రాయిక్లిన్ మరియు ఎరాస్మస్

అది జరిగిన సమయమున నాకు దాని గూర్చి ఏమియు తెలియదు; అది ఎలెక్టరుకు గాని, న్యాయాధిపతులకు గాని తెలియకుండానే జరిగినది.

నాతో పోరాటమునకు దిగుటకు నిశ్చయించుకొనిన విరోధి టెట్జెల్ ఒక్కడే కాదు; అయినను ఈ కూలివారు బహిరంగముగా ఒప్పుకొనిన సిద్ధాంతములకు విరుద్ధమైనదేదియు నేను నా ప్రతిపాదనలలో స్థాపించలేదు; నిజమునకు నా ప్రతిపాదనలను నేను నిశ్చయముగా చెప్పినట్లు కాక, సందేహరూపముగానే ముందుంచితిని.

"జాన్ ఎక్* నాపై ఒక తీవ్రమైన దాడితో రంగములోనికి దిగెను; అయితే అతని వ్యాఖ్యలు నిర్ణాయకమైన వాదముల వంటివి కాక కేవలము దూషణల వంటివైనందున, ఆ మనుష్యుడు తన పక్షమునకే గొప్ప హాని చేసెను, నాకు మాత్రము తనకు తెలియకుండానే మేలు చేసెను.

"మరియొక విరోధి కూడ ఒక డొమినికన్ సన్యాసి రూపములో నాకు వ్యతిరేకముగా రంగములోనికి దిగెను; అతడు పోపు మతమునకు రాజధానియైన నగరములో తనకున్న గ్రంథపరీక్షకుని పదవికి సహజమైన పాండిత్యాడంబరముతో, నా ప్రతిపాదనలన్నియు అబద్ధ బోధలే అని ప్రకటించి, ప్రశ్నను ఏమాత్రము రుజువు చేయకుండ దానినే సిద్ధాంతముగా తీసుకొను విధముగా, తనకు అత్యంత అనుకూలమైన రీతిలో వాటన్నిటికి జవాబియ్యదలచెను.

ఈ విధమైన పద్ధతిలోని మూర్ఖత్వమును నేను బయలుపరచితిని; అయినను రోము నియంతలును వారి దాసులును సాధారణముగా అవలంబించు వాద శైలి ఇదే.

"ప్రియేరియో మరల నాపై దాడి చేసెను; కాని నేను కనుగొన్నప్పుడు * ఇంగోల్‌స్టాట్ విశ్వవిద్యాలయపు ఉప కులపతి. † రోములోని అపొస్తలిక మందిరపు అధిపతి, గ్రంథములకు అనుమతి ఇచ్చువాడు.

ఆ మనుష్యుడు పోపు అధికారము సంఘపు మహాసభలకును నియమములకును పైనదనియు, పరిశుద్ధ లేఖనములు సహితము తమ అర్థవివరణ కొరకు క్రీస్తు విరోధికి ప్రతినిధియైన ఆ వ్యక్తి యొక్క కేవల మాటపైనే ఆధారపడియున్నవనియు స్థాపించుచుండగా, ఆ ప్రియేరియో గ్రంథము దూషణలును అబద్ధములును కలిసిన మిశ్రమమైనందున అది నిశ్చయముగా అపవాది పనియై యుండవలెనని నా నమ్మకమును కేవలము ప్రకటించుటకంటె ఎక్కువగా జవాబియ్యవలసిన అవసరము లేదని నేను తలంచితిని; మరియు పోపును కార్డినళ్లును అటువంటి రచనలను ఆమోదించినయెడల — దానిని నేను నమ్మలేదు, అయినను

రోము క్రీస్తు విరోధి యొక్క పీఠమును, హేయకార్యముల కేంద్రమును, సాతాను సమాజమందిరమును అయి యుండవలెను.

"పోపు క్రీస్తు విరోధి కానియెడల, క్రీస్తు విరోధి ఎవడు?

ఓ సాతానా, సాతానా, నీ గొప్ప దుష్టత్వముచేత దేవుని ఓర్పును దుర్వినియోగము చేయుటకు నీవు ఇంకెంత కాలము అనుమతింపబడుదువు?

దౌర్భాగ్యమైన, భ్రష్టమైన, దేవదూషకమైన రోమా, దేవుని ఉగ్రత నీపై ఉన్నది; నీవు దానికి పూర్తిగా పాత్రురాలవు, ఏలయనగా అపవిత్రమైనదంతటికిని అసహ్యమైనదంతటికిని నీవు నివాసస్థానము — భక్తిహీనతకు నిజమైన సర్వదేవతాలయము.

"ఈ విధముగా 1517వ సంవత్సరము గడచిపోయెను; నేను సత్యమును స్థాపించుచుంటిని, భక్తిహీనతను సమర్థించు వీరు తమ అబద్ధ నిందలతో నన్ను దూషించుచుండిరి; ఏలయనగా ఇంతవరకు పోపు లియో ఈ విషయమును లక్ష్యపెట్టలేదు; నాకు తరువాత తెలిసిన ప్రకారము, ఇరుపక్షముల ఆవేశము త్వరలోనే చల్లారునని తలంచి, అతడు ఎంతమాత్రము జోక్యము చేసికొనగోరలేదు.

