యెషయా 24

యెషయా 24

1. ఇదిగో యెహోవా భూమిని వట్టిదిగాను పాడుగాను చేయుచున్నాడు; దాని ముఖమును తల్లక్రిందులుగా చేసి దాని నివాసులను చెదరగొట్టుచున్నాడు.

1. Ecce Iehova evacuat terram, denudat eam, evertit faciem ejus, et incolas ejus dissipat.

2. ప్రజలకు ఎట్లో యాజకునికి అట్లే; దాసునికి ఎట్లో అతని యజమానునికి అట్లే; దాసురాలికి ఎట్లో ఆమె యజమానురాలికి అట్లే; కొనువానికి ఎట్లో అమ్మువానికి అట్లే; అప్పిచ్చువానికి ఎట్లో అప్పు తీసికొనువానికి అట్లే; వడ్డికి పుచ్చుకొనువానికి ఎట్లో వడ్డికిచ్చువానికి అట్లే జరుగును.

2. Et erit ut populus, ita sacerdos; ut servus, ita domina ejus; ut ancilla, ita domina ejus; ut emptor, ita venditor; ut mutuo dans, ita qui mutuo accipit; ut foenerator, ita qui accipit foenori, (vel, ut creditor, ita debitor.)

3. భూమి బొత్తిగా వట్టిదగును, బొత్తిగా దోచుకొనబడును; యెహోవా ఈ మాట సెలవిచ్చియున్నాడు.

3. Evacuando evacuabitur terra, et direptione diripietur; quoniam Iehova pronunciavit hoc verbum.

4. భూమి దుఃఖించి క్షీణించుచున్నది; లోకము క్షీణించి వాడిపోవుచున్నది; భూమిమీది గర్విష్ఠులైన జనులు క్షీణించుచున్నారు.

4. Luxit, cecidit terra; elanguit, cecidit orbis; elanguerunt qui erant sublimis populus terræ.

5. భూనివాసులు ధర్మశాస్త్రమును మీరి, కట్టడను మార్చి, నిత్యనిబంధనను భంగపరచిరి; గనుక భూమి తన నివాసుల క్రింద అపవిత్రమాయెను.

5. Et terra fallax fuit sub incolis suis; quoniam transgressi sunt leges, mutarunt statutum, dissolverunt foedus seculi.

6. అందువలన శాపము భూమిని మింగివేసెను, దానిలో నివసించువారు శిక్షకు పాత్రులైరి; అందువలన భూనివాసులు కాలిపోయిరి, కొద్దిమంది మాత్రమే మిగిలియున్నారు.

6. Itaque maledictio cosumpsit terram, et desolati sunt incolæ ejus; ideo combusti sunt, inquam, incolæ terræ; et pauci residui sunt facti homines.

7. క్రొత్త ద్రాక్షారసము దుఃఖించుచున్నది, ద్రాక్షావల్లి క్షీణించుచున్నది, సంతోషహృదయులందరును నిట్టూర్పు విడుచుచున్నారు.

7. Periit vinum, elanguit vitis, gemuerunt omnes qui læto erant corde. 8. తంబురల సంతోషధ్వని ఆగిపోయెను, ఉల్లసించువారి ఆర్భాటము అంతరించెను, సితారా వాద్యముయొక్క ఆనందము ఆగిపోయెను.

8. Cessavit gaudium tympanorum, desiit strepitus exultantium, quievit lætitia citharæ.

9. వారు పాటతో ద్రాక్షారసము త్రాగరు; మద్యము దానిని త్రాగువారికి చేదుగా ఉండును.

9. Cum cantico non bibent vinum; amara erit sicera bibentibus eam. 10. అల్లకల్లోలపు పట్టణము పడగొట్టబడెను; ఎవడును లోపలికి రాకుండునట్లు ప్రతి యిల్లు మూయబడియున్నది.

10. Contrita est civitas vanitatis; clausa est omnis domus, ne quis ingrediatur.

11. ద్రాక్షారసము లేమిని గూర్చి వీధులలో కేకలు వినబడుచున్నవి; సంతోషమంతయు అంధకారమయ్యెను, దేశముయొక్క ఉల్లాసము తొలగిపోయెను.

11. Clamor est super vino in plateis; obscuratum est omne gaudium; migravit lætitia terræ.

12. పట్టణములో పాడుదనము మిగిలియున్నది, గుమ్మము నాశనముతో కొట్టబడియున్నది. 12. Residua est in urbe vastitas, et vastatione percussa est porta. 13. దేశమధ్యమున జనముల మధ్య ఇట్లుండగా, ఒలీవచెట్టును దులిపినట్టును, ద్రాక్షపంట కోసినతరువాత ఏరుకొను పండ్లవలెను ఉండును.

13. Quia sic erit in medio terræ, in medio populorum, quasi decussio olivæ, et quasi racemi, cum peracta est vindemia.

14. వారు తమ స్వరమెత్తుదురు, యెహోవా మహిమను గూర్చి గానము చేయుదురు, సముద్రమునుండి ఎలుగెత్తి కేకలువేయుదురు.

14. Hi levabunt vocem suam; jubilabunt in altitudine Iehovæ, vociferabuntur a mari.

15. కాబట్టి అగ్నిగుండములలో యెహోవాను మహిమపరచుడి; సముద్రద్వీపములలో ఇశ్రాయేలు దేవుడగు యెహోవా నామమును మహిమపరచుడి.

15. Propterea in vallibus glorificate Iehovam, in insulis maris nomen Iehovæ Dei Israel.

16. భూమి దిగంతముల నుండి నీతిమంతునికి మహిమ కలుగునట్లు కీర్తనలు మేము వింటిమి. అయితే నేను–నేను కృశించిపోవుచున్నాను, నేను కృశించిపోవుచున్నాను, నాకు శ్రమ! ద్రోహులు ద్రోహము చేసిరి; అవును, ద్రోహులు మిక్కిలి ద్రోహము చేసిరి అని చెప్పితిని.

16. Ab extremo terræ laudes audivimus, gloriam (vel, gratulationem) justo, et dixi, Macies mihi, macies mihi, væ mihi. Prævaricatores prævaricati sunt; prævaricatione, inquam, prævaricatores prævaricati sunt.

17. భూనివాసీ, భయమును గుంటయు ఉరియు నీమీదికి వచ్చియున్నవి.

17. Pavor, et fovea, et laqueus super te, O icola terræ. 18. భయధ్వని వలన పారిపోవువాడు గుంటలో పడును; గుంట మధ్యనుండి పైకి ఎక్కువాడు ఉరిలో చిక్కును; ఏలయనగా ఉన్నతమునుండి కిటికీలు తెరవబడియున్నవి, భూమియొక్క పునాదులు కంపించుచున్నవి.

18. Et accidet ut qui effugerit a voce pavoris, incidat in foveam; et qui ascenderit e medio foveæ capiatur laqueo. Quoniam fenestræ de excelso apertæ sunt; et commota sunt fundamenta terræ.

19. భూమి బొత్తిగా పగిలిపోయెను, భూమి బొత్తిగా విడిపోయెను, భూమి మిక్కిలి కదలించబడెను.

19. Contritione contrita est terra; dissolutione dissoluta est terra; commotione commota est terra.

20. భూమి త్రాగుబోతువలె ఇటు అటు తూలును, గుడిసెవలె కదలించబడును; దాని అపరాధము దానిమీద భారముగా ఉండును; అది పడిపోవును, ఇక లేవదు.

20. Agitatione agitata est terra, sicut ebrius; et transferetur sicut tabernaculum; et gravis erit super eam iniquitas ejus; et corruet, neque adjiciet ut resurgat.

21. ఆ దినమున యెహోవా ఉన్నతస్థలములలోనున్న ఉన్నతుల సైన్యమును, భూమిమీదనున్న భూరాజులను దర్శించును.

21. Et erit in die illa, visitabit Iehova super exercitum excelsum in excelso, et super reges terræ super terram.

22. చెరపట్టబడినవారు గుంటలో కూర్చబడునట్లు వారు ఒకని దగ్గరకు ఒకడు కూర్చబడి, చెరసాలలో మూయబడుదురు; అనేక దినముల తరువాత వారు దర్శింపబడుదురు.

22. Et congregabuntur congregatione instar vinctorum in carcere, et claudentur in ergastulo; deinde post multos dies visitabuntur.

23. సైన్యములకధిపతియగు యెహోవా సీయోను పర్వతముమీదను యెరూషలేములోను తన పెద్దల యెదుటను మహిమగలవాడై రాజ్యము చేయునప్పుడు చంద్రుడు కలవరపడును, సూర్యుడు సిగ్గుపడును.

23. Erubescet luna, et pudefiet sol; cum regnaverit Iehova exercituum in monte Sion, et in Ierusalem; et coram senibus suis gloria.

1. ఇదిగో, యెహోవా భూమిని వట్టిదిగా చేయుచున్నాడు. నేను గ్రహించినంతవరకు ఈ ప్రవచనము, పదమూడవ అధ్యాయము మొదలుకొని ఇచ్చబడిన వర్ణనలన్నిటికి ముగింపు; వాటిలో యెషయా యూదులకును ఇశ్రాయేలునకును మాత్రమే గాక మోయాబీయులకును అష్షూరీయులకును ఐగుప్తీయులకును ఇతర జనములకును నాశనమును ముందుగా ప్రకటించెను. సంక్షేపముగా చెప్పవలెనన్న, యూదులకు సమీపముగా ఉండినవియు వారికి తెలియబడినవియునైన దేశములన్నిటిని ఒకవిధముగా పరిశీలించి, మొత్తమంతటిని గూర్చి ఒక సంక్షిప్త సారాంశమును ఆయన ఇచ్చుచున్నాడు. కొందరు దీనిని ఇశ్రాయేలునకు సంబంధించినదిగాను, మరికొందరు యూదులకు సంబంధించినదిగాను పరిగణించి, వారి నాశనమే ముందుగా చెప్పబడుచున్నదని తలంచుదురు; అయితే ఆయన లోకమును గూర్చి ప్రస్తావించుచున్నాడు గనుక, ఆయన పూర్వము వారిలో ప్రతి యొక్కరిని గూర్చియు వేర్వేరు కాలములలోను చెప్పినదంతటి యొక్క సమగ్ర ప్రకటనగా తప్ప మరియొక విధముగా దీనిని నేను పరిగణింపలేను. ఆయన వెంటనే యాజకుని పేర్కొనుచున్నాడు గనుక ఇవి దేవుని ప్రజలకు తప్ప మరెవరికిని సంబంధించినవి కావని మనము నమ్మునట్లు అనిపించినను, ఈ సంగతి ఆ అభిప్రాయమునకు విరుద్ధము కాదు; ఏలయనగా ఆయన అన్ని జనములను గూర్చి మాట్లాడినను, యూదులు ఎల్లప్పుడును అత్యున్నత స్థానమును కలిగియుందురు గనుక, యెషయా ముఖ్యముగా వారిని దృష్టియందుంచుకొనియుండవలెను, ఏలయనగా ఆయన వారికొరకే నియమింపబడెను. ఇతర జనములను ఆయన ప్రస్తావించుట యాదృచ్ఛికమని చెప్పవచ్చును; అందుచేత వారిని గూర్చి ప్రస్తావించిన తరువాత, ఆయన తన స్వజనమును గూర్చి ఒక్క మాటలో ప్రత్యేకముగా మాట్లాడినయెడల మనము ఆశ్చర్యపడవలసిన పనిలేదు.

మరికొందరు ఆయన "సమస్త లోకమును" సూచించుచున్నాడని భావించి, అది అంత్యదినమును గూర్చినదని తలంచుదురు; ఇది అత్యంత బలవంతపు వ్యాఖ్యానమని నేను ఎంచుచున్నాను; ఏలయనగా యూదులను ఇతర జనములను బెదిరించిన తరువాత, ప్రవక్త తరువాత ఒక ఓదార్పును చేర్చుచున్నాడు, అదేమనగా ప్రభువు ఒకనాడు తన సంఘమును లేవనెత్తి దానిని మరింత అభివృద్ధిగలదానినిగా చేయును; ఇది అంతిమ తీర్పునకు ఏ విధముగాను వర్తింపదు. అయితే భూమి అను పదముచేత ప్రవక్త సమస్త లోకమును అనుకొనుచున్నాడని నేను తలంపను, యూదులకు బాగుగా తెలిసిన దేశములనే ఆయన అనుచున్నాడు; ఈ కాలమున కూడ లోకములో జరుగు సంగతులను గూర్చి మనము మాట్లాడునప్పుడు, ఐరోపాను దాటి వెళ్లము, భారతదేశములో జరుగుచున్నదానిని గూర్చి ఆలోచింపము; ఏలయనగా అదియే మన లోకమని చెప్పవచ్చును. ఆ విధముగానే యెషయా తనకును తాను సంబోధించిన వారందరికిని తెలిసిన "భూమి"ని గూర్చియు, సమీప దేశములలో నివసించిన జనులను గూర్చియు మాట్లాడుచున్నాడు. సంక్షేపముగా, "లోకము" అను పదమును ఐగుప్తీయులకును అష్షూరీయులకును మోయాబీయులకును తూరీయులకును అటువంటి వారికిని మనము పరిమితము చేయవచ్చును; ఆయన ఇట్లు చెప్పినట్టే: "ఇంతవరకు నేను అనేక జనములను బెదిరించిన నానావిధములైన ఆపదలను గూర్చి మాట్లాడితిని, వాటిలో కొన్ని ఇంకను కొంతవరకు కొందరిని బెదిరించుచున్నవి; అయితే ‘ప్రభువు భూమి ముఖమును దాని అలంకారములన్నిటినుండి తారుమారు చేసి దిగంబరముగా చేయును’ అని చెప్పి అన్నిటిని సంగ్రహపరచవచ్చును."

