ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్ మరియు ప్రియేరియస్

ప్రాచీనుల పాఠశాలలలో అధ్యయనము చేయవలెననియు, ఇంతవరకు వాడుకలోనుండిన అసమగ్రమైన మూర్ఖమైన గ్రంథములను ప్రక్కనపెట్టి, మనుష్యులు భూగోళశాస్త్రమును హిప్పోక్రటీసులోను, తత్వశాస్త్రమును ఓవిడ్‌లోను, ప్రకృతి చరిత్రను ప్లినీలోను అధ్యయనము చేయవలెననియు.

"అయితే ఆయన ఇంకొక అడుగు ముందుకు వేసెను; అది ఒక మహాకాయుని అడుగు; కొలంబస్ ఇటీవలనే పాత లోకమునకు చేర్చిన దానికంటె మానవజాతి ప్రయోజనములకు ఎక్కువ ప్రాముఖ్యము గల ఒక క్రొత్త లోకమును కనుగొనుటకు అది అవశ్యముగా నడిపించవలసియుండెను.

ఎరాస్మస్ తన సూత్రమును అనుసరించి, మనుష్యులు ఇకమీదట వేదాంతశాస్త్రమును స్కోటస్ అక్వినాస్‌లలో అధ్యయనము చేయక, సంఘ పితరుల రచనలలోను, అన్నిటికంటె ముఖ్యముగా క్రొత్త నిబంధనలోను దానిని నేర్చుకొనవలెనని కోరెను.

తప్పులతో నిండియున్న వల్గేటు (లాటిన్ బైబిలు) తో సహితము వారు తృప్తిపడి ఊరకుండకూడదని ఆయన చూపించెను; క్రొత్త నిబంధన గ్రీకు మూలపాఠము యొక్క తన విమర్శనాత్మక ప్రతిని ప్రచురించుటచేత ఆయన సత్యమునకు లెక్కింపజాలని సేవ చేసెను — ఆ మూలపాఠము

పశ్చిమ దేశములలో అసలు ఉనికిలోనే లేనట్లు అంత తక్కువగా తెలియబడియుండెను.

"ఈ గ్రంథము సంస్కరణకు ఒక సంవత్సరము ముందు, 1516లో బాసెల్‌లో వెలువడెను.

"రాయిక్లిన్ పాత నిబంధన కొరకు చేసినదానిని ఎరాస్మస్ ఈ విధముగా క్రొత్త నిబంధన కొరకు చేసెను.

అప్పటినుండి దైవశాస్త్రజ్ఞులు దేవుని వాక్యమును మూలభాషలలో చదువగలిగిరి; తరువాతి కాలములో సంస్కరింపబడిన సిద్ధాంతముల పవిత్రతను గుర్తించగలిగిరి.

క్రొత్త నిబంధన గ్రీకు మూలపాఠమును ప్రచురించినప్పుడు ఎరాస్మస్ ఇట్లు వ్రాసెను: 'వేదాంతశాస్త్రము అని పిలువబడు ఆ చల్లని మాటల వివాదిని దాని నిజమైన ఊటయొద్దకు తిరిగి నడిపించవలెనని నా కోరిక.

ఈ గ్రంథము నాకు ఎంత శ్రమను శ్రద్ధను ఖర్చుపెట్టించెనో, క్రైస్తవ మతమునకు అంత ఫలము ఫలించునుగాక అని దేవుడు దయచేయును గాక.'"*

ఎరాస్మస్ బలము ఆయన వివేచన యొక్క తీక్షణతలో ఉండెను; అది ఆయనను నీతిబోధకునిగాను చమత్కారిగాను సమానముగా గొప్పవానిని చేసెను.

ఆయన పాండిత్యము వైవిధ్యమైనదియు విస్తారమైనదియు అయినను, తన సాహసోపేతమైన వ్యంగ్యపూరిత చర్చలలో ఉపయోగించుకొనుటకు ఆయన మార్గము కనుగొనినదానికంటె ఎక్కువ కాదు; స్థాపితమైన ఒక మతమునకును దాని స్థాపిత ప్రతినిధులకును మధ్యగల మౌలిక భేదమును స్పష్టమైన, గ్రాహ్యమైన అక్షరములలో మొట్టమొదట ప్రదర్శించినవాడు ఆయనే అను ఖ్యాతిని ఆయన పొందుచున్నాడు.†

సంస్కర్త పాత్రను పోషించుటకు ఆయనకు ధైర్యముగాని కోరికగాని లేవు.

ఆయనను బాగుగా ఎరిగిన లూథర్ ఇట్లు వ్రాసెను: "ఎరాస్మస్ తప్పిదమును బయలుపరచుటలో మిక్కిలి సమర్థుడు, కాని సత్యమును ఎట్లు బోధించవలెనో ఆయనకు తెలియదు."

ఎరాస్మస్ తన పిరికితనమును ఒప్పుకొనుటకు ఎల్లప్పుడు సిద్ధముగా ఉండెను.

