ఐస్‌లెబెన్‌లో మరణము

లూథర్ యొక్క రాజనీతిజ్ఞునికి తగిన సూక్ష్మబుద్ధి మధ్యవయస్సులో వలెనే తన తరువాతి సంవత్సరములలోను మోసగింపబడలేదని ఈ భాగమునుండి స్పష్టముగా తెలియుచున్నది.

అయినను ప్రత్యక్షమైన వంచనతో నిండిన ఈ లోకసంబంధమైన రాజ్యము యొక్క అల్పమైన కుయుక్తులవలనను దుష్టమైన ఎత్తుగడలవలనను అతడు అలసిపోయి విసిగిపోయెను; అతడు తరచుగా ఇట్లు బిగ్గరగా పలుకుట వినబడెను:

"నేను చాలినంత కాలము జీవించితిని; భారమైన ఈ పురుగుల సంచిని త్వరలో మట్టిలో నెమ్మదిగా విడిచిపెట్టునట్లు దేవుడు అనుగ్రహించునుగాక.

ఈ లోకములో మనుష్యుడు చూడగలిగిన శ్రేష్ఠమైనదానిని నేను నిస్సందేహముగా చూచితిని; ఇక్కడ ఇకమీదట నాకు అన్నియు మరింత చెడుగా మారునని నేను భయపడుచున్నాను."*

నిరంతరము పెరుగుచున్న ఈ భావముల బలముచేత, సంస్కరింపబడిన వేదాంతమును అనుసరించువారందరితో మరింత సన్నిహితముగా ఐక్యమగునట్లు అతడు ప్రేరేపింపబడెను.

అతని ప్రేమ అతని వయస్సుతో పాటు పెరిగెను; ముఖ్యము కాని భేదములను, విశ్వాసము యొక్క ముఖ్యాంశములలో ఏకత్వముగల గొప్ప సహోదరత్వములో ముంచివేయుటకు అతడు మరి మరి ఆకర్షింపబడెను.

ఈ విధముగా సాక్సనీ వేదాంతులకును జ్వింగ్లీ అనుచరులకును మధ్య అంత కాలము అంత అవమానకరముగా రేగిన తీవ్ర వివాదము, ఈ కాలమునకు కొన్ని సంవత్సరముల ముందే, విట్టెన్‌బర్గ్‌లో కొన్ని ఒడంబడిక అంశములపై ఇరుపక్షములు సంతకము చేయుటచేత సంతోషకరముగా పరిష్కరింపబడెను; ఆ ఒడంబడికచేత ఇరుపక్షములు స్నేహపూర్వకముగా భేదించుటకు అంగీకరించిరి, స్విస్‌వారు సహోదరులుగా అంగీకరింపబడిరి.†

తన జీవితపు ఈ సంధ్యాకాలములో లూథర్ తన కుటుంబ బాంధవ్యములలో ఎన్నడును అశ్రద్ధ చూపకపోయినను, మునుపెన్నటికంటెను తన గృహమునకు ఎక్కువ ప్రాముఖ్యమిచ్చెను.

టిష్‌రేడెన్‌లో అతడు చేసిన తన కుటుంబ వివరణ ఈ విధముగా ఉన్నది: "1525 జూను 14వ తేదీన నేను వివాహము చేసికొంటిని … 1526 జూను 5వ తేదీన నా పెద్ద కుమారుడు యోహాను పుట్టెను; 1527లో నా రెండవ బిడ్డ, నా కుమార్తె ఎలిజబెత్, ఆమె కొంతకాలమునకే మృతినొందెను; 1529లో పాపము మగ్దలేనా, ఆమె మృతినొందినది … 1534 జనవరి 28వ తేదీన పౌలు; చివరకు 1536లో చిన్నారి …" ఈ పెద్దదైన, ఖర్చుతో కూడిన కుటుంబము ఉన్నను, తన కొద్దిపాటి ఆదాయము ఉన్నను, అతని ఔదార్యము మిక్కిలి గొప్పది.

ఇవ్వడానికి మరేమియు లేనప్పుడు, తన పిల్లలకు వారి బాప్తిస్మపు సాక్షులనుండి లభించిన బహుమానములను సహితము అతడు బీదలకు ఇచ్చివేయుచుండెను.

ఒకనాడు ఒక బీద విద్యార్థి సహాయము కొరకు అతనిని అడుగగా, అతనికి కొంత డబ్బు ఇమ్మని అతడు తన భార్యను కోరెను; ఇంటిలో ఏమియు లేదని ఆమె జవాబిచ్చినప్పుడు, తనకు బహుమానముగా ఇయ్యబడిన విలువైన వెండి గిన్నెను తీసికొని, దానిని ఆ అగత్యములోనున్న విద్యార్థికి ఇచ్చి, కంసాలివద్ద దానిని అమ్మి ఆ సొమ్మును ఉంచుకొనుమని అతనితో చెప్పెను.‡

ఎవరైనను అభ్యంతరము చెప్పినప్పుడు, అతడు "కాదు స్నేహితులారా, తీసికొనుటకంటె ఇచ్చుటయే మేలు" అని చెప్పుట వాడుక.

లూథర్ బల్లవద్ద అతని పిల్లలే కాక, అనేకమంది సన్నిహిత స్నేహితులును అతని చుట్టు ఉండెడివారు.

మెలాంక్తన్, యోనాస్, ఆమ్స్‌డార్ఫ్, అతని ఇతర సహకారులు అక్కడ తరచుగాను ఎల్లప్పుడును స్వాగతింపబడువారుగాను స్థానము పొందిరి; ఈ విధముగా వారు అతని ప్రయాసమునందే కాక అతని విశ్రాంతియందును సహచరులైరి.

లూథర్ భోజనబల్లవద్ద ఒక స్థానము అందరు ఆశించు ఘనతగా ఉండెను.

"వివిధ కారణములచేత," అని అతడు తన విలువైన స్నేహితుడైన గాస్పర్డ్ ముల్లర్‌కు వ్రాసెను, "కెగెల్‌ను నా కుటుంబ వలయములోనికి నేను ఇష్టముగా చేర్చుకొనియుండెడివాడను; కాని యేనాకు చెందిన యువకుడైన పెన్సే నాయొద్దకు తిరిగి రాబోవుచున్నాడు గనుక, నా బల్ల నిండిపోవును; క్రొత్త స్నేహితులకు చోటిచ్చుటకై పాతవారైన నమ్మకమైన సహచరులను నేను పంపివేయలేను.