"ఇంతలో ఏ చర్యలు తీసుకొనవలెనో నేను ఆలోచించ మొదలుపెట్టితిని; ఏలయనగా నా వాదములు ఏవియు అంత మొండి

అహంకారులైన వాదకులకు — టెట్జెల్, ఎక్, ప్రియేరియోలకు — ఏమాత్రము విలువ కలిగియుండవని నాకు తెలియును; వారు నేను రోములో ఉన్నప్పుడు స్వయముగా చూచిన ఆ దుర్నీతి, కామవిలాస వ్యవస్థకు మూఢభక్తిగల దాసులు."*

లూథర్ ఈ విధముగా క్లుప్తముగా చిత్రించిన ఈ వివాదము దినదినము తన పరిమాణములోను, అభిప్రాయముల మూలభేదములలోను పెరుగుచు వచ్చెను.

టెట్జెల్ ప్రకటించినదియు, లూథర్ పైన ఇచ్చిన ఉల్లేఖనములో పేర్కొనినదియునైన రెండవ సిద్ధాంత శ్రేణి … లో ఒక ముఖ్యమైన యుగమును ఏర్పరచినదని చక్కగా చెప్పబడినది. అవి వివాదపు భూమికనే మార్చివేసినవి; దానిని పాపక్షమాపణ పత్రముల సంతలనుండి వాటికన్ మందిరముల లోనికి తరలించినవి, టెట్జెల్ నుండి పోపు వైపునకు మళ్లించినవి.

లూథర్ అంత దృఢముగా పట్టుకొనిన ఆ నీచమైన దళారి స్థానములో, అవి సంఘపు శిరస్సు యొక్క పవిత్ర వ్యక్తిత్వమును నిలిపినవి.

లూథర్ విస్మయముతో నిండిపోయెను.

బహుశా త్వరలోనే ఆయన స్వయముగా ఆ అడుగు వేసియుండెడివాడు; కాని ఆయన శత్రువులు ఆయనకు ఆ శ్రమను తప్పించిరి.

ఇకమీదట అది అపఖ్యాతి పొందిన ఒక వ్యాపారమునకు సంబంధించిన ప్రశ్న కాక, రోమునకే సంబంధించిన ప్రశ్న అయ్యెను; టెట్జెల్ అంగడిని కూలద్రోయుటకు ఒక సాహసమైన హస్తము ప్రయోగించిన దెబ్బ, పోపు సింహాసనపు పునాదులనే కదిలించెను. †

ఇంతలో "విట్టెన్‌బర్గ్ అబద్ధ బోధకుని" సిద్ధాంతముల ప్రతులు ముద్రణ వెంబడి ముద్రణ అమ్ముడుపోయెను.‡

"మఠములన్నిటిలోను విశ్వవిద్యాలయములన్నిటిలోను మనుష్యులు వాటిని గూర్చి మాటలాడుకొనిరి.

"తమ ఆత్మలను రక్షించుకొనుటకై మఠములలో ప్రవేశించిన భక్తిగల సన్యాసులు — వారందరు యథార్థవంతులును గౌరవనీయులునైన మనుష్యులు — సత్యము యొక్క ఈ సరళమైన, ఆకట్టుకొను ఒప్పు- * లూథర్ గ్రంథములు (L. Opp.).

-కోలును చూచి ఆనందించిరి; లూథర్ తాను ఆరంభించిన పనిని కొనసాగించవలెనని హృదయపూర్వకముగా కోరిరి.

"ఎట్టకేలకు 'ఆ ప్రమాదకరమైన పోరాటమును చేపట్టుటకు ఒక మనుష్యుడు ధైర్యము తెచ్చుకొనెను.

ఇది క్రైస్తవ లోకమునకు ఇయ్యబడిన ఒక పరిహారము; ప్రజల మనస్సాక్షి తృప్తిపొందెను.

భక్తి ఈ సిద్ధాంతములలో ప్రతి మూఢనమ్మకముపై గురిపెట్టిన ఒక దెబ్బను చూచెను; క్రొత్త వేదాంతశాస్త్రము వాటిలో పాండిత్యవాద (స్కొలాస్టిక్) సిద్ధాంతముల పరాజయమును స్వాగతించెను; అధిపతులును న్యాయాధిపతులును వాటిని మతాధికారపు ఆక్రమణలకు అడ్డుగా నిలిపిన ఒక ప్రాకారముగా ఎంచిరి; ఈ సన్యాసి … యొక్క ధనాపేక్షకు ఇంత నిశ్చయమైన నిషేధమును అడ్డుపెట్టుట చూచి జాతి సంతోషించెను. ఇంతకుముందే రూపురేఖలు చిత్రించబడినదియు, సాక్సనీ సన్యాసి … పై చేయబోవు అప్రతిహతమైన దాడికి ముందుగా వచ్చి దానికి మార్గము సిద్ధపరచవలెనని దేవుడు సంకల్పించినదియునైన ఈ భీకరమైన పాపక్షమాపణ పత్రముల వివాదపు లక్షణములను కొంత వివరముగా పరిశీలించుట ఇప్పుడు ఆసక్తికరమగును. అయితే ఈ వివాదపు గందరగోళములోనికి ప్రవేశించుటకు ముందు, ఆ యుగపు అత్యంత ప్రసిద్ధులైన ఇద్దరు ఆలోచనాపరులపై ఈ సిద్ధాంతములు కలిగించిన ప్రభావమును గమనించుటకు కొంత ఆగుదము; వారిద్దరును రోమా వ్యవస్థపై సూటిగా దాడి చేయుటలో కాకపోయినను, దాని అతిశయ పెరుగుదలలలో కొన్నిటిని నరికివేయుటలోను, దాని దుర్గుణములను వ్యంగ్యముగా ఎగతాళి చేయుటలోను చురుకుగా ఉండిరి.

ఈ విఖ్యాతులలో మొదటివాడైన జాన్ రాయిక్లిన్, తన శ్రద్ధచేతను ప్రతిభచేతను దారిద్ర్యమునుండియు అజ్ఞాతస్థితినుండియు లేచి, తన దేశపు పండితులలో అగ్రశ్రేణికి చేరెను.