"రోము యొక్క చెడిపోయిన నీతి వెంటనే బలమైన చికిత్సను కోరినయెడల, అది నా పని కాదు, నా వంటివారి పనియు కాదు," అని ఆయన వ్రాసెను.

ఇతరులు హతసాక్ష్యము (మార్టిర్‌డమ్) కొరకు ఆశపడుదురు గాక; అటువంటి గౌరవమునకు నేను పాత్రుడనని నేను తలంచను.

ఏదైన కలవరము పుట్టినయెడల, పేతురు పతనమైనప్పుడు చేసినట్లు నేనును అనుకరింతునేమో అని నేను భయపడుచున్నాను."‡ భయపడిన ఆ కలవరము నిజముగా పుట్టినప్పుడు, ఆ పిరికివాడును ఎగతాళి చేయువాడునైన పండితుడు నిజముగానే "పతనమైన

పేతురును అనుకరించెను"; తాను స్వయముగా వెలిగించుటకు సహాయపడిన ఆ మహిమకరమైన వెలుగునకు వీపు త్రిప్పెను, I., అధ్యాయము VIII., అక్కడక్కడ (passim). † స్టెబింగ్, సంస్కరణ చరిత్ర, సంపుటి. ‡ Ego me non arbitror hoc honore dignum, etc. ఎరాస్మస్ లేఖలు (Er. Epp.) I., 653. మరియు రోముకు త్వరపడి వెళ్లి, తన దీపమును పోపు కుంచము క్రింద దాచిపెట్టెను.

"నేను ఎరాస్మస్‌ను చదువుచున్నాను," అని లూథర్ ఒక సందర్భమున అనెను, "కాని ఆయన నా దృష్టిలో దినదినము విశ్వసనీయతను కోల్పోవుచున్నాడు.

యాజకుల మరియు సన్యాసుల నీచమైన అజ్ఞానమును ఆయన అంత దృఢముగాను పాండిత్యముతోను గద్దించుట చూచుట నాకు ఇష్టమే; కాని ఆయన యేసు క్రీస్తు బోధకు ఎక్కువ సేవ చేయుట లేదని నేను భయపడుచున్నాను.

దేవునివైన వాటికంటె మనుష్యునివైనవే ఆయనకు ప్రియమైనవి.

మనము అపాయకరమైన కాలములలో జీవించుచున్నాము.

ఒక మనుష్యుడు గ్రీకు హీబ్రూ భాషలు ఎరిగినంత మాత్రమున మంచి, వివేకముగల క్రైస్తవుడు కాడు.

ఐదు భాషలు ఎరిగిన జెరోము, ఒక్క భాష మాత్రమే ఎరిగిన ఆగస్తీను కంటె తక్కువవాడు — ఎరాస్మస్ దానికి విరుద్ధముగా తలంచినను.

"ఎరాస్మస్ శత్రువులకు ప్రయోజనము కలిగించుదునేమో అను భయముచేత, ఆయనను గూర్చిన నా అభిప్రాయములను నేను మిక్కిలి జాగ్రత్తగా దాచిపెట్టుచున్నాను.

తగిన సమయమున ప్రభువు ఆయనకు గ్రహింపును దయచేయును."† ఉదయించుచున్న సంస్కరణ నాయకుని సిద్ధాంతములను మొదట చదివినప్పుడు నెదర్లాండ్స్‌లో ఉండిన ఎరాస్మస్ వాటిని మెచ్చుకొని ప్రశంసించెనని చెప్పబడుచున్నది.

నిజమునకు విట్టెన్‌బర్గ్ ఆచార్యుని ఈ సిద్ధాంతములను ఆయన ఆమోదించుట సహజమే; ఏలయనగా రోమా మతాధికార వ్యవస్థపై దాడి చేయుటలోని సారములోను సూటితనములోను అవి ఆయన స్వంత రచనలలో అనేకమును మించిపోలేదు.

ఎలెక్టరు ఫ్రెడరిక్ ఒకసారి తన సన్యాసి సిద్ధాంతములను గూర్చి ఆయన అభిప్రాయమును అడిగినప్పుడు, రోటర్‌డామ్ జ్ఞాని ఆ అధిపతితో ఇట్లనెను: "నేను ఆశ్చర్యపడుట లేదు — అవి ఇంత కోలాహలము రేపినందుకు నేను ఏమాత్రము ఆశ్చర్యపడుట లేదు; ఏలయనగా అతడు క్షమింపరాని రెండు పాపములు చేసెను: అతడు