అయినను ఈస్టరు తరువాత మనకు చోటు ఉండవచ్చును; అట్లయిన యెడల నీవు కోరినట్లు చేసెదను, అనగా నా యజమానురాలు కాథరీన్ తన అనుమతినిచ్చినయెడల; దానిని గూర్చి నాకు ఏ సందేహమును లేదు." అయితే లూథర్ యొక్క శారీరక బలహీనతలు వేగముగా పెరిగెను.

సర్పము చుట్టలలో లావోకూన్ చుట్టబడియున్నంత గట్టిగా అతడు వాటిలో చుట్టబడియుండెను.

"నేను వృద్ధుడను, అలసినవాడను, నిష్ప్రయోజకుడను," అని 1545 డిసెంబరులో తన పాత స్నేహితుడైన స్పాలటిన్‌కు అతడు విషాదముగా వ్రాసెను; "నా ప్రయాణమును ముగించితిని; ప్రభువు నన్ను నా పితరులయొద్దకు చేర్చుకొని, పురుగులకును కుళ్లుకును వాటి వంతును ఇచ్చుటయే ఇక మిగిలియున్నది.

నా నిష్క్రమణ గడియ దేవునికి ప్రీతికరమైనదిగాను నాకు హితకరమైనదిగాను ఉండునట్లు నా కొరకు ప్రార్థించుము.

ప్రియ స్పాలటిన్, చక్రవర్తిని గూర్చియు సామ్రాజ్యమును గూర్చియు నేను ఇక ఆలోచించుట లేదు, నా ప్రార్థనలలో ఆ రెండిటిని దేవునికి అప్పగించుట తప్ప.

వస్త్రము వలె వృద్ధుడనై జీర్ణించిపోయి, మడతపెట్టబడి ప్రక్కన ఉంచబడవలెనని నేను ఆశించుచున్నాను."†

ఇంచుమించు అదే సమయమున ఆమ్స్‌డార్ఫ్‌కు వ్రాసిన ఉత్తరములో అతడు ఇట్లనెను: "రాత్రి భోజనము తరువాత నేను దీనిని నీకు వ్రాయుచున్నాను, ఏలయనగా ఉపవాసముతో ఉన్నప్పుడు గొప్ప అపాయము లేకుండ ఒక పుస్తకమువైపైనను కాగితమువైపైనను నేను చూడలేను.

నా వ్యాధి మొదటిగా వృద్ధాప్యము యొక్క సాధారణ బలహీనతతోను, రెండవదిగా నా దీర్ఘ ప్రయాసముల ఫలితములతోను అలవాటైన ఆలోచనా ఒత్తిడితోను కూడినదని నేను తలంచుచున్నాను."‡

తన స్వంత సహాయములేని శక్తులమీద నమ్మకము కాదు గాని, తాను ఎంతో మేలుకు సాధనముగా చేయబడిన మార్గములమీద విశ్వాసమను ఒక వింతైన భావము, అతనిని

* టిష్‌రేడెన్, p. 258.

తన నిష్క్రమణము, సత్యమునకును పరిశుద్ధతకును శత్రువులైనవారు సంస్కరణ యొక్క నూతనముగా కట్టబడిన కోటమీద సర్వత్ర దాడిచేయుటకు సూచనయగునని నమ్ముటకు నడిపించెను.

"నేను జీవించియున్నంత కాలము," అని ఒకనాడు తన బల్లచుట్టు కూడియున్న స్నేహితులతో అతడు ప్రవచనాత్మకముగా పలికెను, "ఏ అపాయమును పుట్టదు; దేవునియందు నమ్మికయుంచి చెప్పుచున్నాను, జర్మనీ సమాధానపు ఆశీర్వాదములను అనుభవించును.

అయితే నేను మరణించినప్పుడు, అప్పుడు ప్రార్థింప మొదలుపెట్టుడి, ఏలయనగా మీకు ప్రార్థన అవసరమగును; మన పిల్లలు బల్లెమును చేపట్టవలసివచ్చును, దేశము రక్తము కార్చుటకు పిలువబడును."*

అయితే మరణదూత తన తలమీద తిరుగుచుండగా, తన్ను పడగొట్టు దెబ్బ ప్రతిదినము తగులునని ఎదురుచూచుచు జీవించినను, తన మిగిలిన గడియలను సాధ్యమైనంత ప్రయోజనకరముగా వినియోగించుటకు అతడు ఇంకను ఆతురతతో ఉండెను.

కావున అతడు మధ్యమధ్య ప్రసంగించుచు, ఉపన్యాసములిచ్చుచు, వ్రాయుచు ఉండెను; తన గ్రంథముల వివిధ ముద్రణలను సేకరించుటలోను సవరించుటలోను పునర్ముద్రించుటలోను కూడ అతడు నిమగ్నుడైయుండెను.

మరణము తన్ను కొట్టినప్పుడు, సమాజ అభివృద్ధిని క్రీస్తు జ్ఞానమును వృద్ధిచేయు పనిలో చురుకుగా నిమగ్నుడై, కాడిని మోయుచునే పడిపోవలెనని అతడు నిశ్చయించుకొనినట్లు కనబడెను

లూథర్ జీవితము కడవరకు చురుకైన పరోపకారముతోను ఉద్వేగముతోను నిండియుండవలెనని నియమింపబడెను; అతని చివరి దినములు, జన్మచేత తాను ఎవరి ప్రజయో, మరియు తీవ్రమైన కక్షగల కలహములో పడియుండిన, విడిపోయిన ఇద్దరు మాన్స్‌ఫెల్డ్ కౌంటులను సమాధానపరచు సున్నితమైన కష్టమైన పనిలో గడచెను.

1545 … కౌంట్ ఆల్బర్ట్, మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించుటకు ఐస్‌లెబెన్‌కు త్వరగా రమ్మని లూథర్‌ను ఆతురతతో వేడుకొనుచు విట్టెన్‌బర్గ్‌కు వ్రాసియుండెను.

