అపొస్తలుల కార్యములు 7

అపొస్తలుల కార్యములు 7

అపొస్తలుల కార్యములు 7:1-4

1. అప్పుడు ప్రధానయాజకుడు–ఈ సంగతులు ఈలాగున్నవా? అని అడిగెను. 2. అందుకతడు ఇట్లనెను–సహోదరులైన మనుష్యులారా, తండ్రులారా, వినుడి. మన పితరుడైన అబ్రాహాము హారానులో కాపురముండకమునుపు మెసపొతమియలో ఉన్నప్పుడు మహిమగల దేవుడు అతనికి ప్రత్యక్షమై, 3. –నీవు నీ దేశములోనుండియు నీ బంధువుల మధ్యనుండియు బయలుదేరి, నేను నీకు చూపింపబోవు దేశమునకు రమ్మని అతనితో చెప్పెను. 4. అప్పుడతడు కల్దీయుల దేశములోనుండి బయలుదేరి హారానులో కాపురముండెను. అతని తండ్రి చనిపోయిన తరువాత, దేవుడు అక్కడనుండి మీరిప్పుడు కాపురమున్న యీ దేశములోనికి అతనిని తీసికొనివచ్చెను.

1. ప్రధానయాజకునియందును మహాసభయందును ఇంకను న్యాయము యొక్క కొంత ఛాయ కనబడుచున్నది; అయినను అతని మాటలలో మిక్కిలి అన్యాయమైన పక్షపాతము ఉన్నది. ఏలయనగా అతడు ఈలాగు బోధించుటకు స్తెఫనునకు గల కారణమేమని అడుగుటలేదు, న్యాయమును సమర్థించుకొనుటకు అతనికి అవకాశమియ్యుటలేదు (అయినను అదియే ముఖ్యమైనది); గాని ఆ మాటలు ఏవైనను, స్తెఫను వాటిని పలికెనా లేదా అని మాత్రమే ఖచ్చితముగా అడుగుచున్నాడు. ఈ దినమున పోపు మతస్థులును అదే విధముగా, అది ఏ సిద్ధాంతమో, అది లేఖనములనుండి రుజువుచేయబడగలదో లేదో అని అడుగరు; గాని ఎవడైనను తమ మూఢనమ్మకములకు విరోధముగా గొణుగుటకు తెగించెనా అని మాత్రమే విచారించుదురు; అతడు దోషిగా నిరూపింపబడిన వెంటనే వారతనిని కాల్చివేయవలెనని వారి ఉద్దేశము. మరియు స్తెఫను ఇచ్చిన ప్రత్యుత్తరము మొదటి చూపునకు అసంబద్ధమైనదిగాను అవివేకమైనదిగాను కనబడవచ్చును. అతడు మొట్టమొదటి ఆరంభమునుండి మొదలుపెట్టుచున్నాడు; తరువాత ఒక దీర్ఘమైన వృత్తాంతమును చెప్పుచున్నాడు; అందులో ప్రస్తుత విషయమును గూర్చిన ప్రస్తావన దాదాపు ఏమియు లేదు; మరియు విషయమునకు ఏమాత్రము సంబంధములేని అనేక మాటలు పలుకుటకంటె గొప్ప దోషము మరియొకటి ఉండజాలదు. అయితే ఈ దీర్ఘ ప్రసంగమును క్షుణ్ణముగా పరిశీలించువాడెవడైనను అందులో అనవసరమైనదేదియు లేదని కనుగొనును; మరియు విషయము కోరుచున్నట్టుగానే స్తెఫను మిక్కిలి సందర్భోచితముగా మాటలాడుచున్నాడని స్పష్టముగా గ్రహించును. మతమును దేవుని ఆరాధనను కూలద్రోయ ప్రయత్నించిన మతభ్రష్టుడని (లేక తిరుగుబాటుదారుడని) అతనిమీద నేరము మోపబడెను; కాబట్టి పితరులు ఎల్లప్పుడును ఆరాధించిన ఆ దేవునినే తాను అంటిపెట్టుకొనియున్నానని అతడు శ్రద్ధగా నొక్కిచెప్పుచున్నాడు; ఈ విధముగా భక్తిహీనమైన మతభ్రష్టత్వమను నేరమును తనమీదనుండి త్రోసివేయుచున్నాడు. మరియు తన శత్రువులు ధర్మశాస్త్రమునుగూర్చిన ఆసక్తిచేత ఏమాత్రమును ప్రేరేపింపబడలేదని అతడు తెలియజేయుచున్నాడు; ఏలయనగా దేవుని మహిమను వృద్ధిచేయుటయే తమ ఏకైక ఉద్దేశమన్నట్టు వారు నటించుచుండిరి; కాబట్టి అతడు ఈ అబద్ధపు అతిశయమును వారినుండి లాగివేయుచున్నాడు. మరియు వారు ఎల్లప్పుడును పితరులను తమ నోట పలుకుచుండిరి గనుక, తమ జనము యొక్క ఘనతను బట్టి ఉప్పొంగియుండిరి గనుక, దీనినిబట్టి గర్వించుటకు వారికి ఏ కారణమును లేదనియు, పితరుల భ్రష్టతలు ఎంతో గొప్పవియు ఎన్నెన్నో అనేకమైనవియునై యుండెను గనుక వారు సిగ్గుపడి తగ్గింపబడవలసినదనియు స్తెఫను తెలియజేయుచున్నాడు.

364 "Sed tanum hoc quaerint," గాని వారు అడుగు ఏకైక సంగతి ఏదనగా. 365 "Vulcano devoveant," అతనిని వల్కనునకు (అగ్నిజ్వాలలకు) సమర్పింతురు. 366 "Et extra rem vagari," మరియు విషయమునుండి దారితప్పి తిరుగుట. 367 "Apposito," సందర్భోచితముగా. 368 "Sedulo igitur inculcat," కాబట్టి అతడు దృఢముగా స్థాపించుచున్నాడు. 369 "Ita impiae defectiones cremen avertit," ఈ విధముగా అతడు భక్తిహీనమైన మతభ్రష్టత్వమను నేరమును త్రోసివేయుచున్నాడు.

వ్యాజ్యము యొక్క ముఖ్య విషయమును గూర్చి చెప్పవలెనంటే, ప్రశ్న ఆలయమును ఆచారములను గూర్చినదై యుండెను గనుక, ఏ ఆలయమైనను ఉండకమునుపే, మోషే పుట్టకమునుపే, వారి పితరులు దేవునిచేత ప్రత్యేకమైన ప్రజగా ఏర్పరచబడిరని అతడు స్పష్టముగా దృఢపరచుచున్నాడు; అంత దూరమునుండి తేబడిన ఆ ఉపోద్ఘాతము లేక ఆరంభము ఈ ఉద్దేశమునకే సంబంధించినది. రెండవదిగా, దేవుడు మోషే ద్వారా ఇచ్చిన బాహ్య ఆచారములన్నియు పరలోక మాదిరి ప్రకారము రూపింపబడినవని అతడు వారితో చెప్పుచున్నాడు.

దీనినిబట్టి ఆచార సంబంధమైన ధర్మశాస్త్రము మరియొక ఉద్దేశమునకు సంబంధించినదనియు, సత్యమును విడిచిపెట్టి కేవలము సూచనలయందే నిలిచిపోవువారు అవివేకముగాను అక్రమముగాను ప్రవర్తించుచున్నారనియు స్పష్టమగుచున్నది. చదువరులు స్తెఫను యొక్క ప్రసంగమంతటిని ఈ అంశములకు అన్వయించినయెడల, వ్యాజ్యమునకు చక్కగా సరిపోనిదేదియు అందులో వారికి కనబడదు; దీనిని నేను చివరను మరల సంక్షిప్తముగా వివరించెదను. అయినను ప్రసంగమంతటి యొక్క ఆ ఉద్దేశము, గమనింపదగిన సంగతులన్నిటిని మనము సంక్షిప్తముగా చర్చించుటకు అడ్డము కాదు.

2. సహోదరులైన మనుష్యులారా, తండ్రులారా. మహాసభలో కూర్చుండినవారు అధికభాగము క్రీస్తునకు ప్రమాణపూర్వక శత్రువులని స్తెఫను చూచినను, జనుల సాధారణ పరిపాలన వారికే చెందియుండెను గనుక, దేవుడు ఇంకను విసర్జింపని సంఘముపై వారికి పర్యవేక్షణ యుండెను గనుక, మర్యాద నిమిత్తము వారిని తండ్రులని పిలుచుటకు అతడు భయపడుటలేదు. దీనిద్వారా అతడు ముఖస్తుతిచేసి అనుగ్రహమును సంపాదించుకొనుటలేదు; గాని ఆ క్రమము మారి వారి అధికారము వారినుండి తీసివేయబడువరకు, దేవునిచేత నియమింపబడిన క్రమమునకును పరిపాలనకును అతడు ఈ ఘనతను ఇచ్చుచున్నాడు. అయినను వారు కలిగియుండిన పదవిపట్ల గౌరవము అతనిని ఆటంకపరచుటలేదు, అతని నోరు మూయుటలేదు; అతడు స్వేచ్ఛగా వారితో విభేదించుచున్నాడు. దీనివలన, పోపు మతస్థులు ఎంత హాస్యాస్పదులో కనబడుచున్నది; వారి నిర్ణయములు ఎంత దుష్టమైనవైనను వాటికి మనము సమ్మతించునట్లు మనలను బలవంతపెట్టవలెనని, వారు కల్పించిన శూన్యమైన వ్యర్థమైన బిరుదులకు మనలను కట్టివేయగోరుచున్నారు.

మహిమగల దేవుడు. ఈ ఆరంభముచేత, పితరులు అనుసరించిన నిజమైన మతము విషయములో తాను వారితో విభేదించుటలేదని అతడు తెలియజేయుచున్నాడు; ఏలయనగా మతమంతయు, దేవుని ఆరాధన, ధర్మశాస్త్ర సిద్ధాంతము, ప్రవచనములన్నియు దేవుడు అబ్రాహాముతో చేసిన ఆ నిబంధనమీదనే ఆధారపడియుండెను; కాబట్టి దేవుడు అబ్రాహామునకు ప్రత్యక్షమాయెనని స్తెఫను ఒప్పుకొనినప్పుడు, ఆ మొదటి ప్రత్యక్షతనుండి ఒక ఊటనుండివలె ప్రవహించు ధర్మశాస్త్రమును ప్రవక్తలను అతడు అంగీకరించుచున్నాడు. మరియు మహిమకు యోగ్యుడైనవాడు ఆయన ఒక్కడే గనుక, అబద్ధమైన కల్పిత దేవతలనుండి ఆయనను వేరుపరచుటకు అతడు ఆయనను మహిమగల దేవుడని పిలుచుచున్నాడు.

370 "Simulabant enim nihil sibi esse propositum quam," ఏలయనగా తమ ఏకైక ఉద్దేశము ఇదేనని వారు నటించిరి.

మెసపొతమియలో ఉన్నప్పుడు. తిగ్రిస్ యూఫ్రటీసు నదుల మధ్యనున్న ప్రదేశము ఈ పేరుతో పిలువబడునని అందరికిని బాగుగా తెలిసినదే. మరియు హారానులో కాపురముండకమునుపు అని అతడు చెప్పుచున్నాడు; ఏలయనగా దైవోక్తిచేత హెచ్చరింపబడిన అబ్రాహాము కల్దీయనుండి హారానునకు వలసపోయెను; అది మెసపొతమియలోని ఒక పట్టణము, క్రాసస్ మరియు రోమా సైన్యము యొక్క సంహారమునుబట్టి ప్రసిద్ధికెక్కినది; అయితే అది అరేబియాలోని పట్టణమని ప్లినీ చెప్పుచున్నాడు. మరియు ఈ స్థలములో కల్దీయ మెసపొతమియ అను పేరులో చేర్చబడుట ఆశ్చర్యము కాదు; ఏలయనగా తిగ్రిస్ యూఫ్రటీసు నదులచేత చుట్టబడిన ఆ ప్రాంతము [మెసపొతమియ] సరిగా చెప్పవలెనంటే రెండు నదుల మధ్యనున్న దేశమైనను, దేశముల వర్ణనను వ్రాయువారు అష్షూరును కల్దీయను రెండింటిని ఈ పేరుతోనే పిలుచుదురు.

సారాంశమిదే: దేవునిచేత ఆజ్ఞాపింపబడిన అబ్రాహాము తన దేశమును విడిచిపెట్టెను; ఈ విధముగా అతడు స్వదేశములో తనకు దానంతటదే అర్పింపబడిన దానిని వెదకుచుండగా, దేవుని కేవల మంచితనముచేత ముందుగానే ఆదుకొనబడెను. యెహోషువ యొక్క చివరి అధ్యాయమును చదువుడి. అయితే మోషే వృత్తాంతము దీనితో కొంత విభేదించుచున్నట్టు కనబడుచున్నది; ఏలయనగా ఆదికాండము 11వ అధ్యాయము చివరి భాగములో, అబ్రాహాము తన ఇంటిని విడిచిపెట్టి కాపురముండుటకు మరియొక దేశమునకు వెళ్లెనని తెలియజేసిన తరువాత, 12వ అధ్యాయము ఆరంభములో దేవుడు అబ్రాహాముతో మాటలాడెనని అతడు చేర్చుచున్నాడు. దీనికి సులభముగా జవాబు చెప్పవచ్చును; ఏలయనగా మోషే ఈ తరువాతి స్థలములో అబ్రాహాము బయలుదేరిన తరువాత జరిగినదానిని వివరించుటలేదు; గాని అబ్రాహాము ఆలోచనలేకుండా తన ఇంటిని విడిచిపెట్టి ఇతర దేశములలోనికి తిరుగులాడెనని ఎవడును తలంచకుండునట్లు (చపలులును అవివేకులునైన మనుష్యులు కొన్నిసార్లు చేయునట్లు), అతడు బయలుదేరుటకు గల కారణమును, అనగా మరియొక స్థలమునకు వలసపోవలెనని దేవునిచేత అతడు ఆజ్ఞాపింపబడెనని చూపుచున్నాడు. దైవోక్తి యొక్క మాటలు కూడ ఇంతే భావమును సూచించుచున్నవి. ఏలయనగా అతడు మరియొక దేశములో పరదేశిగా ఉండియుండినయెడల, తన బంధువులను తన తండ్రి ఇంటిని విడిచిపెట్టి తన జన్మభూమినుండి బయలుదేరుమని దేవుడు అతనికి ఆజ్ఞాపించియుండలేడు. కాబట్టి ఈ స్థలము మోషే మాటలతో అద్భుతముగా సరిపోవుచున్నదని మనము చూచుచున్నాము. ఏలయనగా అబ్రాహాము హారానునకు వెళ్లెనని మోషే చెప్పిన తరువాత, ఈ ప్రయాణము మానవ చపలత్వముచేత కాక దేవుని ఆజ్ఞచేత చేపట్టబడెనని చూపుటకు, అతడు ముందు విడిచిపెట్టిన దానిని తరువాత చేర్చుచున్నాడు; ఈ విధమైన మాటలాడు పద్ధతి హెబ్రీయులలో బహుగా వాడుకలో ఉన్నది.

3. నీ దేశములోనుండి బయలుదేరుము. అబ్రాహాము మనస్సును మరింతగా గాయపరచుటకు దేవుడు అనేక మాటలు వాడుచున్నాడు; తన స్వదేశమునుండి వెళ్లగొట్టబడుట దానంతటదే చాలినంత కఠినమైన సంగతి కానట్టు. మరియు అది అతని విశ్వాసమును పరీక్షించుటకు ఉపయోగపడెను; అదే విధముగా దేవుడు అతడు కాపురముండుటకు ఏ దేశమును నిర్ణయింపక, అతనిని సందేహములో నిలిపి, కొంతకాలము కనిపెట్టుకొనియుండునట్లు చేయుట అను ఆ మరియొక సంగతియు అట్టిదే. కాబట్టి అబ్రాహాము విధేయత మరింత మెచ్చుకొనదగినది; ఏలయనగా తన జన్మభూమి యొక్క మాధుర్యము అతనిని ఇష్టపూర్వకముగా, ఒకవిధముగా దేశబహిష్కారములోనికి వెళ్లకుండ ఆపలేదు; మరియు నిశ్చయమైన విశ్రాంతి స్థలమేదియు కనబడకపోయినను, కొంతకాలము అటు ఇటు తిరుగులాడవలెనని ఆజ్ఞాపింపబడినను, దేవుని వెంబడించుటకు అతడు సందేహింపలేదు. దేశమును చూపుట వాయిదా వేయబడుట అతనిని మోసపుచ్చుటకు ఎంతో భిన్నమైనది కాదు.

371 "Migravit," వలసపోయెను. 372 "Geographi," భూగోళశాస్త్రజ్ఞులు. 373 "Leves et inconsiderati homines," చపలులును అవివేకులును.

మరియు అబ్రాహాము ఈ విధముగా అభ్యాసము చేయబడుటయు, ఒకవిధముగా కొద్దికొద్దిగా శిక్షణ పొందుటయు అతనికి ఎంత ప్రయోజనకరమైనదో మనము మన స్వంత అనుభవమువలన నిరంతరము నేర్చుకొనుచున్నాము. అనేకులు భక్తిగల ఆసక్తిచేత గొప్ప కార్యములను ప్రయత్నించుటకు నడిపింపబడుదురు; గాని కొంతసేపటికే, వారి ఉత్సాహము చల్లారిన వెంటనే, తమ ఉద్దేశమునుగూర్చి వారు పశ్చాత్తాపపడుదురు; కాడినుండి తమ మెడలను తప్పించుకొనుటకు సంతోషముగా కోరుదురు.

కాబట్టి అబ్రాహాము తాను విడిచిపెట్టిన సంగతులను జ్ఞాపకము చేసికొనుటవలన తన పరుగు మధ్యలో సొమ్మసిల్లకుండునట్లు, అతడు దేనినైనను చపలముగాను ఆలోచనలేకుండను చేపట్టకుండునట్లు, అతడు ఆరంభించిన వెంటనే దేవుడు అతని మనస్సును క్షుణ్ణముగా జల్లించి పరీక్షించుచున్నాడు. గోపురము కట్టుటను గూర్చి క్రీస్తు మనయెదుట ఉంచిన ఉపమానము ఈ ఉద్దేశమునకే ఉపయోగపడుచున్నది, (లూకా 14:28.) ఏలయనగా కట్టుట ఆరంభించిన తరువాత సిగ్గుతో దానిని విడిచిపెట్టవలసివచ్చునట్లు కాకుండ, మనము మొదట వ్యయమును లెక్కచూచుకొనవలెనని ఆయన బోధించుచున్నాడు. మరియు తన స్వదేశములోనుండి బయలుదేరి దూరదేశమునకు వెళ్లవలెనని అబ్రాహాము ఆజ్ఞాపింపబడుటయు, దేవుడు అతనిని స్థలమునుండి స్థలమునకు త్రిప్పుటయు అబ్రాహామునకే ప్రత్యేకమైన సంగతియైనను, ఈ మాటలలో మనందరి పిలుపునకు సంబంధించిన ఒక సాదృశ్యము ఉన్నది. మనమందరము మన దేశమును విడిచిపెట్టవలెనని సూటిగా ఆజ్ఞాపింపబడలేదు, గాని మనలను మనము ఉపేక్షించుకొనవలెనని ఆజ్ఞాపింపబడితిమి; మన తండ్రి ఇంటిలోనుండి బయలుదేరవలెనని కాదు గాని మన స్వచిత్తమునకును మన శరీరేచ్ఛలకును వీడ్కోలు చెప్పవలెనని ఆజ్ఞాపింపబడితిమి. మరియు తండ్రియు తల్లియు, భార్యయు పిల్లలును దేవుని వెంబడింపకుండ మనలను ఆటంకపరచినయెడల, మనము వారినందరిని విడిచిపెట్టవలెను. వలసపోవలెనను ఆజ్ఞ అబ్రాహామునకు నిరుపాధికముగా ఇయ్యబడెను; గాని మనము అదే పనిని ఒక షరతుమీద చేయవలెనని ఆజ్ఞాపింపబడితిమి. ఏలయనగా ఏ స్థలములోనైనను మనము దేవుని సేవింపలేకపోయినయెడల, సోమరులమును మందులమునై మన గూటిలో నిలిచియుండుటకంటె దేశబహిష్కారమునే మనము కోరుకొనవలెను. కాబట్టి అబ్రాహాము మాదిరిని ఎల్లప్పుడు మన కన్నులయెదుట ఉంచుకొందము. అతడు విశ్వాసులకు తండ్రి; అతడు అన్నివిధములుగా పరీక్షింపబడెను. తన్నుతాను దేవునికి అప్పగించుకొనుటకై అతడు తన దేశమును, తన స్నేహితులను, తన్నుతానును మరచిపోవుచున్నాడా? (రోమీయులకు 4:16,17.) మనము దేవుని పిల్లలుగా ఎంచబడగోరినయెడల, మనము అతనినుండి భ్రష్టులము కాకూడదు.

నేను నీకు చూపింపబోవు. నేను కొంచెము ముందు ప్రస్తావించినదానిని, అనగా అబ్రాహాము ఓర్పు పరీక్షింపబడునట్లు అతడు సందేహములో ఉంచబడెనను సంగతిని మనము గమనింపవలెను. మరియు దేవునిమీద సంపూర్ణముగా ఆధారపడుటకు నేర్చుకొనునట్లు దీనిని మనము కూడ మన ఉపయోగమునకు అన్వయించుకొనవలెను. నిశ్చయముగా మనకేమియు కనబడనప్పుడు కూడ దేవునియందు నమ్మికయుంచుట మన విశ్వాసము యొక్క ముఖ్యమైన అభ్యాసమైయున్నది. దేవుడు నిజముగా అనేకసార్లు తాను మనకు నివాసస్థలమును అనుగ్రహించు దేశమును మనకు చూపును; అయినను మనము లోకములో పరదేశులమై యున్నాము గనుక, మనకు ఎక్కడను నిశ్చయమైన నిరంతర నివాసస్థలము లేదు. మరియు పౌలు చెప్పుచున్నట్టు మన జీవము మరుగైయున్నది, (కొలొస్సయులకు 3:3;) మృతులవంటివారమై, పరలోకములో మరుగైయున్న రక్షణకొరకు మనము నిరీక్షించుచున్నాము. కాబట్టి మన నిత్య నివాసము విషయములో, ఒకవిధముగా అన్యదేశములో తిరుగులాడుమని మనకు ఆజ్ఞాపించుచు, దేవుడు తన దైవసంరక్షణమీదనే మనము ఆధారపడునట్లు చేయుచున్నాడు. అట్టి జాప్యము మనలను నిరుత్సాహపరచకుండునట్లు, దేవుడు తాను వాగ్దానము చేసినదానిని చూపకపోయినను, ఆయన మనలను ఎక్కడికి పిలుచునో అక్కడికి మనము వెళ్లవలెనను విశ్వాసము యొక్క ఈ సాధారణ నియమమును మనము గట్టిగా పట్టుకొనవలెను.

374 "A frustratione," అతనిని నిరాశపరచుటనుండి, అతని ప్రయాణమును వ్యర్థపరచుటనుండి. 375 "Ac libentor cursum reflecterent," మరియు వారు ఇష్టపూర్వకముగా తమ అడుగులను వెనుకకు మరల్చుకొందురు.

4. అప్పుడు బయలుదేరి. ఈ మాటలలో విశ్వాసము యొక్క సంసిద్ధతయు ఇష్టపూర్వకతయు మెచ్చుకొనబడుచున్నవి. ఏలయనగా అతడు పిలువబడినప్పుడు ఏమాత్రము జాప్యము చేయక త్వరపడుచున్నాడు; తన మనోభావములన్నియు దేవుని పరిశుద్ధ ఆజ్ఞకు లోబడునట్లు వాటిని అణచివేయుచున్నాడు. అతడు ఏ కారణముచేత హారానులో నిలిచియుండెనో నిశ్చయము కాదు; అయినను అతని తండ్రి బలహీనత అతనిని అక్కడ నిలిచియుండునట్లు చేసియుండవచ్చును; మనము చదువుచున్నట్టు అతని తండ్రి కొంతకాలమునకే అక్కడ మృతిపొందెను; లేదా తాను ఎక్కడికి వెళ్లవలెనో ప్రభువు తనకు తెలియజేయువరకు ఇంకను ముందుకు వెళ్లుటకు అతడు తెగింపలేదు గనుక అయియుండవచ్చును. తన తండ్రి మరణము తరువాత అతడు అక్కడనుండి తీసికొనిరాబడెనని స్తెఫను స్పష్టముగా చెప్పుచున్నాడు గనుక, తన తండ్రి యొక్క అలసటయు రోగమును బట్టి అతడు అక్కడ కొంతకాలము నిలిపివేయబడెనను సంగతియే నా అభిప్రాయములో ఎక్కువ సత్యమునకు దగ్గరగా ఉన్నది.