లూథర్, స్పాలటిన్‌కు వ్రాసిన లేఖలు (L. Epp.). పోపు కిరీటముపైనను సన్యాసుల పొట్టలపైనను దాడి చేసెను."* అయితే ఎరాస్మస్ రోమా సేనల అత్యంత దూరపు కావలి స్థానములతో చిన్న చిన్న వాగ్యుద్ధములలో తన బలమును వెచ్చించుచు తన వాగ్ధాటిని వ్యర్థపరచుచుండగా — ఆ భయస్థుడైన పండితుడు కొయ్య ఖడ్గములతోను బొమ్మ తుపాకులతోను యుద్ధము ఆడుచు, తన అనుచరులు తమ నటన యుద్ధమును నిజమైన యుద్ధముగా మార్చుటకు ఏమాత్రము మొగ్గుచూపుచున్నట్లు కనిపెట్టినప్పుడెల్ల, తనకు ప్రియమైన సూక్తిని పదేపదే చెప్పుచు వారి యుద్ధోత్సాహమును జాగ్రత్తగా అణచివేయుచుండగా —

"అత్యంత న్యాయమైన యుద్ధముకంటె నష్టకరమైన సమాధానమే మేలు"† — ధైర్యశాలియైన ఆ సాక్సనీ సన్యాసి, తన ఖ్యాతిని లక్ష్యపెట్టక, భద్రతను సౌఖ్యమును తన వీపు వెనుకకు త్రోసివేసి, రోమా పీఠముతో తన భయంకరమైన పోరాటము వైపు అడుగడుగునా ముందుకు సాగెను.

మ్యూల్లర్, స్మృతులు (Denkw.), IV., 256. † "Malo hunc qualisqualis est rerum humanarum statum, quam novas excitari tumultus," అని ఆయన మరియొక సందర్భమున అనెను.

ప్రియేరియస్‌తోను ఎక్‌తోను ఆయన వివాదము ముందుకు సాగినకొలది, లూథర్ యొక్క వివాద చాతుర్యమును సువార్త జ్ఞానమును మరింత సంపూర్ణముగా వికసించి మరింత ప్రకాశవంతముగా వెలిగెను.

ఓడర్ నది తీరమునందలి ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్‌లో పాండిత్యవాద పక్షముచేత ఇటీవలనే ఒక విశ్వవిద్యాలయము స్థాపింపబడెను; విట్టెన్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయము … యొక్క వేదాంతమునకు ప్రతినిధిగా ఉన్నట్లే, అది అక్వినాస్ అరిస్టాటిల్‌ల నీతిశాస్త్ర వ్యవస్థలకు ప్రతినిధిగా ఉండెను. మెల్లర్‌స్టాట్‌కు పాత ప్రత్యర్థియైన కొన్రాడ్ విమ్పినా దాని అధ్యాపక వర్గములో అత్యంత ప్రముఖుడైన ఆచార్యుడు.

టెట్జెల్ లూథర్ సిద్ధాంతములను అందుకొనినది ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్‌లోనే అని మనము ఇంతకుముందే చూచియున్నాము.* భయంకరుడైన

విట్టెన్‌బర్గ్ ఆచార్యుని ఒంటరిగా ఎదుర్కొనుటకు తన అసమర్థతను గ్రహించి, అతడు తన వాగ్ధాటికిని తర్క నైపుణ్యమునకును ప్రసిద్ధుడైన విమ్పినాను† తన సహాయమునకు పిలిచెను.

ఈ విధముగా ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్ విశ్వవిద్యాలయమును తన పక్షమునకు చేర్చుకొని, ఆ వేడుకకు వైభవము కలిగించుటకు అనేక వందల సన్యాసులను సమకూర్చి, అతడు తన క్రొత్త సైనికులతో తన సంఘశాఖ యొక్క ప్రార్థనా మందిరమునకు వెళ్లి, కిక్కిరిసిన శ్రోతల ఎదుట — విమ్పినా యొక్క కుయుక్తిగల కలము వ్రాసిన — రెండు ప్రతిసిద్ధాంతముల జాబితాలను, ఒకటి పాపక్షమాపణ పత్రముల సిద్ధాంతమును గూర్చి, మరియొకటి పోపు అధికారమును గూర్చి, చదివి, తన సంసిద్ధతను ప్రకటించెను * పాపక్షమాపణ పత్రముల వివాదమును గూర్చి లూథర్ వ్రాసిన వృత్తాంతము చూడుడు. † డ్యూ పిన్, మెయింబూర్, సెకెన్‌డార్ఫ్.

తన ప్రతిపాదనలన్నిటిని బహిరంగ వాదములో నిలబెట్టుటకు.

తన పాపక్షమాపణ పత్రముల సమర్థనలో అనేక విపరీతమైన సిద్ధాంతములను చదివిన తరువాత, ఆత్మల రక్షణలో దళారియైన ఆ డొమినికన్, పోపు సింహాసనపు నీడ క్రింద ఆశ్రయము పొంది, అవమానింపబడిన పోపు గౌరవమునకు తానే ప్రత్యేక యోధుడనని చెప్పుకొని, వివాదపు భూమికనంతటిని నేర్పుగా మార్చివేసెను.