దానిని దిగంబరముగా చేయును. కొందరు శత్రువులు స్వేచ్ఛగా దానిలో ప్రవేశించునట్లు ఆయన భూమిని "బట్టలు తీసివేయుచున్నాడు" అని ( ,בלקהbōlĕkāch,) అనువదింతురు. అయితే నేను దానిని "ఆయన భూమిని దిగంబరముగా చేయుచున్నాడు" అని అనువదించుటకే ఇష్టపడుదును, ఏలయనగా భూమి గొప్ప జనసమూహముచేత నివసింపబడినప్పుడును, ఫలములతోను మందలతోను సమృద్ధిగా ఉన్నప్పుడును అది "కప్పబడియున్నది" అనబడును; అది తన నివాసులను కోల్పోయినప్పుడును, దాని కప్పు దానినుండి తీసివేయబడినప్పుడును, ఒకడు తన వస్త్రములను ఆభరణములను పోగొట్టుకొన్నట్లు, అది "తెరవబడినది" లేక "దిగంబరముగా చేయబడినది" అనబడును. ఇది యూదులకు మాత్రమే గాక, ఆయన పేర్కొనిన అష్షూరీయులకును ఐగుప్తీయులకును ఇతర జనములకును కూడ సంభవింపవలసియుండెను; అందువలన వారందరికిని కలిపి వారి నాశనమును ఆయన బెదిరించుచున్నాడు.

2. అప్పుడు ఇట్లుండును. ఈ మాటలచేత ఆయన అంతిమమైన పాడుదనమును సూచించుచున్నాడు; అందులో ఇక ఏ స్థాయిభేదమైనను రాజ్యవ్యవస్థ యొక్క ఏ రూపమైనను ఉండదు; ఏలయనగా ఒక మోస్తరుగా క్రమబద్ధమైన ప్రభుత్వరూపము ఉన్నంతకాలము "ప్రజలకును" "యాజకులకును" మధ్య కొంత భేదము నిలిచియుండును. అంశమును సూచించు అలంకారప్రయోగముచేత (συνεκδοχικῶς) ఆయన మొత్తము వర్గమునకు బదులుగా ఒక విభాగమును పేర్కొనుచున్నాడు; లేఖనములలో ఇది తరచుగా చేయబడుచున్నది; అయినను ( ,כחניםkōchănīm,) అనునది ఉన్నత పదవి గలవారిని సూచించునని మనము అనుకొనవచ్చును; ఏలయనగా హెబ్రీ రచయితలు ఈ పేరును తరచుగా అధిపతులకును, విశేషముగా రాజవంశీయులకును ఇచ్చుదురు; అయినను నేను చెప్పిన అలంకారప్రయోగమునకు ఇది ఉదాహరణమని భావించుటకు నాకు అభ్యంతరము లేదు.

389 "దానిని పాడుగా చేయుచున్నాడు." — ఆంగ్ల అనువాదము.

ఈ అల్లకల్లోలమును యెషయా దేవుని శాపములలో లెక్కించి, స్థాయిభేదములు తొలగింపబడినప్పుడు అది దేవుని ప్రతీకారము యొక్క భయంకరమైన ప్రదర్శన అని ప్రకటించుచున్నాడు గనుక, దీనికి వ్యతిరేకముగా, క్రమబద్ధమైన ప్రభుత్వమును సమాజముయొక్క చక్కని క్రమమును దేవుడు ఎంతగా ఇష్టపడుచున్నాడో, అదియును మన మధ్య కాపాడబడుట ఎంత గొప్ప ఆధిక్యతయో మనము నిర్ణయించుకొనవలెను; ఏలయనగా అది తొలగింపబడినప్పుడు మనుష్యుని జీవితము పశువుల యొక్కయు క్రూరమృగముల యొక్కయు జీవనమునకు కొంచెమే భిన్నముగా ఉండును. కావున, దేవుడు క్రమమును భగ్నము చేసి, బోధను న్యాయస్థానములను తొలగించినప్పుడెల్లను, మనము ఆయన భయంకరమైన ప్రతీకారమును గుర్తించుటయే గాక, దానిని మన స్వంత పాపముల నేరముగా ఎంచవలెను; ఏలయనగా ఇవి కూలిపోయినప్పుడు నాగరికత కూడ వాటితోపాటు కూలిపోవును. ప్రభువు తన తీర్పులను అమలుపరచునప్పుడు ఏ స్థాయిని, అతి పవిత్రమైనదానిని సయితము, విడిచిపెట్టడని కూడ మనము గమనింపవలెను. ప్రభువు అంత వైభవముగా అలంకరించి, తనకొరకు ప్రతిష్ఠించుటకు నిర్ణయించియున్నదియు, ప్రజలు సయితము అది మార్పులేనిదనియు నిత్యమైనదనియు అతిశయించినదియునైన ఈ యాజకవర్గమేమి? అయినను యాజకత్వపు స్థాయి సయితము దేవుని తీర్పులో చిక్కుకొనును, ఏలయనగా ఆయనయందు పక్షపాతము లేదు; దీనికి విరుద్ధముగా, ఎవరికి ఎంత ఎక్కువ దయ చూపబడెనో, ఎవరు ఎంత ఉన్నత స్థానమునకు హెచ్చింపబడిరో, వారు కృతఘ్నులై ఆయన ఉపకారములను దుర్వినియోగపరచినయెడల, ఆయన వారిని అంత కఠినముగా శిక్షించును.

దాసునికి ఎట్లో అతని యజమానునికి అట్లే; కొనువానికి ఎట్లో అమ్మువానికి అట్లే. ఈ మాట ముందున్న దానికి అదే భావమును కలిగియున్నది; ఏలయనగా ఈ స్థాయిలు స్పష్టముగా న్యాయసమ్మతములు, మనము ఇదివరకే చెప్పినట్లు ప్రభువు తన ప్రజలను భయంకరమైన ప్రతీకారముతో శిక్షింప నిర్ణయించినప్పుడు తప్ప వాటిని సామాన్యముగా తొలగించరు; ఏలయనగా చక్కగా క్రమపరచబడిన సమాజములో యజమానునికిని దాసునికిని మధ్య భేదమును పాటింపవలెను. అదే విధముగా, వ్యాపార లావాదేవీలు లేకుండ ఏ ప్రజా ప్రభుత్వమును నిలువదు; అందుచేత ధనికులకును బీదలకును మధ్య భేదము తొలగిపోయినప్పుడు, మనుష్యులలో జీవనోపాధి సంపాదించుకొను ప్రతి ఉపాయమును నాశనమగును. ప్రవక్త భావమేమనగా, అటువంటి ఆపదలలో మిక్కిలి ధనవంతులుగా ఉండినవారు అతి దీనదరిద్రస్థితికి తేబడుదురు గనుక, పౌర ప్రభుత్వమంతయు భగ్నమగును. సంక్షేపముగా, ఆయన అత్యంత భయంకరమైన పాడుదనమును వర్ణించుచున్నాడు; దాని వెనుక అసాధారణమైన మార్పు వచ్చును.

3. భూమి బొత్తిగా వట్టిదగును. తాను ఇదివరకే చెప్పినదానిని ఆయన స్థిరపరచుచు, ఆ మార్పులు యాదృచ్ఛికములు కావనియు, అవి దేవుని కార్యమనియు ప్రకటించుచున్నాడు. మొదటి వచనములో భూమిని వట్టిదిగా చేయుటకు దేవుడు సన్నాహములు చేయుచున్నాడని ఆయన స్పష్టముగా చెప్పియుండెను; ఇప్పుడు అది జరుగునని నొక్కి చెప్పి, దేవుడే దానిని చేయ సంకల్పించి నిర్ణయించియున్నాడను కారణమును చేర్చుచున్నాడు.

4. భూమి దుఃఖించుచున్నది. యెషయా తన విషయమును కొనసాగించుచున్నాడు; ఏలయనగా ఇదంతయు సమస్త లోకము యొక్క, అనగా యూదులకు తెలిసిన లోకము యొక్క, పాడుదనమును వివరించుటకే సూచించుచున్నది. తన అలవాటు ప్రకారము, మందబుద్ధులైన మనస్సులపై ప్రభావము కలిగించుటకు తగిన అలంకారములచేత ఆయన దేవుని తీర్పును మరింత స్పష్టముగా వివరించుచున్నాడు.

భూమిమీది గర్విష్ఠులైన జనులు. 390 "ఉన్నతులు" అను మాటచేత ఇతరులకంటె ఉన్నత స్థానమును కలిగియున్న ప్రముఖులను మనము అర్థము చేసికొనవలెను; ఏలయనగా సామాన్య జనులు పడిపోవుటకంటె ఇది మరింత ఆశ్చర్యకరము. అయినను దీనిని ప్రత్యేకముగా యూదులకు సంబంధించినదిగా వివరించుట మేలని తోచినయెడల, నాకు అభ్యంతరము లేదు; ఏలయనగా ఐశ్వర్యములోను శక్తిలోను అష్షూరీయులును ఐగుప్తీయులును వారిని మించియుండినను, దేవునిచేత దత్తత చేయబడుటయందు యూదులు అత్యున్నత స్థానమును కలిగియుండిరి. అయితే నేను మరియొక వ్యాఖ్యానమునే ఇష్టపడుదును, దాని భావమేమనగా, ప్రభువు సామాన్య జనులను మాత్రమే గాక, స్థాయిలోను వైభవములోను ఇతరులను మించినవారిని కూడ శిక్షించునని.

5. భూమి మోసకరమైనదాయెను. 391 కొందరు ( כנףchānăph) "చెడ్డవాడైయుండుట" అని అర్థము గనుక దానిని "అపవిత్రమైనది" లేక "కలుషితమైనది" అని అనువదింతురు. రెండు అనువాదములును తగి యుండవచ్చును; అయితే తరువాతి వచనము దానిని అబద్ధమైనదని వివరింపవలెనని కోరుచున్నట్లున్నది; ఏలయనగా "భూమి శాపముచేత మింగివేయబడెను" అని చెప్పుటలో ఆయన వెంటనే దానిని మరింత సంపూర్ణముగా వివరించి కనుపరచుచున్నట్లున్నది.

దాని నివాసుల క్రింద. ( תהתtăhăth) "దాని నివాసుల క్రింద" అని అనువదించినను, "దాని నివాసుల కారణముచేత" అని అనువదించినను అది అంత ప్రధానము కాదు. భూమికిని సేద్యగాండ్రకును మధ్య ఒక విధమైన పరస్పర ఒప్పందమున్నది, అదేమనగా అది తాను పొందినదానిని వడ్డీతో తిరిగి ఇచ్చును; ఇయ్యకపోయినయెడల, దానిని సేద్యము చేయువారిని అది మోసపరచును. అయితే ఆయన దానికి కారణమును చూపుచు, వారి దుష్టత్వముచేత వారే దానిని నిస్సారముగా చేయుచున్నారని వారిమీద నింద మోపుచున్నాడు. సృష్టి యొక్క క్రమబద్ధమైన నియమము చొప్పున దేవుడు నియమించిన విధముగా అది మనలను పోషింపకపోవుటయు ఫలము ఇయ్యకపోవుటయు మన తప్పిదమువలననే; ఏలయనగా అది మనకు ఆహారము నొసగుచు తల్లి స్థానమును వహింపవలెనని ఆయన కోరెను; అది తన స్వభావమును క్రమమును మార్చుకొనినయెడల, లేక తన సారవంతతను కోల్పోయినయెడల, దానిని మన పాపములకు ఆపాదింపవలెను, ఏలయనగా దేవుడు నియమించిన క్రమమును మనమే తారుమారు చేసితిమి; లేనియెడల భూమి ఎన్నడును మనలను మోసపరచదు, తన కర్తవ్యమును నెరవేర్చును.