అపొస్తలుల కార్యములు 7:5-8

5. మరియు ఆయన ఇందులో అతనికి పాదము మోపునంత స్థలమైనను స్వాస్థ్యముగా ఇయ్యలేదు; అయినను అతనికి కుమారుడు లేనప్పుడే, అతనికిని అతని తరువాత అతని సంతానమునకును దానిని స్వాధీనముగా ఇచ్చెదనని వాగ్దానము చేసెను. 6. మరియు దేవుడు ఈలాగు సెలవిచ్చెను–నీ సంతానము అన్యదేశములో పరదేశులుగా కాపురముండును; ఆ దేశస్థులు నాలుగువందల ఏండ్లమట్టుకు వారిని దాసత్వమునకు లోపరచుకొని బాధపెట్టుదురు. 7. అయితే వారు దాసులుగా ఉండు ఆ జనమునకు నేను తీర్పు తీర్చెదనని దేవుడు సెలవిచ్చెను. ఆ తరువాత వారు బయలుదేరి వచ్చి యీ చోట నన్ను ఆరాధింతురు. 8. మరియు ఆయన సున్నతి నిబంధనను అతనికి అనుగ్రహించెను; ఆ ప్రకారము అతడు ఇస్సాకును కని, ఎనిమిదవ దినమున అతనికి సున్నతి చేసెను; ఇస్సాకు యాకోబును కనెను; యాకోబు పండ్రెండుమంది గోత్రకర్తలను కనెను.

5. ఈ స్థలములో మనము మూడు సంగతులను గమనింపవలెను: దేవుడు తన సేవకుని ఓర్పును అభ్యాసపరచెను; ఏలయనగా ఆయన అతనిని తన స్వదేశములోనుండి బయటికి తీసికొనివచ్చిన తరువాత, అతడు కనాను దేశములో పరదేశిగా కాపురముండెను.

[మొదటిది,] ఏలయనగా అబ్రాహాము పాతిపెట్టుటకై తాను కొనిన స్థలము తప్ప ఒక్క అడుగు వెడల్పు భూమినైనను స్వాధీనపరచుకొనలేదు. మరియు ఈ జీవితపు ఉపయోగములకు పనికిరానిది స్వాస్థ్యముగా ఎంచబడదు. రెండవదిగా, ఆ పొలము కొనబడినది గనుక, దేవుడు అబ్రాహామునకు ఏమియు ఇయ్యలేదని స్తెఫను సరియైన కారణములతోనే చెప్పుచున్నాడు. ఏలయనగా అబ్రాహాము వాగ్దానమునుబట్టి నిరీక్షించినది ద్రవ్యముచేతనైనను, మనుష్యుడు కల్పింపగల మరి ఏ సాధనముచేతనైనను సంపాదింపబడజాలదు.

రెండవదిగా, దేవుడు ఆ వస్తువును ఇంకను అబ్రాహామునకు చూపకపోయినను, తన వాక్యముచేత అతనిని ఆదుకొనెనని మనము గమనింపవలెను. మనము ఇంకను స్వాధీనపరచుకొననిది మనకొరకు దాచియుంచబడెనని దేవుడు వాగ్దానము చేయుటయే మనకు ఆధారము. కాబట్టి ఆ వస్తువు, అనగా దేశమును స్వాధీనపరచుకొనుట, లేకపోయినప్పుడు, అబ్రాహామునకు దేవుని వాగ్దానమే సహాయముగాను ఆధారముగాను ఉండెను; ఆ ఒక్కదానితోనే తృప్తిపొంది, తాను పరదేశిగా కాపురముండుటకు ఒక అనిశ్చితమైన విశ్రాంతి స్థలము తప్ప కనాను దేశములో అతడు మరేమియు కోరలేదు.

[{επαγγελλεσθαι}] అను మాట కేవలము వాగ్దానము చేయుట అని అర్థమిచ్చుచున్నది గనుక, ఎరాస్మస్‌వలె నేను ఈ స్థలములో దానిని "మరల వాగ్దానము చేయుట" అని అనువదించుటకు ఏ కారణమును లేదని నేను తలంచితిని. ఏలయనగా "అతడు వాగ్దానము చేసినను" అని నేను దానిని విరోధార్థకముగా వివరించుచున్నాను; దీనివలన మార్గమధ్యములో, ఒకవిధముగా మోసపుచ్చుటవంటి ఒక ఛాయను మనము గమనింపవచ్చును; అయితే బహుశా ఎవడైనను దానిని తరచుగా మరల చెప్పబడిన వాగ్దానములకు అన్వయింపగోరినయెడల అది వేరు సంగతి.

376 "Non procrastinat, sed moras omnes rampit," అతడు జాప్యము చేయడు, గాని ఆలస్యమునంతటిని త్రెంచివేయుచున్నాడు.

మూడవదిగా, ఆ వాగ్దానము కేవలము ఒక పరిహాసమునకు ఎంతో భిన్నము కానిదై యుండెనని మనము గమనింపవలెను. అబ్రాహాము ఎనుబది యేండ్లవాడై, గొడ్రాలైన భార్యను కలిగి, సంతానము కలుగునను ఏ నిరీక్షణయు లేనప్పుడు, దేవుడు అతని సంతానమునకు ఆ దేశమును వాగ్దానము చేసెను. ఇది నిరర్థకమైనదానికంటె ఎక్కువైనదిగా కనబడుచున్నది. ఆయన అతనికి సంతానమును ఇచ్చెదనని ఎందుకు వాగ్దానము చేయలేదు? అయితే అబ్రాహాము ఏ ప్రశ్నయు అడుగక, ఏ కుతూహలమైన వాదమును చేయక, ప్రభువు నోటనుండి వచ్చినదని తాను వినినదానిని విధేయతతోను సాత్వికముతోను అంగీకరించుట విశ్వాసమునకు ఒక గొప్ప పరీక్షయైయుండెను. కాబట్టి దేవుడు తన సేవకుని తన వాక్యముచేత లేవనెత్తి ఆదరించుచు, ఆ వస్తువును ఇచ్చుటను వాయిదా వేయుట మాత్రమే కాక, ఒకవిధముగా అతనిని పరిహసించుచున్నట్టు కూడ కనబడునని మనము జ్ఞాపకముంచుకొందము; కొంత మట్టుకు మనతో కూడ ఆయన అదే విధముగా వ్యవహరించుచున్నాడు. ఏలయనగా ఆయన మనలను లోకమునకు వారసులని పిలిచినను, (యాకోబు 2:5,) తగిన జీవనాధారమునకును అవసరమైన సహాయములకును కూడ మనము తరచుగా కొదువపడునట్లు ఆయన సహించుచున్నాడు. మరియు శరీర జ్ఞానమును వ్యర్థపరచుటకై ఆయన దీనిని ఉద్దేశపూర్వకముగా చేయుచున్నాడు; ఏలయనగా లేనియెడల మనము ఆయన వాక్యమునకు తగిన ఘనతను ఇయ్యము.

6. నీ సంతానము పరదేశులుగా ఉండును. ఐగుప్తులో వారి పితరులు ఎంత దయనీయమైన అవమానకరమైన స్థితిలో ఉండిరో స్తెఫను యూదులకు జ్ఞాపకము చేయుచున్నాడు; మరియు వారిని అణచివేసిన ఈ దాసత్వము యాదృచ్ఛికముగా సంభవింపలేదని, అది బహుకాలము ముందే దేవుని దైవోక్తిచేత ముందుగా చెప్పబడెనని చూపుచున్నాడు. ఈ చరిత్ర ఒక పక్షమున వారి ఉద్ధతమైన మనస్సులను అణచి వారికి వినయమును బోధించుటకును, మరియొక పక్షమున దేవుడు ఆ జనమునుగూర్చి ఎల్లప్పుడును శ్రద్ధ వహించెను గనుక దేవుని కృపను ప్రకటించుటకును గొప్ప బలము గలదై యుండవలసినది. ఏలయనగా ఆ ప్రజలు ఒకవిధముగా మరణమునుండి జీవమునకు అద్భుతముగా పునరుద్ధరింపబడుట ఒక విశేషమైన ఉపకారము. ఆలోగా, తాము నివసించుచున్న దేశములో కాక మరియొక చోట దేవుని సంఘము ఉండెననియు, ఆలయము కట్టబడకమునుపే, ధర్మశాస్త్రపు బాహ్య ఆచారములు స్థాపింపబడకమునుపే, పితరులు ప్రత్యేకమైన ప్రజగా ఏర్పరచబడిరనియు, దేవుని సంరక్షణక్రింద సురక్షితముగా కాపాడబడిరనియు యూదులకు బోధింపబడుచున్నది.

ఈ సంగతులు ప్రసంగము యొక్క సాధారణ ఉద్దేశమునకు లేక గమ్యమునకు సంబంధించినవి. అయితే ఇక్కడనుండి మనము ప్రయోజనకరమైన ఒక హెచ్చరికను గ్రహింపవచ్చును. దాసత్వము దానంతటదే కఠినమైనదియు చేదైనదియునై యున్నది; అయితే యజమానుల క్రూరత్వము దానికి చేర్చబడినప్పుడు అది సహింపరానిదిగా కనబడును. కాబట్టి తన సంతానము దాసులుగా సేవచేయుదురనియు, నీచముగాను క్రూరముగాను బాధింపబడుదురనియు వినినప్పుడు, ఆ భక్తుని మనస్సు తీవ్రముగా గాయపడియుండవలెను. మరియు ఇది చిన్న పరీక్ష కాదు; ఏలయనగా ఇప్పుడు వాగ్దానము చేయబడిన కనాను దేశ స్వాస్థ్యమును, అన్యదేశములో దాసత్వమును అను ఈ సంగతులు చూచుటకు పరస్పర విరుద్ధములైయుండెను. తన సంతానము దయనీయమైన దాసత్వమును సహించునని దేవుడు అబ్రాహాముతో చెప్పినప్పుడు, ఆయన తన మునుపటి వాగ్దానమును ఒకవిధముగా మరచిపోయెనని ఎవడు తలంచకుండును? ఆయన మొదట అతని సంతానమునకు ఆ దేశమును ఇచ్చెదనని చెప్పుచున్నాడు. అయితే అతనికి అప్పటికి సంతానము లేదు; అవును, సంతానము కలుగునను నిరీక్షణ అంతయు అప్పటికే తెగిపోయెను. అయితే దానిని ఇచ్చెదనని ఆయన ఎప్పుడు వాగ్దానము చేయుచున్నాడు? అతని మరణము తరువాత. వెంటనే ఆ సంతానము పరదేశులను సేవించుటకై మరియొక స్థలమునకు కొనిపోబడునని ఆయన చెప్పుచున్నాడు. మరి ఎంతకాలము? నాలుగువందల సంవత్సరములు. ఈ విధముగా ఆయన తాను వాగ్దానము చేసినదానిని నెరవేర్చకుండునట్లు తన చేతిని వెనుకకు తీసికొనుచున్నట్టు కనబడుటలేదా?

377 "Ut oblique species frustrationis," మోసపుచ్చుటవంటి ఒక ఛాయ పరోక్షముగా గమనింపబడునట్లు. 378 "Quod liberum relinquo," ఈ అంశమును నేను నిర్ణయింపకుండ విడిచిపెట్టుచున్నాను, (అనువాదములో) విడువబడినది. 379 "Exhibitionem," ప్రదర్శనము, లేక ప్రత్యక్షపరచుట. 380 "Feroces illorum spiritus," వారి ఉగ్రమైన స్వభావములు.

ఇది (ఒక్కసారి మాత్రమే కాదు) జరిగెనని మనము తెలిసికొందము; ఏలయనగా దేవుడు తరచుగా మనతో ఈలాగే వ్యవహరించుచున్నాడు, ఆయన తనకుతానే విరుద్ధముగా ఉన్నట్టు కనబడును; మరియు తాను వాగ్దానము చేసినదానిని వెనుకకు తీసికొనుచున్నట్టు కనబడునంతగా ఆయన మాటలాడును. కాబట్టి ఆయన తనకుతానే విరుద్ధముగా ఉన్నాడని శరీరము తీర్పు తీర్చక మానదు; అయితే ఆయన మాటలు తమలో తాము చక్కగా సమ్మతించుచున్నవనియు, ఆయన క్రియలతో సమ్మతించుచున్నవనియు విశ్వాసము ఎరుగును. మరియు మన విశ్వాసము యొక్క దృష్టిని మరింత దూరముగా విస్తరింపజేయుటకై, ఒకవిధముగా దీర్ఘమైన దూరము [కాలము] మధ్యనుంచి, తన వాగ్దానములను దూరమునుండి చూపవలెననుటయే దేవుని ఉద్దేశము. కాబట్టి అనేక ఇరుకు మార్గముల గుండా, నానావిధములైన ఆటంకముల గుండా, దీర్ఘమైన దూరము గుండా, అగాధముల మధ్యగుండా, తుదకు మరణము గుండానే మనయెదుట ఉంచబడిన ఆ రక్షణను పొందుటకు ముందుకు సాగుచు ప్రయాసపడుట మన విధియైయున్నది. మరియు దేవుడు ఏర్పరచుకొనిన ప్రజలు ఐగుప్తీయులకు దాసులై, నిర్దయగా బాధింపబడిరని మనము చూచుచున్నాము గనుక, ఈ దినమున అట్టి స్థితియే మనకొరకు సిద్ధపరచబడినయెడల మనము నిరుత్సాహపడకూడదు. ఏలయనగా దేవుని సంఘము నిరంకుశత్వముక్రింద అణచివేయబడియుండుటయు, ఒకవిధముగా దుష్టులచేత కాళ్లక్రింద త్రొక్కబడుటయు క్రొత్త సంగతియు కాదు, అసాధారణమైన సంగతియు కాదు.

7. వారు దాసులుగా ఉండు ఆ జనము. ఈ తీర్పు ప్రజల విమోచనతో జతపరచబడియున్నది. ఏలయనగా దేవుడు దుష్టులైన ఐగుప్తీయుల క్రూరత్వమును నిరంకుశత్వమును శిక్షించుచున్నాడు గనుక, ఆయన తన సంఘమునకు విమోచకుడని కనబడునట్లు, తాను తన సంరక్షణలోనికి తీసికొనిన తన ప్రజల నిమిత్తమే దానిని చేయుచున్నాడు. కాబట్టి మనము దుష్టులచేత అన్యాయముగా బాధింపబడునప్పుడెల్లను, ఏ అన్యాయమును శిక్షింపకుండ విడువని దేవుడు లోకమునకు న్యాయాధిపతియని జ్ఞాపకముంచుకొందము. ప్రతివాడును తనలోతాను ఈలాగు తలంచుకొనవలెను: లోకమునకు న్యాయాధిపతియు, సమస్త అన్యాయములను శిక్షించుట ఎవనికి చెందునో ఆ దేవుని సంరక్షణక్రింద నేనున్నాను గనుక, ఇప్పుడు నన్ను బాధించువారు ఆయన చేతినుండి తప్పించుకొనలేరు. ద్వితీయోపదేశకాండము 32:43లో దీనివంటి స్థలమున్నది; అక్కడ ప్రతీకారము తనదని దేవుడు సెలవిచ్చుచున్నాడు. దీనినుండి మనము ఉగ్రతకు చోటియ్యవలెనని పౌలు గ్రహించుచున్నాడు, (రోమీయులకు 12:19;) దేవుడు తాను ప్రతీకారము చేసెదనని వాగ్దానము చేయుచున్నాడు గనుక, ఇది అసహనమును సరిదిద్దుటకును, మన చెడ్డ మనోభావములకు కళ్లెము వేయుటకును ఉపయోగపడవలెనని అతడు చెప్పుచున్నట్టే; ఏలయనగా తనకుతానే ప్రతీకారము చేసికొనువాడు దేవుని పనిని ఆయననుండి లాగుకొనుచున్నాడు. మరియు నేనిదివరకే చెప్పినదానిని, అనగా తన పిల్లలకు చేయబడిన అన్యాయములకు ప్రతీకారము చేయుటకు దేవుడు ప్రత్యేకమైన శ్రద్ధ కలిగియున్నాడను సంగతిని మనము ఇంకను జ్ఞాపకముంచుకొందము; కీర్తనలో ఉన్నట్టు: "నేను అభిషేకించినవారికి హాని చేయకుడి, నా ప్రవక్తలను బాధపెట్టకుడి."

381 "Retractare," వెనుకకు తీసికొనుట. 382 "Per innumeros anfractus," లెక్కలేనన్ని వంకర దారుల గుండా. 383 "Inhumaniter," నిర్దయగా.

వారు అక్కడనుండి బయలుదేరివచ్చి నన్ను సేవింతురు. కాబట్టి వారి విమోచన ఆలయముకంటెను ధర్మశాస్త్ర సంబంధమైన ఆరాధనకంటెను ముందు జరిగెను; దీనినిబట్టి దేవుని కృప ఆచారములకు కట్టుబడియుండలేదని స్పష్టమగుచున్నది. అయినను దేవుడు తన నామము యొక్క నిజమైన ఆరాధననిమిత్తము ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రజను, ఒక ప్రత్యేకమైన స్థలమును రెండింటిని ఏర్పరచుకొనెనని, వారి విమోచన యొక్క అంతమును స్తెఫను గుర్తించుచున్నాడు. దీనినుండి మనము మరల గ్రహించునదేమనగా, ఆయన ఆజ్ఞాపించునదానిని, అంగీకరించునదానిని మనము లక్ష్యపెట్టవలెను. ఇతర జనములు కూడ దేవుని ఆరాధింపవలెనని నిశ్చయించుకొనిరి; అయితే వారి ఆచారములు భ్రష్టమైనవియు కల్తీయైనవియునై యుండెను గనుక, దేవుడు యూదులను మిగిలినవారినుండి వేరుపరచి, వారు తనను యథార్థముగాను తగినరీతిగాను ఆరాధించవలెనని తాను కోరు స్థలమును వారికి నిర్ణయించుచున్నాడు. మనుష్యులు తమ్మును తాము పూర్తిగా ఆయనకు సమర్పించుకొని అప్పగించుకొనునట్లు నడిపింపబడవలెనను ఈ అంతమునకే దేవుని ఉపకారములు అన్వయింపబడవలెనని ఈ స్థలము మనకు బోధించుచున్నది. ఇప్పుడు దేవుడు తన కృపా నిధులను లోకమంతటను వెదజల్లియున్నాడు గనుక, మనము ఏ దేశములో నివసించినను, ఆయనను పవిత్రముగాను పరిశుద్ధముగాను ఆరాధించుటద్వారా ఆయనను పరిశుద్ధపరచుటకు ప్రయత్నింపవలెను.

8. ఆయన అతనికి నిబంధనను అనుగ్రహించెను. సున్నతి దేవుని నిబంధనయని అతడు ఒప్పుకొనుచున్నాడు గనుక, తనమీద మోపబడిన ఆ నేరమునుండి అతడు తన్నుతాను చాలినంతగా నిర్దోషిగా చేసికొనుచున్నాడు; అయితే ఆలోగా, యూదులు తమ రక్షణ యొక్క ఆరంభమును బాహ్యమైన సూచనయందు ఉంచినయెడల వారు తప్పుగా ప్రవర్తించుచున్నారని అతడు చూపుచున్నాడు. ఏలయనగా అబ్రాహాము సున్నతి పొందకమునుపే పిలువబడి, అతని సంతానమునకు దేశమును విమోచనయు వాగ్దానము చేయబడినయెడల, ఆ వంశమంతటి మహిమ సున్నతిమీద ఆధారపడియుండలేదని స్పష్టమగుచున్నది. పౌలు రోమీయులకు వ్రాసిన పత్రిక 4వ అధ్యాయములో ఇదే వాదమును ఉపయోగించుచున్నాడు, (రోమీయులకు 4:11.) ఏలయనగా అబ్రాహాము సున్నతి పొందకమునుపే నీతిని పొంది దేవునికి ఇష్టుడాయెను గనుక, సున్నతి నీతికి కారణము కాదని అతడు దానినుండి గ్రహించుచున్నాడు. కాబట్టి స్తెఫను వ్యర్థమైన నిరర్థకమైన వృత్తాంతమును కల్పించుటలేదని మనము చూచుచున్నాము; ఏలయనగా దేవుడు వారి పితరులతోకూడ వారిని ఏలాగు దత్తత చేసికొనెనో యూదులు జ్ఞాపకము చేసికొనుట వ్యాజ్యమునకు బహుగా సంబంధించినదై యుండెను; మరియు స్తెఫను రెండు సంగతులను స్పష్టముగా వ్యక్తపరచెనని తలంచవలసియున్నది: సున్నతి కృపకు సూచనగా ఉండుటకై దేవునిచేత ఇయ్యబడినను, దత్తత క్రమములోను కాలములోను దానికంటె ముందున్నదని. అయితే సున్నతి యొక్క స్వభావమును శక్తిని గూర్చి ఈ స్థలములో మనము ఇంకను వాదింపవలసిన అవసరము లేదు. వాక్యము ముందు వెళ్లనియెడల సూచనలు వ్యర్థమైనవియు ఏమాత్రము విలువలేనివియునై యున్నవని మనము తెలిసికొనునట్లు, దేవుడు తరువాత సున్నతిచేత స్థిరపరచు సంగతులను మొదట అబ్రాహామునకు వాగ్దానము చేయుచున్నాడని మాత్రము గమనింతము. మరియు నిబంధన అను మాటలో ప్రయోజనకరమైన ఒక సిద్ధాంతము ఇమిడియున్నదని కూడ గమనింతము; అదేమనగా, దేవుడు మనయెడల తన ప్రేమను తెలియజేయుటకై సంస్కారములలో మనతో తన నిబంధనను చేయుచున్నాడు. ఇది సత్యమైనయెడల, మొదటిది, అవి మనుష్యుల మధ్య బాహ్యమైన ఒప్పుకోలు యొక్క క్రియలు మాత్రమే కావు, గాని దేవుని యెదుట అంతరంగములో విశ్వాసమును స్థిరపరచుటకు గొప్ప బలము గలవి. రెండవది, అవి వ్యర్థమైన సాదృశ్యములు కావు; ఏలయనగా సత్యవంతుడైన దేవుడు తాను నెరవేర్చని దేనిని అక్కడ సాదృశ్యముగా చూపడు.

384 "Degeneres," భ్రష్టమైనవి.

అపొస్తలుల కార్యములు 7:9-16

9. ఆ గోత్రకర్తలు అసూయచేత ప్రేరేపింపబడి, యోసేపును ఐగుప్తులోనికి అమ్మివేసిరి. అయినను దేవుడు అతనికి తోడైయుండి, 10. అతని శ్రమలన్నిటిలోనుండి అతనిని తప్పించి, ఐగుప్తు రాజైన ఫరో యెదుట అతనికి దయను జ్ఞానమును అనుగ్రహించెను; ఫరో ఐగుప్తుమీదను తన యింటివారందరిమీదను అతనిని అధిపతిగా నియమించెను. 11. తరువాత ఐగుప్తు కనాను దేశములన్నిటిమీదికి కరవును మహాశ్రమయు వచ్చెను; మన పితరులకు ఆహారము దొరకలేదు. 12. ఐగుప్తులో ధాన్యమున్నదని యాకోబు విని, మొదట మన పితరులను అక్కడికి పంపెను. 13. రెండవసారి వచ్చినప్పుడు యోసేపు తన సహోదరులకు తెలియబడెను; యోసేపు వంశము ఫరోకు తెలియవచ్చెను. 14. అప్పుడు యోసేపు తన తండ్రియైన యాకోబును తన స్వజనులనందరిని పిలువనంపెను; వారు డెబ్బది యయిదుగురు. 15. యాకోబు ఐగుప్తునకు వెళ్లెను; అక్కడ అతడును మన పితరులును మృతిపొందిరి. 16. వారు షెకెమునకు తేబడి, షెకెము కుమారుడైన [తండ్రియైన] హమోరు కుమారులయొద్ద అబ్రాహాము వెలయిచ్చి కొనిన సమాధిలో ఉంచబడిరి.