"ప్రియమైన కౌంట్, ఒక వారము ఎక్కువ తక్కువలు నేను వచ్చుటను ఆపవు, నిజముగా నేను ఇతర వ్యవహారములలో మిక్కిలి నిమగ్నుడనైయున్నను.

అయితే నా ప్రియమైన ప్రభువులు సమాధానపడి మరల స్నేహితులగుట చూచినప్పుడు, నేను సంతోషముతో నా మరణశయ్యమీద పరుండెదనని నాకు అనిపించుచున్నది."*

1546 జనవరి 23వ తేదీన లూథర్ … కు బయలుదేరెను. బయలుదేరినప్పుడు అతడు దాదాపు జబ్బుగా ఉండెను; సంవత్సరములోని కఠినమైన ఋతువు ప్రయాణపు అలసటను కొంచెము కాదు ఎంతో పెంచెను.

అతని ముగ్గురు కుమారులును యూస్టస్ యోనాసును అతనితో కూడ వెళ్లిరి.

ఉప్పొంగిన నదులు దాటుటకు వీలులేనంతగా ఉండుటచేత ఆ బృందము హాల్లేలో అనేక దినములు ఆగవలసివచ్చెను.

అయితే ఇక ఆలస్యమును సహింపలేక, లూథర్ చివరకు తన స్వంత బాధ్యతపై దాటవలెనని నిశ్చయించుకొనెను.

ఉప్పొంగుచున్న ప్రవాహమును క్షేమముగా దాటిన తరువాత, అతడు తన స్నేహితులవైపు తిరిగి * లూథర్ జీవితము (Luther's Leben), ఫిట్సర్.

నవ్వుచు ఇట్లనెను: "మన అందరిని ఈ భీకరమైన నదిలో ముంచివేయగలిగియుంటే సాతానుకు ఎంత ఆనందము కలిగియుండెడిది!" ఐస్‌లెబెన్ చేరినప్పుడు అతడు మిక్కిలి హృదయపూర్వకముగాను, సమస్త గౌరవ సూచనలతోను స్వీకరింపబడెను.

ఈ స్వాగతములు ముగిసిన వెంటనే, అతడు కూర్చుండి తన భార్యకు ఇట్లు వ్రాసెను: "మిక్కిలి విద్వాంసురాలును అత్యంత లోతైన జ్ఞానము గలదియునైన శ్రీమతి కాథరీన్ లూథర్‌కు, నా అత్యంత కృపగల సహధర్మచారిణికి

కాథరీన్, ఈ దుఃఖకరమైన కలహమువలన ఇక్కడ మేము ఒక విధముగాను మరొక విధముగాను భయంకరముగా విసిగిపోవుచున్నాము, అయితే మేము ఇంకొక వారము ఉండవలసివచ్చునని నేను తలంచుచున్నాను.

… మాయిత్ర్ ఫిలిప్పుతో నా పక్షముగా చెప్పుము, సువార్తమీద తాను వ్రాసిన టిప్పణులను సవరించుకొనుట అతనికి మంచిదని; ఏలయనగా వాటిని వ్రాయునప్పుడు, మన

ప్రభువు ఉపమానములో ధనమును ముండ్లని ఎందుకు పిలిచెనో అతడు స్పష్టముగా గ్రహించినట్లు కనబడదు.

ఈ సంగతులను మనము నేర్చుకొను పాఠశాల ఇదే.

లేఖనము అంతటను ముండ్లను నిత్యాగ్నితో బెదరించుచున్నది; ఇది నన్ను ఒకేసారి భయపెట్టుచున్నది, జీవితము విషయమై ఓర్పును ఇచ్చుచున్నది, ఏలయనగా దేవుని సహాయముతో ఈ దురదృష్టకరమైన వ్యవహారమును పరిష్కరించుటలో నా సర్వశక్తులను నేను వినియోగింపవలెను."†

లూథర్ నేర్పు ఎంత సూక్ష్మమైనదనగా, అతని అధికారము ఎంత గొప్పదనగా, మాన్స్‌ఫెల్డ్ కోటకు అతడు వచ్చిన సుమారు ఒక వారము తరువాత, ఫిబ్రవరి 14వ తేదీన, అతడు తన భార్యకు ఇట్లు వ్రాయగలిగెను: "ప్రియమైన కాథరీన్, ఈ వారములో మరల నీయొద్ద ఉందుమని నిరీక్షించుచున్నాము, దేవుని చిత్తమైతే

… సర్వశక్తుడు ఈ వ్యవహారములో తన కృపాశక్తిని కనుపరచెను.

కౌంట్ గెబార్డ్‌యు కౌంట్ ఆల్బర్ట్‌యు సమాధానపడిరి.

కౌంటెస్ ఆల్బర్ట్ నాకిచ్చిన కొన్ని ట్రౌట్ చేపలను నీకు పంపుచున్నాను.

తన కుటుంబములో సమాధానము మరల స్థాపింపబడుట చూచి ఈ స్త్రీ ఆనందముతో నిండియున్నది; దేవుని సంరక్షణకు నిన్ను అప్పగించుచున్నాను."‡

… తన కాథరీన్ ముఖమును భూమిమీద మరల ఎన్నడును చూడకూడదని నియమింపబడెను.

ఐస్‌లెబెన్ చేరినప్పుడు అతడు మిక్కిలి అస్వస్థుడైయుండెను, అయినను లొంగని తన సంకల్పబలముచేత ఇంకను నిలువబడియుండెను.

అతడు నాలుగుమారులు ప్రసంగించెను, మాన్స్‌ఫెల్డ్ ప్రాంతము కొరకు సంఘ నియమావళిని సవరించెను.

అయితే ఫిబ్రవరి 17వ తేదీన అతడు ఎంత జబ్బుపడెననగా, ఇల్లు విడిచి వెళ్లవద్దని కౌంటులు అతనిని బతిమాలిరి.

అదే దినము సాయంకాలము రాత్రి భోజనమప్పుడు అతడు సమీపించుచున్న తన మరణమును గూర్చి తరచుగా మాటలాడెను; పరలోకములో మనము ఒకరినొకరు గుర్తుపట్టుదుమని అతడు తలంచుచున్నాడా అని ఒకరు అడుగగా, గుర్తుపట్టుదుమని అతడు తన అభిప్రాయమును తెలిపెను.