ఏలయనగా వారు ధర్మశాస్త్రములను మీరిరి. భూమి ద్రోహము చేయుచు తన నివాసులను ఎందుకు మోసపరచుచున్నదో ఆయన వెంటనే కారణము చూపుచున్నాడు. తమ తండ్రియు పోషకుడునైన దేవుని ఘనపరచ నిరాకరించువారు న్యాయముగా ఆహారమును పోషణను కోల్పోవుదురు గనుకనే అది ఆలాగు చేయుచున్నది. ఇక్కడ ఆయన తన జనము యొక్క తిరుగుబాటును ప్రత్యేకముగా సిగ్గుపరచుచున్నాడు, ఏలయనగా దేవుని పాఠశాలలో ఎన్నడును బోధింపబడని వారి సమస్త అతిక్రమములకంటె అది నీచమైనదియు మరింత క్షమింపరానిదియునై యుండెను. ( תורהtōrāh) అను పదము "ధర్మశాస్త్రము"నకు ఉపయోగింపబడుచున్నది, ఏలయనగా అది బోధను సూచించును; అయితే ఇక్కడ బహువచనమున ( תורתtōrōth,) "ధర్మశాస్త్రము"లో ఉన్న బోధ అంతటిని సూచించుచున్నది. అయితే "ధర్మశాస్త్రము" ఆజ్ఞలను వాగ్దానములను రెండింటిని కలిగియున్నది గనుక, వివరణ నిమిత్తము ఆయన రెండు భాగములను చేర్చుచున్నాడు.

వారు కట్టడను మార్చిరి. ( חקchōk) అను హెబ్రీ పదమునకు "కట్టడ" అని అర్థము, అందువలన కొందరు అది ఆచారములను సూచించునని, మరికొందరు నైతికములను సూచించునని తలంచుదురు. మనము దానిని "ఆజ్ఞలు" అని అనువదింపవచ్చును; ఆచారములను మాత్రమే గాక, పరిశుద్ధ జీవితపు నియమమునకు చెందిన సమస్తమును అది సూచించునని నేను గ్రహించుచున్నాను.

390 "భూమిమీది గర్విష్ఠులైన జనులు. (హెబ్రీ. జనులయొక్క ఉన్నతత్వము.)" — ఆంగ్ల అనువాదము. 391 "భూమియు అపవిత్రమాయెను." — ఆంగ్ల అనువాదము. "భూమి సయితము కలుషితమైనది." — స్టాక్. "దేశము అపవిత్రపరచబడెను." — అలెగ్జాండర్.

వారు నిత్యనిబంధనను భంగపరచిరి. ఆయన వాడిన మూడవ పదము ( ,בריתbērīth,) దీని అర్థము నిబంధన మరియు ఒడంబడిక. తన ప్రజలను దత్తత చేసికొనిన ప్రభువు తాను వారికి దేవుడుగా ఉందునని వాగ్దానము చేసిన ఆ "ఒడంబడికలకు" మాత్రమే ఈ పదము పరిమితమగును. (నిర్గమకాండము 19:6; 29:45; లేవీయకాండము 26:12.) కాబట్టి ఆయన వారిని కృతఘ్నులని నిందించుచున్నాడు, ఏలయనగా ప్రభువు ఈ విధానములన్నిటిచేత తన్ను తాను బయలుపరచుకొని తన ప్రేమకు నిదర్శనములను ఇచ్చినప్పుడు వారు అవిధేయులును తిరుగుబాటు చేయువారునై, "ధర్మశాస్త్రములను మీరి" "పరిశుద్ధ నిబంధనను భంగపరచిరి."

అయితే ఆయన యూదులను ఎందుకు సంబోధించుచున్నాడు? ఏలయనగా వారికి ప్రవక్తగా తాను నియమింపబడెననియు, వారికి విశేషముగా బోధింపవలెననియు ఆయన ఎరుగును. దీనిమూలముగా పరిశుద్ధ జీవితపు నియమమేదో మనము ఊహింపవచ్చును. దేవుడు మన జీవితమును అంగీకరింపవలెనని మనము కోరినయెడల మనము అనుసరింపవలసిన ఆ ధర్మశాస్త్రమునందు అది ఉన్నది; దానినుండి తొలగినయెడల మనము దుష్టులమును భ్రష్టులమునై యుండక తప్పదు. తన వాక్యమునందు ఆయన ఆజ్ఞలను శాసనములను మాత్రమే గాక ఆయన నిబంధనను కూడ మనము పరిగణింపవలెనని దేవుని చిత్తమని కూడ మనము గమనింపవలెను; ఏలయనగా వాక్యములోని ప్రధాన భాగము వాగ్దానములతో కూడినది, వాటిద్వారా ఆయన మనలను తన ప్రజలనుగా దత్తత చేసికొని చేర్చుకొనుచున్నాడు. అంతేకాక, తన భావమును మరింత బలముగా వ్యక్తపరచుటకు ప్రవక్త నిస్సందేహముగా నానావిధములైన పదములను ఉపయోగింపదలచెను; ఆయన ఇట్లు చెప్పినట్టే: "మన యందు ఆరోగ్యమైనదియు పవిత్రమైనదియు ఏదియు లేదు; సమస్తము కలుషితమై చెడిపోయియున్నది."

ఆయన దానిని "యుగముయొక్క నిబంధన" లేక "నిత్యనిబంధన" అని పిలుచుచున్నాడు, ఏలయనగా అది శాశ్వతమైనదిగాను భంగపరచరానిదిగాను ఉండి, ప్రతి యుగమునందును అమలులో ఉండవలెను. అది మనుష్యుల జ్ఞాపకమునుండి ఎన్నడును తుడిచివేయబడక, పవిత్రముగాను సంపూర్ణముగాను కాపాడబడునట్లు తండ్రి నుండి కుమారునికి నిరంతరాయముగా అందింపబడవలసియుండెను. కావున వారి ద్రోహమును దుష్టత్వమును ఆయన బలమైన మాటలలో చిత్రించుచున్నాడు, ఏలయనగా దేవుడు వారితో చేసిన ఆ నిబంధనను భంగపరచుటకును, ప్రభువు స్థిరముగాను శాశ్వతముగాను ఉండవలెనని ఉద్దేశించినదానిని కూలద్రోయుటకును వారు తెగించిరి. ఇది భయంకరమైనది; అందుచేత ఈ దుష్టత్వమునకు భూమి ప్రతీకారము తీర్చుకొనుచు మనుష్యులకు ఆహారమియ్యనని నిరాకరించుటలో మనము ఆశ్చర్యపడనవసరము లేదు.

6. అందువలన శాపము భూమిని మింగివేసెను. కొందరు దీనిని అబద్ధప్రమాణము అని అనువదింతురు, 392 అయితే ( אלהālāh) అనునది "శాపము" అని కూడ అర్థమిచ్చును గనుక, ఇక్కడ ఆయన దానిని "శాపము" సూచించుటకే ఉపయోగించెననియు, ధర్మశాస్త్రమును మీరు దుష్టులకును అతిక్రమించువారికిని విరుద్ధముగా మోషే ధర్మశాస్త్రములో బెదిరించిన (లేవీయకాండము 26:16; ద్వితీయోపదేశకాండము 28:15) ఆ శాపములను సూచించుచున్నాడనియు నాకు సందేహము లేదు. మన మొదటి తండ్రి అతిక్రమమువలన భూమి శపింపబడెననియు, అందువలన అది ఫలములకు బదులు ముండ్లతుప్పలను గచ్చపొదలను మొలిపించెననియు మనకు తెలియును. (ఆదికాండము 3:17, 18.) ప్రభువు ఈ శాపమును తగ్గించెను, అందువలన మనుష్యులు కృతఘ్నులును అయోగ్యులునై యుండినను అది వారికి ఆహారమిచ్చెను. అయితే మనము పాపము చేయుట మానకయు, పాపముమీద పాపమును చేర్చుచునుండగా, మనము ఈ శాపమును మరింత స్పష్టముగా గ్రహించునట్లును, అది మన జ్ఞానేంద్రియములపై లోతైన ముద్ర వేయునట్లును భూమి నిస్సారముగాను ఫలహీనముగాను అగుట అత్యంత న్యాయమే కదా?

392 "అబద్ధప్రమాణపాపము కారణముగా భూమి మింగివేయబడెను." — యార్కి. "(ālāh) అనునది టార్గుములోను యార్కి మరియు కిమ్కీలను వివరించినట్లు ఇక్కడ అబద్ధ ప్రమాణమును సూచింపదు, గాని ఆయన ధర్మశాస్త్రమును ఉల్లంఘించుటను అనుసరించు దేవుని శాపమును సూచించును." — అలెగ్జాండర్.

దాని నివాసులు పాడైపోవుదురు. ఇక్కడ( אשםāshăm) అనునది "విడిచిపెట్టుట" అనుదానికంటె "పాడుచేయుట" అనుదానిని సూచించునని నేను తలంచుచున్నాను; ఇది సందర్భమునుండి స్పష్టమగుచున్నది గనుక నేను దీనిని "పాడైపోవుదురు" అని అనువదించితిని. అయితే సంయోజక అక్షరమగు( וvau) అను దానిని "ఎందుకనగా" అను అర్థములో తీసికొనుట మేలని కొందరు తలంచవచ్చును; అప్పుడు భావమిది: "దేవునిచేత శపింపబడిన భూమి కాల్చబడుచున్నది, ఏలయనగా దాని నివాసులు దుష్టక్రియలు చేసిరి."

కాబట్టి భూనివాసులు కాల్చబడుదురు, కొద్దిమంది మాత్రమే మిగులుదురు. ఇక్కడ( חרוcharu) అను పదమును అలంకారికముగా తీసికొనవచ్చును, నేనును ఈ అభిప్రాయమునే ఇష్టపడుచున్నాను; దాని ప్రకారము దేవుని కోపమువలన నశించినవారు కాల్చివేయబడుదురని భావము; ఏలయనగా నాశనము అగ్నిప్రమాదముతో పోల్చబడినది. "కొద్దిమంది మిగులుదురు" అని ఆయన చేర్చినప్పుడు, ఈ ప్రవచనమును అంత్యదిన తీర్పునకు సంబంధించినదానిగా వివరింపజాలమనియు, దానికి బదులుగా ప్రవక్త వివిధ జనములకు బెదిరింపబడిన నాశనములను ముందుగా చెప్పి స్థిరపరచుచున్నాడనియు, భక్తిపరులు భయపడునట్లును, పశ్చాత్తాపమునకు నడిపింపబడునట్లును, సమస్తమును సహించుటకు సిద్ధపడునట్లును అతడు ఇట్లు చేయుచున్నాడనియు మనకు తెలియుచున్నది.

7. ద్రాక్షారసము ఆగిపోయెను. ఇదే విషయము కొనసాగుచున్నది; ప్రవక్త ముఖ్యముగా యూదులకు వ్యతిరేకముగా దేశము పాడగుననని బెదిరించుచున్నాడు. వారిని మరింత లోతుగా కదిలించుటకును, దేవుని తీర్పు విషయమై వారికి నమ్మకము కలిగించుటకును అతడు సుదీర్ఘ వర్ణన ఇచ్చుచున్నాడు. వారి విలాసములు, మితిలేని త్రాగుడు, విందులు వేగముగా సమీక్షింపబడుచున్నవి; ఏలయనగా అంత సమృద్ధి మధ్యను వారు గర్వముతో దేవునికి అవిధేయులైరి. ఇట్టి కృతఘ్నత యూదులకును ఆ కాలమునకును మాత్రమే ప్రత్యేకమైనది కాదు; సమృద్ధిని అనుభవించువారు దేవునిపై తిరుగబడి, తమను మితిమీరి సుఖపెట్టుకొనుట సర్వత్ర కనబడును. ఈ హేతువుచేత ప్రవక్త వారిని గద్దించుచున్నాడు; ఆయన ఇట్లు చెప్పినట్లున్నది: "ఇప్పటివరకు మీరు విలాసములలోను సుఖభోగములలోను మునిగియుంటిరి, అయితే ప్రభువు మిమ్మును మిక్కిలి భిన్నమైన జీవితము గడుపునట్లు చేయును." యెషయా భవిష్యత్తును వర్తమానమువలె మాటలాడుచున్నాడు, దానిని వారి కన్నులయెదుట మరింత స్పష్టముగా నిలుపుటకే.