9. ఇప్పుడు ఇశ్రాయేలు జనము యొక్క అత్యంత ఘోరమైన దుష్టత్వము వచ్చుచున్నది; అదేమనగా, నిర్దోషియైన తమ సహోదరుని అణచివేయుటకు వారు ఏకమై కుట్ర చేసిరి; ఈ క్రూరత్వము స్వభావమునకే విరుద్ధమైనది. మరియు అది కొందరి వ్యక్తిగత దోషమని యూదులు ఆక్షేపింపలేకపోయిరి; ఏలయనగా ఆ అపకీర్తి ప్రజలందరికిని వ్యాపించుచున్నది. బెన్యామీను తప్ప గోత్రకర్తలందరును ఆ ద్రోహముచేత తమ్మును తాము అపవిత్రపరచుకొనిరి గనుక, స్తెఫను వారికి ఘనమైన పేరును ఇచ్చుటకు అంగీకరించుట జనమునకు మరింత గొప్ప నిందగా పరిణమించుచున్నది. వారు తమ పితరులనుగూర్చి గర్వముగా అతిశయించిరి; వారిలో ముఖ్యులు ఎట్టి వ్యక్తులో అతడు చూపుచున్నాడు; అనగా, తమ చేతనైనంత మట్టుకు తమ సహోదరుని హంతకులు. ఏలయనగా దాసత్వము ఒకవిధమైన మరణమనుట మాత్రమే కాక, మొదట వారు ఏమి చేయ ప్రయత్నించిరో, రెండవదిగా యోసేపు ఎట్టి క్రూరమైన శిక్షలను అనుభవించెనో మనకు తెలియును; వాటన్నిటికిని అతని సహోదరులే దోషులు. దీనివలన, ఒకవిధముగా ఇష్టములేనివారియెడలను తనను ఎదిరించినవారియెడలను దేవుడు ఉదారుడును కనికరముగలవాడునై యుండెనని కనబడుచున్నది. ఏలయనగా ఆరోగ్యమునకును సహాయమునకును కర్తగా ఉండబోవు అతనిని వారు నాశనము చేయగోరిరి. కాబట్టి దేవుని ఉపకారములన్నిటిని త్యజించుటకు వారు తమ చేతనైనదంతయు చేసిరి. అదే విధముగా, మోషే విమోచకునిగా ఉండుటకు దేవునిచేత అర్పింపబడినప్పుడు అతడు తిరస్కరింపబడెనని అతడు తరువాత తెలియజేయును. కాబట్టి యూదులు తమ వంశము యొక్క శ్రేష్ఠతనుగూర్చి అతిశయించుటకు వారికి కొంచెము కారణమైనను లేదు; గాని వారు సిగ్గుపడి, తాము ఎట్టివారైనను, దానిని కేవలము దేవుని కనికరముచేతనే కలిగియున్నారని ఒప్పుకొనుటయు, దానినే ప్రకటించుటకు ధర్మశాస్త్రము ఇయ్యబడెనని తలంచుటయు మాత్రమే వారికి మిగిలియున్నది.

దేవుడు అతనికి తోడైయుండెను. దేవుడు అతనికి సహాయము చేయుటలో ఎల్లప్పుడును తన శక్తిని కనుపరచునంతగా అతనికి తోడైయుండలేదు. ఏలయనగా "ఇనుము అతని ప్రాణములోనికి చొచ్చెను" అని కీర్తనలో (105:18) చెప్పబడినది అల్పమైన విషయము కాదు. సమస్త సహాయము లేనివాడై, సంకెళ్లతో పాటు నిందను, భక్తిహీనుడును దుష్టుడునైన మనుష్యునికి విధింపబడు శిక్షను కూడ అతడు అనుభవించినప్పుడు అతడు నిశ్చయముగా గొప్ప దుఃఖములో ఉండియుండవలెను; అయితే దేవుడు తనవారికి తరచుగా తోడైయుండునప్పుడు కొంతకాలము మరుగైయుండునట్లు ఉండును. మరియు అంతము ఆయన సన్నిధికి స్పష్టమైన గురుతాయెను, దానిని యోసేపు మొదట చూడలేదు. ఇదియుగాక, యోసేపు ఆలయములో దేవునికి మొఱ్ఱపెట్టినందున కాదు, దూరముగా ఐగుప్తులో మొఱ్ఱపెట్టియు విడిపింపబడెనని మనము మాటిమాటికి జ్ఞాపకము చేసికొనవలెను.

385 "Impia et nefaria conspiratione," దుర్మార్గమును భక్తిహీనమునైన కుట్రచేత. 386 "Abhorret," దూరముగా ఉన్నది, విరుద్ధమైనది. 387 "Fratricidae," సహోదరహంతకులు. 388 "Salutis minister," వారి రక్షణకు పరిచారకుడు లేక సాధనము. 389 "Pudore confusi," సిగ్గుచేత కలవరపడినవారై.

10. దేవుడు ఫరో దృష్టిలో అతనికి దయ దొరకునట్లు చేసెను గనుక, స్తెఫను ఆ సాధనమును చేర్చుచున్నాడు. దేవుడు అతనిని మరి ఏ సాధనముచేతనైనను విడిపింపగలిగియుండెను; అయితే యోసేపు రాజ్యమునకు అధిపతియై తన తండ్రిని తన కుటుంబమంతటిని పోషించవలెనని ఆయన సంకల్పము మరి దూరమైన ఉద్దేశమును లక్ష్యము చేసికొనెను. దయ, జ్ఞానము అను ఈ రెండు మాటలలో హైపల్లాగే అను అలంకారము ఉన్నది. ఏలయనగా యోసేపుకు అనుగ్రహింపబడిన జ్ఞానమే అతనికి దయ దొరకుటకు కారణమాయెను; అయినను అవి వేరువేరైన రెండు ఉపకారములని నేను ఒప్పుకొనుచున్నాను. ఏలయనగా యోసేపు స్వప్నములకు నమ్మకమైన అర్థము చెప్పువాడైనను, దైవిక జ్ఞానమందు శ్రేష్ఠుడైనను, దేవుడు ఫరో మనస్సును ఒక విధమైన అసాధారణ ప్రేమవైపునకు త్రిప్పియుండనియెడల, ఆ గర్విష్ఠుడైన నిరంకుశుడు అతనిని ఇంత గొప్ప ఘనతకు ఎన్నడును హెచ్చించియుండడు; అయినప్పటికిని దేవుడు అతనికి దయ దొరకునట్లు చేయుటకు వాడిన ఆ క్రమమును మనము గమనించవలెను.

జ్ఞానము అనునది స్వప్నముల అర్థము చెప్పుటలో ప్రవచన వరమును మాత్రమే కాక, ఆలోచన చెప్పుటలోని వివేకమును కూడ సూచించుచున్నది; ఏలయనగా మోషే ఆ రెంటిని పేర్కొనుచున్నాడు. స్తెఫను ఈ స్థలములో ఒక్క మనుష్యుని గూర్చి చెప్పునది అందరికిని వర్తించును. ఏలయనగా మనుష్యులలో ఎట్టి సామర్థ్యమును చురుకుదనమును ఉన్నను, అది దేవుని వరములలో, అదియు ఆయన ప్రత్యేక వరములలో, లెక్కింపబడవలెను. మరియు తన వరములు ఏ ఉద్దేశముకొరకు వాటిని ఇచ్చుట ఆయనకు మంచిదని తోచెనో ఆ ఉద్దేశమునకు ప్రయోజనకరముగా ఉండునట్లు, తనకిష్టమైనట్టు మంచి ఫలమును అనుగ్రహించువాడు ఆయనే. కాబట్టి యోసేపు ఫరోచేత ఐగుప్తునకు ప్రధాన అధిపతిగా చేయబడినను, సరిగా చెప్పవలెనంటే అతడు దేవుని హస్తముచేతనే ఇంత గొప్ప ఘనతకు హెచ్చింపబడెను.

11. కరవు వచ్చెను. దీనినిబట్టి యోసేపు విడుదల యాకోబు కుటుంబమంతటికిని సామాన్యమైన ఉపకారమని కనబడుచున్నది. ఏలయనగా కరవు సమీపించుచుండగా, ఆకలిగొన్నవారిని పోషించుటకు ఆహారమును సిద్ధపరచుటకై యోసేపు తగిన కాలములో ముందుగా పంపబడెను; ఈ విషయములో దేవుని ఆశ్చర్యకరమైన సంకల్పమును అతడే ఒప్పుకొనుచున్నాడు. అయినను యోసేపును అమ్మివేసి, ఆ విధముగా అతనిని దూరముగా పంపివేసి, అతడు లోకములోనుండి పూర్తిగా గతించిపోయెనని తలంచిన తన సహోదరులను పోషించుటకు అతడు నియమింపబడుటలో, దేవుని ఉచితమైన మంచితనము యోసేపు వ్యక్తియందు స్పష్టముగా కనబడుచున్నది. తనను గుంటలో పడద్రోసి గాలిని, అందరికిని సామాన్యమైన శ్వాసను తనకు లేకుండచేసినవారి నోళ్లలో అతడు ఆహారము పెట్టుచున్నాడు. తుదకు తన ప్రాణమును తీయుటకు భయపడనివారి ప్రాణమును అతడు పోషించి కాపాడుచున్నాడు. ఇంతలో, పితరులు తమకు స్వాస్థ్యముగా ఇయ్యబడిన దేశమును విడిచి వెళ్లవలసి వచ్చెననియు, వారు మరియొక స్థలములో మృతిపొందిరనియు స్తెఫను యూదులకు జ్ఞాపకము చేయుచున్నాడు. కాబట్టి వారు దానిలో పరదేశులై యుండిరి గనుక, తుదకు దానిలోనుండి వెళ్లగొట్టబడుచున్నారు.

390 "Ingenti moerore confundi," మిక్కిలి లోతైన దుఃఖములో మునిగిపోవుట. 391 "Illustre," ప్రసిద్ధమైన. 392 "Illi Deus gratiam conciliat," దేవుడు అతనికి దయ దొరకునట్లు చేయుచున్నాడు. 393 "Dexteritas," నేర్పు. 394 "Pro modo inaequali," అసమానమైన పంపిణీ విధానము చొప్పున, (అనువాదములో) విడువబడినది. 395 "Non nisi Dei manu," దేవుని హస్తముచేత తప్ప మరి దేనిచేతను కాదు. 396 "Ventura esset," రాబోవుచుండెను. 397 "Prorsus exterminatum," పూర్తిగా నిర్మూలము చేయబడినవాడు.

14. యాకోబు డెబ్బది యయిదుమంది ప్రాణులతో ఐగుప్తునకు వచ్చెనని అతడు చెప్పుట మోషే మాటలతో సరిపడుటలేదు; ఏలయనగా మోషే డెబ్బదిమందిని మాత్రమే పేర్కొనుచున్నాడు. స్తెఫను పలికిన సంగతులను లూకా మాటకు మాట వ్రాయలేదనియు, లేక అతడు స్వయముగా యూదమత ప్రవిష్టుడై హెబ్రీ భాషను ఎరుగనివాడైనందుననైనను, దానిని ఆ విధముగా చదువుటకు అలవాటుపడిన అన్యజనులకు ఈ విషయములో అనుకూలించవలెనని కోరినందుననైనను, ఈ సంఖ్యను మోషే గ్రంథము యొక్క గ్రీకు అనువాదములోనుండి (ఆదికాండము 46:27) తీసికొనెననియు జెరోము తలంచుచున్నాడు. ఇదియుగాక, గ్రీకు అనువాదకులు ఈ సంఖ్యను ఉద్దేశపూర్వకముగా వ్రాసిరో, లేక అది తరువాత అజాగ్రత్తవలన (పొరపాటువలన) చొరబడెనో నిశ్చయముగా తెలియదు; గ్రీసు దేశస్థులు తమ సంఖ్యలను అక్షరములతో వ్రాయుట అలవాటు గనుక, (రెండవదే అని నా భావము) అది సులభముగా జరిగియుండవచ్చును. అగస్టీను తన దేవుని పట్టణము (De Civitate Dei) అను గ్రంథము యొక్క 26వ పుస్తకములో, యోసేపు మనుమలును బంధువులును ఈ సంఖ్యలో చేర్చబడిరని తలంచుచున్నాడు; మరియు దిగిపోయెను అను మాటలు యాకోబు జీవించిన కాలమంతటిని సూచించుచున్నవని అతడు తలంచుచున్నాడు. అయితే ఆ ఊహ ఎంతమాత్రమును అంగీకరింపదగినది కాదు. ఏలయనగా ఆ మధ్యకాలములో ఇతర పితరులకు కూడ అనేకమంది పిల్లలు పుట్టిరి. డెబ్బదిమంది అనువాదకులు మోషే గ్రంథములో ఉన్నదానిని సరిగానే అనువదించిరనునది నాకు సత్యమునకు దగ్గరైనదిగా కనబడుచున్నది. మరియు వారు పొరబడిరని మనము చెప్పలేము; ఏలయనగా ఈ సంఖ్య మరల చెప్పబడిన ద్వితీయోపదేశకాండము 10వ అధ్యాయములో వారు మోషేతో ఏకీభవించుచున్నారు, కనీసము జెరోము కాలములో ఆ స్థలము ఏ సందేహము లేకుండ అట్లే చదువబడెను; ఈ దినమున ముద్రింపబడియున్న ప్రతులలో అది మరియొక విధముగా ఉన్నది. కాబట్టి ఈ భేదము గ్రంథములను వ్రాసి ప్రతులు తీసినవారి పొరపాటువలన కలిగినదని నేను తలంచుచున్నాను. మరియు గ్రీకు పాఠమునకు అలవాటుపడిన అన్యజనులను లూకా కలవరపెట్టవలసినంత గొప్ప ప్రాముఖ్యముగల విషయము కాదిది. మరియు అతడే సరియైన సంఖ్యను వ్రాసియుండవచ్చును, మోషే గ్రంథములోని ఆ స్థలమునుబట్టి ఎవడో దానిని తప్పుగా సరిదిద్దియుండవచ్చును. ఏలయనగా క్రొత్త నిబంధనను చేతపట్టినవారు హెబ్రీ భాషను ఎరుగనివారైనను గ్రీకు భాషయందు ప్రావీణ్యముగలవారని మనకు తెలియును. కాబట్టి స్తెఫను మాటలు మోషే గ్రంథములోని స్థలముతో సరిపడవలెనని, ఆదికాండము యొక్క గ్రీకు అనువాదములో కనబడిన ఆ తప్పు సంఖ్యను వారు ఈ స్థలములో కూడ చేర్చిరని తలంచవలసియున్నది; దీనిని గూర్చి ఎవడైనను మరి మొండిగా వాదించినయెడల, అతడు మితిమీరిన జ్ఞానిగా ఉండుటకు మనము అతనిని విడిచిపెట్టుదము. వంశావళులను గూర్చి మిక్కిలి కుతూహలపడవద్దని పౌలు నిష్కారణముగా మనలను నిషేధించలేదని మనము జ్ఞాపకము చేసికొందము. ఎక్కువ కాలము లేని ఆ వంశము అంత గొప్పగా విస్తరించుటలో దేవుని శక్తి మరింత స్పష్టముగా కనబడవలెనని, ఇంత చిన్న సంఖ్య ఉద్దేశపూర్వకముగా చెప్పబడినది. ఏలయనగా ఇంత చిన్న గుప్పెడు మనుష్యులు ఏ మానవ సంతానోత్పత్తి విధానముచేతను రెండువందల యేబది సంవత్సరములలోపల నిర్గమకాండము 12:37లో వ్రాయబడినంత లెక్కలేని జనసమూహముగా వృద్ధిపొందలేరు. సంఖ్యను మార్చివేయు ఒక్క అక్షరమును గూర్చి ఎక్కువసేపు నిలిచియుండుటకంటె, ఈ స్థలములో ఆత్మ మనకు సిఫారసు చేయుచున్న అద్భుతమును మనము తూచి చూచుట మేలు. మిగిలిన పాఠములోనుండి (సందర్భములోనుండి) ఇతర ప్రశ్నలు (వాటికి జవాబు చెప్పుట మరి కష్టము) పుట్టుచున్నవి.

398 "Non dubitaverant," సంకోచించియుండలేదు. 399 "Exulant," ప్రవాసులగుచున్నారు. 400 "Apud quas recepta erat illa lectio," వారి మధ్య ఆ పాఠము అంగీకరింపబడియుండెను. 401 "Nepotes ac pronepotes," మనుమలు మరియు మునిమనుమలు. 402 "Librariorum," ప్రతులు వ్రాయువారి. 403 "Familiariter," బాగుగా పరిచయముగలవారై.

16. పితరులు మృతిపొందిన తరువాత కనాను దేశమునకు తీసికొనిపోబడిరని స్తెఫను చెప్పుచున్నాడు. అయితే మోషే యోసేపు ఎముకలను మాత్రమే పేర్కొనుచున్నాడు (ఆదికాండము 1:13). మరియు యెహోషువ 24:32లో, మిగిలినవారి ప్రస్తావన ఏమియు లేకుండ యోసేపు ఎముకలు పాతిపెట్టబడెనని చెప్పబడియున్నది. యోసేపు తన ఎముకలను గూర్చి స్పష్టమైన ఆజ్ఞ ఇచ్చెను గనుక, మిగిలినవారి విషయములో అట్లు జరిగినట్లు మనము చదువలేము గనుక, మోషే ఘనత నిమిత్తము యోసేపును గూర్చి మాటలాడుచున్నాడని కొందరు జవాబిచ్చుచున్నారు. మరియు నిశ్చయముగా, జెరోము పౌలా యాత్రను గూర్చి వ్రాయుచు, ఆమె షెకెము మార్గముగా వచ్చెనని చెప్పునప్పుడు, ఆమె అక్కడ పండ్రెండుమంది పితరుల సమాధులను చూచెనని చెప్పుచున్నాడు; అయితే మరియొక స్థలములో అతడు యోసేపు సమాధిని మాత్రమే పేర్కొనుచున్నాడు. మరియు మిగిలినవారికి ఖాళీ సమాధులు కట్టబడియుండవచ్చును. ఇది సినెక్డకీ (భాగముతో సమస్తమును సూచించు అలంకారము) గల మాటయైనను కావచ్చును, లేక లూకా దీనిని మోషే గ్రంథమునుండి కాక ప్రాచీన ప్రసిద్ధిని బట్టి చెప్పుచుండవచ్చును, (యూదులు పూర్వకాలమందు పితరులనుండి అనేక సంగతులను చేతినుండి చేతికి అన్నట్లు అప్పగింపబడినవిగా కలిగియుండిరి) అను విషయము తప్ప, ఈ సంగతిని గూర్చి నేను నిశ్చయముగా ఏమియు స్థిరపరచలేను. మరియు అబ్రాహాము హమోరు కుమారులయొద్ద కొనిన సమాధిలో వారు ఉంచబడిరని అతడు తరువాత చెప్పుచున్నాడు గనుక, అబ్రాహాము అను మాటలో తప్పు (పొరపాటు) ఉన్నదని స్పష్టము. ఏలయనగా అబ్రాహాము తన భార్యయైన శారాను పాతిపెట్టుటకు హిత్తీయుడైన ఎఫ్రోనునొద్ద రెండంతస్తుల గుహను కొనెను (ఆదికాండము 23:9); అయితే యోసేపు మరియొక స్థలములో, అనగా అతని తండ్రియైన యాకోబు హమోరు కుమారులయొద్ద నూరు గొఱ్ఱెపిల్లలకు కొనిన పొలములో పాతిపెట్టబడెను. కాబట్టి ఈ స్థలము సరిదిద్దబడవలెను.

అపొస్తలుల కార్యములు 7:17-19

17. దేవుడు అబ్రాహామునకు ప్రమాణము చేసిన వాగ్దానకాలము సమీపించినప్పుడు, ప్రజలు ఐగుప్తులో విస్తరించి వృద్ధిపొందిరి. 18. తుదకు యోసేపును ఎరుగని వేరొక రాజు లేచువరకు వారు అట్లు వృద్ధిపొందిరి. 19. ఇతడు మన వంశస్థులయెడల కపటముగా ప్రవర్తించి, మన పితరుల శిశువులు వృద్ధిపొందకుండునట్లు వారిని బయట పారవేయవలెనని వారిని బాధపెట్టెను.

17. స్తెఫను ప్రజల విడుదలకు దాటిపోవుచున్నాడు; దానికి ముందు, అల్పకాలములోనే సాధారణ విధానమునకు మించి వృద్ధిపొందిన ఆ లెక్కలేని సంతానము వచ్చెను. కాబట్టి అది ప్రకృతి యొక్క సామాన్యమైన లేక అలవాటైన క్రమము చొప్పున జరుగలేదని మనము గ్రహించునట్లు, ప్రజలు వృద్ధిపొందుటను అతడు దేవుని విశేష వరముగా పేర్కొనుచున్నాడు. అయితే మరియొక ప్రక్క, ఫరో వారిని నిరంకుశముగా బాధపెట్టుచుండుటవలనను, వారి దాస్యము దినదినము అధికమగుచుండుటవలనను, దేవుడు యూదులనుండి సమస్త నిరీక్షణను తీసివేయుచున్నట్టు కనబడుచున్నది. మరియు తమ మగ శిశువులను బయట పారవేయవలెనని వారికి ఆజ్ఞాపింపబడినప్పుడు, జనాంగమంతటి నాశనము సమీపించినట్లు కనబడుచున్నది. మోషే బయలుదేరినప్పుడు విడుదలకు మరియొక గురుతు ఇయ్యబడినది; అయితే అతడు వెంటనే నిరాకరింపబడి ప్రవాసమునకు పారిపోవలసి వచ్చెను గనుక, కేవలము నిరాశ తప్ప మరేమియు మిగులలేదు. సారాంశమేమనగా, దేవుడు తన వాగ్దానమును జ్ఞాపకము చేసికొని, తాను అబ్రాహామునకు ప్రమాణము చేసినదానిని నెరవేర్చునట్లు తగిన కాలములో ప్రజలను వృద్ధిపొందించెను; అయితే యూదులు (కృతఘ్నులును మూర్ఖులునై యుండిరి గనుక) దేవుని కృపను నిరాకరించిరి, తద్వారా తమకు ముందున్న మార్గమును మూసివేయుటకు తమ శక్తికొలది ప్రయత్నించిరి. ఇదియుగాక, తన కార్యములకు ఎల్లప్పుడును తగిన సమయము ఉండునట్లు ఆయన కాలగతిని క్రమపరచుటలో, ఈ స్థలములో దేవుని దైవసంరక్షణను మనము గమనించవలెను. అయితే తమ కోరికలలో క్రమము తప్పి త్వరపడు మనుష్యులు, దేవుడు తన హస్తమును కనుపరచువరకు ఓపికతో నిరీక్షించలేరు, నెమ్మదిగా ఉండలేరు; నేను చెప్పిన ఆ మితమును వారు లక్ష్యపెట్టకపోవుటయే దీనికి కారణము. మరియు దేవుడు కృప యొక్క సంతోషకరమైన గురుతులతో ప్రత్యక్షమైనప్పుడెల్ల తన పిల్లల విశ్వాసమును పరీక్షించునట్లు, మరియొక ప్రక్కనుండి రక్షణ నిరీక్షణను అకస్మాత్తుగా తెగగొట్టు ఇతర సంగతులను వాటికి ఎదురుగా ఉంచుచున్నాడు. ఏలయనగా మగపిల్లలందరిని చంపవలెనని రాజాజ్ఞ నియమించినప్పుడు, హెబ్రీయులు బొత్తిగా నశించిపోయిరని ఎవడు చెప్పకుండును? ఈ కారణముచేత, దేవుడు చంపువాడును బ్రదికించువాడునై యున్నాడు, ఆయన పాతాళమునకు దిగజేయువాడును మరల పైకి తీసికొనివచ్చువాడునై యున్నాడు అను సిద్ధాంతమును ధ్యానించుట మనకు మిక్కిలి అవసరము.

