటము దినదినము తీవ్రమాయెను; ఎక్ యొక్క గర్వమును సమాధానపడని స్వభావమును ప్రతిదినము బలహీనమగుచున్న ఆ స్నేహము యొక్క చివరి బంధములను త్వరలోనే పూర్తిగా తెంచివేసెను."*

ఈ మధ్యకాలములో లూథరు, తన వివాద రచనలు కోరిన కఠిన శ్రమతోపాటు, తన ఆచార్య పదవికిని తన సంఘమునకును సంబంధించిన అతి చిన్న విధులను సహితము మనస్సాక్షితో నెరవేర్చెను; ప్రతిదినము విద్యార్థులకు ఉపన్యాసములిచ్చుచు, విశ్రాంతి దినమున క్రమముగా ప్రసంగించుచుండెను.

ఇవన్నియు గాక, ప్రజల ఉపదేశము కొరకును క్షేమాభివృద్ధి కొరకును అనేక జనప్రియ రచనలను వ్రాయుటకు అతడు తన కలమును వినియోగించెను.

అపొస్తలుల దినముల తరువాత మొట్టమొదటిగా అతి దీనమైన మానవ ఆత్మ యొక్క వెలకట్టలేని విలువను గుర్తించినది మార్టిన్ లూథరే అనుట అతని అత్యున్నత మహిమలలో ఒకటి.

సంస్కరణోద్యమము తన విజయము కొరకు సామాన్య ప్రజలమీదనే, జనసమూహముల సాధారణ వివేకముమీదను మనస్సాక్షిమీదను ఆధారపడవలెనని అతడు సహజముగానే గ్రహించెను.

లౌకిక సంఘ సంబంధమైన అధికారపు వేషము ధరించి తిరిగిన ఆ గర్విష్ఠులు అతనిని చురుకుగా ఎదిరించనప్పుడు సహితము, అతని సిద్ధాంతములు మహా అయితే వారి చల్లని సమ్మతిని మాత్రమే పొందెను.

అతని బోధలను ఉత్సాహముతో స్వాగతించినది ప్రజలే.

కాబట్టి అతడు ఇంత తొలిదశలోనే వారితో జతకట్టుట నేర్చుకొనెను.

తానే వారిలో ఒకడు గనుక, వారి అవసరములను వారి క్రియల మూల ప్రేరణలను అతడు ఎరిగియుండెను.

క్రైస్తవ మతము యొక్క మౌలికమైన ప్రజాస్వామ్య స్వభావమును గూర్చి నిశ్చయత కలిగి, తన కాలపు సంఘాధికార వ్యవస్థ కులము వైపునకును ప్రత్యేక హక్కుల వైపునకును ఆకర్షింపబడు ధోరణిని గ్రహించి, అతడు తనను* డి'ఆబిన్యే, సం.