9. వారు పాటలతో ద్రాక్షారసము త్రాగరు. ద్రాక్షారసము త్రాగుట స్వతహాగా చెడ్డదికాదు, ఏలయనగా దేవుడు దానిని మనుష్యుని ఉపయోగముకొరకు నియమించెను; అయితే ఇక్కడ ప్రవక్త త్రాగుబోతుల విందులను వర్ణించుచున్నాడు; అవి విచ్చలవిడితనముతోను, పాటలతోను, గర్వోన్మత్తతతోను నిండియుండెను. మరియు వారు సమృద్ధిని దుర్వినియోగపరచినందున ఆయన వారిని కొరతతో బెదిరించుచున్నాడు; మనుష్యులు తమ విలాసముచేత దేవుని మంచితనమును చెడుకొరకు వినియోగించినప్పుడు ఆ కొరతను వారే తమమీదికి తెచ్చుకొందురు.

మద్యము చేదుగా ఉండును. వారు ద్రాక్షారసము త్రాగినను అది వారికి "చేదుగా" ఉండునని ఆయన చేర్చుచున్నాడు; ఏలయనగా దుఃఖము సాధారణముగా మనుష్యులకు తినుదానిలోను త్రాగుదానిలోను రుచి తెలియకుండ చేయును. భావమును ఇట్లు సంగ్రహింపవచ్చును: "వారికి ద్రాక్షారసము సమృద్ధిగా ఉన్నను, దాని ఉపయోగము వారికి లేకుండపోవును; ఏలయనగా దాని రుచినంతటిని తొలగించునంత దుఃఖమును వారు అనుభవింతురు." "మద్యము చేదుగా ఉండును" అనగా, మీరు ఇప్పటివరకు ఏ సుఖములలోను ఆనందములలోను మునిగియుంటిరో వాటిని ఇకమీదట మీరు అనుభవింపరు.

అను పదమును పూర్వ వ్యాఖ్యాతలలో కొందరు పాడైపోవుట అను అర్థములో తీసికొనిరి. దాని నిజమైన అర్థము దోషిగా గుర్తింపబడి తదనుగుణముగా వ్యవహరింపబడుట. కావున అది దోషము, శిక్ష అను రెండు భావములను సూచించును." — అలెగ్జాండర్

10. వ్యర్థమైన పట్టణము పడగొట్టబడెను. దీనిని ప్రత్యేకముగా యెరూషలేము పాడగుటకు సంబంధించినదిగా చూచుటకు నాకు అభ్యంతరము లేదు. అయినను ఇది ఇతర పట్టణములకును వర్తించునని సందర్భమునుండి గ్రహింపవచ్చును; ఏలయనగా కొంతసేపటికి అతడు అదే న్యాయపీఠము ఎదుట నిలుచుటకు జనములను పిలుచుచు బహువచనమును ఉపయోగించుచున్నాడు. అయితే ప్రవక్త తన స్వదేశీయులనే ముఖ్యముగా మనసులో ఉంచుకొనినందున, దీనిని యెరూషలేమును సూచించునదిగా మనము సరిగా పరిగణింపవచ్చును; దానిలో నిలకడగల సద్గుణమేదియు లేనందున గాని, అది నాశనము చేయబడినందున గాని ఆయన దానిని "వ్యర్థమైన పట్టణము" అని పిలుచుచున్నాడు.

( תהוtōhū) అను పదము నాశనమునకే గాని, వారు దేవుని కోపమును తమపైకి రేపిన వారి నేరములకే గాని సూచనగా ఉండవచ్చును. నేరములకు సూచింపవలెనని తలంచినయెడల అది "గందరగోళపు పట్టణము"ను, అనగా ఏదియు క్రమముగాను సరిగా అమర్చబడినదిగాను లేని పట్టణమును సూచించును; ఈ వివరణను నేను అంగీకరించుచున్నాను. అయినను అది శిక్షకును సూచించవచ్చును; ఏలయనగా నా అభిప్రాయములో అది నాశనమునకు కారణమును తెలియజేయుచు, న్యాయమును సుపరిపాలనయు దానినుండి వెడలగొట్టబడినందున ఆ పట్టణమును నాశనమునకు అప్పగించుచున్నది.

ప్రతి యిల్లు మూయబడియున్నది. ఇది నిర్జనత్వమునకు నిదర్శనము; ఆ పట్టణము పాడైపోయెనని తెలుపుటకే ఇది చేర్చబడినది.

11. ద్రాక్షారసమునుగూర్చి కేకలు వినబడుచున్నవి. ద్రాక్షారసము కొరతగా ఉండునని ఆయన భావము; ఏలయనగా కొరతయు ఆకలియు ఉన్నచోట ఎడతెగని ఫిర్యాదులుండును, అవి ఇండ్లలో మాత్రమే కాక "వీధులలోను" బహిరంగ స్థలములలోను వినబడును. కావున ఆయన ఆ దుఃఖధ్వనులను ఫిర్యాదులను చూపుచున్నాడు, అదే సమయమున వారి విలాసమును మితిలేని త్రాగుడును గద్దించుచున్నాడు; ఏలయనగా అవసరమైనదానితో వారు తృప్తిపడక, ఆశతో ద్రాక్షారసమును మింగి, అన్నివిధములైన సుఖభోగములకు తమను అప్పగించుకొనిరి. వ్యతిరేక భావమును మనము పూరించవలెను: "ఇప్పటివరకు మీకు ద్రాక్షారసమును ఆహారమును సమృద్ధిగా ఉండెను, వాటిని బట్టి మీరు దేవునిపై గర్వించితిరి; కావున అవి మీకు న్యాయముగా తీసివేయబడును, మీ విచ్చలవిడి సుఖమునకు బదులుగా వీధులలో రోదనలును విలాపములును వినబడును."

సంతోషమంతయు అంధకారమయమాయెను. ఈ రెండవ వాక్యభాగములోని అలంకారము గమనింపదగినది; ఏలయనగా సంతోషము తన లక్ష్యమును పొందినప్పుడు అది ప్రకాశించునని మనము చెప్పునట్లు, ఇక్కడ ప్రవక్త "సంతోషము అంధకారమయమాయెను" అనుచున్నాడు, ఏలయనగా దుఃఖము దానిపై కమ్మిన మేఘమని చెప్పవచ్చును. సంతోషించుట త్రాగుటవలెనే స్వతహాగా చెడ్డదికాదు; ప్రవక్త సంతోషమును సామాన్యముగా పరిగణించి గద్దించుట లేదు, గాని మితిమీరిన అదుపులేని ఉల్లాసమును గద్దించుచున్నాడు. మనుష్యులు ఉల్లాసముగా ఉన్నప్పుడు, వారికి స్వభావసిద్ధమైన ఆ విచ్చలవిడితనమువలనను అక్రమమునందలి ప్రేమవలనను (ἀταξίαν) తమను ఏ అదుపులోను ఉంచుకొనరు. యూదులు గర్వముతో ప్రవర్తించి విలాసముగా జీవించినందున దేవుని ప్రతీకారముతో బెదిరింపబడుటకు తగినవారే; ఏలయనగా ప్రభువు ఉపకారములను సరిగా ఉపయోగించుకొనుటయు, ఆయనయందు సంతోషించుటయు మనకు తెలియనప్పుడు సంతోషము మననుండి తీసివేయబడుట అత్యంత న్యాయమే. కావున ఆయన మన సుఖభోగములను ఆనందములను తీసివేసి, మనలను నిట్టూర్పులు విడుచునట్లును మూల్గునట్లును చేయవలసివచ్చును.

12. పట్టణములో పాడుదనము మిగిలియున్నది. చక్కని వ్యక్తీకరణతో ఆయన యెరూషలేము యొక్క లేక అనేక యితర పట్టణముల యొక్క పాడుదనమును వర్ణించుచున్నాడు. పట్టణముల అలంకారమును సంపూర్ణతయు మనుష్యులలో ఉన్నది; కావున వాటి నివాసులు తొలగింపబడినప్పుడు పట్టణములు విడువబడినవని చెప్పబడును. "నాశనము" మిగులునని ప్రవక్త వ్యంగ్యముగా చెప్పుచున్నాడు; అయితే( שמהshămmăh) అను పదమును ఇతరులు పాడుదనము అని అనువదింతురు, అది అదే అర్థమగును.

394 "గందరగోళపు పట్టణము." — ఇంగ్లీషు అనువాదము.

గుమ్మము పాడుదనముచేత కొట్టబడియున్నది. ఆయన గుమ్మములను పేర్కొనుచున్నాడు, ఏలయనగా వాటియందు పట్టణ జనసమూహము కనబడెను; అక్కడనే ప్రజలు కూడిరి, అక్కడనే న్యాయస్థానములు జరిగెను. కావున మొదట ఆయన పట్టణమంతటిని పేర్కొని, తరువాత దానిలోని ఒక భాగమును పేర్కొనుచున్నాడు, అయితే సంగతిని మరింత బలముగా చూపుటకే; ఏలయనగా పట్టణములు తమ నివాసులను కోల్పోయినను గుమ్మములలో కొందరు కనబడుదురు; గుమ్మములు పూర్తిగా ఖాళీగా ఉన్నయెడల పట్టణమంతటిలో భయంకరమైన నిర్జనత్వముండవలెను.

13. ఏలయనగా అది దేశము మధ్యను ఉండును. ఈ ప్రకటన బెదిరింపులకును ఓదార్పునకును మధ్య చేర్చబడినందున, ప్రవక్త అన్ని జనములను విచక్షణ లేకుండ సంబోధించుట లేదు, ఏర్పరచబడిన ప్రజలను సంబోధించుచున్నట్లు కనబడుచున్నాడు; లేదా యూదులు అనేక జనములుగా విభజింపబడిన చెదరిపోవుటను అతడు వర్ణించుచున్నాడని చెప్పుటే మేలు కాదా. అయితే ఇది కఠినమైన బలవంతపు వ్యాఖ్యానము గనుక, నాశనమైన జనములకు కొంత నిరీక్షణ మిగిలియున్నదని దీని భావముగా నేను వివరించుచున్నాను; నిశ్చయముగా ఈ ప్రవచనము క్రీస్తు రాజ్యమునకే ఖచ్చితముగా వర్తించును; కావున రక్షణలో కొంత భాగము అన్యజనులకును వాగ్దానము చేయబడెనని ఆశ్చర్యపడనక్కరలేదు.

ఒలీవచెట్టును దులిపినట్లు. ప్రవక్త వేరొకచోట ఇదే అలంకారమును ఉపయోగించెను, అయితే అది సంఘమునుగూర్చి మాత్రమే మాటలాడినప్పుడు. (యెషయా 17:5, 6.) అప్పుడు విశ్వాసులు సంఘము పూర్తిగా నాశనమయ్యెనని తలంపకుండునట్లు దేవుని విత్తనమును కొంత మిగులునని ఆయన చెప్పెను; ఏలయనగా "ఒలీవ పండ్లు దులపబడినప్పుడు" కొన్ని ఒలీవ పండ్లు మిగులును, ద్రాక్షపండ్లు కోసిన తరువాత కొన్ని ద్రాక్షపండ్లు మిగులును; అట్లే సంఘముమీదికి వచ్చు భయంకరమైన నాశనము తరువాత భక్తిపరులలో కొద్దిమంది మిగిలియుందురు. ఇప్పుడైతే ఆయన అదే వాగ్దానమును లోకములోని ఇతర భాగములకును విస్తరింపజేయుచున్నాడు, ఏలయనగా క్రీస్తు ద్వారా వారును అదే కృపలో పాలివారగుదురు. అయినను ఇంకను బెదిరింపుతో కూడిన మిశ్రమము ఉన్నది; వృక్షములును ద్రాక్షావల్లులును తమ ఫలములను కోల్పోవునట్లే భూమి తన నివాసులను కోల్పోవునని ఆయన చెప్పినట్లున్నది.

14. వారు తమ స్వరమెత్తుదురు. తాను సంక్షేపముగా సూచించిన ఓదార్పులను ఆయన కొనసాగించి వృద్ధిచేయుచున్నాడు; ఏలయనగా మునుపు (యెషయా 10:19-22) ఆ గొప్ప సమూహములో కొన్ని బిందువులు మాత్రమే మిగులునని, అయినను అవి లోకమంతటిని ముంచెత్తునని చెప్పినట్లే, ఇప్పుడు సమృద్ధియైన ద్రాక్షపంట తరువాత మిగిలిన భక్తిపరుల కొద్ది సంఖ్య అయినను సంతోషించి, మిక్కిలి దూరమైన దేశములలో వినబడునంత బిగ్గరగా స్వరమెత్తుదురని ఆయన చెప్పుచున్నాడు. ఇది సువార్త ప్రకటనవలన జరిగెను; ఏలయనగా యూదయ స్థితిని బట్టి చూడగా అది దానివలన పూర్తిగా నశించినట్లు కనబడెను: జాతీయ ప్రభుత్వము తీసివేయబడెను, విదేశీయుల యుద్ధములచేతను అంతర్యుద్ధములచేతను వారు ఎన్నడును లేవలేనంతగా విరిగిపోయిరి. లోకములోని ఇతరులు దేవుని స్తుతులను పాడుటలో మూగవారుగాను, ఆయన స్వరమును వినుటలో చెవిటివారుగాను ఉండిరి; అయితే యూదులు ప్రథమఫలములు గనుక వారు ఇక్కడ అత్యున్నత స్థానములో ఉంచబడిరని నేను సంతోషముగా అంగీకరించెదను.