ఈ విషయమై అతడు ఇదే భావముగల ఇతర ప్రతిపాదనలతో పాటు ఈ ప్రతిపాదనలను చదివెను: "పోపు తన అధికారపు గొప్పతనముచేత విశ్వవ్యాప్తమైన సంఘమంతటికంటె పైనవాడనియు, మహాసభలకంటె శ్రేష్ఠుడనియు, అతని శాసనములన్నిటికిని మనము ప్రశ్నించక విధేయులము కావలెననియు మనము క్రైస్తవులకు బోధించవలెను,

"క్రైస్తవ విశ్వాసమునకు సంబంధించిన సమస్త విషయములలో తీర్పు చెప్పు హక్కు పోపునకు మాత్రమే ఉన్నదనియు; అతనికి మాత్రమే, అతడు తప్ప మరెవరికిని, లేఖనముల అర్థమును తన స్వంత అభిప్రాయముల ప్రకారము వివరించుటకును, ఇతర మనుష్యుల మాటలన్నిటిని రచనలన్నిటిని ఆమోదించుటకు గాని ఖండించుటకు గాని అధికారమున్నదనియు మనము క్రైస్తవులకు బోధించవలెను.

"క్రైస్తవ విశ్వాసమునకు సంబంధించిన విషయములలో గాని, మానవజాతి రక్షణకు అవసరమైన విషయములలో గాని పోపు తీర్పు తప్పిపోజాలదని మనము క్రైస్తవులకు బోధించవలెను.

"విశ్వాస విషయములలో, కేవలము లేఖనమునుండి గ్రహించబడిన పండితులందరి అభిప్రాయములకంటె, పోపు తన నిర్ణయములచేత తెలియజేయు అతని భావములపైనే మనము ఎక్కువగా ఆధారపడి ఆనుకొనవలెనని మనము క్రైస్తవులకు బోధించవలెను.

"పోపు గౌరవమునకు గాని ఘనతకు గాని హాని చేయువారు రాజద్రోహమునకు అపరాధులనియు, శాపగ్రస్తులగుటకు పాత్రులనియు మనము క్రైస్తవులకు బోధించవలెను.

… బైబిలు ప్రమాణ గ్రంథ సంగ్రహములో గాని ప్రాచీన పండితుల రచనలలో గాని కనబడకపోయినను, సంఘము విశ్వవ్యాప్త సత్యమునకు సంబంధించిన నిర్వివాదమైన సూత్రములుగా ఎంచు అనేక విషయములు ఉన్నవని క్రైస్తవులకు …"

వ్యతిరేక సిద్ధాంతముల బోధకులను కాపాడువారిని, అబద్ధ బోధల రచనలను వ్యాపింపజేయువారిని, చదువువారిని, సమర్థించువారిని గురిగా పెట్టుకొనిన మరి అనేక సిద్ధాంతములను చదివిన తరువాత, టెట్జెల్ ఆగి, సిగ్గులేకుండ తన శ్రోతలవైపు చూచి, ఎవరైన ఖండించుదురేమో అని సవాలు చేయుచున్నట్లు కనబడెను.

ఆ ఖండన అత్యంత అనూహ్యముగాను, ఆశ్చర్యకరమైన ఒక మూలమునుండియు వచ్చెను.

లూథర్ సిద్ధాంతములను చదివి మెచ్చుకొనిన జాన్ క్నిప్‌స్ట్రో అను ఇరువది యేండ్ల ఒక బాలుడు, తాను అప్పుడే వినిన ఆ ఆశ్చర్యకరమైన సిద్ధాంతముల విచ్చలవిడి అబద్ధమునకు ఆగ్రహించి, విశ్వవిద్యాలయపు వేదాంతుల మౌనమునకు విస్మయపడి, లేచి నిలువబడి, అసాధారణమైన శక్తితోను నేర్పుతోను టెట్జెల్ సిద్ధాంతములపై దాడి చేసెను.

అతడు త్వరలోనే ఆ గొప్ప పాపక్షమాపణ పత్రముల వ్యాపారిని రంగమునుండి తరిమివేసెను; ప్రమాదములోపడిన తన ప్రతిపాదనలను సమర్థించుటకు త్వరపడి వచ్చిన విమ్పినాకు సహితము ఘోర పరాజయమును కలిగించెను.*

ఈ రెండంతల పరాజయముచేత అవమానపడిన విమ్పినా, ఆ వాదము ముగిసినదని ప్రకటించి, ఈ మహిమకరమైన వాగ్యుద్ధములో టెట్జెల్ వహించిన పాలు కొరకు అతనికి డాక్టరు పట్టమును ప్రదానము చేసి, సంతవీధిలోనికి త్వరపడి వెళ్లి,

తాను జవాబియ్యలేకపోయిన ఆ సాక్సనీ సన్యాసి సిద్ధాంతములను ఒక కుప్పగా పెట్టి, రోము యొక్కయు విచారణ సభ యొక్కయు ultima ratio (చివరి వాదము) ను — అనగా అగ్నిని — ఆశ్రయించెను.*