కోయెలియస్‌తోను తన ఇద్దరు కుమారులతోను తన గదికి వెళ్లినప్పుడు, అతడు కిటికీయొద్దకు వెళ్లి, మౌన ప్రార్థనలో నిమగ్నుడై కొంతసేపు అక్కడ నిలిచెను.

తరువాత షురిఫాబర్ గదిలోనికి వచ్చెను; అతనితో అతడు ఇట్లనెను: "మంచి అయ్యా, నేను చాలా బలహీనముగా ఉన్నాను, ఈ నొప్పులు మునుపెన్నటికంటెను ఎక్కువగా నన్ను వేధించుచున్నవి."

అంతట అతనికి ఉపశమనము కలిగించు ఒక ఔషధము ఇయ్యబడెను; అతని రక్తప్రసరణ మందగించినదనియు శరీరము చల్లబడినదనియు కనుగొని, రుద్దుటచేత దానిని మరల పుంజుకొనజేయుటకు ప్రయత్నములు చేయబడెను.

ఈ చికిత్సచేత లూథర్ కొంత తేరుకొనెను; షురిఫాబర్‌తో అతడు తన బాధను చెప్పుకొనగా తన గదికి పిలువబడిన కౌంట్ ఆల్బర్ట్‌తో అతడు ఇట్లనెను:

"అరగంట సేపు నిద్రపోగలిగితే, అది నాకు మేలు చేయునని తలంచుచున్నాను."

అతడు నిజముగానే నిద్రపోయి, గంటన్నర సేపు నెమ్మదియైన నిద్రలో ఉండెను.

సుమారు పదకొండు గంటలకు మేల్కొని, తన పడకచుట్టు ఆందోళనతో కూడియున్న వారితో అతడు ఇట్లనెను: "ఏమి, మీరు ఇంకను ఇక్కడే ఉన్నారా?

ప్రియ స్నేహితులారా, మీరు వెళ్లి విశ్రాంతి తీసికొనరా?"

తాము అతనితోనే ఉండెదమని వారు జవాబిచ్చినప్పుడు, అతడు లాటిను భాషలో ఆసక్తితో ఇట్లు ప్రార్థింప మొదలుపెట్టెను: "In manus tuas commendo spiritum meum;

redemisti me, Domine, Deus veritatis." తరువాత అక్కడ ఉన్నవారితో అతడు ఇట్లనెను: ప్రియ స్నేహితులారా, మీరందరు మన ప్రభువు యొక్క సువార్త కొరకు ప్రార్థించుడి; దాని పరిపాలన విస్తరించునట్లు ప్రార్థించుడి, ఏలయనగా ట్రెంట్ మహాసభయు పోపును దానిని చుట్టుముట్టి బెదరించుచున్నారు."

తరువాత అతడు మరల అరగంట సేపు నిద్రపోయెను.

అతడు మరల మేల్కొనినప్పుడు, డాక్టర్ యోనాస్ అతని ఆరోగ్యము ఎట్లున్నదని అడిగెను.

"చాలా జబ్బుగా ఉన్నది, చాలా జబ్బుగా ఉన్నది," అని అతడు బలహీనముగా గొణిగెను.

"నా ప్రియ యోనాసూ, నేను పుట్టిన ఇక్కడనే, ఈ ఐస్‌లెబెన్‌లోనే నేను మరణించెదనని తలంచుచున్నాను."

అతని నొప్పి ఇప్పుడు ఎంత తీవ్రమాయెననగా అతడు పరుండలేకపోయెను; కావున అతడు కొంత కష్టముతో లేచి, తన స్నేహితుల ఆధారముతో గదిలో ఒకటి రెండు మారులు నెమ్మదిగా అటుఇటు నడచెను; ఆ తరువాత మరల పరుండెను, చెమట పట్టునట్లు అనేక వస్త్రములును దిండ్లును అతనిమీద ఉంచబడెను.

ఇద్దరు వైద్యులు, కౌంట్ ఆల్బర్ట్‌తోను అతని భార్యతోను కలిసి, ఇప్పుడు ఆ గదిలోనికి ప్రవేశించిరి.

లూథర్ వారితో బలహీనముగా ఇట్లనెను: "స్నేహితులారా, నేను మరణించుచున్నాను; ఐస్‌లెబెన్‌లో మీతోనే నేను ఉండిపోయెదను."

చెమట పట్టి అతనికి ఉపశమనము కలుగునని డాక్టర్ యోనాస్ నిరీక్షణ వెలిబుచ్చినప్పుడు, అతడు ఇట్లు ప్రత్యుత్త- * "నీ చేతికి నా ఆత్మను అప్పగించుచున్నాను; నీవు నన్ను విమోచించితివి, -రమిచ్చెను: "లేదు ప్రియ యోనాసూ, ఆరోగ్యకరమైన చెమట నాకు పట్టుట లేదు, చల్లని పొడి చెమట పట్టుచున్నది; ప్రతి క్షణము నేను మరింత క్షీణించుచున్నాను."

తరువాత అతడు ఇట్లు ప్రార్థింప మొదలుపెట్టెను: "ఓ నా తండ్రీ, మన ప్రభువైన యేసు క్రీస్తు యొక్క దేవా, సమస్త ఆదరణకు మూలమా, నీ ప్రియకుమారుని నాకు బయలుపరచినందుకు నీకు కృతజ్ఞతాస్తుతులు చెల్లించుచున్నాను; ఆయనయందు నేను విశ్వసించుచున్నాను, ఆయనను నేను ఒప్పుకొంటిని, ప్రకటించితిని, తెలియజేసితిని; ఆయనను నేను ప్రేమించితిని, కొనియాడితిని; ఆయనను పోపును భక్తిహీనులును హింసించుచున్నారు.

నా యేసూ, నా ఆత్మను నీకు అప్పగించుచున్నాను: ఈ భూసంబంధమైన దేహమును నేను విడిచిపెట్టబోవుచున్నాను, ఈ జీవితమునుండి తీసివేయబడబోవుచున్నాను, అయితే నీతో నిత్యము నివసించెదనని నేనెరుగుదును."