ఇందువలన మనకు ఒక గొప్ప ఓదార్పు కలుగుచున్నది; అదేమనగా ప్రభువు ఒక క్షణములో తన సంఘమును పునరుద్ధరించి దానిని మిక్కిలి వర్ధిల్లజేయగలడు; లేక, మనము చూచినట్లు మరణములోనుండియే ఆయన జీవమును తెచ్చునట్లు, శూన్యములోనుండి దానిని సృజింపగలడు. ఇంత తక్కువ సంఖ్యగల వ్యక్తులు తమ స్వరమెత్తి దూర ప్రదేశములలో వినబడుట ప్రకృతికిని సాధారణ ఆచారమునకును విరుద్ధము; ఏలయనగా కొద్దిమంది ఉన్నచోట నిశ్శబ్దముండును, జనసమూహమున్నచోట సాధారణముగా గోలయుండును. కావున ఇది ప్రకృతి గతిని మనుష్యుల సామర్థ్యమును మించిన దేవుని కార్యము; లేనియెడల యూదయ అంతయు పాడైపోయి లోకము ఖాళీ అయినప్పుడు కొద్దిమంది గాని దాదాపుగా ఎవరును గాని మిగులరనియు, అయినను వారి ఆర్భాటము అంతటను వినబడుననియు ప్రవక్త చెప్పి తనకు తానే విరుద్ధముగా మాటలాడినట్లు కనబడును. ఇది స్వతహాగా నమ్మశక్యము కానిది, లేక అసంబద్ధము; అయితే మనము ఇదివరకే చెప్పినట్లు ఇది దేవుని ఆశ్చర్యకరమైన కార్యము.

వారు సముద్రమునుండి కేకలు వేయుదురు. ఆ ప్రకటనదారులనుబట్టి శరీరప్రకారము యూదుల సంతతియైనవారిని మాత్రమే గాక, విశ్వాసముచేత వారినుండి వచ్చినవారిని కూడ ఆయన భావించుచున్నాడు. కేకలు వేయుట ఆనందసంతోషములను వ్యక్తపరచు ఉల్లాసస్వరములను మాత్రమే గాక, ధైర్యమును కూడ సూచించును; ఏలయనగా వారు దేవుని స్తుతులను స్వేచ్ఛగాను ధైర్యముగాను బిగ్గరగా ప్రకటింతురు. అదే సమయమున, విశ్వాసులు తమ స్వంత యోగ్యతల ప్రశంసను కాక దేవుని పరిపూర్ణతలను కొనియాడుటయందే నిమగ్నులై యుండుట యుక్తమని ఆయన తెలుపుచున్నాడు. సముద్రమువలన ఆయన స్పష్టముగా దూర దేశములను, సముద్రమునకు ఆవలనున్న యూదులకు తెలియని దేశములను సూచించుచున్నాడు.

15. కావున లోయలలో యెహోవాను మహిమపరచుడి. దేవుని ఉపకారములు మనలను కృతజ్ఞతకు ప్రేరేపింపవలెను, ఆయన స్తుతులను పాడుటవలన దానిని మనము సాక్ష్యమిచ్చుచున్నాము. దావీదు చెప్పినట్లు, "ఆయన మనకు చేసిన సమస్త ఉపకారములకై మనము ఏమి చెల్లింపగలము? రక్షణ పాత్రను చేతపట్టుకొని ప్రభువు నామమును ప్రార్థించుటయే గదా?" కావున ప్రవక్త ఈ క్రమమును అనుసరించుచున్నాడు; సంఘ పునరుద్ధరణనుగూర్చి మాటలాడి, స్తుతి యాగమును అర్పింపుడని ఆయన మనలను ప్రోత్సహించుచున్నాడు.

లోయలవలన ఆయన దాగియున్నవై, ఇతరులనుండి వేరుపడినట్లున్న దేశములను సూచించుచున్నాడు; ఏలయనగా పర్వతములతో చుట్టబడినవి సహజముగానే వేరుచేయబడి విడదీయబడియున్నవి. దీనిఫలితముగా లోయల నివాసులు తక్కువ నాగరికులుగా ఉందురు, ఏలయనగా ఒకరితో ఒకరు మాటలాడుకొనుటకు వారికి తక్కువ అవకాశములుండును. దేవుని స్తుతులు వినబడని అంతటి చీకటి మూలగాని ఏకాంత ప్రదేశముగాని ఉండదని ప్రవక్త చెప్పినట్లే దీని భావము.

ఇశ్రాయేలు దేవుడైన యెహోవా నామము. సకల జనములును నిజమైన దేవునికి మొరపెట్టునని తెలియజేయుటకు ఆయన "ఇశ్రాయేలు దేవుని నామము" అను వ్యక్తీకరణను ఉపయోగించుచున్నాడు; ఏలయనగా సకల జనములకును దేవునిగూర్చి సహజమైన తెలివి ఉన్నట్లే, అందరును సులభముగా మూఢనమ్మకమువైపును అబద్ధారాధనవైపును తొలగిపోవుదురు. (రోమీయులకు 1:19.) అయితే ఇక్కడ ఆయన నిజమైన మతము లోకమంతటను వ్యాపించుటనుగూర్చి మాటలాడుచున్నాడు; ఇది ఈ ప్రవచనము క్రీస్తు రాజ్యమునకు సంబంధించినదని మరింత స్పష్టపరచుచున్నది; ఆ రాజ్యమునందు నిజమైన మతము చివరకు విదేశీయులైన అన్యజనులలోనికి చొచ్చుకొనిపోయెను.

395 "అగ్నులలో (లేక, లోయలలో)." — ఇంగ్లీషు అనువాదము.

16. భూమియొక్క కడపటి భాగమునుండి. ఈ వచనములో పరస్పర విరుద్ధముగా కనబడు రెండు ప్రకటనలున్నవి. ఇది దేవుని స్తుతులను గూర్చిన ఆనందభరిత వర్ణనతో ఆరంభమై, తరువాత ఫిర్యాదులకును విలాపములకును సాగిపోవుచున్నది; అందులో మతమును భక్తిని తలక్రిందులు చేయు అతిక్రమించువారి ద్రోహమునుగూర్చి ఆయన ప్రలాపించుచున్నాడు. స్తుతులను గూర్చినంత వరకు, దేవుడు తన్ను మనకు బయలుపరచుకొని, మనకు జీవమునుగూర్చి నిరీక్షణయు స్థిరమైన ఎదురుచూపును కలుగునట్లు తన మంచితనపు రుచిని చూపించువరకు మనము ఆయనను స్తుతింపజాలమనియు, ఆయనకు మొరపెట్టజాలమనియు చెప్పితిమి. కావుననే దావీదు ఈ మాటలు చెప్పెను,

"సమాధిలో నిన్ను స్తుతించువాడెవడు, ప్రభువా? మరణములో నిన్ను ఒప్పుకొనువాడెవడు?" (కీర్తనలు 6:5.)

మనము దేవుని కోపమును తప్ప మరేమియు అనుభవింపనప్పుడు ఆయన స్తుతులనుగూర్చి మూగవారమగుదుము; కావున దేవుని స్తుతులు వినబడునని ఆయన చెప్పినప్పుడు, మనుష్యులు దేవుని తమ తండ్రిగా అంగీకరించి ఆయన స్తుతిలోనికి ఉప్పొంగునట్లు సువార్త లోకమంతటను వ్యాపించునని ఆయన భావము. "కడపటి భాగమునుండి" అనునది గమనింపదగిన పదబంధము; ఏలయనగా ఆ కాలమున దేవుని స్తుతులు యూదయకు మాత్రమే పరిమితమై దూరమున వినబడకుండెను; అయితే తరువాత అవి అంతటను ప్రతిధ్వనింపసాగెను. (కీర్తనలు 76:1, 2.) నీతిమంతునికి మహిమ. ఇది విశ్వాసులందరిచేత పాడబడిన మాట అని కొందరు తలంచుచున్నారు, అనగా "ఆయన నీతినిబట్టి దేవుడు మహిమపరచబడుచున్నాడు" అన్నట్లు. మరికొందరు ఈ రెండు వాక్యభాగములను ఒకటిగా చదివి, "నీతిమంతుడగు దేవునికి మహిమ చెల్లింపబడుచున్నదని మేము వింటిమి" అని చదువుదురు. దేవుని స్తుతులను ప్రకటించువారిని "నీతిమంతులు" అని పిలిచిరని తలంచువారు మిక్కిలి మంచి భావమును రాబట్టుచున్నారు గాని, "మహిమ" అను పదమును గమనింపరు, లేదా( צביtzēbī ) అను పదమును ఆనందము అని అనువదింప బలవంతులగుదురు. ఆయన భవిష్యత్తుకాలమునకు బదులుగా భూతకాలమగు "మేము వింటిమి" అని ఉపయోగించుచున్నాడు; ఆయన అట్లు చేయుటకు కారణమేమనగా, భక్తిపరుల హృదయములను ఏదో ఓదార్పుచేత ఉత్సాహపరచగోరెను; "దేవుని స్తుతులను మేము మరల వినెదము" అనుటకు; ఏలయనగా ఇది "అవి వినబడును" అని చెప్పుటకంటె ఎక్కువ. ఆయన ఉత్తమపురుషలో కూడ మాటలాడుచున్నాడు, అది సంఘమను సమస్త శరీరమును చేర్చుకొని, భక్తిపరుల శ్రద్ధను మేల్కొల్పుటకే.

దేవుడు నీతిమంతుడని పిలువబడుచున్నాడు; ఈ మాట లేఖనములో తరచుగా కనబడునని మనకు తెలియును, అయితే అది మనుష్యులకు చెందు విధానమునకు భిన్నమైన విధానములో ఆయనకు చెందును; ఏలయనగా మనుష్యులకు అనుగ్రహింపబడిన "నీతి"ని బట్టి వారు "నీతిమంతులు" అని పిలువబడుదురు; అయితే నీతికి ఊటయైన దేవుడు తాను చేయు దానినిబట్టి "నీతిమంతుడు" అని పిలువబడుచున్నాడు. (ద్వితీయోపదేశకాండము 32:4; కీర్తనలు 7:9; 11:7.) ఈ నీతి మనకు అనుగ్రహింపబడుటవలన మనము రక్షణను జీవమును పొందుదుము గనుక ఈ అభినందనకును కృతజ్ఞతాస్తుతికిని ఇదే నిదర్శనము; కావున దేవుని నీతి ఎక్కడ ఉన్నదో అక్కడ స్తుతులును కృతజ్ఞతాస్తుతులును తప్పక అనుసరింపవలెను.

396 "కడపటి భాగము. (హెబ్రీ: రెక్క.)" — ఇంగ్లీషు అనువాదము. సెప్టువజింటు దీనిని అక్షరార్థముగా అనువదించెను, "భూమియొక్క రెక్కలనుండి" — సం.

397 ఈ వాక్యభాగములో "నీతిమంతుడు" అను పదప్రయోగమును గూర్చి గణనీయమైన అభిప్రాయభేదమున్నది. ఇక్కడ దేవుడు నీతిమంతుడని పిలువబడెనని కాల్విన్ తలంచినట్లే అనేక వ్యాఖ్యాతలు అంగీకరింతురు. బిషప్ స్టాక్ ఈ అభిప్రాయమును కొంచెము మార్చి, ఆ పేరును మెస్సీయాకు వర్తింపజేసెను. అతడిట్లనెను: "'నీతిమంతునిచేత' అనగా బహుశః ఒక్క వ్యక్తియగు మెస్సీయా అని భావము (అపొస్తలుల కార్యములు 7:52, 22:14 చూడుము); ఆయన రాజ్యమును ప్రవక్త దర్శనములో చూచి, దాని సమీపింపులో ఆనందగీతమున చేరుచున్నాడు; అయితే ఆ ఆనందము వెంటనే, తమను కొనిన ప్రభువును తిరస్కరించు ఆ కాలపు తన స్వదేశీయులలో అధిక భాగముయొక్క దుష్టత్వమునుగూర్చిన తలంపుచేత అంతరాయము పొందుచున్నది. కావున అతడు, 'అయ్యో నా గతి! దేశనివాసులకు నాశనము వచ్చును' అనుచున్నాడు." "నీతిమంతునికి మహిమ" అనుదానికి బదులుగా సెప్టువజింటు, "భక్తునికి నిరీక్షణ" అని అనువదించెను. ప్రొఫెసర్ అలెగ్జాండర్ అనువాదము: "నీతిమంతునికి స్తుతి"; మరియు అతడు ఇట్లు వ్యాఖ్యానించెను: "( צדיקtzăddīk) అనునది దేవునికి (హెండర్సన్) గాని కోరెషునికి (హెండెవెర్క్) గాని విశేషణము కాదు, సాధారణముగా నీతిమంతులైన మనుష్యులకు విశేషణము." — సం.