404 "[{Κενοτάφια}]," ఖాళీ సమాధులు (స్మారక సమాధులు). 405 "Cujus praeludium," దానికి పూర్వరంగముగా.

19. కపటముగా ప్రవర్తించి. ప్రాచీన అనువాదకుడు దీనిని మోసగించుట అని అనువదించుట తప్పు కాదు. ఏలయనగా దాదాపు నిరంకుశులందరును చేయునట్లే, ఐగుప్తు రాజు ప్రజలమీద మాటిమాటికి మరి బరువైన భారములను మోపుటకై క్రొత్త ఉపాయములను దుష్ట నెపములను కపటముగా కల్పించెనని స్తెఫను భావము; ఏలయనగా వారు తమ ప్రజలను ఎంత అన్యాయముగా బాధపెట్టినను, సాకులు కల్పించుటలో వారు మిక్కిలి చమత్కారులై యుందురు. మరియు పరదేశులైన యూదులు తన రాజ్యములో ఉచితముగా నివాసస్థలము కలిగియుండుటయు, గొప్ప సౌకర్యములను అనుభవించుచుండగా సమస్త భారములనుండి విడుదల పొందియుండుటయు తగదని ఫరో ఈ యోగ్యమైన నెపమును దుర్వినియోగము చేసెననుటలో సందేహము లేదు. కాబట్టి అతడు మోసముతో స్వతంత్రులైన వారిని నీచమైన బానిసలుగా చేసెను. ఈ నిరంకుశుడు యోసేపును ఎరుగడని స్తెఫను చెప్పుటవలన, మనుష్యుల మధ్య ఉపకారముల జ్ఞాపకము ఎంత త్వరగా గతించిపోవునో కనబడుచున్నది. ఏలయనగా మనమందరము ఏకమనస్సుతో కృతఘ్నతను అసహ్యించుకొనినను, మనలో దానికంటె సామాన్యమైన దుర్గుణము మరియొకటి లేదు.

వారు వృద్ధిపొందకుండునట్లు. నా అభిప్రాయములో ఎరాస్మస్ దీనిని సరిగా అనువదించలేదు. ఏలయనగా [{Ζωογονεισθαι}] అనునది వారి పిల్లలు బ్రదుకకుండునట్లు అను దానికంటె ఎక్కువ భావమును వ్యక్తపరచుచున్నది. ఏలయనగా జనము సంతానములో ఎల్లప్పుడును సజీవముగా నిలిచియుండును గనుక ఆ మాట అక్కడనుండి తీసికొనబడినది. మరియు ఇదియుగాక, స్తెఫను వారి బాధల భాగములన్నిటిని లెక్కించుటలేదు, అయితే అత్యంత క్రూరత్వమునకు ఒక్క ఉదాహరణను పేర్కొనుచున్నాడు. దీనినిబట్టి అబ్రాహాము సంతానమంతయు నాశనమునకు ఎంత సమీపముగా ఉండెనో మనము సులభముగా గ్రహింపవచ్చును. ఏలయనగా ఫరో ఆ ఆజ్ఞచేత ఒక్క ఖడ్గపు దెబ్బతోనో అన్నట్లు వారినందరిని హతముచేసినట్లు కనబడెను. అయితే అట్టి బలాత్కారమైన క్రూరత్వము దేవుని అనూహ్యమైన, నమ్మశక్యముకాని శక్తిని మరింత ప్రకాశింపజేసెను; ఏలయనగా ఫరో సాధ్యమైన సమస్త విధములచేత దేవునితో పోరాడినను, అంతయు వ్యర్థమాయెను.

406 "Circumvenire," మోసగించుట, వలలో చిక్కించుట.

అపొస్తలుల కార్యములు 7:20-29

20. ఆ కాలమందు మోషే పుట్టెను; అతడు దేవునికి ప్రీతికరుడై యుండెను. అతడు మూడు నెలలు తన తండ్రి ఇంట పెంచబడెను. 21. మరియు అతడు బయట పారవేయబడినప్పుడు ఫరో కుమార్తె అతనిని ఎత్తికొని తన సొంత కుమారునిగా పెంచుకొనెను. 22. మోషే ఐగుప్తీయుల సకల జ్ఞానమును అభ్యసించి, మాటలయందును కార్యములయందును ప్రబలుడై యుండెను. 23. నలువది సంవత్సరముల కాలము నిండినప్పుడు, ఇశ్రాయేలీయులైన తన సహోదరులను చూడవలెనని అతని మనస్సులో పుట్టెను. 24. అప్పుడు వారిలో ఒకనికి అన్యాయము జరుగుట చూచి, అతనిని కాపాడి, ఐగుప్తీయుని కొట్టి, అన్యాయము పొందినవాని పక్షమున ప్రతిదండన చేసెను. 25. తన చేతిద్వారా దేవుడు తమకు విడుదల కలుగజేయునని తన సహోదరులు గ్రహింతురని అతడు తలంచెను గాని వారు గ్రహింపలేదు. 26. మరునాడు వారు పోట్లాడుచుండగా అతడు వారికి కనబడి, అయ్యలారా, మీరు సహోదరులు; మీరెందుకు ఒకనికొకడు హాని చేసికొనుచున్నారని చెప్పి వారిని సమాధానపరచెను. 27. అయితే తన పొరుగువానికి అన్యాయము చేసినవాడు అతనిని త్రోసివేసి, మామీద అధికారిగాను తీర్పరిగాను నిన్ను నియమించినవాడెవడు? 28. నీవు నిన్న ఐగుప్తీయుని చంపినట్టు నన్నును చంపగోరుచున్నావా? అనెను. 29. ఆ మాటకు మోషే పారిపోయి మిద్యాను దేశములో పరదేశిగా ఉండెను; అక్కడ అతడు ఇద్దరు కుమారులను కనెను.

20. స్తెఫను కాలసందర్భమును నిష్కారణముగా గుర్తించుటలేదు. మగపిల్లలందరిని బయట పారవేయవలెనని రాజు ఆజ్ఞాపించిన ఆ కాలములోనే మోషే పుట్టెను. కాబట్టి విడుదల కలుగజేయవలసిన పరిచారకుడు పుట్టకముందే మృతుడైనట్టు కనబడుచున్నది. అయితే మనుష్యులనుండి ఏ నిరీక్షణను ఏ ఆలోచనను ఎదురుచూడలేని కాలమే దేవుడు కార్యము చేయుటకు మిక్కిలి తగిన కాలము. మరియు దేవుడు మనుష్యుని బలహీనతయందు తన శక్తిని ఎట్లు పరిపూర్ణము చేయునో కూడ ఇందులో మిక్కిలి స్పష్టముగా కనబడుచున్నది (2 కొరింథీయులకు 12:9). మోషే మూడు నెలలు దాచబడెను, అయితే తుదకు అతని తల్లిదండ్రులు (తమ ప్రాణములను కాపాడుకొనుటకై) అతనిని నదిలో పారవేయవలసి వచ్చెను. అతడు వెంటనే నశింపకుండునట్లు వారు అతనిని ఒక చిన్న పెట్టెలో మాత్రము ఉంచిరి. ఫరో కుమార్తె అతనిని ఎత్తికొనినప్పుడు అతడు మరణమును నిజముగా తప్పించుకొనెను, అయితే ఇశ్రాయేలు వంశమునుండి తెగిపోయి మరియొక జనములోనికి వెళ్లునట్లు తప్పించుకొనెను. అవును, దేవుడు అతని మనస్సును అడ్డగించియుండనియెడల అతడు తన జనమునకు మిక్కిలి బాధకరమైన విరోధియగుటకు సిద్ధముగా ఉండెను. సహోదర ప్రేమ యొక్క ఏ గురుతునైనను అతడు కనుపరచకముందే నలువది సంవత్సరములు గడచెను.

22. అతడు ఐగుప్తీయుల సకల జ్ఞానమును అభ్యసించెనని లూకా చెప్పుటలో, దానిని ఒక శ్రేష్ఠతగా అతని ప్రశంసలో చేర్చుచున్నాడు. అయినప్పటికిని, తరచుగా జరుగునట్లే, అతడు లౌకిక విద్యలచేత ఉబ్బిపోయి నీచులైన సామాన్యజనులను తృణీకరించియుండవచ్చును; అయితే దేవుడు తన ప్రజలను విమోచింపవలెనని నిర్ణయించెను గనుక, ఆ మధ్యకాలములో తన కార్యమును ముగించుటకై మోషే మనస్సును ఇతర సంగతులన్నిటిని కూడ ఆయన సిద్ధపరచుచున్నాడు. మనుష్యుని శరీర సంబంధమైన తర్కము ఈ స్థలములో ఇట్లు సణుగును: దేవుడు ప్రజల ఇంత దీర్ఘమైన దుఃఖములను ఎందుకు చూచీచూడనట్లు ఉండుచున్నాడు? ఫరో దినదినము మరి క్రూరముగా రెచ్చిపోవుటకు ఆయన ఎందుకు సహించుచున్నాడు? మోషే తన సొంత ప్రజలమధ్య పెరుగుటకు ఆయన ఎందుకు అనుమతించుటలేదు? రాజకుమార్తెచేత దత్తత తీసికొనబడిన అతనిని ఆయన ఒక విధముగా ఇశ్రాయేలు వంశమునుండి ఎందుకు తెగగొట్టుచున్నాడు? రాజాస్థాన భోగముల మధ్య అతడు నిలిచియుండుటకు ఆయన ఎందుకు సహించుచున్నాడు, అక్కడనుండి అతనిని ఎందుకు బయటికి లాగుటలేదు? అయితే అంతము ఎంత ఆశ్చర్యకరముగా ఉన్నదనగా, ఈ సంగతులన్నియు దేవుని మహిమను కనుపరచుటకై విశేషమైన సంకల్పముచేతను క్రమముచేతను నడిపింపబడెనని మనము ఒప్పుకొనవలసి వచ్చుచున్నది.

407 "Arculam," ఒక చిన్న పెట్టె, ఒక బుట్ట.

ఈ స్థలములో లూకా ఐగుప్తీయుల విద్యను ఘనత నిమిత్తము పేర్కొనుచున్నాడని నేను చెప్పినను, దానిలో ఏ భ్రష్టత్వమును లేదని దానిని గ్రహించవలెనని నా ఉద్దేశము కాదు. జ్యోతిశ్శాస్త్రము నక్షత్రముల అమరికలోను అంత శ్రేష్ఠమైన వైవిధ్యములోను మాత్రమే కాక, వాటి గమనములోను బలములోను రహస్యమైన పనులలోను కూడ దేవుని ఆశ్చర్యకరమైన సృష్టి నైపుణ్యమును పరిశీలించును గనుక, అది ప్రయోజనకరమైనదియు ప్రశంసార్హమైనదియునైన శాస్త్రము. ఐగుప్తీయులు దీనియందు గొప్ప శ్రద్ధ చూపిరి, అయితే ప్రకృతి యొక్క సాధారణ క్రమముతో తృప్తిపడక, కల్దీయులవలెనే వారు అనేక మూర్ఖపు ఊహాగానములలోనికి కూడ తిరిగిపోయిరి. మోషే ఈ మూఢాచారములచేత కలుషితుడాయెనో లేదో నిశ్చయముగా తెలియదు. అయినను అది ఏ విధముగా ఉన్నను, భక్తికి సంబంధించినదానిని లోక నిర్మాణములో పరిశీలించుటకై అతడు ఎంత నిష్కపటముగాను సరళముగాను మనయెదుట ఉంచుచున్నాడో మనము చూచుచున్నాము. ప్రకృతి రహస్యములను గూర్చి విద్వాంసులతోను చమత్కారులతోను తర్కింపగలిగినవాడు ఉన్నతమైన సూక్ష్మవిషయములను విడిచిపెట్టుట మాత్రమే కాక, మిక్కిలి సామాన్యుడైన ప్రతి మనుష్యుని సాధారణ గ్రహణశక్తికి దిగివచ్చి, విద్యలేని మనుష్యులు అనుభవముచేత గ్రహించు సంగతులను సామాన్యమైన శైలిలో వారికి వివరించుట నిశ్చయముగా శ్రేష్ఠమైన వినయము. జస్టిన్ మోషేను గూర్చి వదరుచు, అతనిని గారడీలచేతను మంత్రములచేతను ఎఱ్ఱసముద్రము గుండా ప్రజలకు మార్గము చేసిన మాంత్రికునిగా చేయుచున్నాడు; ఆ విధముగా సాతాను దేవుని శక్తిని పాతిపెట్టుటకు మాత్రమే కాక, దానిని దూషించుటకు కూడ ప్రయత్నించెను. అయితే మోషే మంత్రజాలముచేత మంత్రగాండ్రతో పోరాడలేదనియు, దేవుడు తనకు ఆజ్ఞాపించినదానిని మాత్రమే చేసెననియు మనకు తెలియును.

ఇదియుగాక, ఐగుప్తీయులకు గూఢమైన దైవశాస్త్రము ఉండెను; తాము హేతువు లేకుండ పిచ్చిపట్టినవారు కారని నిరూపింపగోరినట్లు, దానితో వారు తమ వెఱ్ఱి కల్పనలకును ఘోరమైన హేయకార్యములకును రంగు పూసిరి: పోపు మతస్థులు తమ మాస్‌లోను ఇతర మూర్ఖపు ఆచారములలోను నాటకమాడువారివలె మనుష్యులను మోసపుచ్చి ఎగతాళి చేయుచున్నను, అక్కడ దైవికమైనది తప్ప మరేమియు లేదని మనుష్యులను ఒప్పించుటకై వారు మర్మములను కల్పించుచున్నట్లే. సామాన్య యాజకులు అంత ఎత్తునకు ఎక్కలేరు, అయితే వారిలో ఎక్కువ నేర్పరులని ఎంచబడగోరువారు ఏ ఆచారము ఎంత మూర్ఖమైనదైనను ఎంత పిల్లతనమైనదైనను దానిని విడిచిపెట్టక, వాటిలో ప్రతిదానియందు ఏదో ఒక ఆత్మీయ మర్మము ఉన్నదని స్థిరపరచుచున్నారు. ఈ విషయమును గూర్చి మిక్కిలి మూర్ఖమైన ఒక కలగూరగంప ఉన్నది, దానిని వారు దైవిక ఆరాధనల హేతువివరణము (Rationale) అని పిలుచుచున్నారు. అయితే బలులర్పించు యాజకులు మాత్రమే తమలో తాము అట్టి వెఱ్ఱి విషయములను వాడుకొనిరి గనుక, రాజోచితమైన పెంపకము పొందిన మోషే వీటిలో ఏ కాలమునైనను గడిపెనని తలంచకూడదు, అయితే అతడు ఉదార కళలలో శిక్షణ పొందెనని తలంచవలెను.

408 "Carnis ratio," శరీర సంబంధమైన తర్కము. 409 "Ad annum quadragesimum," అతని నలువదియవ సంవత్సరము వరకు. 410 "Astrologia," జ్యోతిశ్శాస్త్రము, లేక ఇక్కడ మరి సరిగా, ఖగోళశాస్త్రము. 411 "Perspicaces," సూక్ష్మదృష్టిగలవారు.

అతడు ప్రబలుడై యుండెను. బుద్ధియందును విద్యయందును శ్రేష్ఠుడైనవాడు గొప్పవియు ప్రాముఖ్యమైనవియునైన కార్యములను ప్రయత్నించి సాధించుటకు కూడ సమర్థుడైనప్పుడు, హెబ్రీయుల మధ్య ఈ వాక్యరీతి రెండు విధముల శ్రేష్ఠతను వ్యక్తపరచును. కాబట్టి మోషే అరుదైన వరములతో అలంకరింపబడెను గనుక అతడు విశేషమైన మనుష్యుడని అందరును ఒప్పుకొనిరని స్తెఫను భావము. అయితే అతడు అంత గౌరవములో ఉండెను గనుక, తమ విడుదలను కలుగజేయు పరిచారకుడు అతడే అగునని ఇశ్రాయేలీయులకు అంత తక్కువ నిరీక్షణ ఉండెను.

23. కాలము నిండినప్పుడు. మోషే తన జనమునుండి మనస్సులో ఎన్నడును దూరస్థుడు కాలేదని అనేకులు దీనినిబట్టి నిర్ణయించుచున్నారు; అయితే స్తెఫను మాటలు దానికి విరుద్ధమైనదానివైపే మొగ్గుచున్నవి, అనగా తాను చాలకాలము నిర్లక్ష్యము చేసిన తన సహోదరులను తుదకు చూడవెళ్లునట్లు దేవుని ఆత్మ తుదకు అతని మనస్సును నిద్రలోనుండి అన్నట్లు మేల్కొలిపెను. అతడు ఏ వంశమునుండి వచ్చెనో అతడు ఎరుగనివాడు కాడని తలంచవలెను, ఏలయనగా దాని గురుతు అతని శరీరమందే అతనికి ఉండెను, మరియు దాని వార్త రాజాస్థానములో వ్యాపించియుండెను, ఏలయనగా అతని వంశము తెలియబడియుండనియెడల, రాజకుమార్తె ఏదో దుష్టత్వపు అనుమానము లేకుండ అతనిని తన కుమారునిగా దత్తత తీసికొనలేకపోయియుండును; అయినను తన వంశమునెడల తనకున్న ప్రేమను బయలుపరచుటకు సాహసించునంత ధైర్యము అతనికి కలుగుటకు చాలకాలము పట్టెను. మరియు మోషే తన పిలుపును ఎరుగనివాడై రాజాస్థానములో దీర్ఘకాలము పనిలేకుండ నిలిచియుండి, తరువాత మనుష్యులందరి నిరీక్షణకును తన సొంత నిరీక్షణకును విరుద్ధముగా ప్రభువుచేత పిలువబడుట దేవుని మహిమను కనుపరచుటకు కొంచెముగా ఉపయోగపడదు. కాబట్టి అతని మనస్సులో పుట్టిన తన సహోదరులను గూర్చిన ఈ క్రొత్త శ్రద్ధ దేవుని ఆత్మ యొక్క క్రొత్తదియు అసాధారణమైనదియునైన ప్రేరణనుండి కలిగెను.

24. ఒకనిని చూచి. మోషే ఈ దృశ్యమునకు యాదృచ్ఛికముగా రాలేదు; అయితే దేవుడు అతనిని తన ప్రజలకు విమోచకునిగా నియమించెను గనుక, అతడు ఈ గురుతును కనుపరచవలెనని, మరియు ఇట్లు ఆరంభము చేయవలెనని ఆయన కోరెను. ఏలయనగా అతడు ఆలోచన లేకుండ ఏమియు ప్రయత్నించలేదనియు, తాను దానికొరకు పిలువబడెనని ఎరిగి, ప్రజలకు విమోచకునిగా నియమింపబడినవానికి తగినదానినే చేసెననియు స్తెఫను స్పష్టముగా తెలియజేయుచున్నాడు. ఏలయనగా దేవుడు అతనిని ఆయుధధారిగా చేసియుండనియెడల (బలవంతునిగా చేసియుండనియెడల), ఎవడెంత దుష్టుడైనను ఏ మనుష్యునినైనను చంపుట అతనికి బొత్తిగా అధర్మమైయుండును. దుష్టులకు ఎదురుగా నిలుచుటయు, దుష్టుల అన్యాయములనుండి మంచివారిని కాపాడుటయు, వారి బలాత్కారమును అణచుటయు మనుష్యునికి భక్తిగలదియు ప్రశంసార్హమైనదియునైన కార్యము; అయితే శిక్షించుట (లేక ప్రతిదండన చేయుట) సామాన్య వ్యక్తికి చెందినది కాదు. కాబట్టి ప్రభువు అతని పిలుపు యొక్క హక్కు చొప్పున అతని చేతిలో ఖడ్గమును ఉంచినంతమట్టుకు తప్ప, మోషే ఐగుప్తీయుని చంపుట ధర్మవిరుద్ధము.

412 "Ad res praeclaras gerendas aptus est," గొప్ప కార్యములను సాధించుటకు సమర్థుడై యున్నాడు.

అయితే ఈ వీరోచితమైన ధైర్యమును హృదయ ఔన్నత్యమును పరిశుద్ధాత్మ కార్యము; ఏలయనగా దేవుడు గొప్ప కార్యములకు తాను నియమించువారు తమ పనిని నెరవేర్చగలుగునట్లు వారియందు తన శక్తిని బలముగా కనుపరచును. సారాంశమేమనగా, అబ్రాహాముతో చేయబడిన నిబంధన చొప్పున దినము సమీపించినప్పుడే మోషే విడుదల కలుగజేయు పరిచారకునిగా అర్పింపబడెను, అయినను ప్రజలు దానికంటె తక్కువగా మరి దేనినీ నిరీక్షించలేదని స్తెఫను భావము.

26. మరునాడు అతడు కనబడెను. పితరులు దేవుని కృపను నిర్లక్ష్యము చేయుట మాత్రమే కాక, దుర్బుద్ధితో నిరాకరించిరని స్తెఫను ఇప్పుడు తెలియజేయుచున్నాడు. ఏలయనగా అతడు పేర్కొను కీడు ఒక్క మనుష్యునినుండి మాత్రమే కలిగినను, అతడు ఆ నేరమును న్యాయముగా వారందరికిని ఆరోపించుచున్నాడు. ఏలయనగా వారు దేవునియెడల కృతజ్ఞులై యుండినయెడల, వారందరు ఏకమనస్సుతో అతని దుడుకుతనమును అణచియుందురు.

అయితే వారు మౌనముగా ఉండి, మోషే చేసిన ఆ ఉపకారమునుబట్టి అతడు నిందింపబడుటకు సహించుచున్నారు; మరియు తమ ప్రాణములను అపాయమునకు గురిచేసియైనను తాము కాపాడవలసినవారిని, తమ శక్తికొలది తీవ్రమైన అపాయములోనికి తెచ్చుచున్నారు. కాబట్టి వారు త్వరగా విడిపింపబడకపోవుటకును ఉపశమనము పొందకపోవుటకును ప్రజలే దోషులని అతని భావము. ఆ విధముగా మనుష్యుల దుష్టత్వము దేవుడు చేయగోరినదానిని చేయకుండ తరచుగా ఆయనను అడ్డగించును. ఆయన తగిన కాలములో తనవారికి సహాయము చేయుటకు సిద్ధముగా ఉన్నాడు, అయితే మనము నానావిధములైన ఆటంకములచేత ఆయన హస్తమును మనకు దూరముగా ఉంచుకొని, తరువాత ఆయన ఆలస్యమును గూర్చి అన్యాయముగా సణుగుకొనుచున్నాము. ఇదియుగాక, ఈ కృతఘ్నత దేవునియెడల మిక్కిలి దుష్టమైనదియు, మోషేయెడల మిక్కిలి క్రూరమైనదియునై యుండెను. రాజాస్థానములో ఇంత నమ్మకమైన సంరక్షకుని ఇచ్చినందుకు వారు దేవునికి కృతజ్ఞతాస్తుతులు చెల్లించవలసియుండెను. వారు మోషేను ప్రేమించి గౌరవించవలసియుండెను; అయితే వారు బెదరింపులతోను నిందలతోను అతనికి మిక్కిలి చెడ్డ ప్రతిఫలమిచ్చిరి. ఇదియుగాక, ఆ కార్యము రాజు చెవిని పడెను గనుక, దానిని మనము ప్రజల ద్రోహమునకు ఆరోపింపవలసియున్నది. కాబట్టి తరువాత ప్రజలు కనాను దేశమును చూడగలిగినప్పుడు తమ సొంత బుద్ధిహీనతచేత దానిలో ప్రవేశింపకుండ తమ్మును తాము అడ్డగించుకొనినట్లే, ఇప్పుడును ఒక్క మనుష్యుని వ్యక్తియందు దేవుని కృపను నిరాకరించి, తమ విడుదల కాలము నలువది సంవత్సరములు వాయిదా వేయబడుటకు కారణమగుచున్నారు. ఏలయనగా తాను ఏమి చేయవలెనో దేవుడు నిర్ణయించియుండినను, మోషేను అతని పనిలో అడ్డగించినవారు ఆ ఆలస్యమునకు న్యాయముగా నిందింపబడుచున్నారు.