ఫోర్జ్‌హైమ్‌లోని దేవాలయపు గాయకబృందములో రాయిక్లిన్ బాల్యస్వరము బాడెన్ మార్గ్రేవు దృష్టిని ఆకర్షించగా, ఆయన ఆ బాలునిపై ప్రత్యేక ఆదరణ చూపుటకు ప్రేరేపింపబడి, 1473లో పారిస్ విశ్వవిద్యాలయమునకు తన కుమారునికి తోడుగా వెళ్లుటకు అతనిని ఎన్నుకొనెను.

ఇక్కడ ఆ యువ జర్మను, ధనవంతులైన విద్యార్థుల కొరకు హోమరు గీతములను ఐసోక్రటీసు ఉపన్యాసములను ప్రతులు వ్రాసి పెట్టుచు తనను తాను పోషించుకొనెను.

పారిస్‌లోనే రాయిక్లిన్ గ్రీకు భాషా జ్ఞానములో దీక్ష పొందెను — ప్రసిద్ధుడైన స్పార్టా వాసి హెర్మోనిమోస్‌ను, జాన్ వెస్సెల్‌ను ఆ కాలమున ఆ విశ్వవిద్యాలయపు గొప్ప జ్యోతులుగా ఉండిరి.

రాయిక్లిన్ మనస్సు రోమా సిద్ధాంతములనుండి గ్రీకు సంఘము వేరుపడుటకు గల వాదములతో చిన్నతనముననే పరిచయమైయుండెను; "సంపూర్ణ పాపవిమోచన అధికారము దేవునికి మాత్రమే చెందునని; మన పాపములను ఒక యాజకుని యొద్ద ఒప్పుకొనుట అవసరము లేదని; దహించు అగ్నియై, సమస్త అపవిత్రతనుండి శుద్ధిచేయు దేవుడే తప్ప వేరే శుద్ధీకరణ స్థలము (పర్గేటరీ) లేదని" రుజువు చేయుటకు ఉద్దేశించిన వాదములను ఆయన వెస్సెల్ నోటనుండి తరచుగా వినెను.

మరియు "పోపు తప్పిదము చేయలేడను సిద్ధాంతము మూర్ఖమైనదనియు, మానవ ప్రాయశ్చిత్తములన్నియు మనుష్యజాతిని సమాధానపరచి సంపూర్ణముగా నీతిమంతులనుగా తీర్చిన క్రీస్తుకు వ్యతిరేకమైన దూషణ అనియు" వెస్సెల్ దృఢముగా చెప్పుచుండువాడు.

రాయిక్లిన్ ఆ పారిస్ ఆచార్యుని ఈ ముద్రవేయబడిన అబద్ధ బోధలను స్వీకరించినట్లు కనబడనప్పటికిని, వాటిని తన వినికిడిలో పదేపదే చెప్పుటయు, వెస్సెల్ వాటిని పట్టుకొనిన ఆసక్తియు, ఆయన గొప్ప పాండిత్యమును ఆ జర్మను పండితుని బుద్ధిని విశాలపరచినవి; మనుష్యులు రోమా విశ్వాస సూత్రమునుండి మౌలికముగా భేదించియు గౌరవమునకు పాత్రులై యుండవచ్చునని ఆయనను ఒప్పించినవి; జ్ఞానము వాటికన్‌లో బంధింపబడలేదనియు, అది పోపుల ఏకైక సొత్తు కాదనియు ఆయనకు నేర్పినవి.

ఇరువది సంవత్సరముల వయస్సులో రాయిక్లిన్ తత్వశాస్త్రము బోధించెను. గ్రీకు హీబ్రూ భాషలు పోపు పక్షపు వేదాంతులచే ఎంత కఠినముగా ఖండింపబడెనో మనము చూచియున్నాము

రాయిక్లిన్ గ్రీకు ఉపన్యాసములు అంతట ప్రచారమాయెను; పాండిత్యవాదులు (స్కూల్‌మెన్) తడబడుచు గొణుగ మొదలుపెట్టిరి. రాయిక్లిన్ ఇట్లు వ్రాసెను: "రోమీయులు ముఖములు చిట్లించి కేకలు వేయుచున్నారు; గ్రీకులు భిన్నవర్గీయులు (స్కిస్మాటిక్‌లు) గనుక ఈ సాహిత్య వ్యాసంగములన్నియు రోమా భక్తికి విరుద్ధమని నటించుచున్నారు.

ఓ, … కు జ్ఞానమును విద్యను తిరిగి తెచ్చుటకు ఎంత శ్రమయు బాధయు అనుభవింపవలసియున్నది!" అనేక ఒడిదుడుకుల జీవితము తరువాత; ట్యూబింగెన్‌లో ఆచార్య పదవి నిర్వహించిన తరువాత; 1483లో ఇటలీకి ప్రయాణము చేసిన తరువాత — అప్పుడు రోమా ఆస్థానము ఎదుట లాటిన్ ఉపన్యాసమును ఉచ్చరించి పోపును ఆశ్చర్యపరచగా, ఆయన "ఈ మనుష్యుడు నిశ్చయముగా ఫ్రాన్సు ఇటలీల శ్రేష్ఠ వక్తలతో సమానముగా ఎంచబడుటకు యోగ్యుడు" అని ఆశ్చర్యముతో పలికెను — ఒక ముఖ్యమైన కార్యముపై 1498లో రెండవసారి రోమును దర్శించిన తరువాత — అక్కడ ఆయన తన సమయమును ధనమును హీబ్రూ భాష నేర్చుకొనుటకు వెచ్చించెను, పండితుడైన

ఇశ్రాయేలీయుడైన అబ్దియాస్ స్ఫోర్నో వద్ద — రాయిక్లిన్ చివరకు జర్మనీకి తిరిగివచ్చి, వ్యూర్టెంబర్గ్‌లో నివాసమేర్పరచుకొని, లూథర్‌కును సంస్కరణకును అంతగా ఉపయోగపడిన ఆ కృషిని సాధించెను.*

దాదాపు ఈ కాలములోనే ఆయన సన్యాసులతో తన ప్రసిద్ధమైన వివాదములోనికి లాగబడెను.