ప్రవక్త ఈ సంగతులను ముందుగా చెప్పినప్పుడు, అవి ఎంత నమ్మశక్యము కానివిగా కనబడియుండునో! ఏలయనగా యూదులలో మాత్రమే ప్రభువు తెలియబడి స్తుతింపబడెను. (కీర్తనలు 76:2.) వారికి నాశనము ముందుగా చెప్పబడెను, ఆ తరువాత వాక్యప్రచురణయు దేవుని స్తుతుల కొనియాడుటయు; అయితే దేవుని ప్రజలు నాశనము చేయబడినప్పుడు ఇవి ఎట్లు జరుగును? కావున ఈ ప్రవచనములను నమ్మినవారు కొద్దిమందియేనని మనము ఊహింపవచ్చును. అయితే ఇప్పుడు ఆ సంగతులు జరిగియున్నందున, యూదులు విరిగిపోవుటయే కాక దాదాపు నిర్మూలమైనప్పటికీ, వారినుండి ఒక నిప్పురవ్వ ఎగసెను, దానివలన లోకమంతయు ప్రకాశింపబడెను, దానిచేత రగిల్చబడిన వారందరును సత్యమును ఒప్పుకొనుటలోనికి ఉప్పొంగిరి; కావున దేవుని ఇంతటి గొప్ప అద్భుతమును ఆశ్చర్యముతో చూచుట మన కర్తవ్యము.

నా క్షీణత. ఈ వాక్యభాగము అనేక విధములుగా వివరింపబడుచున్నది; ఏలయనగా కొందరు( רזי rāzī ) అను పదమును రహస్యము అనియు, మరికొందరు క్షీణత అనియు అనువదింతురు. దీనిని రహస్యము అని అనువదించువారు, ప్రభువు మంచివారికి ప్రతిఫలమునియ్యను, దుష్టులను శిక్షింపను నిర్ణయించెను గనుక తనకు రెండంతల రహస్యము బయలుపరచబడెనని ప్రవక్త భావమని గ్రహింతురు; ఏలయనగా మనుష్యులు కేవలము బాహ్య రూపమును చూచి, దుష్టులు తమ కోరిక ప్రకారము సఫలమగుటను, భక్తిపరులు శ్రమలచేత అణగద్రొక్కబడుటను చూచునప్పుడు వారు కలత చెంది, మనుష్యుల వ్యవహారములు దేవుని హస్తముచేత నడిపింపబడుచున్నవా లేక సమస్తమును యాదృచ్ఛికముగా జరుగుచున్నదా అని సందేహింతురు; ఇట్టి తలంపులు భక్తిహీనతకు విత్తనమని సొలొమోను చూపించుచున్నాడు. (ప్రసంగి 8:11.) ఈ హేతువుచేతనే కీర్తనాకారుడును, మానవ తర్కముచేత కాక వేరొక విధానమున ఆ విషయమును పరిశీలించుటకు తాను "దేవుని పరిశుద్ధ స్థలములోనికి ప్రవేశించితి"నని చెప్పుచున్నాడు. (కీర్తనలు 73:17.) ఆ వ్యాఖ్యానమును అంగీకరించినయెడల భావమిది: "నీతిమంతులకు ప్రతిఫలము లేనట్లు కనబడినను, వారికి మేలు కలుగునని నాకు అనుగ్రహింపబడిన రహస్యముగా నేను దీనిని పట్టుకొనియున్నాను; దుష్టులు తాము తప్పించుకొందురని తలంచినను, వారు శిక్షింపబడకుండ పోరని నేనెరుగుదును." అయితే ఈ చాతుర్యము మిక్కిలి దూరముగా తెచ్చినదిగా కనబడుచున్నందున నేను మరింత సరళమైన వివరణను ఇష్టపడుచున్నాను; ఇంకను, వెంటనే విలాపమును సూచించు ఒక అవ్యయము, అయ్యో!( ,אויōī,) అని వచ్చుచున్నందున, యెషయా ఇక్కడ నీతిమంతులనుగూర్చి గాని వారి ప్రతిఫలమునుగూర్చి గాని మాటలాడుచున్నాడని నేను తలంపను.

మరికొందరు దీనిని "కృశత్వము" అని మరింత సరిగా వివరించుచున్నారు; అనగా దుఃఖముచేత అతడు క్షీణించి కృశించుచున్నాడని చెప్పినట్లు; ఏలయనగా ఆ జనముయొక్క సమృద్ధియు వర్ధిల్లుచున్న స్థితియు "స్థూలత్వము" అనబడునట్లు, దాని దీనమైన బాధాకరమైన స్థితి "కృశత్వము" అనబడవచ్చును. ఇక్కడ ప్రవక్త జాతి యావత్తునకు ప్రతినిధిగా నిలిచియున్నాడు; ప్రభువు దానిని నరికివేయునప్పుడు తన "కృశత్వము" విషయమై అతడు న్యాయముగా విలపించుచున్నాడు. ఈ వ్యాఖ్యానము సంభావ్యమైనదని నేను చెప్పితిని; ఏలయనగా జనము సంఖ్యలో తగ్గిపోవుటను చూచినప్పుడు ఆ తగ్గుదలను గూర్చి దుఃఖించుటకు ప్రవక్తకు మంచి కారణము కలదు. దేవుని కృప అత్యధికముగా కుమ్మరింపబడినప్పుడు, పూర్వకాలపు జనము బహుగా తగ్గిపోయెననియు, అబ్రాహాము సంతతి దాదాపు నాశనమాయెననియు మనమెరుగుదుము.

398 "నా కృశత్వము. (హెబ్రీ: నాకు కృశత్వము, లేక నా రహస్యము నాకు.)" — ఇంగ్లీషు అనువాదము.

అయితే ప్రవక్త తన జాతి తిరస్కరింపబడుటను మించి దృష్టిపెట్టలేదా అని, అనగా సంఘము భారముగా బాధింపబడునని ముందుగా చూచినప్పుడు తన అంతరంగముయొక్క స్థితినిగూర్చి విలపించుచున్నాడా అని మనము చూడవలెను; ఏలయనగా కొందరు రహస్యము అని అనువదించు( רזrāz,) అను పదము శరీరముయొక్క అంతర్భాగమును సూచించునదిగా సరిగా గ్రహింపబడవచ్చును. ఈ విధముగా ఆ ఉద్గారము "నా అంత్రములు, లేక నా ఆంత్రములు నొప్పిపడుచున్నవి" అని యుండును; ఏలయనగా ఉద్వేగభరితమైన ప్రసంగమందు ఒక పదము చేర్చబడినదని భావించుటలో అసంబద్ధమేమియు లేదు. ప్రభువు తన సంఘమును విస్తరింపజేసినప్పుడు అది వర్ధిల్లుచు సమస్త ప్రమాదమునుండి విముక్తమైనదిగా కనబడును; కాని దాని అంతరంగములు లేక అంత్రములు, అనగా దాని స్వంత అవయవములే, దానికి కలతను కలుగజేయునప్పుడు అది తీవ్రముగా వేదనపడును. "బయటనున్న" శత్రువులకంటె కపటులే దానిని ఎక్కువగా బాధించుటకు లేచుదురు. (ప్రకటన 22:15.)

"అయ్యో నాకు శ్రమ" అను ఈ మూలుగుల అర్థముకూడ అటువంటిదే;( ,אויōī,) భక్తిపరులు ఈ లోకములో తాము సంతోషముగా నుందురని తలంచక, నిరంతర పోరాటమును సాగింపవలసి యుందురని నమ్మవలెనని సూచించుటయే యెషయా ఉద్దేశమనుటలో నాకు సందేహము లేదు; అడ్డు యేదియు లేక అంతరాయములేని ప్రశాంతతను సమాధానమును అనుభవింపవచ్చునని వారు తలంచినప్పుడును అట్లే. సంఘమును లోపల, దాని అంతరంగములలోనే, వేధించు తీవ్రమైన దుఃఖభావమును అతడు వ్యక్తపరచగోరుచున్నాడు; ఈ బాధ తప్పించుకొనరానిది గనుక ఇది మరింత లోతుగా విలపింపదగినది; ఏలయనగా ఒకరు చెప్పినట్లు, సంఘము లోపలి యింటిలోని శత్రువులనుండి పారిపోజాలదు, వారిని తరిమివేయజాలదు. ఈ దౌర్భాగ్యమును వ్యక్తపరచుటకు తగిన పదములు యెషయాకు దాదాపు దొరకుటలేదు

ద్రోహులు ద్రోహముగా ప్రవర్తించిరి. ఈ మాటలు ఇంతకుముందు ఇయ్యబడిన వివరణలను సమృద్ధిగా స్థిరపరచుచున్నవి. ఈ బాధ ఎంత భారమైనదో, ఎంత లోతుగా విలపింపదగినదో మనమే సమృద్ధిగా అనుభవించితిమి, ఇంకను ప్రతిదినము అనుభవించుచున్నాము. పోపు మతమును దాని సమస్త భ్రష్టత్వమును ఈ అంతరంగ దోషమునుండియే గాక మరి యెక్కడనుండి పుట్టినవి? అది సంఘముయొక్క అంతరంగములలోనే పెరిగిన ఒక చీముగడ్డ (ἀπόστημα), అది అసహ్యమైన రోగపూరితమైన ద్రవమును వెలువరించెను. సంఘము పునరుజ్జీవింపనారంభించినప్పుడు, సామాన్యజనులచేతనే గాక ఇతరులకు మంచి మాదిరి చూపవలసినవారిచేతనే బోధ చెడిపోవుటయు క్రమశిక్షణ తారుమారగుటయు మనము చూచుచున్నాము; ఇది ఎట్లు జరుగుచున్నది? సంఘము ఎల్లప్పుడును ఈ చెడుతనమునకు లోనగుచుండుటవలన కాదా?

17. భయమును గుంటయు ఉరియు. ఇక్కడ ప్రవక్త ప్రజల పాపములకు విరోధముగా బోధించుచున్నాడు. ఒక్క జనమే కాదు, బహుగా దూరముననున్న అనేక జనములు కూడ కృతజ్ఞతాస్తుతులకు సమృద్ధియైన కారణములు కలిగియుండునని అతడు పూర్వము ప్రకటించెను. ఇప్పుడు అతడు మరొక బోధకు వచ్చుచున్నాడు; ఏలయనగా ఈ మాటలను ముందటి వాటినుండి వేరుచేయవలెనని నేను తలంచుచున్నాను, ఎందుకనగా సంఘమునకు ఉన్నతమైన వర్ధిల్లు కాలమందు కూడ తాము దౌర్భాగ్యులగుదురని దుష్టులు తెలిసికొనునట్లు యెషయా మరల వారిని బెదిరించుచున్నాడు. దుష్టులు తమ నిర్లక్ష్యమును పోషించుకొనుటకై, తమకు ఎంత మాత్రమును చెందని దేవుని వాగ్దానములను తమకు అన్వయించుకొనుట కద్దు; అందువలన ప్రవక్తలు వాటితో బెదిరింపులను కలుపుట వాడుక. ఈ ఉపన్యాసమును యెషయా మిగిలిన దానినుండి వేరుగా, వేరొక సందర్భమున ఇచ్చియుండుటయు సాధ్యమే; ఏలయనగా ప్రవక్తలే గాని ఇతర విద్వాంసులే గాని అధ్యాయములను విభజింపలేదు. వేర్వేరు విషయములు కలిపి ఉంచబడుటయు, కలిపి ఉంచదగినవి విభజింపబడుటయు మనము తరచుగా చూచితిమి; ఇది నిస్సందేహముగా అజ్ఞానముచేతనే జరిగెను. అది ఎట్లున్నను, ప్రవక్త దుష్టులయొద్దకు తిరిగి వచ్చి, వారికి విరోధముగా తీవ్రమును భయంకరమునైన తీర్పును ప్రకటించుచున్నాడు.