అయ్యలారా, మీరు సహోదరులు. మనుష్యులు ఒకనియెడల ఒకడు గొప్ప మర్యాదను చూపి, సమస్త అన్యాయములనుండి దూరముగా ఉండవలసినంత సాధారణమైన బంధము మనుష్యుల మధ్య నిజముగా ఉన్నది; అయితే మరి దగ్గరగా ఒకరితో ఒకరు జతపరచబడినవారు ఒకరికొకరు హాని చేసికొనినప్పుడు, అది మరి అనుచితమును సహింపరానిదియునై యుండును. కాబట్టి హాని చేయగోరిన వారి మనస్సులను మరల న్యాయమువైపునకు త్రిప్పునట్లు మోషే సాధారణ హేతువును వాడుట మాత్రమే కాక, వారి క్రూరత్వమును మెత్తబరచుటకై వారి వంశమును రక్తసంబంధమైన సహవాసమును కూడ పేర్కొనుచున్నాడు. అయినను అంతయు వ్యర్థమాయెను; ఏలయనగా తన పొరుగువానికి అన్యాయము చేసినవాడు మూర్ఖముగా అతనిని తననుండి త్రోసివేసి, దానికి బెదరింపును కూడ చేర్చుచున్నాడు. మరియు ఇది మనుష్యుల మధ్య సామాన్యమైన సంగతి; ఏలయనగా దుష్ట మనస్సాక్షి మనుష్యులను ఉగ్రతలోనికి నడిపించును, మరియు ఒకని పక్షము ఎంత చెడ్డదైతే అంత ధైర్యముగాను క్రూరముగాను అతడు తన్నుతాను హెచ్చించుకొనును. అయితే చెడ్డ పక్షముగలవాడు ఏ నెపముతో మోషేకు అంత మొండిగా ఎదురుగా నిలుచుచున్నాడు? అతడు తీర్పరి కాడని అతడు చెప్పుచున్నాడు; అయితే అతడు వారిని అధికారముచొప్పున గద్దించలేదు, స్నేహభావముతో హెచ్చరించెను మాత్రమే. మనము తప్పు చేసినప్పుడు మనలను హెచ్చరించుట తీర్పరి ఒక్కని విధియేనా? అయితే బలాత్కారముచేతను అధికారముచేతను బలవంతపెట్టబడినప్పుడు తప్ప ఏ హెచ్చరికలకును లోబడకపోవుట మొండివారును అవిధేయులునైన వారందరు చేయు సామాన్య దుర్గుణము; అవును, వారు తమ వైద్యులను దూషించు వెఱ్ఱివారివలె ఉన్నారు. ఈ కారణముచేత మన దుర్గుణములను స్వస్థపరచగోరువారిమీదికి అట్టి గుడ్డి ఉగ్రతతో తలక్రిందుగా పరుగెత్తకుండునట్లు, మన దురాశను అణచుకొనుటకు మనము మరింత జాగ్రత్తగా ఉండవలెను. ఇదియుగాక, దేవుని సేవకులు మనుష్యుల అట్టి దుర్గుణములను గద్దించుటలో తమ విధిని నెరవేర్చునప్పుడు, అనేక అన్యాయములను సహించి, అనేకులకు అభ్యంతరము కలిగించి, అపాయములకు గురికాకుండ ఉండలేరనియు, ముఖ్యముగా వారు మంచి చేయునప్పుడు నిశ్చయముగా చెడ్డమాటలు వినవలసి వచ్చుననియు ఈ ఉదాహరణవలన మనకు బోధింపబడుచున్నది. అయితే ప్రభువు తమకు ఆజ్ఞాపించినదానిని, ఆయన అంగీకరించుదానిని చేయుట ఆ కారణముచేత మానకుండునట్లు, వారు ఈ కీడుల అవమానమును మింగివేయవలెను. మోషే అధిపతి అధికారమును అపహరించుచున్నాడను క్రూరమైన అబద్ధ నేరారోపణ ఇక్కడ అతనిమీద మోపబడుచున్నది, మరియు ఆ విధముగా వారు అతనిమీద రాజద్రోహమును ఆరోపించుచున్నారు. రెండవదిగా, అతడు ఒక ఐగుప్తీయుని చంపెనని నిందగా అతనిమీద మోపబడుచున్నది; ఈ రెండును మిక్కిలి ద్వేషపూరితమైనవి. దీనినిబట్టి ఆ పరిశుద్ధుని మనస్సు ఎంత అపాయకరమైన శోధనచేత కొట్టబడెనో మనము గ్రహింపవచ్చును. మరియు అతడు ప్రవాసముచేతనైనను మరి ఏ ఇతర కీడులచేతనైనను నిరుత్సాహపడలేదనియు, తాను చేసిన మంచికి అతడు పశ్చాత్తాపపడలేదనియు మనము చూచుచున్నాము గనుక, సాతాను యొక్క అట్టి సమస్త దాడులకు ఎదురుగా శూరమైనదియు దృఢమైనదియునైన మనస్సును ధైర్యమును ధరించుటకు మనము కూడ అతని ఉదాహరణనుబట్టి నేర్చుకొందము,

413 "Haec heroica animi magnitudo," ఈ వీరోచితమైన హృదయ ఔదార్యము. 414 "Proterviam," దుడుకుతనము. 415 "Tacent omnes," వారందరు మౌనముగా ఉన్నారు. 416 "Oppositas suis capitibus," తమ సొంత తలలను (ప్రాణములను) అపాయమునకు గురిచేయుటచేత. 417 "Nonnisi per populum stetisse quominus levationem citius sentiret," వారు ఏ ఉపశమనమునైనను త్వరగా పొందకపోవుటకు పూర్తిగా ప్రజలే కారకులు.

418 "Atqui pessimam et iniquissimam mercedem reportat," అయితే అతడు మిక్కిలి చెడ్డదియు మిక్కిలి అన్యాయమైనదియునైన ప్రతిఫలమును పొందుచున్నాడు, అనగా.

419 "Impediunt ac turbant," అడ్డగించి కలవరపెట్టుచున్నారు. 420 "Quae ad aequitatem revocet," న్యాయమునకు మరల పిలుచునట్లు లేక సిద్ధపరచునట్లు.

అపొస్తలుల కార్యములు 7:30-34

30. నలువది సంవత్సరములైన తరువాత సీనాయి పర్వతము దగ్గరనున్న అరణ్యములో ఒక పొదలోని అగ్నిజ్వాలలో ప్రభువు దూత అతనికి కనబడెను. 31. మోషే దానిని చూచిన వెంటనే ఆ దర్శనమునకు ఆశ్చర్యపడెను. మరియు దానిని పరిశీలించుటకు అతడు దగ్గరకు రాగా, ప్రభువు స్వరము అతనికి వినబడెను: 32. నేను నీ పితరుల దేవుడను, అనగా అబ్రాహాము దేవుడను, ఇస్సాకు దేవుడను, యాకోబు దేవుడను; అప్పుడు మోషే వణకి, దగ్గరకు వచ్చుటకు తెగింపలేదు. 33. అందుకు ప్రభువు అతనితో ఇట్లనెను: నీ పాదములనుండి నీ చెప్పులు విడువుము; నీవు నిలిచియున్న స్థలము పరిశుద్ధ భూమి. 34. ఐగుప్తులోనున్న నా ప్రజల బాధను నేను నిశ్చయముగా చూచితిని, వారి మూలుగును వింటిని, వారిని విడిపించుటకు దిగివచ్చియున్నాను. ఇప్పుడు రమ్ము, నిన్ను ఐగుప్తునకు పంపెదను.

421 "Furiose impetunt," ఉగ్రముగా దాడిచేయుదురు. 422 "Sed horum malorum indignitas illis est devoranda," అయితే ఈ కీడుల అవమానమును వారు మింగివేయవలెను, (అనగా లక్ష్యపెట్టకుండవలెను లేక సహింపవలెను.)

423 "Proinde ei probari," మరియు కాబట్టి ఆయనచేత అంగీకరింపబడును.

30. నలువది సంవత్సరములు గడచిన తరువాత. మోషే మందబుద్ధిగల మనుష్యుడు కాడు గనుక, తన పిలుపును అనుమానించునట్లు అతనిని పురికొల్పగల ఎన్ని సంగతులు అతని మనస్సులోనికి వచ్చియుండవచ్చునో మనలో ప్రతివాడును సులభముగా గ్రహింపగలడు. సాతాను యొక్క కుయుక్తులును తంత్రములును మోసకరమైనవి. మనము స్వభావసిద్ధముగా అపనమ్మకమునకు మిక్కిలి మొగ్గియున్నాము; దేవుని వాక్యమును గూర్చి మన మనస్సులలో ఏ సందేహములు పుట్టినను వాటిని మనము సులభముగా అంగీకరించుదుము. భూలోక సుఖములనుండియు విలాసవంతమైన జీవితమునుండియు త్రోసివేయబడి, గొఱ్ఱెలను మేపుట అను ప్రయాసకరమైనదియు నీచమైనదియునైన పనికి రావలసివచ్చుట కఠినమైన మార్పు; విశేషముగా ఇంత కాలము గడచిపోవుటను మోషే చూచినందునను, ఈలోగా అరణ్యములోనికి పంపబడినందునను, ప్రభువు వాగ్దానము చేసినది వ్యర్థమైనదియు కేవలము ఒక పరిహాసమునై యున్నదని తప్ప అతడు తనలో మరేమి ఊహింపగలడు? ఇప్పుడు ఎనుబది సంవత్సరముల వయస్సుగలవాడై తన మామ గొఱ్ఱెలను మేపుటలో నిమగ్నుడై యుండగా, ప్రజలను విడిపించుటలో తాను ఏమైనను ఉపయోగపడుదునని అతడు ఎప్పుడు నిరీక్షింపగలిగియుండెను? భక్తుల యొక్క ఈ పోరాటములు మన జ్ఞాపకములో గాఢముగా ముద్రింపబడువరకు వాటిని తరచుగా జ్ఞాపకము చేసికొనుట మనకు మేలు; లేనియెడల మనము కోరుకొనినదానికంటె ప్రభువు మనలను ఎక్కువ కాలము వేచియుండునట్లు చేసినయెడల మన మనస్సులు సొమ్మసిల్లి మన హృదయములు క్రుంగిపోవును. మరియు మోషే వినయమునకు ఒక గొప్ప మాదిరిని చూపుచున్నాడు; ఏలయనగా ఆ కాలమంతటిలో అతడు దేనికిని పూనుకొనలేదు; అల్లరిమూకలను రేపలేదు, కలహప్రియులైన మనుష్యులు చేయునట్లు అధికారము చెలాయించుటకు ఏ విధముగాను తనను తాను చొప్పించుకొనలేదు; అయితే తాను ఇంతకంటె గొప్పదైన ఏ బాధ్యతకును ఎన్నడును పిలువబడనివానివలె తన గొఱ్ఱెలకాపరి పనిలో శ్రద్ధగా నిమగ్నుడై యుండెను. అతడు ఇంత ఓర్పుతో ప్రభువు సమయముకొరకు కనిపెట్టుచుండగా, ఆయన [ప్రభువు] కడపట అతనికి ప్రత్యక్షమాయెను.

ప్రభువు దూత అతనికి ప్రత్యక్షమాయెను. మొదట, ఈ దూత ఎవరు? రెండవది, అతడు అట్టి రూపములో ఎందుకు ప్రత్యక్షమాయెను? అను ప్రశ్నలు అడుగబడుచున్నవి. ఏలయనగా లూకా అతనిని దూత అని పిలిచిన తరువాత, వెంటనే–నేను అబ్రాహాము దేవుడను మొదలైనవి అని అతడు పలుకుచున్నట్లు చూపుచున్నాడు. కొందరు ఇట్లు ఉత్తరమిచ్చుచున్నారు: దేవుడు తనకు అత్యంత ప్రత్యేకముగా చెందిన సంగతులను కొన్నిసార్లు తన సేవకులకు ఆరోపించి వారికి అనుగ్రహించునట్లే, వారికి ఆయన నామము ఇయ్యబడుట అసంబద్ధమైనదియు అనుచితమైనదియు కాదు; అయితే ఈ దూత తాను నిత్యుడైన దేవుడనని, తానొక్కడే ఉన్నవాడనని, తనయందే సమస్తము ఉనికి కలిగియున్నదని స్పష్టముగా ప్రకటించుచున్నాడు గనుక, ఈ బిరుదును దేవుని సారమునకే పరిమితము చేయవలసియున్నది; ఏలయనగా అది దూతలకు ఏ విధముగాను తగదు. దూత ప్రభువు నామమున మాటలాడుచున్నాడు గనుక, దేవుని నోటనుండి వచ్చినట్లుగా ఆయన ఆజ్ఞలను మాటకు మాట ప్రకటించువానివలె అతడు ఆయన వ్యక్తిత్వమును ధరించుచున్నాడని చెప్పుట మరింత సమంజసముగా ఉండును; ఈ విధమైన మాటతీరు ప్రవక్తలలో సాధారణమైనది. అయితే మోషే ఎవని సహాయముచేతను నడిపింపుచేతను ప్రజలను విడిపించెనో ఆ దూత ఇతడేనని లూకా తరువాత చెప్పబోవుచున్నాడు గనుకను, ఆ మార్గదర్శి క్రీస్తేనని పౌలు కొరింథీయులకు వ్రాసిన మొదటి పత్రిక 10వ అధ్యాయములో (1 కొరింథీయులకు 10:4) నిర్ధారించుచున్నాడు గనుకను, దేవునికి మాత్రమే చెందినదానిని దూత తనకు ఆపాదించుకొనుటను గూర్చి మనము ఇప్పుడు ఆశ్చర్యపడుటకు కారణమేమియు లేదు.

424 "Homo… stupidus," మందబుద్ధిగల మనుష్యుడు. 425 "Nos ad diffidentiam natura plusquam propensi," మనము స్వభావసిద్ధముగా అపనమ్మకమునకు మిక్కిలి మొగ్గియున్నాము.

కాబట్టి మొట్టమొదట మనము దీనిని నిశ్చయముగా స్థిరపరచుకొందము: ఆదినుండి దేవునికిని మనుష్యులకును క్రీస్తుద్వారా తప్ప మరి ఏ సంబంధమును ఎన్నడును లేదు; ఏలయనగా మనకొరకు ఆయన అనుగ్రహమును సంపాదించుటకు మధ్యవర్తి సన్నిధిలో లేనియెడల దేవునితో మనకు ఏ సంబంధమును లేదు. కాబట్టి ఈ వాక్యభాగము క్రీస్తు దైవత్వమును సమృద్ధిగా రుజువుచేయుచు, ఆయన తండ్రితో ఏకసారముగలవాడని బోధించుచున్నది. మరియు ఆయన దూత అని పిలువబడుచున్నది, దూతలు ఎల్లప్పుడు ఆయనకు తోడుగా ఉండి, ఒక విధముగా ఆయన బంట్రౌతులుగా ఉండుటవలన మాత్రమే కాదు; ఆ ప్రజల విమోచన మనందరి విమోచనకు ఛాయగా ఉండెను గనుక అట్లు పిలువబడుచున్నాడు; మనకొరకే క్రీస్తు మన శరీరముతోపాటు దాసుని స్వరూపమును ధరించుటకు తన తండ్రిచేత పంపబడవలసియుండెను. దేవుడు తాను ఉన్నరీతిగా మనుష్యులకు ఎన్నడును ప్రత్యక్షము కాలేదు గాని, వారి గ్రహణశక్తికి తగిన ఏదో ఒక రూపములోనే ప్రత్యక్షమాయెనన్నది నిశ్చయమే; అయినను క్రీస్తు ఈ పేరుతో పిలువబడుటకు మరియొక కారణము కలదు; ఏలయనగా దేవుని నిత్య సంకల్పముచేత మనుష్యులకు రక్షణ పరిచారకుడుగా నియమింపబడినవాడై, ఆయన ఈ ఉద్దేశముతోనే మోషేకు ప్రత్యక్షమగుచున్నాడు. క్రీస్తు దూతలను స్వీకరింపలేదు గాని అబ్రాహాము సంతానమును స్వీకరించెనని హెబ్రీయులకు 2వ అధ్యాయములో (హెబ్రీయులకు 2:16) వ్రాయబడినది ఈ బోధకు విరుద్ధము కాదు; ఏలయనగా ఆయన కొంతకాలము దూత రూపమును ధరించినను, దూతల స్వభావమును ఎన్నడును ధరింపలేదు; ఆయన నిజమైన మనుష్యుడాయెనని మనమెరుగుదుము గదా.

ఇక మండుచున్న పొదను గూర్చి కొంత చెప్పవలసియున్నది. దేవుడు ఏదో ఒక పోలికనుబట్టి సూచనలను విషయములకు అన్వయించుట సాధారణమే; ఇదే దాదాపు సంస్కారముల యొక్క సాధారణ క్రమమును విధానమునై యున్నది. మరియు ప్రస్తుత కార్యములో మోషే విశ్వాసమును స్థిరపరచుటకు అతనికి చూపబడగలిగిన వాటిలో ఇదే అత్యంత తగినది. తాను తన జనమును ఏ స్థితిలో విడిచివచ్చెనో అతడెరుగును. మనుష్యుల సంఖ్య అపారముగా ఉన్నను, వారు ఒక పొదకు భిన్నముగా లేరు. ఏలయనగా పొద ఎంత దట్టముగా ఉండునో, దాని కొమ్మలు ఎంత అధికముగాను దగ్గరదగ్గరగాను ఉండునో, అంత సులభముగా అది అగ్ని అంటుకొని అన్నివైపుల మండును; అట్లే ఇశ్రాయేలు ప్రజలు బలహీనమైన గుంపై, సమస్త హానులకు గురియై యుండిరి; మరియు యుద్ధనైపుణ్యములేని ఈ జనసమూహము తమ సొంత భారముచేతనే అణగద్రొక్కబడినదై, కేవలము వర్ధిల్లుచు అభివృద్ధిపొందుటచేతనే ఫరో క్రూరత్వమును రేపెను. కాబట్టి క్రూరమైన నిరంకుశత్వముచేత అణచివేయబడిన ఆ ప్రజలు ప్రతి మూలను నిప్పంటించిన కట్టెల కుప్పవంటివారై యుండిరి; ప్రభువు దాని మధ్యను ఆసీనుడై యున్నాడను ఇది తప్ప, అది బూడిదగా కాలిపోకుండ దానిని కాపాడునది మరేదియు లేదు. అప్పుడు అసాధారణమైన హింసాగ్ని మండుచుండినను, దేవుని సంఘము లోకములో ఎన్నడును శ్రమలు లేకుండ ఉండదు గనుక, దాని నిత్య స్థితి ఈ స్థలములో ఒక విధముగా చిత్రింపబడినది. ఏలయనగా మనము అగ్నికి ఇంధనము తప్ప మరేమైయున్నాము? మరియు మన శరీరములకును మన మనస్సులకును నిప్పంటించు సాతాను యొక్క లెక్కలేనన్ని కొరవులు నిరంతరము ఎగిరిపడుచున్నవి; అయితే ప్రభువు తన ఆశ్చర్యకరమైన విశేషమైన మంచితనముచేత మనము కాలిపోకుండ మనలను విడిపించి కాపాడుచున్నాడు. కాబట్టి ఈ జీవితములో మనలను కాల్చుటకు అగ్ని మండవలసినదే; అయితే ప్రభువు మన మధ్య నివసించుచున్నాడు గనుక, శ్రమలు మనకు ఏ హానియు చేయకుండునట్లు ఆయన మనలను కాపాడును; 46వ కీర్తనలో (కీర్తనలు 46:5) కూడ చెప్పబడియున్నట్లే.

426 "Quasi apparitores," ఒక విధముగా ఆయన అధికారులు. 427 "Ingens numerus," అపారమైన సంఖ్య. 428 "Et compactis arbustis magis abundat," మరియు దాని కొమ్మలు ఎంత అధికముగాను దట్టముగాను ఉండునో.

429 "Insoltus," అసాధారణమైన.

31. అతడు ఆ దర్శనమును చూచి ఆశ్చర్యపడెను. మన పితరులు దేవుని మహిమను నిశ్చయముగా తెలిసికొనునట్లు ఆయన వారితో ఈ విధముగా వ్యవహరించుట వాడుకగా ఉండెనని మనము తెలిసికొందము; ఏలయనగా తాను చూపిన దర్శనములకును సాతాను యొక్క మాయాతంత్రములకును మధ్య స్పష్టమైన భేదమును చూపవలెనని ఆయన ఉద్దేశించెను. మరియు ఈ నిశ్చయత మరింత అవసరమైనది; లేనియెడల నిత్యజీవము యొక్క నిబంధన ఇమిడియున్న దేవుని దైవోక్తులకు ఏ విశ్వసనీయత ఉండును? కాబట్టి దేవుడు దానికి కర్తయై యుండుటయే విశ్వాసమునకు ఏకైక నిజమైన ఆధారము గనుక, మాటలాడుచున్నది తానేనని ఆయన నిస్సందేహముగా ప్రకటింపవలసియున్నది. మరియు సాతాను నిరంతరము తిరుగులాడుచు, అనేకమైన వింతైన కుయుక్తులచేత తనను తాను చొప్పించుకొనుచు, మోసగించుటకు అనేక మార్గములు కలిగియుండి, విశేషముగా దేవుని నామమును కపటముగా ముసుగుగా ధరించుచున్నాడు గనుక, వాని మోసములను గూర్చి మనము మిక్కిలి జాగ్రత్తగా ఉండవలెను. పూర్వకాలమున వాడు సమస్త జనములను ఎట్లు మోసపుచ్చెనో, పోపు మతస్థులను కూడ [ఎట్లు మోసపుచ్చుచున్నాడో] మనము చూచుచున్నాము. ఏలయనగా పూర్వకాలమందుండినవియు ఇప్పటికిని పోపు మతములో ఏలుచున్నవియునైన మూఢభక్తుల యొక్క సమస్త భయంకర రూపములును, సమస్త దోషముల వెఱ్ఱితనములును కలలనుండియు దర్శనములనుండియు అబద్ధపు ప్రత్యక్షతలనుండియు పుట్టినవే; అంతేకాదు, అనాబాప్టిస్టులు కూడ తమ భ్రమలను అక్కడినుండియే పొందుచున్నారు. కాబట్టి దేవుడు తాను చూపు దర్శనములను నిశ్చితమైన గుర్తులచేత వేరుపరచుటయే ఏకైక పరిహారము; ఏలయనగా ఆయన తన మహిమను మనకు బయలుపరచినప్పుడే మనము పొరపాటుపడు ప్రమాదము లేకుండ ఉందుము. ఈ కారణముచేతనే మోషే మనస్సు ఆశ్చర్యముతో నిండెను, తరువాత అతడు పరిశీలించుటకు సమీపించుచున్నాడు; అతడు దగ్గరకు వచ్చిన తరువాత ప్రభువు తన సన్నిధిని గూర్చిన మరింత సజీవమైన అనుభూతితో అతనిని తాకుచున్నాడు గనుక అతడు భయపడుచున్నాడు. వీటన్నిటిలో సాతాను అనుకరింపలేనిది ఏదియు లేదని నేను ఒప్పుకొనుచున్నాను, అయితే కోతివలె అబద్ధముగానే అనుకరించును. మరియు ప్రభువు అట్టి సూచనలచేత తనను తాను కనుపరచుకొనుట మాత్రమే కాదు, మన మందబుద్ధికి సహాయము చేయుచు, మనము మోసపోకుండునట్లు మన కన్నులను కూడ తెరచుచున్నాడు. మరియు సందేహమేదియు మిగులకుండునట్లు పరిశుద్ధాత్మ దేవుని సన్నిధి యొక్క కొన్ని గుర్తులను చిహ్నములను మన మనస్సులలో ముద్రించుచున్నాడు.