ఇంతలో లూథర్ — పాపక్షమాపణ పత్రముల వ్యాపారుల కుతంత్రములను బయలుపరచుటలో తన కర్తవ్యమును తాను నెరవేర్చితినని భావించి, ఆ విషయములో ఇక ఏ చర్యయు తీసుకొనకుండ ఉండుటకు మిక్కిలి మొగ్గుచూపెను; క్రైస్తవ లోకపు సమాధానమును భంగపరచవద్దని తనను బతిమాలిన బ్రాండెన్‌బర్గ్ బిషప్పునకు, "నేను ప్రశ్నించక విధేయుడనగుదును; అద్భుతములు చేయు వరము నాకున్నను, అద్భుతములు చేయుటకంటె అదే నాకు మేలు"† అని వ్రాయునంత వరకు వెళ్లెను — టెట్జెల్ ఈ విధముగా తనపైనను తన పక్షముపైనను బహిరంగముగా కుమ్మరించిన అవమానములచేత తన శాంతియుత నిర్ణయములు కదిలిపోవుట గ్రహించెను.

ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్‌లో జరిగిన సంగతులను వినిన కొంతకాలమునకే ఆయన తన మంచి స్నేహితుడైన స్పాలటిన్‌కు ఇట్లు వ్రాసెను: "నా విరోధులను జయించుటకంటె, వారిని తృణీకరింపకుండ ఉండుటయు, ఈ విధముగా యేసు క్రీస్తుకు విరోధముగా పాపము చేయకుండ ఉండుటయు నాకు ఎక్కువ కష్టముగా ఉన్నది.

"మానవ దైవిక విషయములను గూర్చి వారు ఎంత అజ్ఞానులనగా, వారితో పోరాడవలసి వచ్చుటయే అవమానకరము; అయినను వారి అపారమైన అహంకారమును వారి సిగ్గులేని ముఖమును వారికి ఇచ్చునది వారి ఆ అజ్ఞానమే."‡

కొంతకాలము తరువాత ఆయన మరల ఇట్లు వ్రాసెను: "ఓ స్పాలటిన్, నేను ఇంత ఘోరముగా అవమానింపబడుచున్నందుకు ఆశ్చర్యపడవద్దు.

వారి దూషణను నేను ఆనందముతో వినుచున్నాను.

వారు నన్ను శపించనియెడల, నేను చేపట్టిన కార్యము దేవునిదేనని నేను ఇంత దృఢముగా నిశ్చయత కలిగియుండలేను."§ మరియొక సందర్భమున ఆయన ఇట్లనెను: "లోకారంభమునుండియు దేవుని వాక్యము ఎట్టిదనగా, దానిని లోకమునకు ప్రకటింపగోరువాడెవడైనను అపొస్తలులవలె సమస్తమును విడిచిపెట్టి మరణమును ఎదురుచూడవలసి వచ్చెనని నాకు తెలియును.

అట్లు కానియెడల అది … యొక్క వాక్యము కాకపోవును. దేవుని వాక్యము మరణముచేత కొనబడెను, మరణముచేత ప్రకటింపబడెను, మరణముచేత కాపాడబడెను; మరణముచేతనే అది కాపాడబడవలెను, ప్రకటింపబడవలెను."*

ఈ ప్రారంభ దినములన్నిటిలో లూథర్‌కు ఎంతో ఆందోళన కలిగించిన విషయము ఒకటి ఉండెను; అది, తన క్రియలు తన ప్రియమైన అధిపతియైన ఎలెక్టరును కష్టములలో చిక్కించునేమో, నిజమునకు ఐరోపా అంతటిని రక్తపాత సంఘర్షణలోనికి నెట్టునేమో అను భయము.

"నేను వణకుచున్నాను," అని ఆయన వ్రాసెను, "శక్తిమంతులైన అధిపతుల మధ్య కలహమునకు నేను కారణమగుదునేమో అను తలంపుకే నేను భీతిల్లుచున్నాను."† భావముల సామర్థ్యమును వాటి విస్ఫోటన శక్తిని ఆయన ఎరిగియుండెను.

ఒక భావముతోనే లియోనిడాస్ … కనుమవద్ద ఉప్పొంగుచున్న పారసీక సైన్యమును వెనుకకు తరిమెను. ఒక భావముతోనే రియెంజి మధ్యయుగపు రోములో విప్లవము తెచ్చి, పాత సంప్రదాయ దివిటీలను మరల వెలిగించెను; వాటి మినుకు అనాగరికతను ఎంతగా భయపెట్టెనంటే అది "నిత్య నగరము" వైపు పరుగెత్తి ఆ క్రొత్త జ్వాలను ఆర్పివేసెను.

ఒక భావముతోనే అబెలార్డ్ రోమా పీఠపు వేదాంతమును కొట్టెను.