"భయము, గుంట, ఉరి" అను ఈ వర్ణన భావములను స్పృశించుటకే ఉద్దేశింపబడినది; ఏలయనగా నాశనము దుష్టులకొరకు వేచియున్నదని ఒకే మాటలో అతడు చెప్పియుండిన యెడల వారు ఎక్కువగా చలించియుండరు. కాని అతడు యూదులను మాత్రమే సంబోధించుచున్నాడా అనుటయందు సందేహమునకు ఆస్కారము కలదు. నా మట్టుకు, ఈ విషయమై ఎక్కువగా వాదించుటకు నేను మొగ్గు చూపను; కాని ఈ బెదిరింపులు ఇతర జనములకును, అతడు వివరముగా ప్రవచించిన సమస్త లోకమునకును కూడ సంబంధించినవని భావించుట ఎక్కువ సంభావ్యమని నేను తలంచుచున్నాను.

భూనివాసీ. "లోకము" అనగా మనము ఇదివరకు వివరించినట్లు యూదులకు తెలిసిన దేశములని గ్రహించుదుము. భావమేమనగా, "నీవు ఇన్ని విధములైన శ్రమలచేత ఒత్తిడి చేయబడుచున్నావు; తప్పించుకొను మార్గమేదియు నీకు లేదు." ఆమోసు ఇట్టి వర్ణననే ఇచ్చుచున్నాడు: "ఒకడు సింహమునకు భయపడి పారిపోగా ఎలుగుబంటి యెదురుపడినట్లును, ఇంటిలో ప్రవేశించి గోడమీద చేయి ఆనించగా పాము కరచినట్లును ఉండును." (ఆమోసు 5:19.) యుద్ధమునుండి తప్పించుకొనిన మోయాబీయులపైకి సింహములు పంపబడునని యెషయా పూర్వము చెప్పెను. (యెషయా 15:9.) దుష్టులను శిక్షించుటకు దేవునికి అంతులేని వివిధ శిక్షాదండములు కలవు. అది ఇట్లు చెప్పినట్లున్నది: "దేవుని హస్తమునుండి నీవు తప్పించుకొనజాలవని తెలిసికొనుము; ఏలయనగా వారి నేరములకు ప్రతీకారము చేయుటకు ఆయనకు వివిధ మార్గములు కలవు; ఆ ప్రకారము అనేక ఉపాయములచేత తప్పించుకొందుమని నమ్మినవారిని ఆయన పట్టుకొనును. యుద్ధమునుండి తప్పించుకొనినవాడు ఆకలిచేత బాధపడును; ఆకలినుండి విడుదలపొందినప్పుడు మరియొక విపత్తును ఎదుర్కొనును; నిన్ను చిక్కించుకొనుటకు నాలుగు వైపులను వలలు పన్నబడినట్లుండును."

ఉన్నతమైన కిటికీలు తెరవబడియున్నవి, భూమియొక్క పునాదులు కదలుచున్నవి. వారు దేవుని ప్రతీకారమునుండి తప్పించుకొనుట అసాధ్యమని ఇదివరకే చెప్పబడినదానిని ఈ వాదము స్థిరపరచుచున్నది; ఏలయనగా ఆకాశముయొక్క మహోన్నత శిఖరమునుండి భూమియొక్క అగాధములవరకు ఆకాశమునందును భూమియందును దానికి స్వేచ్ఛాగమనమును ఆయన సిద్ధపరచియున్నాడు. అతడు జలప్రళయమును సూచించుచున్నాడని కొందరు తలంతురు (ఆదికాండము 7:11); అయితే నా అభిప్రాయములో భావము మరింత సరళమైనది, అనగా దేవుని కోపము పైనను క్రిందను బయలుపరచబడును; అది ఇట్లు చెప్పినట్లున్నది: "మనుష్యులు ఎటు కన్నులెత్తి చూచినను నాశనమే తప్ప మరేమియు చూడకుండునట్లు, వారిపై తన ప్రతీకారమును తీర్చుటకు ప్రభువు ఆకాశమును భూమిని ఆయుధపరచును."

19. భూమి బద్దలైపోయెను. శిక్షలను వర్ణించుటలో అతడు వివిధ వ్యక్తీకరణ రీతులను ఉపయోగించి దానిని తీవ్రతరము చేయుచున్నాడు. ఈ "కదలిక"కు కారణమును, అనగా మనుష్యులు తమ పాపములచేత తమ మీదికి అట్టి నాశనమును తెచ్చుకొనిరనుటను, కొంచెము తరువాత అతడు సూచించును. ఇప్పుడు ఈ కీడు సాధ్యము కానిదని అతడు ప్రకటించుచున్నాడు. ప్రవక్త ఒకే విషయమును వివిధ విధములుగా వివరించునని, స్వభావసిద్ధముగా మిక్కిలి మందముగానున్న మనస్సులను పొడిచి మేల్కొల్పుటకే అట్లు చేయునని మనము ఇదివరకు చెప్పితిమి; ఏలయనగా శరీరమందు దేవుని తృణీకరణకు దారితీయు ఒక నిర్లక్ష్యము కలదు, దానిని మనయందును ఇతరులయందును మనము అతిగా అనుభవించుచున్నాము. కాబట్టి ప్రవక్తలు తమ పాపములలో నిర్లక్ష్యముగా నిద్రించుచున్నవారిని మేల్కొల్పుటకై తమ శైలిని అలంకరింతురు; వాక్చాతుర్యము గలవారని తలంపబడుటను గూర్చి వారికి శ్రద్ధ ఉండుటవలన కాదు, తమ శ్రోతలను మరింత జాగ్రత్తపరచి వారిని మర్మస్థానమున పొడుచుటకే. కాబట్టి ఈ వచనములు నిండియున్న అలంకారములును, శైలిలోని ప్రకాశమానములైన రూపకములును, వివిధ విధములుగా ప్రకటింపబడిన బెదిరింపులును భయములును ఇందువలననే; నిర్లక్ష్యులు మేల్కొనవలెనన్నదే అన్నిటి ఉద్దేశము.

ఇప్పుడు, ఈ బోధ దుష్టులకే పరిమితము చేయబడవలెను; భక్తిపరులు ఈ కీడులనుండి తప్పింపబడినందువలన కాదు, ఏలయనగా వారును ఇతర మనుష్యులవలె బాధింపబడుదురు; కాని భక్తిపరులు దేవునిలో ఆశ్రయము పొంది ఆయనపైననే పూర్తిగా ఆనుకొనునప్పుడు వారు ఈ విధముగా కదలింపబడరు, ప్రతి దాడికి ఎదురుగా దృఢముగాను స్థిరముగాను నిలుతురు; దేవుని తీర్పులను తృణీకరించి అపరాధమందు హద్దులేని స్వేచ్ఛ తీసికొనిన దుష్టులు భయపడి బెదరుదురు, వారికి ఎన్నడును విశ్రాంతి దొరకదు.

20. గుడారమువలె తొలగింపబడును. భూమియొక్క స్థానమునందు ఏదో మార్పు కలుగునని దీని భావము కాదు; కాని ఈ మాటలు మనము ఇదివరకు చెప్పినట్లు మనుష్యులను గూర్చినవిగా గ్రహింపవలెను; అది రాజత్వమును క్రమబద్ధమైన పరిపాలనయును ఉండవని చెప్పినట్లున్నది. సంక్షేపముగా, పదియవ అధ్యాయములో తాను చెప్పిన మార్పులను వర్ణించుటయే అతని ఉద్దేశము.

దాని అతిక్రమము దానిమీద భారముగా నుండును. "భూమి తన దోషముచేత భారముగొనియున్నది" అని అతడు చెప్పునప్పుడు, ఈ కారణమును మిక్కిలి సముచితముగా ఇచ్చియున్నాడు; అనగా దేవుడు కారణములేక మనుష్యులపై ఎన్నడును కోపపడడని మనము గ్రహించుటకే; ఏలయనగా మనము అనుభవించు సమస్త కీడులకు కర్తలము మనమే. దేవుడు స్వభావముచేత దయచూపువాడు, తండ్రి ప్రేమతో మనలను చూచువాడు; కాబట్టి మనము కఠినముగాను తీవ్రముగాను చూడబడుట మన స్వంత తప్పిదమే, ఆయనను నిందించుటకు మనకు కారణమేమియు లేదు.

అది పడిపోవును, మరల లేవదు. ఈ కీడులకు ప్రతిక్రియ ఉండదని కొంచెము ముందు సంక్షేపముగా చెప్పినదానిని అతడు చివరకు మరల చెప్పుచున్నాడు. దీనిని యూదులకు సంబంధించినదిగా కొందరు తలంతురు; వారి పరిపాలన రూపమంతయు తొలగింపబడెను, అందువలన వారు నలుగగొట్టబడి చెదరగొట్టబడిరి, మనుష్యుల వరుసలో కూడ వారు దాదాపు లెక్కింపబడలేదు. కాని నేను మరింత విశాలమైన వ్యాఖ్యానము ఇచ్చుచున్నాను, అనగా లోకముయొక్క శ్రమలు ఎంత తీవ్రముగా నుండునంటే అది తన మొదటి స్థితికి పునరుద్ధరింపబడజాలదు. మనుష్యులు ఎల్లప్పుడును ప్రతికూల సంఘటనలతో పోరాడుదురు, వారి మనస్సులు ధైర్యముతో నిండియుండును. విపత్తులను సహించిన తరువాత కొంత ఊపిరి తీసికొనుటకు అవకాశముండునని వారు తలంచి, తప్పుడు ఆశలచేత వారి మనస్సులు ఉబ్బిపోవును; కాబట్టి అవి నిరాధారమైన ఆశచేత ఇకమీదట తమను తామే మోసపరచుకొనకుండునట్లు ప్రవక్త వాటిని తొలగించుచున్నాడు. అయినను యెషయా ఇదివరకు చేసిన మినహాయింపును ఈ సాధారణ ప్రకటన తొలగించదని గమనింపవలెను.

21. ఆ దినమున జరుగును. ఈ భాగము అనేక వ్యాఖ్యాతల మనస్సులను వేధించియున్నది, వేర్వేరు రచయితలు వేర్వేరు వ్యాఖ్యానములను ఇచ్చిరి. ఇది సూర్యనక్షత్రములను గూర్చినదని కొందరును, దుష్టులతో కూడ శిక్షింపబడబోవు సైతానులను గూర్చినదని మరికొందరును తలంతురు. యూదులకు దేవుడు విశేషమైన ఆధిక్యతను అనుగ్రహించియుండెననియు, వారిని గూర్చినదనియు ఇంకను కొందరు చెప్పుదురు. కాని ఆ వ్యాఖ్యానములలో దేనిని నేను అంగీకరింపజాలను. కాబట్టి సరళమైన నిజమైన భావము నాకు ఇట్లు కనబడుచున్నది: దేవుని ఆ శిక్షాదండములనుండి మినహాయింపబడునంత ఉన్నతమైన అధికారమేదియు ఉండదు; వారు మేఘములకంటె పైకి తమను ఉన్నతపరచుకొనినను దేవుని హస్తము వారిని చేరును; కీర్తనయందు చెప్పబడినట్లు,

399 "Nous n'avons raison aucune d'accuser celuy qui nous frappe;" — "మనలను కొట్టువానిని నిందించుటకు మనకు ఏ కారణమును లేదు."

"నీ ఆత్మయొద్దనుండి నేనెక్కడికి పోవుదును? నీ సన్నిధినుండి నేనెక్కడికి పారిపోవుదును? ఆకాశమునకెక్కినను నీవు అక్కడ ఉన్నావు; అరుణోదయపు రెక్కలు కట్టుకొని సముద్రపు అవతలి భాగములలో నివసించినను, అక్కడను నీ హస్తము నన్ను వెంబడించును." కీర్తన 139:7-10.

యెహోవా ఉన్నతస్థలములోని సైన్యమును దర్శించును. ఇది ఒక రూపకము; దీనిచేత అతడు లోకమందు నక్షత్రములవలె ప్రకాశించుచు మెరయు రాజులను అధిపతులను సూచించుచున్నాడు; తరువాత భూరాజులమీద అని చేర్చి ఈ రూపకమును ప్రత్యక్ష భాషలో వివరించుచున్నాడు; ఏలయనగా వారిని వేర్వేరు విషయములను గూర్చి మాటలాడుచున్నట్లు వేరుచేయవలెనని నేను తలంచను, గాని ఒకే ప్రకటన పునరుక్తి చేయబడెననియు, తరువాతి వాక్యము మునుపటిదానిని వివరించుననియు తలంచుచున్నాను. అయితే దీనిని ఇట్లు వివరించుట మేలని కొందరు తలంచవచ్చును: "అతడు భూరాజ్యములను దర్శించును," అనగా మనుష్యుల స్థాయిని మించినట్లు కనబడు వాటినే; ఏలయనగా కొన్ని వస్తువులు ఇతరులకంటె ఎంతగా పైకెత్తబడునంటే అవి సాధారణ స్థాయికి చెందనివిగా కనబడును. దర్శించుట అను పదము శిక్షకు సంబంధించియుండవలెను, సందర్భమే దీనిని స్పష్టముగా చూపుచున్నది.