తరువాత అతడు నెమ్మదిగాను గంభీరముగాను మూడుమారులు ఇట్లు పలికెను: "నీ చేతికి నా ఆత్మను అప్పగించుచున్నాను; సత్యదేవుడవైన ప్రభువా, నీవు నన్ను విమోచించితివి."

హఠాత్తుగా అతని కన్నులు మూతపడెను, అతడు మూర్ఛిల్లి వెనుకకు వాలెను.

కౌంట్ ఆల్బర్ట్, అతని భార్య, వైద్యులు అందరును అతనిని మరల స్పృహలోనికి తెచ్చుటకు సర్వప్రయత్నములు చేసిరి, కాని కొంతసేపటివరకు అవన్నియు పూర్తిగా వ్యర్థమాయెను.

అతడు కొంత తేరుకొనినప్పుడు, డాక్టర్ యోనాస్ అతనితో ఇట్లనెను: "పూజ్యుడవైన తండ్రీ, నీవు బోధించిన విశ్వాసములో స్థిరముగా నిలిచి నీవు మరణించుచున్నావా?"

సగము మూతపడియుండిన తన కన్నులను లూథర్ తెరచి, యోనాస్‌వైపు తేరిచూచి, ఛిన్నాభిన్నమైన తన శక్తులలో మిగిలియున్న బలమునంతటిని కూడగట్టుకొనినట్లు, "అవును" అని స్థిరముగాను స్పష్టముగాను జవాబిచ్చెను.

ఆ తరువాత అతడు నిద్రపోయెను: త్వరలోనే అతని ప్రక్కన అతి సమీపముగా ఉన్నవారు అతడు మరి మరి పాలిపోవుచుండుట చూచిరి; అతడు ఇప్పుడు చల్లబడెను, అతని శ్వాస మరి మరి మందగించెను, చివరకు జీవితపు సున్నితమైన త్రాడు తెగిపోయెను; 1546 ఫిబ్రవరి 17వ తేదీ అర్ధరాత్రి, … లోని మాన్స్‌ఫెల్డ్ కోట యొక్క బురుజులో … కొన్ని దినముల తరువాత, ఆ దేహము సీసపు శవపేటికలో విట్టెన్‌బర్గ్‌కు తరలింపబడి, ఫిబ్రవరి 22వ తేదీన మహా ఘనతలతో సమాధిచేయబడెను.† తన వాగ్ధాటి యొక్క ఉరుములు ఎన్నోమారులు క్రైస్తవ లోకమును కుదిపివేసిన ఆ ప్రసంగవేదిక పాదముల వద్ద, కోట దేవాలయములో అతడు నిద్రించుచున్నాడు.‡

లూథర్ మరణమును గూర్చి యోనాసును కోయెలియస్‌ను వ్రాసిన స్వీయ కథనమునుండి తీసికొనబడినది. † హోర్నియస్, సంఘ చరిత్ర (Hist. Eccles.), p. 328.

‡ లూథర్ యొక్క వీలునామా ఈ క్రిందిది: దానిపై 1542 జనవరి 6వ తేదీ ఉన్నది: "దైవశాస్త్ర పండితుడను, క్రింద సంతకము చేసిన మార్టిన్ లూథర్ అను నేను, నా ప్రియమైన నమ్మకమైన భార్య కాథరీన్‌కు, ఆమె జీవితకాలమంతయు తన స్వేచ్ఛా చిత్తము ప్రకారము అనుభవించుటకు జీవనాధార స్త్రీధనముగా, జైల్స్‌డార్ఫ్ పొలమును, దానికి నేను చేసిన సమస్త అభివృద్ధులతోను చేర్పులతోను; వోల్ఫ్ పేరిట నేను కొనిన బ్రూన్ అను ఇంటిని; నా వెండి పాత్రలన్నిటిని, ఉంగరములు, గొలుసులు, బంగారు వెండి పతకములు మొదలైన ఇతర విలువైన వస్తువులను, సుమారు వేయి ఫ్లోరిన్ల మొత్తము వరకు, ఇందుమూలముగా ఇచ్చి సమర్పించుచున్నాను.

"నా ఆస్తిని నేను ఈ విధముగా నిర్ణయించుటకు కారణము, మొదటిగా, నా కాథరీన్ ఎల్లప్పుడును నాకు సాత్వికమైన, భక్తిగల, నమ్మకమైన భార్యగా ఉండి, నన్ను మృదువుగా ప్రేమించి, దేవుని ఆశీర్వాదముచేత, ఇప్పుడు మృతినొందిన ఇతరులు గాక, నాకు ఐదుగురు పిల్లలను కని నాకొరకు పెంచినది; వారు ఇంకను, నేను

దేవునికి కృతజ్ఞతలు చెల్లించుచున్నాను, జీవించియున్నారు.

రెండవదిగా, నా జీవితకాలములో నేనే వాటిని చెల్లింపని యెడల, సుమారు నాలుగువందల ఏబది ఫ్లోరిన్ల మొత్తముగల నా అప్పులను ఆ ఆస్తినుండి ఆమె తీర్చగలుగునట్లు.

మూడవదిగా, మరి ముఖ్యముగా, ఆమె తన పిల్లలమీద ఆధారపడియుండుట నాకిష్టము లేదు; దానికి బదులుగా ఆమె పిల్లలే ఆమెమీద ఆధారపడి, దేవుని ఆజ్ఞ ప్రకారము ఆమెను ఘనపరచుచు ఆమెకు లోబడియుండుట నాకిష్టము; ఈ విషయములో దేవుని ధర్మశాస్త్రమునకు అవిధేయులగునట్లు అపవాదిచేత ప్రేరేపింపబడిన కొందరు పిల్లలు ప్రవర్తించుట నేను చూచియున్నాను, ముఖ్యముగా తమ తల్లి విధవరాలైనప్పుడును తామే వివాహము చేసికొనినప్పుడును; వారు అట్లు ప్రవర్తింపకూడదు.