32. నేను నీ పితరుల దేవుడను. ఇప్పుడు ఆ దర్శనము మోషేకు ఏ ఉద్దేశముతో అనుగ్రహింపబడెనో మనము చూచుచున్నాము; అనగా దేవుని వాక్యమునకు దాని అధికారము కలుగుటకే. ఏలయనగా బోధ దానితో జతపరచబడనియెడల కేవలము దర్శనములు కొంచెమే మేలు చేయును; మరియు అది వాటితో ఒక తక్కువ భాగముగా కాదు గాని, సమస్త దర్శనములకు కారణముగాను గమ్యముగాను జతపరచబడియున్నది. మరియు ఆయన తనను అబ్రాహాము ఇస్సాకు యాకోబుల దేవుడని పిలుచుకొనుచున్నాడు; ఆయన తనను అట్లు పిలుచుకొనుటకు రెండు కారణములు కలవు. దేవుని మహిమ అనంతమైనది గనుక, మనము దానిని గ్రహింపగోరినయెడల అది మన గ్రహణశక్తులను మ్రింగివేయును; దానియొద్దకు ఎక్కుటకు ప్రయత్నించినయెడల మనము అదృశ్యమైపోదుము; కాబట్టి మనము ఆయనను గ్రహింపగలుగు బిరుదులతో ఆయన తనను తాను అలంకరించుకొనుచున్నాడు. అయితే వాటిద్వారా మనలను తన వాక్యమునకు తిరిగి పిలుచునట్టి బిరుదులనే దేవుడు ఎన్నుకొనుచున్నాడని మనము గమనింపవలెను. ఏలయనగా ఆయన రక్షణ బోధను అబ్రాహాము ఇస్సాకు యాకోబులకు అప్పగించెను గనుక, దానిద్వారా లోకమునకు తాను తెలియబడునట్లు, ఈ కారణముచేతనే ఆయన వారి దేవుడని పిలువబడుచున్నాడు. అయితే దేవుడు మోషేతో ఈ విధముగా మాటలాడినప్పుడు సరిగ్గా ప్రస్తుత సందర్భమును లక్ష్యపెట్టెను; ఏలయనగా ఈ దర్శనమును, ప్రజల విడుదలను గూర్చిన నిరీక్షణయు, ఆయన మోషేకు ఇయ్యబోవుచుండిన ఆజ్ఞయు, ఆయన పూర్వకాలమున పితరులతో చేసిన నిబంధనమీదనే ఆధారపడియుండెను. కాబట్టి నూతనత్వమును గూర్చిన అనుమానము తొలగింపబడుచున్నది, మరియు పాత వాగ్దానముమీద ఆధారపడియున్న విమోచనను నిరీక్షించుటకు మోషే మనస్సు లేవనెత్తబడుచున్నది. కాబట్టి ఈ బిరుదు దేవుడు ఇట్లు చెప్పినట్లే యున్నది: మీ క్షేమమునుగూర్చి నేను శ్రద్ధ కలిగియున్నానని పూర్వకాలమున మీ పితరులకు వాగ్దానము చేసినవాడను, ఉచితమైన నిబంధనచేత అబ్రాహాము వంశమును నా సంరక్షణలోనికి తీసికొనినవాడను, అంతేకాదు మీ దాస్యమునకు అంతముగా ఈ సమయమును నియమించినవాడనైన నేను, నేను వాగ్దానము చేసినదానిని నెరవేర్చుటకు ఇప్పుడు నీకు ప్రత్యక్షమగుచున్నాను; అదే విధముగా నేడు దేవుని వాగ్దానములన్నియు మనకు స్థిరమైనవియు నిశ్చయమైనవియునై యుండుటకు, దేవుడు మనలను క్రీస్తునందు దత్తత తీసికొనెననియు, తాను మన దేవుడును మన తండ్రియునై యుందునని వాగ్దానము చేసెననియు ఉన్న ఈ పునాదిమీదనే ఆనుకొని నిలువవలెను. మరియు భక్తులు మృతిపొందిన తరువాత జీవించుచున్నారని క్రీస్తు ఈ స్థలమునుండి సరియైన కారణముతో నిర్ధారించుచున్నాడు (మత్తయి 22:32); ఏలయనగా మరణములో మనుష్యుడు సంపూర్ణముగా నశించినయెడల, నేను అబ్రాహాము దేవుడను అను మాట అనుచితమైనదగును. రోమా అనునది లేదని అనుకొందము; అప్పుడు తనను తాను రోమా కాన్సలు అని పిలుచుకొనువాడు పరిహాసము చేయబడడా? ఏలయనగా సంబంధము ఉండవలెనంటే, దానిలోని అంగములు ఒకదానికొకటి అనుగుణముగా ఉండుట అవసరము. పరిగణింపవలసిన మరియొక కారణము కూడ కలదు: జీవమును మరణమును దేవుని చేతిలోనే యున్నవి గనుక, తాను ఎవరికి తండ్రియై యుండగోరునో, ఎవరిని తన పిల్లలుగా ఎంచునో వారిని ఆయన నిస్సందేహముగా సజీవులుగా కాపాడుచున్నాడు; కాబట్టి అబ్రాహాము ఇస్సాకు యాకోబులు శరీరవిషయములో మృతిపొందినను, ఆత్మయందు దేవునితో జీవించుచున్నారు.

మరియు మోషే భయపడి. ఆదరణతో నిండిన స్వరము మోషేను సంతోషపెట్టుటకు బదులు భయపెట్టుట అసంబద్ధమైన సంగతిగా కనబడవచ్చును; అయితే మోషే మరి అధికమైన భయభక్తులకు తనను తాను సిద్ధపరచుకొనునట్లు దేవుని సన్నిధిచేత ఈ విధముగా భయపెట్టబడుట అతనికి మేలైయుండెను; మరియు దేవుని స్వరము మాత్రమే అతని మనస్సును తాకుట లేదు, మండుచున్న పొదలో అతడు చూచిన సూచనగల ఆయన మహిమయు తాకుచున్నది. మనుష్యుడు దేవుని చూచినప్పుడు భయపడినయెడల అది ఆశ్చర్యమా? మరియు విశేషముగా ఈ విధముగా మనుష్యుల మనస్సులు భయభక్తులకు సిద్ధపరచబడుచున్నవని మనము జ్ఞాపకముంచుకొందము; నిర్గమకాండము 20:22లో ఉన్నట్లు,

"నీవు సూచనలను చూచితివి, బూరధ్వనిని వింటివి; నీవు యెహోవాకు భయపడుట నేర్చుకొనునట్లు."

అయితే–ఇంతకుముందు దగ్గరకు వచ్చుటకు భయపడని మోషే ఇప్పుడు భయముచేత ఎందుకు పరిశీలింపలేకపోవుచున్నాడు? అని కొందరు అడుగుదురు. నేను ఇట్లు ఉత్తరమిచ్చుచున్నాను: మనము దేవునికి ఎంత సమీపముగా వచ్చెదమో అంత ఎక్కువగా ఆయన మహిమ కనబడును, కాబట్టి మనము అంత ఎక్కువగా భయపడుదుము, అది న్యాయమే. మరియు దేవుడు మోషేను తనకు విధేయునిగా చేయుటకు తప్ప మరి ఏ కారణముచేతను అతనిని భయపెట్టుట లేదు. ఈ భయము మరి అధికమైన ధైర్యమునకు తగిన సిద్ధపాటైయుండెను; తరువాత వచ్చు–నీ పాదములనుండి నీ చెప్పులు విడువుము అను మాట ఈ ఉద్దేశమునకే చెందుచున్నది; ఏలయనగా దేవుని ఆజ్ఞలను భయభక్తులతో అంగీకరించుటకును, సర్వవిధముల ఆయనకు తగిన మహిమను చెల్లించుటకును ఈ సూచనచేత అతడు హెచ్చరింపబడుచున్నాడు.

430 "In veteri," పాతదానిమీద. 431 "Inepta esset loquutio," ఆ మాట అనుచితమైనదగును. 432 "Hoc enim exigit relatio ut membra inter se respondeant," ఏలయనగా సంబంధము దానిలోని (సంబంధిత) అంగములు ఒకదానికొకటి అనుగుణముగా ఉండవలెనని కోరుచున్నది.

33. నీవు నిలిచియున్న స్థలము. ప్రభువు ఆ స్థలమునకు ఇచ్చుచున్న ఈ ఘనతచేత, మోషే భూసంబంధమైన దేనిని గూర్చియు ఆలోచింపకుండునట్లు అతని మనస్సును పరలోకమునకు లేవనెత్తవలెనని ఉద్దేశించెను. మోషే భూమిని మరచి దేవుని ఆలకించునట్లు అతడు ఇన్ని ముల్లుకోలలచేత పొడువబడి ముందుకు నడిపింపబడవలసియుండినయెడల, మనము అతనికంటె నూరంతలు మందులమై యున్నాము గనుక, మన ప్రక్కలు ఒక విధముగా తూట్లు పొడువబడవలసియుండవా? అయినను ఈ స్థలము ఎట్లు ఇంత పరిశుద్ధమాయెను? అను ప్రశ్న ఇక్కడ అడుగబడవచ్చును; ఏలయనగా ఆ దినమునకు ముందు అది ఇతర స్థలములకంటె ఎక్కువ పరిశుద్ధమైనది కాదు. నేను ఇట్లు ఉత్తరమిచ్చుచున్నాను: ఈ ఘనత స్థలమునకు కాదు గాని దేవుని సన్నిధికే ఇయ్యబడుచున్నది, మరియు స్థలము యొక్క పరిశుద్ధత మనుష్యుని నిమిత్తమే చెప్పబడుచున్నది. ఏలయనగా దేవుని సన్నిధి భూమిని పరిశుద్ధపరచినయెడల, మనుష్యులు దాని శక్తిని మరి ఎంత ఎక్కువగా అనుభవింపవలెను? అయినను ఆ స్థలము కొంతకాలము మాత్రమే ఈ విధముగా అలంకరింపబడెనని, దేవుడు తన మహిమను అక్కడ శాశ్వతముగా స్థిరపరచలేదని కూడ మనము గమనింపవలెను; దేవుడు బేతేలులో తన సన్నిధికి ఏదో ఒక గుర్తును చూపిన తరువాత యాకోబు అక్కడ దేవునికి బలిపీఠమును కట్టినట్లే (ఆదికాండము 35:7). తరువాత అతని సంతతివారు దానిని అనుకరించినప్పుడు, అది గద్దింపబడిన ఆరాధనయై యుండెను. కడపట, మోషే దేవునికి భయపడుటకును ఆయనకు విధేయుడగుటకును తనను తాను మరి బాగుగా సిద్ధపరచుకొనునట్లు, అతని నిమిత్తమే ఆ స్థలము పరిశుద్ధమైనదని పిలువబడుచున్నది. దేవుడు ఇప్పుడు క్రీస్తునందు ప్రతిచోటను, అదియు అస్పష్టమైన ఛాయారూపములలో కాదు గాని సంపూర్ణమైన వెలుగులోను పరిపూర్ణమైన సత్యములోను మనకు తనను తాను కనుపరచుకొనుచున్నాడు గనుక, మనము మన పాదములనుండి మన చెప్పులను విడుచుట మాత్రమే కాదు, మనలను మనము సంపూర్ణముగా విసర్జించుకొనవలెను.

34. నేను నిశ్చయముగా చూచితిని. మోషేను తన పరిచారకునిగా మరల నియమించుటకై, తాను తన ప్రజలను విడిపించెదనని దేవుడు ఇప్పుడు వాగ్దానము చేయుచున్నాడు; ఏలయనగా ఇంత దీర్ఘకాలము గడచుటచేత పూర్వపు ఆటంకము తొలగింపబడెను. ఏలయనగా దేవుడు మనలను లక్ష్యపెట్టి మన క్షేమమునుగూర్చి శ్రద్ధవహించునప్పుడు మన దుఃఖములను చూచుచున్నాడని చెప్పబడుచున్నది; అట్లే ఆయన మన వ్యాజ్యమును అలక్ష్యము చేయుచున్నట్లు కనబడునప్పుడు తన కన్నులు మూసికొని తన వీపు త్రిప్పుచున్నాడని చెప్పబడుచున్నది. అదే విధముగా ఆయన దిగివచ్చుచున్నాడని చెప్పబడుచున్నది. మనకు సహాయము చేయుటకు ఆయన తన స్థలమునుండి కదలవలసిన అవసరము లేదు, ఏలయనగా ఆయన హస్తము ఆకాశమంతటను భూమియంతటను వ్యాపించియున్నది; అయితే ఇది మన గ్రహింపునకు అనుగుణముగా చెప్పబడుచున్నది. ఏలయనగా ఆయన తన ప్రజలను వారి శ్రమనుండి విడిపింపలేదు గనుక, ఆయన దూరముగా ఉండి పరలోకములో మరేదో పనిలో నిమగ్నుడై యున్నట్లు కనబడవచ్చును. ఇప్పుడు ఆయన తాను తమకు సమీపముగా ఉన్నానని ఇశ్రాయేలీయులు గ్రహింతురని చెప్పుచున్నాడు. దీని సారాంశము ఇదే: మోషే దేవుని చిత్తమును ఎరిగినవాడై, మార్గదర్శిగా ఆయనను వెంబడించుటకు సందేహింపకుండ, దేవుని కార్యమని తాను ఎరిగిన ప్రజల విడుదల విషయములో మరి ధైర్యముగా నిమగ్నుడగుటయే. ఏలయనగా ఆయన తాను ప్రజల మూలుగును వింటినని చెప్పుచున్నాడని మనము గమనింపవలెను. శ్రమలో ఉన్నవారిని అన్యాయముగా అణచివేయబడినవారిని ఆయన లక్ష్యపెట్టుచున్నను, మనము మన మూలుగులను మొరలను ఆయన ఒడిలో ఉంచినప్పుడు ఆయన కనికరించుటకు విశేషముగా ప్రేరేపింపబడుచున్నాడు; అయినను ఈ మాట ఇతర స్థలములలో తరచుగా వాడబడినట్లు, దేవునివైపు మళ్లింపబడని గ్రుడ్డి అస్తవ్యస్తమైన మొరలను కూడ సూచింపవచ్చును.

433 "Annon quasi fodiendi sumus," మనము ఒక విధముగా పొడువబడవలసియుండమా. 434 "Quanto majorem vim ab hominibus percipi aequium est," మనుష్యుడు దానిని మరి ఎంత బలముగా అనుభవింపవలెను?

435 "Perversus cultus fuit," అది వక్రమైన ఆరాధనయై యుండెను. 436 "Sed nos totos exuere," మనలను మనము సంపూర్ణముగా విసర్జించుకొనవలెను.

అపొస్తలుల కార్యములు 7:35-37

35. –నిన్ను అధికారిగాను తీర్పరిగాను నియమించినవాడెవడని వారు నిరాకరించిన యీ మోషేనే, పొదలో అతనికి కనబడిన దూతచేత దేవుడు అధికారిగాను విమోచకునిగాను పంపెను. 36. ఇతడు ఐగుప్తులోను ఎఱ్ఱసముద్రములోను నలువది సంవత్సరములు అరణ్యములోను మహత్కార్యములను సూచకక్రియలను చేసి వారిని తీసికొనివచ్చెను. 37. –దేవుడు నావంటి యొక ప్రవక్తను మీ సహోదరులలోనుండి మీకు పుట్టించును; ఆయన మాట వినుడి అని ఇశ్రాయేలీయులతో చెప్పిన మోషే యితడే.

35. యూదులు తమ పితరులు తమ భక్తిచేత దానికి యోగ్యులైనందున విడిపింపబడలేదనియు, సంపూర్ణముగా అయోగ్యులై యుండగానే ఈ ఉపకారము వారికి అనుగ్రహింపబడెననియు, రెండవదిగా ఈ ఆరంభములనుండి మరి పరిపూర్ణమైనదేదో నిరీక్షింపవలసియున్నదనియు గ్రహించునట్లు, స్తెఫను ఈ సారాంశమునకు త్వరపడుచున్నాడు గనుక అనేక సంగతులను విడిచిపెట్టుచున్నాడు. దేవునిచేత వారికి ప్రతీకారకునిగాను విమోచకునిగాను నియమింపబడిన మోషే సిద్ధముగా ఉన్నప్పుడు, వారు అతని మార్గమును అడ్డగించిరి; కాబట్టి దేవుడు ఇప్పుడు ఒక విధముగా వారి ఇష్టమునకు వ్యతిరేకముగా వారిని విడిపించుచున్నాడు. అద్భుతములను మహత్కార్యములను గూర్చి చేర్చబడినది దేవుని కృపను ఘనపరచుటకును మోషే పిలుపును తెలియజేయుటకును ఉపయోగపడుచున్నది. ఇంత కృతఘ్నులైన ప్రజల నిమిత్తము దేవుడు నానావిధములైన మహత్కార్యములచేత తన శక్తిని ప్రకటింప దయచేయుట నిశ్చయముగా వింతైన సంగతి. అయితే అదే సమయములో ఆయన తన సేవకునికి విశ్వసనీయతను కలుగజేయుచున్నాడు. కాబట్టి యూదులు తరువాత అతనిని తక్కువగా ఎంచుటయు, కొన్నిసార్లు దూషణచేత అతనిని తరిమివేయ ప్రయత్నించుటయు, కొన్నిసార్లు తిట్టుటయు, కొన్నిసార్లు సణుగుటయు, కొన్నిసార్లు ఉగ్రముగా అతనిమీద పడుటయు చేయుటవలన, వారు తమ దుష్టత్వమును దేవుని కృపపట్ల తమ తిరస్కారమును రెండిటిని బయలుపరచుకొనుచున్నారు. వారి కృతఘ్నతయు భక్తిహీనతయు ఎల్లప్పుడు ఎంతగా పెరిగెనంటే, అట్టి మూర్ఖులును మొండివారునైన ప్రజలతో దేవుడు ఆశ్చర్యకరమైన సహనముతో పోరాడవలసివచ్చెను.

అధికారిగాను విమోచకునిగాను. దోషమును అధికము చేయు వ్యతిరేకాంశములను మనము గ్రహింపవలెను. ఒక నిరంకుశుడు మోషేను తీర్పరిగా నియమించియుండినయెడల వారు అతనికి విధేయులై యుండెడివారు; అయితే దేవునిచేత, అదియు విమోచకునిగా నియమింపబడిన అతనిని వారు గర్వముతో తృణీకరించి, తిరస్కారముతో నిరాకరించుచున్నారు. కాబట్టి అతనిని అలక్ష్యము చేయుటలో వారు దుష్టులైరి; కృపను తిరస్కరించుటలో కృతఘ్నులైరి. మరియు మోషేకు ఇంత ఘనమైన బిరుదు ఇయ్యబడినను, దేవుడు తనకు చెందవలసిన ఘనతను మనుష్యునికి ఇచ్చి అప్పగించుటవలన తన అధికారములో రవ్వంతైనను కోల్పోవునట్లు ఇచ్చుట లేదు. ఏలయనగా మోషే దేవుని పరిచారకుడైనందున తప్ప మరి ఏ విషయములోను విమోచకుడని లేక విడిపించువాడని పిలువబడలేదనుటకు సందేహము లేదు. మరియు ఈ విధముగా సమస్త కార్యము యొక్క మహిమ సంపూర్ణముగా దేవుని శక్తియందే నిలిచియుండును. కాబట్టి దేవునికి చెందిన బిరుదులు మనుష్యులకు ఇయ్యబడినప్పుడెల్లను, దేవుడు తన ఘనతను కోల్పోవుట లేదనియు, కార్యము వారి చేతులద్వారా జరుగుచున్నది గనుక ఈ విధముగా వారు ఘనపరచబడుచున్నారనియు మనము నేర్చుకొందము. పొదలో కనబడిన దూత హస్తముచేత ఈ బాధ్యత మోషేకు అప్పగింపబడెనని స్తెఫను చెప్పుచున్నది ఈ ఉద్దేశమునకే చెందుచున్నది. ఏలయనగా మోషే క్రీస్తు నాయకత్వమునకును నడిపింపునకును లోబడి దేవునికి విధేయుడగునట్లు, ఈ విధముగా అతడు క్రీస్తునకు లోబరచబడుచున్నాడు. ఏలయనగా ఈ స్థలములో హస్తము అనుమాట పరిచర్యను కాదు గాని ఆధిపత్యమును సూచించుచున్నది. కాబట్టి దేవుడు మోషే సేవను ఉపయోగించుకొనినను, క్రీస్తు శక్తి అతనిని అధిగమించియుండెను; సంఘము యొక్క రక్షణను నెరవేర్చుటలో నేటికిని ఆయనే ప్రధాన పాలకుడై యున్నాడు; అంతేకాదు, ఆయన మనుష్యుల పరిచర్యను ఉపయోగించుకొనినను, దాని బలమును ఫలమును ఆయనమీద మాత్రమే ఆధారపడియుండునట్లు ఉపయోగించుకొనుచున్నాడు.

437 "Subaudiendae sunt antitheses," మనము వ్యతిరేకాంశములను గ్రహించి పూరింపవలెను.

37. దేవుడు ఒక ప్రవక్తను పుట్టించును. క్రీస్తు ధర్మశాస్త్రము యొక్క అంతమని స్తెఫను స్పష్టమైన మాటలలో వ్యక్తపరచకపోయినను, ఈ మాటలచేత దానిని రుజువుచేయుటకు నిస్సందేహముగా ప్రయత్నించుచున్నాడు. మరియు నిశ్చయముగా (మనము ఇదివరకే చెప్పినట్లు) స్తెఫను పలికిన సంగతులన్నిటిని లూకా మాటకు మాట వివరించుట లేదు; విషయముల యొక్క ముఖ్యాంశములను సూచించుట అతనికి చాలును. మరియు ఈ సాక్ష్యము క్రీస్తునకు అన్వయింపబడినను ఇతర ప్రవక్తలకు కూడ తగియున్నదని మనము ఇంతకుముందు మూడవ అధ్యాయములో చెప్పియున్నాము. ఏలయనగా అన్యజనుల దుష్ట మూఢభక్తులచేత ఇటు అటు కొట్టుకొనిపోవుటను మోషే ప్రజలకు నిషేధించిన తరువాత, తరువాత ఏమి జరుగవలెనో అతడు చూపుచున్నాడు. నీవు మాంత్రికులను శకునగాండ్రను కోరుటకు కారణమేమియు లేదు (అని అతడు చెప్పుచున్నాడు); ఏలయనగా నీకు నమ్మకముగా బోధించుటకు ప్రవక్తలు లేకుండ దేవుడు నిన్ను ఎన్నడును ఉండనియ్యడు. మరియు క్రీస్తు జ్ఞానము యొక్క సంపూర్ణ పరిపూర్ణతను లోకములోనికి తెచ్చువరకు, ధర్మశాస్త్ర పరిచర్యవలెనే ప్రవక్తల పరిచర్యయు తాత్కాలికమైనదని ఇప్పుడు నిశ్చయమే. కాబట్టి మోషే మరియొక బోధకుని ప్రజలయెదుట ఉంచి వారికి సిఫారసు చేయుచున్నప్పుడు, అతడు ప్రజలను తనకు మాత్రమే గట్టిగా కట్టివేయుట లేదని చూపుటయే స్తెఫను ప్రసంగము యొక్క ఉద్దేశము. ప్రవక్తలు నిజముగా ధర్మశాస్త్రమునకు వ్యాఖ్యాతలు, మరియు వారి బోధ యావత్తు ఒక విధముగా మోషేచేత పలుకబడిన సంగతులకు అనుబంధము లేక చేర్పు వంటిది; అయితే క్రీస్తు ప్రవచనములన్నిటికిని అంతము చేయువాడు గనుక, ఆయన మరి పరిపూర్ణమైన విధమైన బోధను తెచ్చునన్నది కూడ నిశ్చయమైనది గనుక, సువార్త విశ్వాసము సందేహాస్పదము కాకుండునట్లు, ఆయనే ప్రధానునిగా చేయబడెననియు, ప్రధాన బోధకత్వము (అట్లు పిలువవచ్చునంటే) ఆయనదేననియు దీనినుండి తేలుచున్నది. స్తెఫను మోషే సాక్ష్యమును ఏ ఉద్దేశముతో మధ్యలో చేర్చెనో ఇప్పుడు మనకు తెలియును; అనగా యూదులు (తమకు ఏకైక బోధకుడని నోరారా గొప్పలు చెప్పుకొనుచుండిన) మోషేను అతడు జీవించియుండిన పూర్వకాలమున దుష్టముగాను మూర్ఖముగాను నిరాకరించినదానికంటె, అతడు మృతుడైన ఇప్పుడు ఏ మాత్రము తక్కువగా తృణీకరించుట లేదని రుజువుచేయుటకే. ఏలయనగా మోషేను నమ్మువాడెవడైనను, అతడు ఎవనికి దూతయు ప్రకటించువాడునై యుండెనో ఆ క్రీస్తునకు శిష్యుడగుటకు నిరాకరింపడు (యోహాను 5:46). మిగిలినదానికొరకు మూడవ అధ్యాయమును చూడుడి.