కొలోన్‌లో నివసించుచు, విచారణాధికారి (ఇంక్విజిటర్) హోక్‌స్ట్రాటెన్‌తో సన్నిహిత సంబంధము కలిగియుండిన ఫెఫర్‌కోర్న్ అను బాప్తిస్మము పొందిన ఒక యూదుడు, ఏ వేటపైనైనను విరుచుకుపడి దానిని మెక్కుటకు ఎల్లప్పుడు సిద్ధముగా ఉండు డొమినికన్ సన్యాసులతో కలిసి, తమ చేతికి చిక్కిన హీబ్రూ గ్రంథములన్నిటిని — బైబిలు తప్ప — ఆ గ్రంథములు రక్షకుని దూషణలతో నిండియున్నవను కారణముతో, స్వాధీనము చేసికొని బహిరంగముగా కాల్చివేయుటకు అధికారమిచ్చు ఒక శాసనమును చక్రవర్తి మాక్సిమిలియన్‌ను వేడుకొని సంపాదించినట్లు తెలియుచున్నది.

తరువాత చక్రవర్తి తన శాసనమును పునరాలోచించుటకు ప్రేరేపింపబడి, హీబ్రూ గ్రంథముల స్వభావమును గూర్చి రాయిక్లిన్ అభిప్రాయమును అడిగెను.

విలువైనవియు అరుదైనవియునైన గ్రంథముల యొక్క అంత పెద్ద దహనబలిని చూచి దుఃఖించిన ఆ ప్రముఖ పండితుడు, ఆ జాబితాను జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, ప్రత్యేకముగా దూషణలతో నిండియున్నట్లు కనబడిన వాటిని ఎంపిక చేసి, అవి కాల్చబడినను ప్రమాదము లేదని తాను తలంచుచున్నట్లు మాక్సిమిలియన్‌తో చెప్పెను; కాని మిగిలిన వాటి విషయమై, వాటిని వాటి యజమానులకు తిరిగి ఇచ్చివేసి, ఆ తీర్పునుండి మినహాయించవలెనని సలహా ఇచ్చెను.

చక్రవర్తి ఈ సలహాను అంగీకరించెను; అప్పుడు డి'ఆబిన్యే ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "విచారణాధికారియు అతని మతాంతరుడును, తమ వేట తప్పించుకొనిపోవుట చూచిన ఆకలిగొన్న కాకులవలె, భీకరమైన కోలాహలము చేసిరి.

"వారు రాయిక్లిన్ రచనలనుండి వేర్వేరు భాగములను ఏరి, వాటి అర్థమును వక్రీకరించి, ఆ గ్రంథకర్త అబద్ధ బోధకుడని ప్రకటించి, యూదమతము వైపు రహస్యమైన మొగ్గు ఉన్నదని అతనిపై నేరము మోపి, విచారణ సభ (ఇంక్విజిషన్) చెరసాలలతో అతనిని బెదిరించిరి.

"రాయిక్లిన్ మొదట భయమునకు లోనాయెను; కాని ఈ మనుష్యులు మరింత గర్విష్ఠులై అవమానకరమైన షరతులను విధించగా, ఆయన 1513లో 'తన కొలోన్ నిందకులకు వ్యతిరేకముగా ప్రతివాదము' అను గ్రంథమును ప్రచురించెను; అందులో ఆ పక్షమంతటిని అత్యంత సజీవమైన రంగులలో వర్ణించెను.

"డొమినికన్లు పగతీర్చుకొందుమని ప్రమాణము చేసిరి; అధికారపు ఒక దెబ్బతో తమ తడబడుచున్న శక్తిని నిలబెట్టుకొనవలెనని ఆశించిరి.

హోక్‌స్ట్రాటెన్ మైన్జ్‌లో రాయిక్లిన్‌కు వ్యతిరేకముగా ఒక న్యాయసభను ఏర్పరచెను; ఈ పండితుని రచనలు అగ్నికి అప్పగింపబడెను.

"అప్పుడు నవీనవాదులు, క్రొత్త పాఠశాలకు చెందిన గురువులును శిష్యులును, రాయిక్లిన్ వ్యక్తిత్వములో తామందరు దాడికి గురైనట్లు భావించి, ఒక్క మనుష్యునివలె లేచిరి.

కాలములు మారిపోయెను; జర్మనీయు సాహిత్యమును స్పెయిను, విచారణ సభ వంటివి కావు.

"ఈ గొప్ప సాహిత్య ఉద్యమము ఒక ప్రజాభిప్రాయమును ఉనికిలోనికి తెచ్చెను.

ఉన్నత మతాధికారులు సహితము దాదాపు పూర్తిగా దాని పక్షమునకు చేరిరి.

రాయిక్లిన్ పదవ లియోకు విజ్ఞాపన చేసికొనెను.