అంతేకాక, తన పిల్లల పక్షమున ఈ ఆస్తికి తల్లియే శ్రేష్ఠమైన సంరక్షకురాలగునని నేను ఎంచుచున్నాను; తన స్వంత రక్తమాంసములైనవారికి, తన గర్భమున మోసినవారికి హాని కలుగునట్లు, నేను ఆమెయందుంచు ఈ నమ్మకమును ఆమె దుర్వినియోగము చేయదని నాకు తోచుచున్నది.

ఈ విధముగా అరువది నాలుగవ ఏట, అపొస్తలుల దినములనుండి క్రైస్తవ లోకములో ఎరుగబడిన అత్యంత విశిష్టమైన మనుష్యుని జీవితయాత్ర ముగిసెను.

ఆదిమ బోధకులతో పోల్చినను, ధైర్యములోను ఆత్మార్పణలోను ప్రవర్తనా పవిత్రతలోను అగ్నివంటి ఆసక్తిలోను అతడు వారిలో అత్యంత శ్రేష్ఠులతో సమానుడు.

అతని స్వభావములో బహుశా అత్యంత విలక్షణమైన అంశము, అతడు తరచుగా కనుపరచిన, ప్రతి సందర్భమునకు తగినవాడైయుండు అద్భుతమైన సామర్థ్యమే.

ఒక మత సంస్కర్త యొక్క పరిపూర్ణ ఆదర్శముగా ఉండుటకు తగిన మానసిక సంపత్తి అతనికి ఉండెను.

తన దృష్టిలో విశాలుడును ఘనుడునైయుండి, అతడు ప్రతిదానిని చూచెను, ప్రతిదానిని గ్రహించెను.

అతడు రాజనీతిజ్ఞుడైయుండినయెడల, తన సూక్ష్మదృష్టిచేతను, తన జ్ఞానముచేతను తన సమకాలీన రాజకీయవేత్తలను మించియుండెడివాడు "నా మరణము తరువాత ఆమెకు ఏమి సంభవించినను,

(దేవుని ఆలోచనలను నేను ముందుగా చూడలేను గనుక,) ఆమె తన పిల్లలయెడల ఎల్లప్పుడును మంచి తల్లిగా ప్రవర్తించుననియు, తనకున్నదేదైనను మనస్సాక్షిపూర్వకముగా వారితో పంచుకొనుననియు నాకు పూర్తి నమ్మకమున్నదని నేను చెప్పుచున్నాను.

"మరియు ఇక్కడ నా స్నేహితులందరిని నేను వేడుకొనుచున్నాను: నేను దాచిపెట్టి విడిచిపోయినానని వారు చెప్పు ఏ ధనమునైనను పిల్లలనుండి వేరుగా తన స్వంత ఉపయోగము కొరకు ఆమె ఉంచుకొనుచున్నదని, ఎంతో సాధ్యమైనట్లు, దుష్టజిహ్వలు ఎప్పుడైనను ఆమెమీద నేరము మోపినయెడల, మీరు సత్యమునకు సాక్ష్యమిచ్చి నా ప్రియమైన కాథరీన్‌ను సమర్థింపవలెను.

మాయొద్ద నగదు గాని, నిధి గాని, ఏ విధమైన నాణెములు గాని లేవని నేను ఇందుమూలముగా ధ్రువీకరించుచున్నాను.

నా జీతము, అప్పుడప్పుడు లభించు కొన్ని బహుమానములు తప్ప నాకు మరే ఆదాయమును లేదనియు, అయినను ఈ పరిమితమైన ఆదాయముతోనే మేము ఎంతో కట్టితిమనియు, పెద్ద కుటుంబమును పోషించితిమనియు ఆలోచించు ఎవరికైనను ఇది ఆశ్చర్యముగా కనబడదు.

మేము నిర్వహించినట్లు నిర్వహింపగలిగినందుకును, మా అప్పులు ఉన్నవాటికంటె ఎక్కువ కానందుకును, అది దేవుని ప్రత్యేక కృపయని నేను నిజముగా ఎంచుచున్నాను, అందుకై ప్రతిదినము ఆయనకు కృతజ్ఞతలు చెల్లించుచున్నాను.

"ఈ పత్రము చట్టము కోరు రూపములో ఖచ్చితముగా లేకపోయినను, దానిని ధ్రువీకరించి నిలుపవలెనని, నా కృపగల ప్రభువైన ఎలెక్టరు డ్యూకు జాన్ ఫ్రెడరిక్‌ను నేను ప్రార్థించుచున్నాను.

"సాక్షులు: మెలాంక్తన్, క్రూసిగర్, బుగెన్‌హాగెన్."* * మిషెలే, pp. 352, 353.

స్వభావ పరిజ్ఞానముచేతను, తన అవసరములకు తగినట్లు పరిస్థితులను మలచుకొను తన అద్భుతమైన సామర్థ్యముచేతను.

తత్త్వశాస్త్రజ్ఞుల శ్రేణిలో అతడు ప్లేటోకు సాటియైయుండెడివాడు; అతని వేదాంత రచనలు వాటి సంక్షిప్త బలమునుబట్టియు లేఖనానుసారమైన ధోరణినిబట్టియు ఎంత ఆసక్తికరమైనవో, అతని అనేక తాత్త్విక చర్చలు వాటి లోతైన స్వకీయతనుబట్టి అంతే ఆసక్తికరమైనవి.

అయితే ఏ ఆశాప్రేరణయు అతడు ఎన్నుకొనిన మార్గమునుండి అతనిని తొలగింపలేకపోయెను.

తన బుద్ధి యొక్క తేజోవంతమైన బహుముఖ ప్రజ్ఞను అతడు దేవుని సేవకు సమర్పించెను, నిజముగా అతడు తన ప్రతిఫలమును పొందెను.

అంతేకాక లూథర్ తాను పనిచేసిన ప్రతి రంగములోను గొప్పవాడు.

అతని రచనలు ఎంత విస్తారమైనవనగా, అతని చరిత్ర మనకు తెలియకపోయినయెడల, అతడు తన వాక్చాతుర్యపు పిడుగులను తీర్చిదిద్దుటకే తన జీవితమును సమర్పించెననియు—మఠపు ఏకాంతములో తన సొగసైన వాక్యములను తూచుటలోను, తన వ్యంగ్యపు బాణములను మలచుటలోను, మత తత్త్వశాస్త్రము యొక్క అగాధమైన లోతులలోనికి గుండునూలును దించుటలోను తన సంవత్సరములను గడిపెననియు ఊహింపవచ్చును.