22. వారు ఒకచోట సమకూర్చబడి చెరసాలలో మూయబడుదురు. వచనము ప్రారంభములోనే అతడు తన విషయమును కొనసాగించుచున్నాడు. వ్యక్తీకరణ రూపకముగా నున్నది; ఏలయనగా వారందరు చెరపట్టబడినవారు కారు, కాని ఒకడు తాను జయించిన శత్రువులను తన చేతిలో పట్టుకొనియున్నట్లు దేవుడు వారిని దాస్యమునకు తగ్గించెను. కాబట్టి చెరపట్టబడినవారు సాధారణముగా మూయబడునట్లు శత్రువులను చెరసాలలో మూయు జయశీలిగా అతడు దేవుని చూపుచున్నాడు. దేవుడు వారిని విడిచిపెట్టి వారిపట్ల ఏదో ఓర్పు చూపునంతకాలము మనుష్యులు ఆయననుండి పారిపోవునట్లును ఆయనను తృణీకరించునట్లును ఉందురని మనమెరుగుదుము; ఈ కారణముచేతనే వారు తమ సంఖ్యాబలముచేత తమను ఓదార్చుకొనకుండునట్లు గుంపులుగా చెరసాలలో వేయబడుదురని ఆయన బెదిరించుచున్నాడు.

తరువాత వారు దర్శింపబడుదురు. కొంతకాలమైన తరువాత "వారు దర్శింపబడుదురు" అని అతడు చేర్చునప్పుడు అది కేవలము వాగ్దానము కాదు, ఈ భావముగల ఒక బెదిరింపును కూడ కలిగియున్నది: "మునుపు వారు తమ మొండితనముచేత దేవుని పరిహసించి పాపమొనర్చు కాలమును అతిగా పొడిగించినట్లు, దేవుడును తొందరపడకుండ శిక్షించును, చివరకు ఆలస్యముగానైనను తమ శ్రమల కారణమును వారు గ్రహించునంతవరకు." ఈ ప్రకారము లౌకిక న్యాయాధిపతులు తమను నొప్పించిన దుర్జనులను తమ సముఖమునకు రానీయక, వారిని చీకటిలోను మురికిలోను పడవేసి, వారి మొండితనమును అణచుటకై క్రమక్రమముగా వారిని క్షీణింపజేయుట తరచుగా జరుగును. మరల, దేవుడు లోకమును దర్శించు విధములు రెండు గలవు, అనగా దుష్టులను శిక్షించునప్పుడు, లేక ఏర్పరచబడినవారికి తండ్రి కరుణా చిహ్నములను చూపునప్పుడు; కాబట్టి ఇక్కడ దర్శించుట అను పదము "కటాక్షించుట" అని అర్థమిచ్చుచున్నది; ఈ విధముగా ప్రవక్త బెదిరింపుయొక్క కఠినతను తగ్గించుచున్నాడు. ఈ శ్రమలమధ్య భక్తిపరుల హృదయములు క్రుంగిపోకుండునట్లు వాటికి ఆధారము కలుగవలసియుండెను; కాబట్టి వారి నిమిత్తమై వివిధ బెదిరింపుల తరువాత ప్రవక్తలు ఓదార్పులను చేర్చుట వాడుక. ఈ ప్రకటనలు విశ్వాసులకు ఆధారముగా ఉద్దేశింపబడినవి గనుక అవి నిస్సందేహముగా యూదులకు, ముఖ్యముగా విశ్వాసము కనబడిన వారికి చెప్పబడినవి, లేక మరి యెక్కడను అది కనబడలేదనవచ్చును.

400 "ఉన్నతస్థలముయొక్క సైన్యము 'ఆకాశసైన్యము'తో ఒకటియేనని వ్యాఖ్యాతలు సాధారణముగా భావించిరి, కాబట్టి దాని భావము నక్షత్రములు (జెరోము), లేక దూతలు (అబెన్ ఎజ్రా), లేక రెండును (గెసేనియస్) అయియుండవలెనని. గ్రోటియస్ దీనిచేత అష్షూరులో పూజింపబడిన ఆకాశగోళములయొక్క ప్రతిమలను గ్రహించును. గెసేనియస్ ఇక్కడ పతనమైన దూతల శిక్షకు సూచన కనుగొనును, తరువాత యూదుల దయ్యముల విజ్ఞానము యెషయా కాలమునకు తరువాతిదైనందున ఇది ఈ భాగము ఇటీవలి కాలమునకు చెందినదనుటకు నిదర్శనమని చెప్పును. ఆకాశసైన్యములకు సూచన ఏదైనా ఇక్కడ ఉన్నదా అన్నది సందేహించదగినది." — అలెగ్జాండర్

401 "ప్రభువు ఉన్నతులైనవారి సైన్యమును శిక్షించును. (హెబ్రీ: దర్శించును.)" — ఇంగ్లీషు అనువాదము.

అనేక దినములైన తరువాత. ఇదియు గమనింపదగినదే. ఇది భక్తిపరుల విశ్వాసమును పరీక్షించుటకు ఉద్దేశింపబడినది; ఏలయనగా మనము మన కోరికలలో తొందరపడుదుము, దేవుడు తన వాగ్దానములను వెంటనే నెరవేర్చవలెనని కోరుదుము; ఆయన ఆలస్యము చేయుచున్నాడని ఫిర్యాదు చేయుదుము, ఏ ఆలస్యమును సహింపజాలము. కాబట్టి ఆ కనికరముకొరకు ఓపికతో వేచియుండుట మన కర్తవ్యము; ఎంత దీర్ఘమైన ఆలస్యమైనను మనము ధైర్యము కోల్పోకూడదు. అయినను ఇది అందరికి సంబంధించినది కాదని కూడ గమనింపవలెను; ఏలయనగా కొంచెము ముందు మనము చూచినట్లు, చిన్న శేషమును మాత్రమే రక్షింపవలెనని దేవుడు నిశ్చయించెను; మనలను దర్శించు దేవుని మనము కలిసికొనునట్లు, నెమ్మదిగాను దీర్ఘకాలము సాగునట్టియు శిక్షలచేత మనము తగ్గింపబడి, మనలను మరింత ఉత్సాహపరచవలెను.

23. చంద్రుడు సిగ్గుపడును. ప్రవక్త యూదులపై మరింత కోపించి, సూర్యచంద్రనక్షత్రములు వారి అవిశ్వాసమునుగూర్చి సిగ్గుపడునని, మనుష్యులే కాదు మాటలేని సృష్టిజీవులు కూడ వారిని అసహ్యించుకొనునని చెప్పుచున్నాడని అనేక వ్యాఖ్యాతలు తలంతురు; కాని ఇది ప్రవక్తయొక్క భావమునకును ఉద్దేశమునకును బహుదూరమైనదిగా కనబడుచున్నది. క్రిందటి వచనములో తాను సూచనగా చెప్పిన ఓదార్పునే అతడు కొనసాగించుచున్నాడనుటలో నాకు సందేహము లేదు; "ప్రభువు తన ప్రజలను దర్శించి సంఘమును దాని అపవిత్రతనుండి శుద్ధిచేయునప్పుడు, తన తేజస్సుచేత సూర్యనక్షత్రములను మరుగుపరచునంత ప్రసిద్ధమైన రాజ్యమును ఆయన స్థాపించును." ఈ వ్యక్తీకరణరీతిని ప్రవక్తలు తరచుగా ఉపయోగింతురు, దానిని మనము ఇదివరకు చూచితిమి. కాబట్టి దేవుడు సీయోను పర్వతముపై మీ రాజ్యమును స్థాపించునప్పుడు, జనము పునరుద్ధరింపబడుటలో దాని వైభవము ఎంత గొప్పగా నుండునంటే మనుష్యుల కన్నులను మిరుమిట్లు గొలుపు ఆ వస్తువులు దానితో పోల్చినప్పుడు మసకబారును; దీనిని వ్యక్తపరచుటకై ప్రకాశమందు అన్నిటిని మించిన ఆ వస్తువులను అతడు పేర్కొనెను.

సైన్యములకధిపతియగు యెహోవా సీయోను పర్వతముమీద ఏలునప్పుడు. ఏలుట అను పదము దేవుని ప్రతీకారమును సూచించునని కొందరు తలంతురు; కాని ఇది యథార్థము కాదు, ఏలయనగా న్యాయాధిపతి పదవిని నిర్వహించునప్పుడు ప్రభువు ఏలునని చెప్పబడినను, "సీయోను పర్వతముపై దేవుని ఏలుబడి" అను సంయుక్త వాక్యము ఎల్లప్పుడును కనికరమును రక్షణను సూచించును. అతడు సంఘము పునరుద్ధరింపబడుటను గూర్చి మాటలాడుచున్నాడు, కాబట్టి ఈ సంగతులు క్రీస్తునందు మాత్రమే నెరవేరునని అనుసరించును.

మరియు తన పెద్దల యెదుట మహిమ. "పెద్దలను" ప్రత్యేకముగా పేర్కొనుటలో అతడు లేఖనములో తరచుగా ఉపయోగింపబడు ఒక అలంకార ప్రయోగమును వాడుచున్నాడు, దానిచేత సంఘములోని ప్రధాన భాగము దాని సంపూర్ణ శరీరమునకు బదులుగా తీసికొనబడును. అయినను "పెద్దలు" అను పదముచేత యాజకులను మాత్రమే కాక, క్రమశిక్షణను నీతిని పర్యవేక్షించు ఇతర పాలకులను కూడ, ఎవరి మితభావముచేతను వివేకముచేతను ఇతరులు నడిపింపబడవలెనో వారిని అతడు సూచించుటకు ప్రత్యేకమైన ఉద్దేశము లేకపోలేదు. వారి పేరుక్రింద అతడు జనమంతటిని చేర్చుచున్నాడు; వారు సంపూర్ణ శరీరమునకు ప్రాతినిధ్యము వహించుటవలన, సామాన్యజనులు కొంతవరకు వారి నీడక్రింద దాగియుండుటవలన మాత్రమే కాదు, భవిష్యత్తులో పునరుద్ధరణ కలుగునని విశ్వాసులు ఆశించునట్లుగాను కూడ; ఏలయనగా చెదరిన జనసమూహము అంగవిహీనమైన శరీరమువలె లేక గందరగోళమైన రాశివలె విడువబడిన యెడల అది అంతగా లేక ఏ మాత్రమును ప్రయోజనకరముగా నుండదు. "మరియు తన పెద్దల యెదుట" అను వాక్యమును అతడు కారణములేకుండ వాడలేదు, దేవుని శక్తి కన్నులకు కనబడునట్లును ప్రస్ఫుటముగా ప్రదర్శింపబడునని యూదులు తెలిసికొనునట్లు; అది శరీరేంద్రియములచేత గ్రహింపబడునని కాదు, విశ్వాసముచేతనే. ఆయన తాను మనతో ఉన్నాడని మనము అనుభవించునట్లు ఏలును; దీనిని మనము గ్రహింపకున్న యెడల అది మనకు ఏ ఓదార్పును ఇయ్యదు.

402 "Des enfans de Dieu;" — "దేవుని పిల్లలలో."

మహిమ. మహిమ అనుటకు బదులుగా కొందరు "మహిమగా" అనియు, మరికొందరు "మహిమగలదిగా" అనియు చదువుదురు. నేను దీనిని కేవలము నామవాచకముగా తీసికొనుట మేలని భావింతును, అయినను అర్థములో భేదము స్వల్పమే. క్రీస్తు రాజ్యము స్థాపింపబడినప్పుడు దేవుని వైభవమును మహిమయు ఎంత గొప్పవగునో అతడు చూపుచున్నాడు, ఏలయనగా ప్రకాశమానమైనదంతయు మరుగుపడవలెను, క్రీస్తు మహిమ మాత్రమే ఉన్నతమైన ప్రముఖమైన స్థానమును పొందవలెను. దీనినుండి సమస్త సృష్టి లోబడియుండి ఆయన ఒక్కడే మన కన్నుల ముందు ప్రకాశించునప్పుడే దేవుడు తన న్యాయమైన హక్కులను తనకు చెల్లవలసిన ఘనతను పొందునని అనుసరించును.

403 "మరియు ఆయన పెద్దల యెదుట మహిమగా; (లేక, ఆయన పెద్దల యెదుట మహిమ యుండును.)" — ఇంగ్లీషు అనువాదము. "ఆయన పెద్దల యెదుట ఆయన మహిమపరచబడును." — లోత్. "మరియు ఆయన పెద్దల యెదుట మహిమ యుండును." — అలెగ్జాండర్