అజ్ఞానులును మతోన్మాదులునైన సన్యాసులకు మిత్రుడు కాని ఈ పోపు, ఆ వ్యవహారమంతటిని స్పేయర్ బిషప్పునకు అప్పగించెను; ఆయన రాయిక్లిన్ నిర్దోషి అని ప్రకటించి, విచారణ ఖర్చులను చెల్లించవలెనని సన్యాసులకు తీర్పు తీర్చెను.

"పోపు పాలనా వ్యవస్థకు దృఢమైన ఆధారస్తంభములైన డొమినికన్లు, తమ కోపావేశములో రోము యొక్క తప్పిదములేని శాసనములను ఆశ్రయించిరి; ఈ రెండు శత్రు శక్తుల మధ్య ఎట్లు ప్రవర్తించవలెనో తెలియని పదవ లియో, de supersedendo అను ఒక ఆజ్ఞాపత్రమును జారీ చేసెను."

లూథర్ రాయిక్లిన్ చేసినదంతయు గుర్తించి, డొమినికన్లపై ఆయన విజయము పొందిన తరువాత ఆయనకు ఇట్లు వ్రాసెను: "అయ్యో, అనేక యుగములుగా పరిశుద్ధ లేఖనముల వెలుగు అణచివేయబడుటయే కాక పూర్తిగా ఆరిపోయిన ఆ జర్మనీలో అది ప్రకాశించ మొదలుపెట్టవలెనని ప్రభువు మీలో పనిచేయుచుండెను."†

రాయిక్లిన్ మొదటిసారి లూథర్ సిద్ధాంతములను చదివినప్పుడు, నియమరహితులైన సన్యాసులతో తన దీర్ఘ పోరాటమువలన అలసి దుఃఖముతో వ్యూర్టెంబర్గ్‌లో విశ్రాంతి తీసికొనుచుండెను.

కాని ఇప్పుడు క్రొత్త జీవము ఆయన హృదయములోనికి ప్రవహించెను; ఆయన ఇట్లు ఆశ్చర్యముతో పలికెను: "దేవునికి స్తోత్రము, ఎట్టకేలకు వారు ఒక మనుష్యుని కనుగొనిరి; అతడు వారికి ఎంత పని కల్పించునంటే * డి'ఆబిన్యే, అధ్యాయము VII.

రాయిక్లిన్ పై వ్యాఖ్యలను చూడుడు.

నా వృద్ధాప్యమును సమాధానముతో ముగియనిచ్చుటకు వారు బలవంతముగా ఒప్పుకొనవలసి వచ్చును."

సంస్కరణ యొక్క యోహాను అనదగిన మెలాంక్తన్ ఆయన చురుకైన పర్యవేక్షణలోనే శిక్షణ పొందెనని జ్ఞాపకము చేసికొనినప్పుడు, ఆలోచనాపరులైన విద్యార్థుల దృష్టిలో రాయిక్లిన్ మరింత ప్రాముఖ్యము సంపాదించుచున్నాడు.

ఈ మనుష్యులలో రెండవవాడు రోటర్‌డామ్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ జ్ఞాని ఎరాస్మస్.

ఈ తత్వవేత్త యొక్క తొలి చరిత్ర అసాధారణముగా రమణీయమైనది.

ఆయన తండ్రి, నెదర్లాండ్స్‌లోని గౌడా పట్టణవాసియు, గెరార్డ్ అను పేరుగల ప్రసిద్ధుడైన ఒక గ్రామ చమత్కారియు; ఆయన జీవితపు అక్రమముల కారణముగా ఒక మఠములో చేరవలెనని బంధువులచే ఒప్పింపబడి, తన కుమారుడు పుట్టకముందే తన భార్యను విడిచిపెట్టి, రోముకు వెళ్లి, మఠపు చీకటిలో తనను తాను పాతిపెట్టుకొనెను.

కావున ఎరాస్మస్† జన్మను గూర్చి ఆయనకు తెలియకయే ఉండెను.

తరువాత హాలండుకు తిరిగివచ్చినప్పుడు, తన భార్య ఇంకను జీవించియున్నదనియు, తనకు ఒక కుమారుడు పుట్టెననియు తెలిసికొని ఆయన ఆశ్చర్యపడెను.

లోకమును విడిచిపెట్టవలెనను తన తొందరపాటు నిర్ణయమునుగూర్చి పశ్చాత్తాపపడినను, అది చాల ఆలస్యమైనదని తలంచి, ఆయన తన యాజక ప్రమాణములకే కట్టుబడియుండ నిశ్చయించుకొనెను.

ఎరాస్మస్ తన తల్లిదండ్రులచే ప్రేమతో పెంచబడెను; వారు సన్యాస క్రమశిక్షణచేత వేరుగా జీవించవలసి వచ్చినను * మాయి, రాయిక్లిన్ జీవితము (Vita Reuchlin). † ఆయన అసలు పేరు గెరార్డ్ అనియే.

అప్పటి వాడుకలోనున్న ఒక ఆచారము ప్రకారము, ఆయన దీనిని రెండవ పేరు కొరకు గ్రీకులోనికిని, మొదటి పేరు కొరకు లాటిన్‌లోనికి దెసిదెరియస్ అనియు అనువదించెను. తమ బిడ్డపై తమ ప్రేమనంతటిని కేంద్రీకరించిరి; అతని పదమూడవ సంవత్సరము వరకు అట్లుండెను; అప్పుడు శ్రమచేత అలసిపోయిన అతని పేద తల్లి ఆత్మ, దుష్టులు ఇక శ్రమపెట్టని, బడలినవారు విశ్రాంతి నొందు ఆ తీరమునకు ఎగిరిపోయెను.