ఒక భావముతోనే హస్ కాన్స్టాన్స్ యొక్క భయంకరమైన అగ్నిని ధైర్యముగా ఎదుర్కొని, తన బూడిదను స్వాతంత్ర్యమునకును సత్యమునకును ఒక పవిత్ర వారసత్వముగా విడిచిపెట్టెను. † "Inter tantos principes dissidii origo esse, valde horreo et timeo."

అప్పుడు చరిత్రతో అత్యంత పైపై పరిచయమైనను భావముల అపారమైన శక్తిని గూర్చి లూథర్‌ను ఒప్పించుటకును, తప్పుడు ఆచారముగా స్థిరపడిపోగలదానిని పలుకుటకు ముందు ఆగుమని ఆయనను హెచ్చరించుటకును సరిపోయెను.

ఏలయనగా ఆ సాక్సనీ సంస్కర్తకు నమ్మకమును క్రియయు చేయి చేయి కలిపి నడచెను.

ఎరాస్మస్ వ్రాసెను, కాని వ్రాయుటతోనే తృప్తిపడెను.

తాను వ్యంగ్యముగా ఎగతాళి చేసిన దుర్గుణములుగల వ్యవస్థకంటె మెరుగైన ఒక వ్యవస్థను ప్రారంభించుటకు ఆయన ఉద్దేశించలేదు, కోరలేదు.

అట్లే ప్లేటో అకాడమీ తోపులలో బోధించెను; ఆయన ఏమి బోధించెనో ఎవరును లక్ష్యపెట్టలేదు.

సోక్రటీసు ఏథెన్సు వీధులలోనికి వెళ్లి, అన్యజనుల దేవతల బలిపీఠములను కొట్టి, వాటి డొల్లతనమును రుజువుచేసి, క్రియాశీలమైన వ్యతిరేకతకు మాదిరి చూపెను; వారు ఆయనచేత ప్రాణాంతకమైన హెమ్లాక్ విషమును బలవంతముగా త్రాగించిరి.

అయితే తన సిద్ధాంతములను ప్రచురించిన తరువాత తనను చుట్టుముట్టినట్లు కనబడు పొగమంచువంటి సందేహముల గుండా లూథర్ త్వరలోనే తన కర్తవ్యమును స్పష్టముగా చూచెను; నిజమునకు ఆయన విరోధులు ఆ తుఫాను సద్దుమణగుటకు అనుమతింపలేదు.

టెట్జెల్, ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్‌లో తన ఔటో డా ఫే (విశ్వాస దహనకాండ) తరువాత, తన ప్రతిపాదనలను అతి త్వరగా సాక్సనీలోనికి తీసికొనిపోవుటకు హాల్లే నుండి ఒక సన్యాసిని నియమించెను; తన స్వార్థాహంకారములో, తన విపరీతమైన ప్రేలాపనలు విట్టెన్‌బర్గ్ ఆచార్యుని ప్రేలాపనలకు తగిన విరుగుడు అగునని అతడు నమ్మెను.

ఆ సేవక సన్యాసి తగిన కాలమున విట్టెన్‌బర్గ్ చేరెను; కాని అతనికి లభించిన స్వాగతము అతనికి ఏమాత్రము రుచింపలేదు.

విట్టెన్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయపు ఆగ్రహించిన విద్యార్థులు, అతని రాకను గూర్చి తెలిసికొనగానే, గుంపుగా అతనిని చుట్టుముట్టి, దాదాపు ఎనిమిది వందల సంఖ్యగల అతని సిద్ధాంతముల ప్రతులను లాగుకొని, తరువాత ఆ గంభీరమైన పాత పట్టణపు మతాధికారులకు, పౌర అధికారులకు, విద్యాధికారులకు తెలియకుండ ఈ ప్రకటనను అతికించిరి:

"టెట్జెల్ సిద్ధాంతముల అంత్యక్రియలకు హాజరుకాగోరువారెవరైనను ఆరు గంటలకు సంతవీధికి రావలెను.

దుఃఖించువారలారా, విలపించుడి, విలపించుడి."*

పట్టణ సభామందిరపు గోపురములోని గంట ఆరు కొట్టగానే, విద్యార్థులు ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్‌లో టెట్జెల్ సైనికుల ఆడంబరపు ఊరేగింపును అనుకరించుచు, గంభీరమైన ఊరేగింపుగా సంతవీధికి నడచిరి.

వారు అక్కడికి చేరగానే, సానుభూతిగల పౌరుల దట్టమైన గుంపులు అప్పటికే ఆ స్థలమున కూడియుండుట చూచిరి; వారు ఈ గొప్ప ఉత్సవమును జరుపుకొనుటకు వారికి సహాయపడ సిద్ధమైరి.

అంతయు సిద్ధమైన తరువాత, తమంతట తామే విచారణాధికారులుగా నియమించుకొనినవారి జయజయధ్వనుల మధ్యను ఎగతాళి నవ్వుల మధ్యను ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్ సిద్ధాంతములు మంటలలో వేయబడెను.