438 "Appendix," అనుబంధము. 439 "Reliqua pete," మిగిలినదానికొరకు చూడుడి.

అపొస్తలుల కార్యములు 7:38-41

38. సీనాయి పర్వతమందు తనతో మాటలాడిన దేవదూతతోను [లేక, పర్వతమందు అతనితో మాటలాడుచుండిన], మన పితరులతోను అరణ్యములోని సంఘములో ఉండినవాడు ఇతడే; ఇతడు మనకిచ్చుటకై సజీవమైన దైవోక్తులను పొందెను. 39. ఇతనికి మన పితరులు లోబడనొల్లక ఇతనిని త్రోసివేసి, తమ హృదయములలో ఐగుప్తువైపునకు తిరిగి, 40. –మాకు ముందు నడుచుటకు దేవతలను మాకు చేయుము; ఐగుప్తు దేశములోనుండి మమ్మును తోడుకొని వచ్చిన యీ మోషే యేమాయెనో మాకు తెలియదని అహరోనుతో చెప్పిరి. 41. ఆ దినములలో వారు ఒక దూడను చేసి, ఆ విగ్రహమునకు బలి అర్పించి, తమ చేతులపనులయందు ఉల్లసించిరి.

38. స్తెఫను జనుల మూర్ఖత్వమును వివరించుటకు ముందుకు సాగుచున్నాడు; వారు దేవుని యొక్క అనేక ఉపకారములచేత ప్రేరేపింపబడినను [రేపబడినను], ఆయనను దుర్బుద్ధితో త్రోసివేయుట ఎన్నడును మానలేదు. వారు అంతకుముందు దేవునికి అవిధేయులును కృతఘ్నులునై యుండినను, ఇంత ఆశ్చర్యకరమైన విమోచనయైనను వారిని మంచి మనస్సునకు తేవలసియుండెను; అయితే వారు ఎల్లప్పుడును తమకు తామే సమానులై యుండిరని అతడు తెలియజేయుచున్నాడు. అన్ని అద్భుతములు వారి మనస్సులలో స్థిరముగా నాటుకొనుట మాత్రమే గాక, వారి కన్నులయెదుట నిత్యము నిలిచియుండుట యుక్తమైయుండెను. అయితే సమస్తమును మరచిపోయి, వారు అకస్మాత్తుగా ఐగుప్తు మూఢనమ్మకముల వైపునకు తిరిగి పరుగెత్తుచున్నారు. ఎఱ్ఱసముద్రమును దాటుటచేత వారు తప్పించుకొనిన తమ క్రూరమైన దాస్యము యొక్క జ్ఞాపకము ఇంకను పచ్చిగానే యుండెను; అయినను తమను క్రూరత్వమునకు మించి బాధించిన ఆ నిరంకుశులను వారు తమ విమోచకునికంటె ఎక్కువగా ఎంచుకొనుచున్నారు. కాబట్టి దేవుని యొక్క అనేక ఉపకారములచేత వారి మొండితనము విరుగగొట్టబడకయు జయింపబడకయు, వారు ఎల్లప్పుడును తమ స్వభావమునకే తిరిగిపోవుట మిక్కిలి నిరాశాజనకమైన భక్తిహీనతల రాశియైయుండెను. మోషే అప్పుడు అరణ్యములో వారితో కూడ ఉండెనని స్తెఫను చెప్పుచో, అది అపరాధము యొక్క గొప్పతనమును మిక్కిలి అధికము చేయుచున్నది. ఏలయనగా వారిని సహించుటలో ప్రభువు యొక్క అరుదైన మంచితనమును దీర్ఘశాంతమును ఇక్కడ కనబడుట మాత్రమే గాక, అన్నివైపుల అనేక ఇక్కట్లచేత చుట్టుకొనబడి, ఇంత గొప్ప ఆపదలోనికి తేబడి, తమ ప్రయాణములో మోషేను తమకు నాయకునిగాను తమ ప్రాణమునకు నమ్మకమైన కాపరిగాను కలిగియుండియు, వారు అయినను దేవునినుండి ద్రోహముగా తొలగిపోవుచుండుటచేత తమకు తామే ఏ సాకును లేనివారిగా చేసికొనుచున్నారు. తుదకు, దేవుడు ఇన్ని బంధములచేతను విధేయతయందు నిలుపలేని మచ్చికకాని మృగములవలె వారు ఉండిరని స్పష్టమగుచున్నది. కాబట్టి మోషే దేవదూత యొక్క నడిపింపుక్రిందను సహాయముతోను అరణ్యమంతటను వారిని పరిపాలించుట మానలేదు గనుక, కాలము యొక్క ఈ సందర్భమునుబట్టి వారి మూర్ఖత్వము ఎంత నివారింపలేనిదియు మొండిదియునై యుండెనో గ్రహించుట సులభము; ఏలయనగా కష్టములచేతను, మరణమును కన్నులారా చూచుటచేతను కూడ దీనులు కాకపోవుట ఘోరమైన తిరుగుబాటు లక్షణమైయుండెను.

మోషే దేవదూతతోను పితరులతోను ఉండెనని అతడు చెప్పుచో, అక్కడ భిన్నమైన సంబంధము కలదు. ప్రభువు ఆజ్ఞప్రకారము పితరులకు నాయకుడై యుండుటకై అతడు వారితో ఉండెను; దేవదూతతో అతడు పరిచారకునిగా ఉండెను. దీనినుండి వచ్చు పర్యవసానమేమనగా, ఈ అన్యాయము జరిగినది ఒక సామాన్య వ్యక్తికి కాదు; జనులు ఆ యిద్దరిలో ఎవరి యెడల భయభక్తులచేతను దుష్టమైన తిరుగుబాటులోనికి తలక్రిందుగా పరుగెత్తకుండ నిలుపబడలేనప్పుడు, అది దేవుని పరిపాలనకే జరిగినది. దేవదూతను గూర్చి మనము ఇదివరకే చెప్పియున్నాము. అయితే [{λαλουντος}] అనగా మాటలాడినవాడు అను కృదంతపదమునకు రెండు అర్థములు కలవు. ఏలయనగా జనులను విమోచించుటకు మోషే పిలువబడిన మొదటి దర్శనమును గూర్చియైనను, వారు ఎఱ్ఱసముద్రమును దాటి వచ్చిన తరువాత దేవుడు మోషేతో జరిపిన సంభాషణను గూర్చియైనను అది గ్రహింపబడవచ్చును. క్రీస్తు ఈ రెండు విధములుగాను తానే వారి విమోచనకు కర్తనని తెలియజేసెను గనుక, మనము దేనిని ఎన్నుకొనినను అది పెద్ద విషయము కాదు; అంతేకాదు, అది రెండిటికిని విస్తరింపజేయబడుటకు ఏ ఆటంకమును లేదు. ఏలయనగా మోషేను ఐగుప్తునకు పంపుటకై ఆరంభమునుండి అతనితో మాటలాడ మొదలుపెట్టినవాడే, ఆ కార్యము ముగియువరకు తరువాత కూడ తన మాటల క్రమమును కొనసాగించెను.

440 "Pravitate," దుర్నీతి. 441 "Tot malis," అన్ని కష్టములు. 442 "Longe diversa est ratio," (ఆ రెండు విషయముల) వివరణ చాలా భిన్నమైనది.

సజీవమైన దైవోక్తులను పొందెను. ఎరాస్మస్ దీనిని సజీవమైన మాట అని అనువదించెను; అయితే గ్రీకు భాషయందు ప్రవీణులైనవారు నేను స్తెఫను మాటలను మరింత సత్యముగా అనువదించితినని గ్రహింతురు. ఏలయనగా మాటయందుకంటె దైవోక్తులయందు ఎక్కువ ఘనత కలదు; నేను కేవలము పదమును గూర్చి మాత్రమే మాటలాడుచున్నాను; ఏలయనగా దేవుని నోటనుండి వచ్చునదేదైనను అది దైవోక్తియే అని నేనెరుగుదును. మరియు ఈ మాటలచేత అతడు మోషే బోధకు అధికారమును సంపాదించుచున్నాడు; ఏలయనగా దేవునినుండి వచ్చినదానిని తప్ప అతడు మరేమియు పలుకలేదు. దీనినుండి వచ్చు పర్యవసానమేమనగా, వారు మోషేమీద కంటె దేవునిమీదనే ఎక్కువగా తిరుగుబాటు చేసిరి; దీనిచేత వారి మొండితనము మరింత బయలుపడుచున్నది. మనుష్యులు దేవునిచేత తమకు ఆజ్ఞాపింపబడినదానిని తప్ప మరేమియు బోధింపనప్పుడు, బోధను స్థిరపరచుటకు ఇది సాధారణమైన మార్గమైయున్నది. ఏలయనగా తాను దేవునివలన పొందిన బోధను నమ్మకముగా విశదపరచి అందించెను అను ఈ కారణమువలననే (ఆత్మ దృఢముగా చెప్పుచున్నట్లు) నమ్మబడవలసిన మోషేను తనకంటె తక్కువవానిగా చేయుటకు ఏ మనుష్యుడు సాహసించును? అయితే ఆయన ధర్మశాస్త్రమును సజీవమైన మాట అని ఎందుకు పిలిచెనను ప్రశ్నను కొందరు అడుగవచ్చును. ఏలయనగా ధర్మశాస్త్రము మరణకారణమైన పరిచర్య అనియు, అది మరణమును కలుగజేయుననియు, అది పాపము యొక్క బలమనియు పౌలు చెప్పిన మాటలతో ఈ బిరుదు బహుగా విభేదించుచున్నట్లు కనబడుచున్నది, (1 కొరింథీయులకు 3:7.) సజీవమైన మాట అనగా ప్రభావము గలదియు, మనుష్యుల తిరస్కారముచేత వ్యర్థము చేయబడలేనిదియు అని మీరు గ్రహించినయెడల ఏ విరోధమును ఉండదు; అయితే నేను దీనిని క్రియాత్మకముగా, అనగా జీవింపజేయునది అను అర్థములో చెప్పబడినదిగా వ్యాఖ్యానించుచున్నాను. ఏలయనగా ధర్మశాస్త్రము భక్తియు పరిశుద్ధతయు గల జీవితమునకు సంపూర్ణమైన నియమమై, దేవుని నీతిని కనుపరచుచున్నది గనుక, అది తగిన కారణములచేత జీవమును రక్షణయు గూర్చిన బోధగా ఎంచబడుచున్నది. మోషే ఆకాశమును భూమిని సాక్షులుగా పిలిచి, తాను వారియెదుట మరణమార్గమును జీవమార్గమును ఉంచితినని చెప్పిన ఆ గంభీరమైన ప్రమాణవాక్యము ఈ ఉద్దేశమునకే ఉపయోగపడుచున్నది. ఈ అర్థములోనే ప్రభువు తానే తన మంచి ధర్మశాస్త్రమును, తన మంచి ఆజ్ఞలును మీరబడినవని ఫిర్యాదు చేయుచున్నాడు; వాటిని గూర్చి ఆయన "వీటిని గైకొనువాడు వీటివలన బ్రదుకును" అని చెప్పియుండెను, (యెహెజ్కేలు 20.) కాబట్టి ధర్మశాస్త్రము తనలో జీవమును కలిగియున్నది. అయినను ఎవడైనను సజీవమైనది అనగా ప్రభావముతోను బలముతోను నిండినది అని గ్రహించుటకే ఇష్టపడినయెడల, నేను దానిని గూర్చి ఎక్కువగా వాదింపను.

443 "Ferrea improbitas," వారి మొండి దుష్టత్వము. 444 "Vivifica," జీవింపజేయునది.

మరియు అది మరణకారణమైన పరిచర్య అని పిలువబడుట, మనుష్యుని చెడిపోయిన స్వభావమునుబట్టి దానికి ఆకస్మికముగా కలిగినదైయున్నది; ఏలయనగా అది పాపమును పుట్టింపదు గాని మనలో దానిని కనుగొనుచున్నది. అది జీవమును అర్పించెను, అయితే సంపూర్ణముగా చెడిపోయిన మనము దానివలన మరణమును తప్ప మరేమియు పొందలేము. కాబట్టి అది కేవలము మనుష్యుల విషయములోనే మరణకరమైయున్నది. అయినను స్తెఫను ఈ స్థలములో ఇంకను దూరమైన విషయమును లక్ష్యపెట్టెను; ఏలయనగా అతడు కేవలము ఆజ్ఞలను గూర్చి మాత్రమే మాటలాడుట లేదు గాని, మోషే బోధనంతటిని ఇమిడ్చికొనుచున్నాడు; అందులో ఉచితమైన వాగ్దానములును, తత్ఫలితముగా మనుష్యులకు ఏకైక జీవమును రక్షణయునైన క్రీస్తు తానును ఇమిడియున్నారు. స్తెఫను ఎట్టి మనుష్యులతో వ్యవహరింపవలసి వచ్చెనో మనము జ్ఞాపకము చేసికొనవలెను. వారు ధర్మశాస్త్రమునందు విపరీతమైన ఆసక్తి గలవారై, ధర్మశాస్త్రము యొక్క మృతమైనదియు మరణకరమైనదియునైన అక్షరమునందే నిలిచియుండిరి; అదే సమయములో, ధర్మశాస్త్రమునకు నిజముగా ప్రాణమైయున్న క్రీస్తును స్తెఫను ధర్మశాస్త్రములో వెదకినందున వారు అతనిమీద రేగిరి. కాబట్టి వారి వక్రమైన అజ్ఞానమును ప్రక్కగా తాకుటచేత, ధర్మశాస్త్రములో వారు ఇంతవరకు ఎరిగినదానికంటె గొప్పదియు మరి శ్రేష్ఠమైనదియునైన విషయము దాగియున్నదని అతడు వారికి గ్రహింపజేయుచున్నాడు. ఏలయనగా వారు శరీరసంబంధులై, బాహ్యమైన వేషముతో తృప్తిపడినవారు గనుక, దానిలో ఆత్మసంబంధమైనదేదియు వెదకలేదు; అంతేకాదు, అది తమకు చూపబడుటను కూడ వారు సహింపలేదు.

మనకిచ్చుటకై. ఇది అతనిమీద అబద్ధముగా మోపబడిన తప్పుడు నిందను ఖండించుటకు ఉపయోగపడుచున్నది. ఏలయనగా అతడు తన మెడను ధర్మశాస్త్రపు కాడిక్రింద ఉంచి, తాను మోషే శిష్యులలో ఒకడనని ఒప్పుకొనుచున్నాడు గనుక, ఇతరుల మధ్య అతనిని అపకీర్తిపాలు చేయుటకు అతడు బహుదూరముగా ఉన్నాడు. అంతేకాదు, తనమీద మోపబడిన దోషమును అతడు ఆ అపవాదమునకు కర్తలైనవారిమీదికే తిరిగి త్రిప్పుచున్నాడు. పితరులు ధర్మశాస్త్రమునకు లోబడనొల్లనందున, అది జనులందరికిని సాధారణమైన నిందవంటిదైయుండెను. అంతేకాక, మోషే తన కాలమునకు మాత్రమే గాక, అతడు మరణించిన తరువాత కూడ అతని అధికారము సంతతియందు అమలులో ఉండునట్లు ప్రవక్తగా నియమింపబడెనని అతడు వారికి చెప్పుచున్నాడు. ఏలయనగా దేవుని బోధ పరిచారకులతో కూడ ఆరిపోవుటయైనను, తీసివేయబడుటయైనను యుక్తము కాదు. మనకు అమర్త్యతను కలుగజేయునది మరణించుటకంటె అసంగతమైనది ఏమి కలదు? నేడును మనము ఈలాగుననే తలంచవలెను. ప్రవక్తలును అపొస్తలులును తమ కాలపు మనుష్యులతో మాటలాడినట్లే, మనకును వ్రాసిరి; మరియు వారి బోధకు కర్త మనుష్యులు కాక దేవుడే గనుక, దాని బలము నిరంతరమైనది. అదే సమయములో, ఎవరైనను తమకొరకు నియమింపబడిన వాక్యమును త్రోసివేసినయెడల, వారు దేవుని ఆలోచననే త్రోసివేయుచున్నారని అతడు బోధించుచున్నాడు.

39. వారు త్రోసివేసి, తిరిగిరి. పితరులు మోషేను త్రోసివేసిరని అతడు చెప్పుచున్నాడు; మరియు దాని కారణమును కూడ కనుపరచుచున్నాడు, అదేమనగా వారు ఐగుప్తు మూఢనమ్మకములకే తమ్మును తాము ఎక్కువగా అప్పగించుకొనిరి; ఇటీవలనే తాము అంత ఘోరమైన బాధలను అనుభవించిన ఐగుప్తు ఆచారములను నియమములను కోరుట భయంకరమును గ్రుడ్డి ఉన్మాదముకంటె అధికమునై యుండెను. వారు తమ హృదయములలో ఐగుప్తువైపునకు తిరిగిరని అతడు చెప్పుచున్నాడు; వారు (శరీరముతో) అక్కడికి తిరిగి వెళ్లగోరిరని కాదు గాని, మిక్కిలి అసహ్యముతోను ద్వేషముతోను తప్ప కనీసము జ్ఞాపకమైనను చేసికొనకూడని ఆ భ్రష్టతలవైపునకు వారు మనస్సులో తిరిగిపోయిరి గనుక అట్లు చెప్పుచున్నాడు. యూదులు ఒకసారి తిరిగి వెళ్లుటను గూర్చి మాటలాడిన మాట నిజమే; అయితే స్తెఫను ఇప్పుడు ఆ చరిత్రను తాకుట లేదు. మరియు వారు తిరిగిరని చెప్పుచో, అతడు వారి మొండితనమును మరింత స్పష్టముగా వ్యక్తపరచుచున్నాడు. ఏలయనగా దేవుని తమకు నాయకునిగాను పాలకునిగాను కలిగి సరియైన మార్గమును పట్టిన తరువాత, తన రౌతునకు లోబడని మొండియైన మచ్చికకాని గుఱ్ఱము మూర్ఖముగా వెనుకకు పరుగెత్తునట్లు, వారు అకస్మాత్తుగా ప్రక్కకు తొలగిపోవుచున్నారు.

445 "Minus consentaneum," తక్కువ తగినది.

40. మాకు చేయుము. యూదులు అనేక విధములుగా వెనుకకు తిరిగినను, స్తెఫను వారి అసహ్యమును హేయమునైన ద్రోహమునకు మిగిలినవాటన్నిటికంటె ప్రసిద్ధమైన ఒక్క ఉదాహరణను ఎన్నుకొనుచున్నాడు; అదేమనగా, దేవునికి బదులుగా పూజించుటకై వారు తమకొరకు ఒక దూడను చేసికొనినప్పటి సంగతి. ఏలయనగా వారి యీ కృతఘ్నతకంటె అసహ్యమైనదేదియు కల్పింపబడజాలదు. తాము ఐగుప్తులోనుండి విడిపింపబడితిమని వారు ఒప్పుకొనుచున్నారు; ఇది దేవుని కృపచేతను మోషే పరిచర్యచేతను జరిగెనని వారు నిరాకరించుటయు లేదు; అయినను అంత గొప్ప మేలునకు కర్తయైనవానిని, ఆ పరిచారకునితో కూడ, వారు త్రోసివేయుచున్నారు. మరి ఏ నెపముతో? మోషే యేమాయెనో తమకు తెలియదని వారు నటించుచున్నారు. అయితే అతడు పర్వతముమీద ఉన్నాడని వారికి బాగుగా తెలియును. అతడు అక్కడికి ఎక్కిపోవుచుండగా, ప్రభువు అతనిని మేఘముతో చుట్టి తనయొద్దకు తీసికొనువరకు వారు తమ కన్నులతో అతనిని చూచిరి. మరియు మోషే తమ క్షేమము నిమిత్తమే దూరముగా ఉన్నాడనియు, అతడు తిరిగి వచ్చి దేవుడు ఇయ్యబోవు ధర్మశాస్త్రమును తమయొద్దకు తెచ్చెదనని వాగ్దానము చేసియుండెననియు వారు ఎరుగుదురు. కొంతకాలము నెమ్మదిగా ఉండుడని మాత్రమే అతడు వారికి ఆజ్ఞాపించెను. స్వల్పకాలములోనే ఏ కారణము లేకుండ వారు అకస్మాత్తుగా పిచ్చి అల్లరులను రేపుచున్నారు; అయినను తమ ఉన్మాదమును ఏదో ఒక కారణము యొక్క నెపముతో కప్పుకొనుటకై, దేవుడు ఇంతవరకు తన సన్నిధి యొక్క ఏ గుర్తును తమకు చూపనట్లు, తమతో సన్నిధిగా ఉండు దేవతలు కావలెనని వారు కోరుచున్నారు; అయితే ఆయన మహిమ దినదినము మేఘములోను అగ్నిస్తంభములోను కనబడుచుండెను. కాబట్టి దేవుని యెడల దుష్టమైన తిరస్కారముచేత విగ్రహారాధన చేయుటకు వారు ఎంత త్వరపడుచున్నారో మనము చూచుచున్నాము; లోకాంతము వరకు కూడ జ్ఞాపకముంచుకొనవలసిన ఆ అద్భుతములను వారు అంత త్వరగా మరచిపోయిరను విషయములో వారి కృతఘ్నత ఎంత అసహ్యమైనదియు దుష్టమైనదియునై యుండెనో వివరించుటను నేను ప్రస్తుతము విడిచిపెట్టుచున్నాను. కాబట్టి ఈ ఒక్క భ్రష్టత్వముచేతనే వారు ఎంత మొండియు తిరుగుబాటుదియునైన జనమైయుండిరో తగినంతగా కనబడుచున్నది.

మరియు స్తెఫను చేపట్టిన వాదమునకు, ఇతర చరిత్రకంటె వారి తిరుగుబాటు యొక్క ఈ చరిత్రను వివరించుటయే మరింత ప్రయోజనకరమైయుండెను. ఏలయనగా జనులు దేవుని ఆరాధనను పూర్తిగా పడద్రోయుచున్నారు; ధర్మశాస్త్ర బోధను త్రోసివేయుచున్నారు; అన్యమైనదియు అపవిత్రమైనదియునైన మతమును ప్రవేశపెట్టుచున్నారు. ఇది ఒక ప్రసిద్ధమైన స్థలము; ఏలయనగా ఆదినుండి సకలవిధమైన మూఢనమ్మకములు ప్రవహించిన ఊటను, విశేషముగా విగ్రహములను చేయుటకు మొట్టమొదటి ఆరంభము ఏదో దానిని ఇది చూపుచున్నది; అదేమనగా, శరీరసంబంధియైన మనుష్యుడు అయినను తన శరీరము యొక్క గ్రహణశక్తికి తగినట్లుగా దేవుని తనతో సన్నిధిగా కలిగియుండగోరును. అన్ని యుగములలోను విగ్రహములను చేయుటకు మనుష్యులు అంత ధైర్యము తెచ్చుకొనుటకు ఇదే కారణము. మరియు దేవుడు నిజముగా మన మోటుతనమునకు ఇంతవరకు తన్ను తాను తగినట్లుగా చేసికొనుచున్నాడు, అనగా ఒక విధముగా సాదృశ్యముల క్రింద తన్ను తాను దృశ్యునిగా కనుపరచుకొనుచున్నాడు; ఏలయనగా ధర్మశాస్త్రము క్రింద ఆయన సన్నిధిని సాక్ష్యమిచ్చుటకు అనేక సూచనలుండెను. మరియు నేటికిని ఆయన బాప్తిస్మముచేతను ప్రభువు రాత్రి భోజనముచేతను, బాహ్యమైన వాక్యప్రకటనచేతను కూడ మనయొద్దకు దిగివచ్చుచున్నాడు. అయితే మనుష్యులు ఇందులో రెండు విధములుగా అపరాధము చేయుచున్నారు; మొదటిది, దేవుడు నియమించిన సాధనములతో తృప్తిపడక, వారు ధైర్యముగా తమకొరకు క్రొత్త సాధనములను సంపాదించుకొనుచున్నారు. ఇది చిన్న తప్పు కాదు; ఏలయనగా ఏ మితిని పాటింపక క్రొత్త కల్పనలను కలిగియుండుటకు వారి వ్రేళ్లు ఎల్లప్పుడును దురదపెట్టుచుండును; కాబట్టి దేవుడు తమకు నియమించిన హద్దులను దాటుటకు వారు భయపడరు. అయితే ఆయన నియమించినది తప్ప దేవుని యొక్క నిజమైన ప్రతిమ ఏదియు ఉండజాలదు. కాబట్టి ఆయన వాక్యమునకు వెలుపల మనుష్యునిచేత కల్పింపబడినవియు సృష్టింపబడినవియునైన ప్రతిమలు ఏవైనను అవి అబద్ధమైనవియు చెడిపోయినవియునై యున్నవి.