తన విషాదమైన మఠపు గోడకు తన అశాంత హృదయమును కొట్టుకొని ముక్కలు చేసికొనుచున్న తండ్రి, తన మార్గరెట్ తరువాత ఎక్కువ కాలము జీవించలేదు; కావున ఎరాస్మస్ ఇంత చిన్నతనముననే అనాథయై, తన నాలుగవ సంవత్సరమునుండి తల్లిదండ్రులు తనను ఉంచిన పాఠశాలను విడిచిపెట్టవలసి వచ్చెను.

తన దారిని తానే సంపాదించుకొనవలసి వచ్చినను, కాబోవు ఈ తత్వవేత్త యొక్క ముందుగానే వికసించిన ప్రతిభ అతనిని విడువలేదు.

అతని సంరక్షకులు అతనిని ఒక మఠములో పెంచవలెనని ఉద్దేశించిరి; కాని తన తండ్రి సన్యాసి వస్త్రము ధరించుట తన కుటుంబములో కలిగించిన దుఃఖపు జ్ఞాపకమువలన నిస్సందేహముగా కలిగిన, సన్యాస జీవితముపై జయింపరాని అయిష్టము, మతాధికార వృత్తిని స్వీకరించునట్లు అతనిని ఒప్పించుట అసాధ్యము చేసెను.

అతడు కొంతకాలము అనేక మఠములలో చదివినను, చివరకు కష్టపడి పారిస్‌కు చేరి, అక్కడి విశ్వవిద్యాలయములో ప్రవేశించి, మిక్కిలి దారిద్ర్యములోను, అయినను అలుపెరుగని పరిశ్రమతోను అత్యంత ఉజ్జ్వలమైన విజయముతోను తన చదువును కొనసాగించెను.

అతడు విరామము లేకుండ జ్ఞానసముపార్జనలో నిమగ్నుడైయుండినను, పాండిత్యవాద వివాదములలో అయిష్టముగానే పాల్గొనెననియు, ఏవైన తప్పిదములను కనుగొని తత్ఫలితముగా అబద్ధ బోధకుడని నిందింపబడుదునేమో అని వేదాంతశాస్త్ర అధ్యయనమును తప్పించుకొనెననియు చెప్పబడుచున్నది* * సెకెన్‌డార్ఫ్, డి'ఆబిన్యే, మాథేసియస్.

తగిన కాలమున ఎరాస్మస్ ఘనకీర్తితో పట్టభద్రుడాయెను; తరువాత బోధించ మొదలుపెట్టి, త్వరలోనే తన చుట్టు విద్యార్థుల గుంపులను సమకూర్చుకొని, తన శైలి యొక్క సొగసుచేతను, ప్రాచీనుల విద్యతో తనకున్న అసాధారణ పరిచయముచేతను క్రైస్తవ లోకపు అత్యంత ప్రముఖ పండితులలో అనేకమంది మిత్రులను సంపాదించుకొనెను.

ఈ విధముగా తన కీర్తికి దృఢమైన విశాలమైన పునాదులు వేసి, ఆయన సంవత్సరము వెంబడి సంవత్సరము తన సాహిత్య ఖ్యాతి అను మహాద్భుత ఆలయమును కట్టుచునే యుండెను; సంస్కరణ ఆరంభమగునప్పటికి ఆయన "ఆర్భాటములతో పైరాతిని పెట్టి" యుండెను; అంతటను ఆయన తన కాలపు అగ్రగణ్యుడైన పండితుడుగాను రచయితగాను కొనియాడబడెను.

ఈ అసాధారణ మనుష్యుడు, "ప్రజల అభిరుచిని ఎరిగినవాడై, చాల ముందుగానే పాఠశాలల బంధములను మఠపు బంధములను విదిలించుకొని, సాహిత్యమునకు తనను తాను సమర్పించుకొని, తన రచనలలో ఒకేసారి వినోదమును బోధను కలిగించు ఆ సూక్ష్మమైన పరిశీలనలను, ఆ స్పష్టమైన, చురుకైన, జ్ఞానోదయమైన చమత్కారమును ప్రదర్శించెను."

ఐరోపాలోని వేర్వేరు రాజులు తమ ఆస్థానముల వైభవమునకు ఆయన ప్రతిభ యొక్క ఉజ్జ్వల కాంతిని చేర్చుకొనగోరి, ఎరాస్మస్‌ను ఆతురతతో ఆహ్వానించుటకు ఎంతో కాలము పట్టలేదు.

కాని వారి ఆహ్వానములనుండి తప్పించుకొనుటకు సాకులు కనుగొనుటలో ఆయన తరగనివాడని మనకు నిశ్చయముగా చెప్పబడుచున్నది.

ఐదవ చార్లెస్, ఇంగ్లాండు రాజు ఎనిమిదవ హెన్రీ, లేక ఫ్రాన్సిస్ … ల వైభవోపేతమైన ఆస్థానములలో విలాసముల మధ్యను కొనబడిన అనుగ్రహముల మధ్యను జీవించుటకంటెను, … తనకు ఇయ్యజూపబడిన కార్డినల్ టోపీని తన తలకు చుట్టుకొనుటకంటెను, తన ముద్రాపకుడైన ఫ్రోబెనియస్‌తో కలిసి గ్రంథములను సరిదిద్దుచు, తన స్వంత రచనల అపారమైన అమ్మకములనుండి తనకు వచ్చు ఆదాయముచేత తన జీవనోపాధిని సంపాదించుకొనుటనే ఆయన ఇష్టపడెను."

డి'ఆబిన్యే ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "సంస్కరణపై ఎరాస్మస్ ప్రభావము ఒక పక్షముచేత అతిగా అంచనా వేయబడినది, మరియొక పక్షముచేత తక్కువ చేయబడినది.