అట్లయితే, తన యుగమునకు మించిన విద్వాంసుడై, తాను చాలా కాలము

అట్లాసు వలె సహాయములేని తన భుజములమీద మోసిన సంస్కరణ యొక్క అపాయముల మధ్యను కలవరముల మధ్యను, అంత ఉన్నతమైన, పాండిత్యపూర్ణమైన, సాటిలేని గ్రంథములను రచింపగలిగిన ఈ సన్యాసి యొక్క ప్రతిభను గూర్చి మనము ఏమి చెప్పుదుము?

అంతేకాక, ఒక సాధారణ పల్లె యాజకునిగా ఉండినయెడల ఎంత శ్రద్ధగా ఉండెడివాడో, బోధకుని పదవిని నెరవేర్చుటలో అంతే శ్రద్ధగా ఉండెను.

తన సంఘమునకు ఉపదేశించుట తప్ప మరే పనియు లేని మనుష్యుడు ప్రసంగించునట్టివే సాధారణముగా అతని ప్రసంగములు.

దీనికి తోడు, అతడు సమర్థుడైన, అలసట

ఎరుగని ఆచార్యుడుగా విట్టెన్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయములో ఉండెను; తన తరువాతి సంవత్సరములలో తన అనుచరుల మధ్య పుట్టిన కలహములలో మధ్యవర్తిగా ఉండుటకు అతడు నిరంతరము పిలువబడుచుండెను; తన దారిద్ర్యముచేత చేతిపనిచేసి తన రొట్టెను సంపాదించుకొనవలసివచ్చెను; కడవరకు సంస్కరణ యొక్క వివాద మల్లయోధునిగా వ్యవహరింపవలసివచ్చెను; తన ప్రజాదరణచేత ఇంటి తలుపులు తెరచియుంచి, ఎడతెగని అతిథుల గుంపునకు ఆతిథ్యమియ్యవలసివచ్చెను; వారు అతనిని ప్రశ్నలతో ముంచెత్తి, ఈ విధముగా అతని విశ్రాంతి గడియలలో సహితము అతని మనస్సును అత్యంత తీవ్రమైన ఒత్తిడిలో ఉంచిరి.

"లూథర్‌తో సన్నిహిత పరిచయము కలిగి అతని అలవాట్లను ఎరిగినవాడెవడైనను," అని మెలాంక్తన్ చెప్పుచున్నాడు, "అతడు మనుష్యులలో అత్యంత శ్రేష్ఠుడనియు, సాంఘిక సమయములలో ప్రియమైనవాడును మృదువైనవాడును అనియు, ఏ విషయములోను మొండి పట్టుదలగలవాడు గాని వాదప్రియుడు గాని కాడనియు ఒప్పుకొనవలెను.

ఈ లక్షణములకు తోడు తన స్థానమునకు తగిన గాంభీర్యమును అతడు కలిగియుండెను.

తన విరోధులతో పోరాటములలో అతడు ఏదైనను మొండితనమును గాని కాఠిన్యమును గాని కనుపరచినయెడల, అది అతని స్వభావము యొక్క దుర్బుద్ధినుండి పుట్టలేదు, గాని సత్యముపట్ల అతనికున్న ఆసక్తినుండియు ఆవేశమునుండియు పుట్టినది."

లూథర్ పొట్టివాడు కాకపోయినను, స్వభావసిద్ధముగా బలహీనమైన శరీర నిర్మాణము గలవాడు కాకపోయినను, భోజనములోను ఆహార నియమములోను అసాధారణముగా మితముగా ఉండెను.

అతని ఆరోగ్యము చక్కగా ఉన్న కాలములో, ఏ ఆహారమును తీసికొనకుండ అతడు పూర్తిగా నాలుగు దినములు గడుపుట తాను ఎరుగుదుననియు, తరచుగా దినమంతయు ఒక హెర్రింగ్ చేపను ఒక రొట్టెముక్కను తప్ప మరేమియు అతడు తీసికొనలేదనియు మెలాంక్తన్ మనకు నిశ్చయముగా చెప్పుచున్నాడు.

లూథర్ దోషములు త్వరలోనే లెక్కింపబడును.

అవి స్వభావము యొక్క ఉద్రేకము, దానిఫలితముగా విరోధులపట్ల ఓర్పును ప్రేమను కొరవడుట; అహంకారమువైపు బలమైన మొగ్గు; ఆసక్తి అను సూత్రమునుండి పోషింపబడిన, కాని పగ్గములు విడిచినప్పుడు దాని ఫలితములలో కీడుగా ఉండక తప్పని, అప్పుడప్పుడు కోపమునకు లోనగుట.

ఇవి ప్రకృతి సంబంధమైన మనుష్యుని శేషములని సముచితముగా చెప్పబడినది; విశ్వాసమును జ్ఞానమును అద్భుతములు చేసియుండవచ్చును గాని, అతని హృదయములోనికి పూర్తి ప్రవేశము కొరకు ప్రేమ ఇంకను మనవి చేయవలసియుండెనని చూపు తగ్గింపు కలిగించు సాక్ష్యములు ఇవి.

రోమా పీఠమునకు అయిష్టముగా ఎదురుతిరుగునట్లు లూథర్ అడుగడుగునా ఎట్లు నెట్టబడెనో మనము చూచితిమి.

అతని ధైర్యమంతయు ఉన్నప్పటికిని, అతని సంకోచమునుబట్టి మనము ఆశ్చర్యపడలేము.

రోముతో సంఘర్షణ అనగా ఏమిటో—విజయమో, లేక సర్వనాశనమో—అతనికి బాగుగా తెలియును.

లియోతో తాను పోరాడినయెడల, అతని వైభవోపేతమైన రాజసభ యొక్క బలమైన ప్రభావములను, ఆ యుగపు సాహిత్యమును, కవిత్వమును, విజ్ఞానశాస్త్రమును, లలితకళలను కూడ తాను జయింపవలసియుండునని అతడు ఎరిగియుండెను.