అవి నాశనమైన తరువాత గుంపు నెమ్మదిగా చెదరిపోయెను; సంతవీధి తన సాధారణమైన గంభీర రూపమును మరల ధరించెను.†

ఈ చర్యలను గూర్చి లూథర్ దుఃఖించెనని మనము ఇంతకుముందే చూచియున్నాము;‡ వాటి వార్త జర్మనీ అంతటను వేగముగా వ్యాపించెను.

ఈ విశ్వవిద్యాలయ శిక్షావిధానమును గూర్చిన ఆయన భావములు కొంతకాలమునకే వ్రాసిన రెండు లేఖలలో మరింత స్పష్టముగా కనబడుచున్నవి.

మొదటిది ఎర్‌ఫర్ట్‌లోని తన పాత గురువైన యోడోకస్‌కు వ్రాసినది: "టెట్జెల్

* వాన్ బ్రాంట్, సంస్కరణ చరిత్ర. † వాన్ బ్రాంట్, డి'ఆబిన్యే.

పాపక్షమాపణ పత్రముల కలవరములను గూర్చి లూథర్ వ్రాసిన వృత్తాంతము.

సిద్ధాంతములను కాల్చుటకు నేను అనుమతించితినని మీరు నమ్మినందుకు నేను ఆశ్చర్యపడుచున్నాను," అని ఆయన అనెను.

నేను నా బుద్ధిని ఇంతగా కోల్పోయితినని మీరు తలంచుచున్నారా?

కాని నేనేమి చేయగలను?

… లోకమంతటి నోళ్లను నేను మూయగలనా?

సరే, నన్ను గూర్చి వారు ఏది ఇష్టమైతే అది చెప్పుకొననిండి, విననిండి, నమ్మనిండి.

దేవుడు నాకు బలమిచ్చునంత కాలము నేను పనిచేయుదును; ఆయన బలముతో నేను దేనికిని భయపడను."* లాంగేకు ఆయన వ్రాసినది ఇది:

"దీనినుండి ఏమి వచ్చునో నాకు తెలియదు; అయితే ఈ కారణముచేతనే నేను చిక్కుకొనియున్న అపాయము మరింత పెద్దదగుచున్నదని మాత్రము తెలియును."†

అయితే ఆయనపై పడవలసియున్న ఉగ్రత ప్రస్తుతానికి నిలిపివేయబడి, పోగుపడుటకు విడువబడెను.

లూథర్ తన రచనలలో సిల్వెస్ట్రో ప్రియేరియో అని పిలుచు ప్రియేరియస్‌కు చెందిన సిల్వెస్టర్ మాజ్జోలిని అను ఒక క్రొత్తగా పైకి వచ్చిన పండితమ్మన్యుడు, విమ్పినా మరియు లూథర్ యొక్క ఇతర ప్రత్యర్థులు సంపాదించిన కీర్తిని చూచి అసూయపడి, ఆ సాక్సనీ సన్యాసి కందకములపై తన పాండిత్యవాద ఫిరంగులను పేల్చుటకు నిశ్చయించుకొనెను.

మిల్టియాడీసు విజయచిహ్నములు అతనిని నిద్రపోనియ్యలేదు.

తదనుగుణముగా త్వరలోనే సంభాషణ రూపములో ఒక వివాద కరపత్రము వెలువడెను; అందులో లూథర్‌ను తానును మాటలాడువారు; అందులో ఆ పుట్టగొడుగువంటి పండితుడు విట్టెన్‌బర్గ్ ఆచార్యుని అభిప్రాయములను పూర్తిగా తప్పుగా చిత్రించిన తరువాత, తన గడ్డిబొమ్మను పడగొట్టుటలో తన బలమును వ్యర్థపరచుకొనెను.

రోమా గ్రంథపరీక్షకుని ఈ రచన దూషణలతో నిండియున్నది.

నిజమునకు అది నీచమైన బిరుదుల మరియు అశుభకరమైన బెదిరింపుల పచ్చీకారి పని.

"కరచుట కుక్కల స్వభావమైనయెడల," అని అతడు వ్రాసెను, "నీ తండ్రి ఒక కుక్క అయియుండెనేమో అని నేను భయపడుచున్నాను."* పాపక్షమాపణ పత్రములపై లూథర్ ఆక్షేపణల ఆధారములను ప్రియేరియస్ ఎంత తక్కువగా గ్రహించెనో చూపుటకు ఈ వాక్యమును తీసికొనుడి:

"నా ప్రియ లూథర్, మన ప్రభువైన పోపు నుండి నీవు ఒక మంచి బిషప్పు పదవిని, నీ దేవాలయమును బాగుచేయుటకు ఒక సంపూర్ణ పాపక్షమాపణ పత్రమును పొందినయెడల, నీవు మెత్తని స్వరముతో పాడుదువు, ఇప్పుడు నీవు చులకన చేయుచున్న పాపక్షమాపణ పత్రములను నీవు కొనియాడుదువు;" ఈ వాక్యమును వ్రాసిన తరువాత ఆ సోమరి గ్రంథపరీక్షకుడు బహుశా తన విలాసవంతమైన సుఖాసనములో వెనుకకు ఆనుకొని, తన వైభవమైన గదిని మెచ్చుకొనుచు చుట్టు చూచి, పదవిలో ఉండుటయు ఆస్థానములో అనుగ్రహము పొందుటయు ఎంత మంచి సంగతి అని తలంచి, "మనోహర స్థలములలో మనకు పాలు సూత్రములు పడెను" అని గొణుగుకొని, తన కుచ్చుల అంచులను సరిచేసికొని, నిద్రలోనికి జారుకొనియుండును.

తమ జీవితముల dolce far niente (మధురమైన సోమరితనము) కు భంగము కలిగించు ధోరణిగల ఏ కలవరపు స్వల్ప సూచన కనబడినను ప్రియేరియాసును అతని సహచరులును గుర్రుమని పండ్లు చూపుటలో ఆశ్చర్యమేమున్నది?

అయితే అటువంటి ఒక మరుగుజ్జు మార్టిన్ లూథర్ ప్రక్కల పైకి క్రిందికి పరుగెత్తుచు, తన చిన్న పోపు కొలబద్దతో ఆయనను కొలువ ప్రయత్నించుట అను తలంపే చాలినంత హాస్యాస్పదమైనది.

"నా విరోధులను జయించుటకంటె, వారిని తృణీకరింపకుండ ఉండుట నాకు ఎక్కువ కష్టముగా ఉన్నది" అని లూథర్ వ్రాయుట ఆశ్చర్యకరమా?

ఆ సంభాషణలో ఒక భాగము ఉండెను; అది * "Si mordere canum est proprium, vereor ne tibi pater canis fuerit."

సిల్వెస్ట్రో ప్రియేరియో సంభాషణ, మొదలైనవి.

అర్థవంతమైనదియు, అగ్ని వాసన బలముగా కొట్టుచున్నదియు: "ఆత్మీయ లౌకిక అధికారముల శిఖరము పోపునందున్న రోమా సంఘము, ఒకసారి విశ్వాసమును స్వీకరించి తరువాత తప్పిపోయినవారిని లౌకిక హస్తముచేత బలవంతపెట్టవచ్చును.

తిరుగుబాటుదారులతో పోరాడి వారిని జయించుటకు అది హేతువును ఉపయోగించవలసిన బాధ్యత లేదు."* ఈ కరపత్రము అంతర్గతముగా ఏ నిశ్శబ్ద తృణీకారమునకు పాత్రమైనదో ఆ తృణీకారముతోనే దానిని చూచుటకు లూథర్ మొగ్గుచూపెను.

కాని ఆయన మౌనము, డొమినికన్ల ప్రధానాధికారి (ప్రయర్ జనరల్) కూడ అయిన ఈ రోమా గ్రంథపరీక్షకునికి జవాబియ్యలేని అసమర్థతగా అర్థము చేసికొనబడునేమో అని భయపడిన ఆయన స్నేహితులు, చివరకు దానికి జవాబియ్యుటకు ఆయనను ఒప్పించిరి.

తన గదిలో తనను తాను మూసికొని, నమ్మశక్యము కానంత తక్కువ సమయమైన రెండు దినములలో ఆయన తన విజయవంతమైన జవాబును సిద్ధపరచెను.† డి'ఆబిన్యే ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "విట్టెన్‌బర్గ్ ఆగస్తీను సన్యాసికిని రోము డొమినికన్‌కును మధ్య జరిగిన ఈ పోరాటము,

"సంస్కరణ యొక్క మూలసూత్రమైన ప్రశ్నపైనే జరిగెను; అనగా, 'క్రైస్తవులకు ఏకైక తప్పిదములేని అధికారము ఏది?'

"ప్రియేరియస్ వివరించిన రోమా సంఘపు వ్యవస్థ సారాంశము ఇది: "వ్రాయబడిన వాక్యము యొక్క అక్షరము, దాని గూఢార్థమును బయలుపరచు ఏకైక సాధనమైన అర్థవివరణ ఆత్మ లేనియెడల మృతమైనది.

"ఈ ఆత్మ ప్రతి క్రైస్తవునికి ఇయ్యబడలేదు, సంఘమునకు, అనగా యాజకులకు, ఇయ్యబడెను.

యుగసమాప్తి వరకు సదాకాలము సంఘముతో ఉందునని సంఘమునకు వాగ్దానము చేసినవాడు దానిని విడిచిపెట్టి … యొక్క అధికారమునకు అప్పగించియుండగలడని చెప్పుట గొప్ప అహంకారము

ప్రియేరియో సంభాషణ.