ఆయన ఎన్నడును సంస్కర్త కాలేదు, కాజాలడు కూడ; అయితే ఇతరులకు ఆయన మార్గము సిద్ధపరచెను.

"ఆయన తన యుగమంతటను విద్యపై ప్రేమను, తాను వెళ్లినదానికంటె ఇతరులను చాల దూరము నడిపించిన విచారణ పరిశీలనల స్ఫూర్తిని వ్యాపింపజేయుటయే కాక, అంతకంటె ఎక్కువగా, గొప్ప ప్రధాన మతాధికారుల మరియు శక్తిమంతులైన అధిపతుల రక్షణ క్రింద, అత్యంత నిశితమైన వ్యంగ్యరచనలచేత సంఘపు దుర్గుణములను బయలుపరచి వాటితో పోరాడగలిగెను.

"నిజమునకు ఎరాస్మస్ సన్యాసులపైనను ప్రబలమైయున్న దురాచారములపైనను రెండు విధములుగా దాడి చేసెను.

ఆయన మొదట ప్రజాదరణ పొందు ఒక పద్ధతిని అవలంబించెను.

జరుగుచున్నదంతటిని సగము మూసిన నీలి కన్నులతో తీక్షణముగా గమనించువాడును, పెదవులపై ఎల్లప్పుడు స్వల్పమైన వ్యంగ్యపు చిరునవ్వు గలవాడును, భయస్థుడై తడబడు వైఖరి గలవాడును, ఒక గాలి విసురుకే పడిపోవునట్లు కనబడువాడునైన ఈ తెల్లని చిన్న మనుష్యుడు, తన యుగపు వేదాంతశాస్త్రముపైనను భక్తిపైనను తన సొగసైన, కొరుకు వ్యంగ్యోక్తులను నలుదిక్కుల వెదజల్లెను.

"ఆయన స్వభావమును ఆయన జీవిత సంఘటనలును ఈ ప్రవృత్తిని ఆయనకు అలవాటుగా చేసినవి.

మనము దానిని ఏమాత్రము ఊహించని రచనలలో సహితము ఆయన వ్యంగ్య హాస్యము బయటపడును; ఆయన సూది మొనలతోవలె, ఆ పాండిత్యవాదులను * "A principibus facile mihi contingeret fortuna, nisi mihi minime dulcis esset libertas."

తాను యుద్ధము ప్రకటించిన ఆ అజ్ఞానులైన సన్యాసులను గ్రుచ్చెను.

"మానవ జీవితపు అభిప్రాయములన్నిటిలోను క్రియలన్నిటిలోను ప్రాకిపోయిన ఆ మూర్ఖత్వపు అంశమును గూర్చిన భావమును ముందటి రచయితలు అప్పటికే ప్రజాదరణ పొందునట్లు చేసియుండిరి.

"ఎరాస్మస్ దానిని పట్టుకొని, మూర్ఖత్వమును స్వయముగా ఆమె రూపములోనే ప్రవేశపెట్టుచున్నాడు — మోరియా, ప్లూటస్ కుమార్తె, భాగ్యద్వీపములలో పుట్టినది, మత్తుచేతను అవివేకముచేతను పోషింపబడినది, శక్తివంతమైన ఒక సామ్రాజ్యమునకు రాణి; ఆమె దానిని వర్ణించుచు, తనకు చెందిన లోకపు స్థితులన్నిటిని వరుసగా చిత్రించుచున్నది; అయితే తాను వారిపై తన అనుగ్రహములను కుమ్మరించుచున్నను, తన ఉపకారములను ఒప్పుకొనని సంఘాధికారులపై ఆమె ప్రత్యేకముగా నిలిచియున్నది.

"వేదాంతులు తమను తాము దారితప్పించుకొనిన ఆ తర్కశాస్త్రపు చిక్కుదారిని, సంఘమును నిలబెట్టుచున్నామని వారు నటించిన ఆ విపరీతమైన తర్కవాక్యములను ఆమె తన ఎగతాళులతోను వ్యంగ్యోక్తులతోను ముంచివేయుచున్నది.

సన్యాసుల అక్రమములను, అజ్ఞానమును, మురికి అలవాట్లను, మూర్ఖత్వములను ఆమె బయలుపరచుచున్నది.

'వారందరు నాకు చెందినవారే,' అని ఆమె అనుచున్నది, 'అద్భుతములను వర్ణించుటలోను, ఆశ్చర్యకరమైన అబద్ధములను వినుటలోను గొప్ప ఆనందము పొందువారును, ఇతరుల విసుగును మరపించుటకును తమ స్వంత సంచులను నింపుకొనుటకును వాటిని ప్రత్యేకముగా ఉపయోగించుకొనువారును — నేను ముఖ్యముగా యాజకులను బోధకులను గూర్చి మాటలాడుచున్నాను. ఒక కొయ్య ముక్కను గాని, పాలిఫీమస్‌ను లేక క్రిస్టోఫర్‌ను సూచించు ఒక చిత్రమును గాని తాము చూచుట తటస్థించినయెడల ఆ దినమున తాము చనిపోమను మూర్ఖమైనను మధురమైన నమ్మకమును అనుభవించువారును అదే వర్గమునకు చెందినవారు.'

"'అయ్యో, ఎంత మూర్ఖత్వములు,' అని … కొనసాగించుచున్నది, '… వాటిని గూర్చి నేనే దాదాపు సిగ్గుపడుచున్నాను.

ప్రతి దేశము తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక పరిశుద్ధుని దావా చేయుట మనము చూచుట లేదా?