పోపు యాజకాధిపత్య వ్యవస్థ యొక్క నీతిలేని భయంకరమైన బలమును అతడు బాగుగా ఎరిగియుండెను; ఆ ఘోరపాపపు రాజసభ, తన దుష్టత్వమును గద్దించుటకు గాని తన భద్రతను బెదరించుటకు గాని తెగించినవారిని నాశనము చేయుటకై, అత్యంత అపఖ్యాతిగల ఏ సాధనమునైనను అవలంబించుటకు ఎన్నడును సంకోచింపలేదని అతడు ఎరిగియుండెను.

భీకరులైన క్రూసేడు యోధుల కనికరములేని దోపిడుల మీదను, వంకర రాజనీతి యొక్క అత్యంత నల్లని కుట్రల మీదను, విషప్రయోగకుని గిన్నె మీదను, కిరాయి హంతకుని శాపగ్రస్తమైన కత్తి మీదను పోపులు సమానమైన సంసిద్ధతతో ప్రార్థనలు గొణుగుట అతడు స్వయముగా చూచియుండెను.

అట్లయితే, దాని తప్పిపోని జ్ఞానమునందు అత్యంత గ్రుడ్డి నమ్మకములో పెంచబడిన లూథర్‌కు, భయంకరమైన మరణకారకమైన ఈ యాజకాధిపత్యముతో యుద్ధపు అవకాశము గొప్ప సంకోచమును సందేహమును కలిగించినయెడల ఆశ్చర్యమేమి?

తన పూర్వీకుల గతికి సంబంధించిన అతి చిన్న సంఘటనలు సహితము అతనికి తెలియవా? స్నేహితులులేని అప్రసిద్ధుడైన సన్యాసియైన అతడు, రోమా పోపు యొక్క గర్వపు ipse dixit (స్వయముగా పలికిన మాట)కు విరోధముగా ఎట్లు నమ్మకమును సంపాదింపగలడు?

సహాయములేక ఒంటరిగా, అపాయకరమైన ఎన్నో దాడులను ప్రాణాంతక ఫలితముతో త్రిప్పికొట్టిన ఆ మత సంబంధమైన బాస్టిల్ గోడలను అతడు ఎట్లు ముట్టడింపగలడు?

హుస్ అంత దయనీయముగా విఫలుడై కాన్స్టాన్స్ యొక్క ఎఱ్ఱని మంటలలో నశించినప్పుడు; విద్యావంతులును నాగరికులును శూరులునైన వాల్డెన్సీయులు సమృద్ధియైన లాంగ్‌డాక్ మైదానములలోను, స్వప్నమయమైన రోన్ నది ఒడ్డులపైనను ఓడింపబడి సైన్యములచేత అణచివేయబడినప్పుడు; జర్మను చక్రవర్తులు, సామ్రాజ్యమును భూస్వామ్య వ్యవస్థను తమ వెనుక ఉంచుకొని పోపును ఎదిరించుటకు తెగించగా, భంగపడి రక్తసిక్తులై తమ సింహాసనములనుండి పడద్రోయబడినప్పుడు—బలహీనుడైన సన్యాసియైన అతడు రోమా పీఠము యొక్క భీకర దాడిని ఎదుర్కొనగలనని న్యాయముగా నిరీక్షింపగలడా?

విజయమును గూర్చి కలగనుట పిచ్చితనముగా కనబడెను.

తన తర్కపు గొలుసులో ఏదైనను లోపమును కనుగొనవచ్చునను ఆతురమైన నిరీక్షణతో లూథర్ తన భిన్నాభిప్రాయము యొక్క పూర్తి భూమికను జాగ్రత్తగా మరల పరిశీలించెను; కాని అది సాధ్యము కాలేదు, ప్రతి కొండి ఇనుమే.

పునఃపరిశీలన అతని నిశ్చయతను మరింత బలపరచెను.

అప్పుడు అతడు భయమును సందేహమును గాలికి విసరివేసెను.

ప్రకటించుటకై దేవుడు అతనికి ఒక గొప్ప సత్యమును ఇచ్చియుండెను—క్రీస్తు యొక్క ప్రాయశ్చిత్త రక్తముచేత, పరిశుద్ధాత్మ శక్తి ద్వారా కలుగు రక్షణ, తప్పిపోనిదియు సర్వసమృద్ధియునైన దేవుని వాక్యములో బయలుపరచబడినది—మరియు ఇట్లు పలుకుచు,

"దేవుడు నాకు సహాయము చేయునుగాక, నేను మరేమియు చేయలేను," అతడు దేవునితోను తన ధైర్యముగల హృదయముతోను ఒంటరిగా, దాని పక్షమున ఏకాకిగాను ప్రశాంతముగాను పోరాటములోనికి వెళ్లెను—

"తుఫానులను చూచినను చలింపక నిలిచిన నక్షత్రము."

ఫాక్స్‌ను గూర్చి గ్రాటన్ చెప్పినట్లు, "అట్టి మనస్సు యొక్క పరిమాణమును అక్షాంశ రేఖలతో కొలవవలెను."

ఈ నమ్మకత్వమునకై దేవుడు అతనికి, మునుపెన్నడును మనుష్యునికి అనుగ్రహింపబడని అత్యంత సంతోషకరమైన ప్రతిఫలమును ఇచ్చెను.

తాను ఆరంభించుటకు నియమింపబడిన సంస్కరణ యొక్క విజయమును చూచునంత వరకు లూథర్ జీవించెను—జర్మనీలో పోపు పాలనా వ్యవస్థ యొక్క కుళ్లిన పునాదులు బీటలువారి, ఊగి, కూలిపోవుట చూచునంత వరకు జీవించెను—బోధకునిగాను ఉపకారిగాను కిరీటము ధరింపబడునంత వరకు జీవించెను.

అప్పుడు దేవుడు అతనిని తన ప్రక్కకు పిలుచుకొనెను; పెరిక్లీసు మాట మరల నెరవేరెను, "సమస్త భూమియు ఆ ప్రఖ్యాత పురుషుని సమాధియాయెను."

దేవదూతలు జయగీతములు పాడిరి; మార్టిన్ లూథర్ అంత చక్కగా పరుగెత్తిన ఆ భూలోక పరుగుపందెముమీద దేవుడు తన కృపగల ఆశీర్వాదమును పలికెను.