ప్రతి కష్టమునకు దాని పరిశుద్ధుడు ఉన్నాడు, ప్రతి పరిశుద్ధునికి తన కొవ్వొత్తి ఉన్నది.

…; ఒకడు ప్రసవవేదనలోనున్న స్త్రీలకు సహాయము చేయును; మూడవవాడు దొంగ దొంగిలించిన దానిని తిరిగి ఇప్పించును; నాలుగవవాడు ఓడ బద్దలైనప్పుడు మిమ్మును కాపాడును; ఐదవవాడు మీ మందలను సంరక్షించును.

కొందరికి ఒకేసారి అనేక శక్తులు ఉన్నవి, విశేషముగా దేవుని తల్లియైన కన్యకు; ప్రజలు ఆమె కుమారునికంటె ఆమెయందే ఎక్కువ నమ్మకముంచుచున్నారు.

'ఈ వేషాలన్నిటి మధ్యను ఎవడైన ఒక జ్ఞాని లేచి ఈ కఠిన సత్యములను పలికినయెడల — 'మీరు క్రైస్తవులవలె

జీవించినయెడల దుర్గతితో నశింపరు — మీ దానధర్మములకు పశ్చాత్తాపమును, కన్నీళ్లను, జాగరణలను, ప్రార్థనను, ఉపవాసమును, మీ జీవన విధానములో సంపూర్ణమైన మార్పును చేర్చినయెడల మీ పాపములను విమోచించుకొందురు; మీరు ఈ పరిశుద్ధుని ప్రవర్తనను అనుకరించినయెడల అతడు మిమ్మును కాపాడును' — ఎవడైన ఒక జ్ఞాని దయతో ఈ సంగతులను వారి చెవులలో పలికినయెడల, అని నేను చెప్పుచున్నాను. ఓహో, అది వారి ఆత్మలనుండి ఎంత సంతోషమును దోచుకొనకపోవును, వారిని ఎంత కలవరములోను ఎంత ఆపదలోను ముంచకపోవును!

మనుష్యుని మనస్సు ఏలాగు నిర్మింపబడినదనగా, సత్యముకంటె మోసమే దానిపై ఎక్కువ పట్టు కలిగియున్నది.

ఒక పరిశుద్ధుడు మరియొకనికంటె ఎక్కువ కల్పితుడైనయెడల — ఒక బార్బరా వంటిది — అతడు … కంటె ఎక్కువ ఉత్సాహముతో పూజింపబడుట మీరు చూతురు.' "అయితే మోరియా ఇక్కడ ఆగిపోదు: 'ఆత్మలకంటె బంగారము వెంటనే ఎక్కువగా పరుగెత్తువారును, * "Aut ipsum Christum." (లేక క్రీస్తు కంటెను) మోరియా ప్రశంస (Encomium Moriae), గ్రంథములు IV., నాటక ఆర్భాటముతో, ఆరాధన తమకు చెందునట్లు పరిశుద్ధ పితరులవలె తమ ఆసనములపై కూర్చుండి, ఆశీర్వాదములను గాని శాపములను గాని పలికినప్పుడు యేసు క్రీస్తు కొరకు తాము చేయవలసినదంతయు చేసితిమని తలంచువారును అయిన' బిషప్పులపై ఆమె దాడి చేయుచున్నది.

"ఈ ద్వీపపుత్రిక రోమా ఆస్థానముపైనను, తన కాలమును వినోదములలో గడుపుచు తన పరిచర్య బాధ్యతలను పరిశుద్ధ పేతురుకును పరిశుద్ధ పౌలుకును వదిలివేయు పోపుపైనను దాడి చేయుటకు సహితము సాహసించుచున్నది.

'తమ మౌనముచేత యేసు

క్రీస్తును మరచిపోనిచ్చువారును, తమ ధనాపేక్షగల నియమములచేత ఆయనను బంధించువారును, బలవంతపు అర్థవివరణలచేత ఆయన బోధలను వక్రీకరించువారును, తమ అపకీర్తికరమైన జీవితములచేత ఆయనను రెండవసారి సిలువ వేయువారునైన ఆ అపవిత్ర పోపులకంటె సంఘమునకు గొప్ప శత్రువులు ఎవరైన ఉండగలరా?' అని ఆమె ప్రశ్నించుచున్నది.*

"హోల్బైన్ 'మూర్ఖత్వపు ప్రశంస'కు అత్యంత వికారమైన చిత్రములను జోడించెను; వాటిలో పోపు తన త్రికిరీటముతో కనబడెను.

"ఈ చిన్న గ్రంథము క్రైస్తవ లోకమంతటను కలిగించిన ప్రభావమును వర్ణించుట అసాధ్యము.

… జీవితకాలములోనే దాని ఇరువది యేడు ముద్రణలు వెలువడెను: అది ప్రతి ఐరోపా భాషలోనికి అనువదింపబడెను; ఆ యుగపు యాజక విరోధ ధోరణిని దృఢపరచుటకు మరి ఏ గ్రంథముకంటెను ఎక్కువగా తోడ్పడెను.

"అయితే వ్యంగ్యము అను ప్రజాదాడికి ఎరాస్మస్ శాస్త్రమును పాండిత్యమును జోడించెను.

గ్రీకు లాటిన్ సాహిత్యములు … లో తన నిద్రనుండి మేల్కొనుచుండిన ఆధునిక ప్రతిభకు ఒక క్రొత్త దృశ్యమును తెరచినవి. శాస్త్రములను … పాఠశాలలలో అధ్యయనము చేయవలెనను ఇటాలియనుల భావమును ఎరాస్మస్ ఆతురతతో స్వీకరించెను * మోరియా ప్రశంస (Encomium Moriae), గ్రంథములు IV.