446 "Nihil… fingi potest," ఏదియు ఊహింపబడజాలదు. 447 "Quam alias referri," మరి దేనినైనను ప్రస్తావించుటకంటె. 448 "Tanta in fingendis idolis, hominum lascivia fuerit," విగ్రహములను రూపించుటలో మనుష్యులకు అంత విచ్చలవిడితనము ఉండెను.

449 "Accommodat," తగినట్లుగా చేసికొనుచున్నాడు.

మరియు ఇంకొక దోషము కూడ కలదు, అది తక్కువ సహింపరానిది కాదు; అదేమనగా, మనుష్యుని మనస్సు దేవుని గూర్చి స్థూలమైనదియు భూసంబంధమైనదియునైనదానిని తప్ప మరేమియు గ్రహింపనట్లే, దేవుని సన్నిధి యొక్క గుర్తులన్నిటిని అది అదే స్థూలత్వములోనికి మార్చుచున్నది. మనుష్యుడు తాను చేసికొనిన విగ్రహములయందు మాత్రమే సంతోషించుట గాక, దేవుడు నియమించినదేదైనను దానిని విరుద్ధమైన ఉద్దేశమునకు వక్రీకరించుటచేత చెరుపుచున్నాడు. నేను ఇదివరకే చెప్పినట్లు, దేవుడు నిజముగా మనయొద్దకు దిగివచ్చుచున్నాడు, అయితే తనతో కూడ మనలను పరలోకమునకు లేవనెత్తవలెనను ఉద్దేశముతోనే దిగివచ్చుచున్నాడు. అయితే మనము పూర్తిగా భూమిమీదనే మనస్సు నిలిపినవారము గనుక, అదే విధముగా ఆయనను భూమిమీదనే కలిగియుండగోరుచున్నాము. ఈ విధముగా ఆయన పరలోక మహిమ వికారపరచబడుచున్నది, మరియు ఇశ్రాయేలీయులు ఇక్కడ చెప్పుచున్న మాకు దేవతలను చేయుము అను మాట సంపూర్ణముగా నెరవేర్చబడుచున్నది. ఏలయనగా దేవుని ఆత్మతో ఆరాధింపనివాడెవడైనను, వాడు తనకొరకు ఒక క్రొత్త దేవుని చేసికొనుచున్నాడు; అయినను మీరు సమస్తమును సూక్ష్మముగా తూచినయెడల, ఇశ్రాయేలీయులు ఉద్దేశపూర్వకముగా తామే చేసిన దేవుని కోరుట లేదు గాని, బంగారు దూడ రూపము క్రింద తాము సత్యమైనవాడును నిత్యుడునైన దేవునినే కలిగియున్నామని వారు తలంచుచున్నారు. ఏలయనగా నియమింపబడిన బలిని అర్పించుటకు వారు సిద్ధముగా ఉన్నారు; మరియు తాము ఐగుప్తులోనుండి తేబడినది ఈ దేవతలచేతనే అని అహరోను చెప్పుదానిని వారు తమ సమ్మతితో అంగీకరించుచున్నారు. అయితే దేవుడు ఆ వ్యర్థమైన ఊహలను లక్ష్యపెట్టడు; మనుష్యులు తన వాక్యమునుండి కొంచెము తొలగిన వెంటనే, వారు తన స్థానములో అన్యదేవతలను ఉంచుచున్నారని ఆయన ఫిర్యాదు చేయుచున్నాడు.

41. మరియు వారు ఒక దూడను చేసిరి. ఇతర రూపముకంటె ఆ రూపమునందు వారు ఎందుకు ఎక్కువగా సంతోషించిరో ముందు చెప్పబడినదానినుండి మనము సులభముగా గ్రహింపవచ్చును. ఏలయనగా ఐగుప్తు లెక్కలేనన్ని విగ్రహములతో నిండియుండినను, వారు ఎద్దును అన్నిటికంటె ఎక్కువగా ఘనపరచిరని అందరికిని తెలిసిన సంగతే. మరియు స్తెఫను ఇదివరకే చెప్పినట్లు, వారు ఐగుప్తువైపునకు తిరిగిరను కారణము చేతనే తప్ప, ఒక విగ్రహమును కలిగియుండుటకు వారు అంత ఆశపడుట ఎక్కడనుండి వచ్చెను? వారు ఆ విగ్రహమునకు బలి అర్పించిరని అతడు చెప్పుచో ఆ మాటను మనము గమనింపవలెను. దేవుని ఆరాధించుటకు కూడుకొనుమని అహరోను జనులకు ఆజ్ఞాపించుచున్నాడు; వారందరు కూడి వచ్చుచున్నారు. కాబట్టి వారు ఆ ఆరాధనను దూడకు ఏ విధముగా మళ్లించినను, దేవునికి ఆయన ఆరాధనను ఎగవేయుట తమ ఉద్దేశము ఎంతమాత్రమును కాదని [మరి దేనినైనను కాని] వారు సాక్ష్యమిచ్చుచున్నారు; అంతేకాదు, దూడ ప్రతిమయందు దేవుని ఆరాధింపవలెనని వారు నిశ్చయించుకొనియున్నారు. అయితే ఒక విగ్రహమును చేయుటచేత వారు సత్యదేవుని విడిచిపెట్టిరి గనుక, తరువాత జరుగునదేదైనను అది విగ్రహమునకు ఇయ్యబడినదిగా ఎంచబడుచున్నది; ఏలయనగా దేవుడు దుష్టమైన ఆరాధననంతటిని నిరాకరించుచున్నాడు. ఏలయనగా తాను ఆజ్ఞాపింపనిదానిని ఆయనకు అర్పింపబడినదిగా ఎంచుట యుక్తము కాదు; మరియు తనకు దృశ్యమైన ప్రతిమను నిలుపవద్దని ఆయన వారికి స్పష్టముగా నిషేధించుచున్నాడు గనుక, తరువాత దాని ఘనత కొరకు చేయబడునదేదైనను అది కేవలము దేవదూషణయే.

వారు చేతులపనులయందు ఉల్లసించిరి. ఈ మాట యెషయానుండి, అనగా ప్రవక్తలనుండి తీసికొనబడినది; వారును అదే విధముగా యూదులు తమ సొంత కల్పనలయందు సంతోషించిరని వారిని నిందించుచున్నారు. మరియు నిశ్చయముగా దేవుని విషయములలో మనుష్యులు ఏదైనను తమకు ఆపాదించుకొనుట ఆశ్చర్యకరమైన ఉన్మాదమే. ఈ ఉల్లాసమును, మోషే నిర్గమకాండము ముప్పది రెండవ అధ్యాయములో చెప్పుచున్న ఆ గంభీరమైన నాట్యమేనని నేను గ్రహించుచున్నాను. అయినను విగ్రహారాధకులకు సోకియున్న ఒక సాధారణ దోషమును స్తెఫను తాకుచున్నాడు. ఏలయనగా దేవుడు నియమింపనిదేదైనను మతములో మనుష్యులు ప్రయత్నించుట పూర్తిగా అన్యాయమైనను, వారు ప్రతిదానిని ఆలోచనలేకుండ కల్పించుచున్నారు; దేవుని వాక్యమును అలక్ష్యము చేసి, తమ సొంత చేతులపనులను ఎన్నుకొనుచున్నారు; అయితే ఈ స్వేచ్ఛయందు వారు అంత సంతోషించుచుండగా, వారు దేవునికి మరింత అయిష్టులగుచున్నారని స్తెఫను కనుపరచుచున్నాడు. అయితే దేవుడు మన ఆరాధనను అంగీకరింపవలెనని మనము కోరినయెడల, మన చేతులపనులనుండి, అనగా మన సొంత కల్పనలనుండి మనము దూరముగా ఉండవలెను; ఏలయనగా మనుష్యులు తమంతట తాము కల్పించునదంతయు దేవదూషణతో కూడిన అపవిత్రీకరణమే తప్ప మరేమియు కాదు. మనుష్యుడు దేవుని చేయుటను ఏ హేతువును సహింపదు గనుక, విగ్రహము ఏమియు విలువలేనిదైనట్లు నిందార్థముగా సరిగానే ఆ పేరుతో పిలువబడుచున్నది.

అపొస్తలుల కార్యములు 7:42-43

42. అప్పుడు దేవుడు విముఖుడై, ఆకాశసైన్యమును సేవించుటకు వారిని అప్పగించెను; ఇందుకు ప్రవక్తల గ్రంథమందు ఈలాగు వ్రాయబడియున్నది: ఇశ్రాయేలు ఇంటివారలారా, మీరు అరణ్యములో నలువది యేండ్లు వధింపబడిన పశువులను బలులను నాకు అర్పించితిరా? 43. మీరు మొలొకు గుడారమును, మీ దేవతయైన రొంఫా యొక్క నక్షత్రమును, వాటిని పూజించుటకు మీరు చేసికొనిన రూపములను ఎత్తుకొనిపోతిరి; కాబట్టి బబులోను అవతలికి మిమ్మును కొనిపోయెదను.

యూదులు పాపము చేయుట ఎన్నడును ముగింపలేదనియు, తమ మూర్ఖమైన తప్పిదములలో మరింత దూరముగా తిరుగులాడిరనియు, కాబట్టి వారి ఆ మొదటి పతనము వారికి ఒక చిక్కుదారిలోనికి ప్రవేశమువంటిదాయెననియు స్తెఫను ఇక్కడ తెలియజేయగోరుచున్నాడు. మరియు ఆ సమయమునుండి వారి ఉన్మాదము ఎంతగా పెరిగెననగా, ఒక్క విగ్రహమునకు బదులు వారు లెక్కలేనన్ని విగ్రహములను సంపాదించుకొనిరి; దీనిని అతడు దేవుని న్యాయమైన ప్రతిదండనకు ఆపాదించుచున్నాడు. దేవుడు ఏర్పరచిన నియమమును అనుసరించుటకు జాగ్రత్తగా ఉండవలెనని ఈ ఉదాహరణ మనకు బోధించుచున్నది; ఏలయనగా మనము దానినుండి కొంచెము ప్రక్కకు తొలగిన వెంటనే, మనము నానావిధమైన వెఱ్ఱి తలంపులచేత అటు ఇటు కొట్టుకొనిపోవుటయు, అనేక మూఢనమ్మకములలో చిక్కుకొనుటయు, తప్పిదముల మహా గుంటలో పూర్తిగా మునిగిపోవుటయు తప్పదు; ఇది తన వాక్యమునకు లోబడనొల్లని మనుష్యులమీద దేవుడు న్యాయముగా మోపు శిక్ష. కాబట్టి దేవుడు విముఖుడాయెనని స్తెఫను చెప్పుచున్నాడు; ఈ మాట ఆయన తన వీపును త్రిప్పెనని చెప్పినంత అర్థమిచ్చుచున్నది. ఏలయనగా జనులను పరిపాలించుటలో తాను తీసికొనిన విశేషమైన శ్రద్ధను కనుపరచినప్పుడు, ఆయన ఒక విధముగా వారిమీద తన కన్నులను నిలిపియుండెను; వారి భ్రష్టత్వమువలన కోపపడి, ఇప్పుడు ఆయన తన ముఖమును మరియొక వైపునకు త్రిప్పుచున్నాడు.

ప్రభువు మనలను పరిపాలించుటకై మనమీద కావలికాయునప్పుడు తప్ప, మనము మరి ఏ విధముగాను సరియైన మార్గమును అనుసరింపలేమనియు, ఆయన ముఖము త్రిప్పబడిన వెంటనే మనము తక్షణమే తప్పిదములలోనికి పరుగెత్తుదుమనియు దీనినుండి మనము గ్రహింపవచ్చును. ఇశ్రాయేలీయులు దూడను చేసినప్పుడే దేవునిచేత విడువబడిరి; అయితే వారు అప్పుడు భ్రష్టమనస్సునకు పూర్తిగా విడిచిపెట్టబడిరని చెప్పుచున్నట్లు, శిక్ష యొక్క గొప్పతనమును వ్యక్తపరచుటయే స్తెఫను ఉద్దేశము; అదే విధముగా దేవుడు తన్ను తాను కనుపరచుకొనినప్పుడు ఆయనను మహిమపరచనివారు దేవుని న్యాయమైన తీర్పుచేత అంధత్వమునకును మందబుద్ధికిని అవమానకరమైన దురాశలకును అప్పగింపబడిరని పౌలు కూడ బోధించుచున్నాడు, (రోమీయులకు 1:28.) దీనివలన, మతము చెడిపోవ మొదలుపెట్టిన తరువాత, కొన్ని మూఢనమ్మకముల తరువాత లెక్కలేనన్ని హేయకార్యములు వచ్చెను, మరియు స్వల్పమైన భ్రష్టతల స్థానములో విగ్రహారాధన యొక్క స్థూలమైన భయంకర రూపములు ప్రవేశించెను. ఏలయనగా మనుష్యులు తమయెదుట ఉంచబడిన వెలుగును అలక్ష్యము చేసినందున, దేవుని న్యాయమైన తీర్పుచేత వారు పూర్తిగా మందబుద్ధులైరి; కాబట్టి వారికి బుద్ధిలేని పశువులకంటె ఎక్కువ వివేచన లేకపోయెను. ఒక్క కల్పితదేవతనుండి వెంటనే నూరు దేవతలు పుట్టునట్లును, ఒక్కదానినుండి వేయి మూఢనమ్మకములు ప్రవహించునట్లును విగ్రహారాధన నిశ్చయముగా మిక్కిలి ఫలవంతమైనది. అయితే మనుష్యుల యీ మహా ఉన్మాదము ఇక్కడనుండియే పుట్టుచున్నది, అదేమనగా దేవుడు వారిని సాతానుకు అప్పగించుటచేత ప్రతిదండన చేయుచున్నాడు; ఏలయనగా ఆయన ఒకసారి మనలను పరిపాలించుటకు చేపట్టిన తరువాత, ఆయన పక్షమున ఏ మార్పును లేదు గాని, మన దుడుకైన చపలత్వముచేత ఆయన మననుండి తొలగింపబడుచున్నాడు.

450 "Deum… fabricari," ఒక దేవుని నిర్మించుట.

మీరు వధింపబడిన పశువులను బలులను నాకు అర్పించితిరా? ఈ స్థలము ఆమోసు ఐదవ అధ్యాయమునుండి తీసికొనబడినది, (ఆమోసు 5:25.) స్తెఫను వాడుచున్న మాట ప్రవచనములన్నియు ఒకే గ్రంథముగా కూర్చబడినవని చూపుచున్నది; మరియు ఆమోసు (జనుల విగ్రహారాధనకును నానావిధమైన పాపములకును విరోధముగా తీవ్రముగా మాటలాడిన తరువాత) యూదులు దేవునిమీద తిరుగుబాటు చేయుట క్రొత్త కీడు కాదనియు, ఏలయనగా వారి పితరులు అరణ్యములోనే సత్యమైన భక్తినుండి తొలగిపోయిరనియు చేర్చుచున్నాడు. మరియు వారు తనకు వధింపబడిన పశువులను అర్పించిరని ఆయన నిరాకరించుచున్నాడు; అక్కడ బలులు ఏమియు లేవని కాదు గాని, దేవుడు వారి చెడిపోయిన ఆరాధనను నిరాకరించెను గనుక అట్లు చెప్పుచున్నాడు; అదే విధముగా యెషయాలో, జనులు ఏ బలిచేతను తన్ను ఘనపరచలేదని ఆయన వారిని గద్దించి నిందించుచున్నాడు:

"యాకోబూ, (అని ఆయన చెప్పుచున్నాడు,) నీవు నాకు మొఱ్ఱపెట్టలేదు, నీ బలులచేత నన్ను ఘనపరచలేదు; నైవేద్యమును ధూపమును అర్పించుటకు నేను నిన్ను సేవచేయించలేదు. నీవు నాకొరకు సువాసనగల చెరకును కొనలేదు, క్రొవ్వుతో నన్ను నింపలేదు. అయితే నీ పాపములచేత నీవు నాకు భారముగా [బరువుగా] ఉంటివి, నీ దోషములచేత నన్ను సేవచేయునట్లు చేసితివి," (యెషయా 43:22.)

నిశ్చయముగా యూదులు ఈ కార్యములన్నిటిని దినదినము చేయుచుండిరి, అయితే దేవుడు దుష్టుల విధేయతను అంగీకరింపడు, దానిని ఆమోదింపడు. మరియు చేర్చబడిన అట్టి కలగలుపులచేత అపవిత్రమైనదంతయు ఆయనకు అసహ్యము. ఈలాగు ఆమోసు భ్రష్టులైన పితరులను గూర్చి మాటలాడుచున్నాడు. వెంటనే చేర్చబడినది వారికైనను వారి సంతతికైనను అన్వయింపబడవచ్చును.

43. మీరు మొలొకు గుడారమును ఎత్తుకొనిపోతిరి. కొందరు సముచ్చయ [అవ్యయమును] వ్యతిరేకార్థకముగా గ్రహించుచున్నారు, అతడు, కాదు, మీరు విగ్రహమునే పూజించితిరి అని చెప్పుచున్నట్లు. దానిని కారణార్థక సముచ్చయముగా కూడ ఈలాగు విడదీయవచ్చును: మీరు మొలొకునకు గుడారమును నిలిపితిరి గనుక నాకు బలులను అర్పింపలేదు. అయితే నేను దీనిని కొంచెము భిన్నముగా వివరించుచున్నాను, అదేమనగా, దేవుడు మరింత తీవ్రత కొరకు మొదట పితరులను నిందించుచున్నాడు; ఆ తరువాత వారి సంతతి క్రొత్తవియు నానావిధములైనవియునైన విగ్రహములను తమకొరకు సంపాదించుకొనిరి గనుక మూఢనమ్మకములను అధికము చేసిరని ఆయన చేర్చుచున్నాడు; ప్రవక్త దేవుని పక్షమున ఈలాగు మాటలాడినట్లు: (యాకోబు ఇంటివారలారా,) మీ వంశము నాయెడల ఎట్లు ప్రవర్తించెనో నేను ఆదినుండి విప్పి చెప్పినయెడల, నేను ఆజ్ఞాపించిన ఆ ఆరాధనను మీ పితరులు అరణ్యములోనే పడద్రోయుటకును చెరుపుటకును మొదలుపెట్టిరి; అయితే మీరు వారి భక్తిహీనతను బహుగా మించిపోయితిరి, ఏలయనగా మీరు లెక్కలేనంత దేవతల సమూహమును ప్రవేశపెట్టితిరి. మరియు ఈ క్రమము స్తెఫను ఉద్దేశమునకు మరింత తగినది; ఏలయనగా (మనము ఇదివరకే చెప్పినట్లు) ఇశ్రాయేలీయులు అన్యమైనవియు కల్తీయైనవియునైన ఆచారములవైపు తొలగిపోయిన తరువాత, వారు పాపము చేయుట ఎన్నడును ముగింపక, అంధత్వముచేత కొట్టబడి, భక్తిహీనత యొక్క కడపటి అంచువరకు వచ్చువరకు మరల మరల క్రొత్త విగ్రహారాధనలచేత తమ్మును తాము అపవిత్రపరచుకొనిరని అతడు రుజువుచేయ ఉద్దేశించుచున్నాడు. కాబట్టి దుష్టులును తిరుగుబాటుదారులునైన పితరులనుండి పుట్టిన యూదులు అంతకంతకు చెడిపోవుట ఎన్నడును మానలేదను ఈ అభిప్రాయమును స్తెఫను ప్రవక్త సాక్ష్యముతో తగినట్లుగా స్థిరపరచుచున్నాడు. మరియు ప్రవక్త మాటలు వీటికి కొంత భిన్నముగా ఉన్నను, భావము ఒక్కటే. యూదులతో వ్యవహరింపవలసియుండిన స్తెఫను ప్రవక్తలో ఉన్నదానిని వారి భాషలో మాటకు మాట పలికెననియు, గ్రీకు భాషలో వ్రాసిన లూకా గ్రీకు అనువాదకుని అనుసరించెననియు తలంపవలసియున్నది. ప్రవక్త ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: మీరు మీ రాజైన సుక్కోతును, మీ ప్రతిమయైన కీయూనును, మీ దేవతల నక్షత్రమును ఘనపరచితిరి. గుడారము అని అర్థమిచ్చు సుక్కోతు అను పదమునకున్న సంబంధమునుబట్టి, గ్రీకు అనువాదకుడు సంజ్ఞావాచకమును జాతివాచకముగా చేసెను. మరియు తన ఆ రొంఫాను అతడు ఎక్కడనుండి తెచ్చెనో నేను చెప్పలేను; ఆ కాలములో ఆ పదము ఎక్కువగా వాడుకలో ఉండుటవలననే కావచ్చును.

451 "Distrahitur," చీల్చబడుచున్నాడు, తొలగింపబడుచున్నాడు. 452 "Adventitiae mixturae," బయటినుండి వచ్చిన కలగలుపులు. 453 "De patribus apostatis," భ్రష్టులైన పితరులను గూర్చి.

మరియు మీరు చేసికొనిన రూపములను. ప్రవక్తలో ఉన్న ప్రతిమ అను పదము దానంతట అదే చెడ్డదేదియు సూచింపదు. మరియు [{τυπος}] అను పదము గ్రీకులలో మంచి అర్థములో తీసికొనబడుచున్నది. ఏలయనగా దేవుడు నియమించిన ఆచారములు [{τυποι}] అని పిలువబడుచున్నవి; అయినను యూదులు చేసికొనిన రూపములను [ఛాయలను] ప్రవక్త స్పష్టముగా ఖండించుచున్నాడు. ఎందుకు? దృశ్యమైనదియు బాహ్యమైనదియునైన రూపము క్రింద దేవుడు ఆరాధింపబడగోరడు గనుక. ఈ స్థలములో అతడు నక్షత్రములను గూర్చి మాటలాడుచున్నాడని ఎవడైనను ఆక్షేపించినయెడల, అది నిజమేనని నేను ఒప్పుకొనుచున్నాను; అయితే ప్రవక్త వారి విగ్రహములకు ఏదో ఒక మర్యాదగల పేరును ఇచ్చినను, వారి చెడిపోయిన ఆరాధనను అతడు తీవ్రముగా ఖండించుచున్నాడు అను ఈ ఒక్క విషయముమీదనే నేను నిలుచుచున్నాను; దీనిచేత పోపు మతస్థుల బుద్ధిహీనమైనదియు పసితనమైనదియునైన కుతర్కము ఖండింపబడుచున్నది. తాము పూజించు ప్రతిమలు విగ్రహములని వారు నిరాకరించుచున్నారు గనుక, తమ యీ పిచ్చి ఆరాధన [{εικονοδουλεια}], అనగా ప్రతిమలను సేవించుట అనియు, [{ειδολοδουλεια}], అనగా విగ్రహములను పూజించుట కాదనియు వారు చెప్పుచున్నారు. వారు కుతర్కముతో దేవుని అపహాస్యము చేయుచున్నారు గనుక, ఇట్టి అల్పవిషయములలో కూడ వారు హాస్యాస్పదులకంటె అధికులని చూడని మనుష్యుడు, సామాన్య బుద్ధి గలవాడైనను, ఎవడును లేడు. ఏలయనగా పదమును గూర్చి నేను ఏ ప్రశ్నను లేవనెత్తకపోయినను, [{τυπος}] అను పదము [{εικων}] కంటె ఎక్కువ ఘనమైనదని నిశ్చయము. అయినను మనుష్యులు [{προς} {την} {λατρειαν}], అనగా వాటిని పూజించుటకు మాత్రమే గాక, [{προς} {την} {προσκυνησιν}], అనగా వాటికి ఏ విధమైన భక్తినైనను చూపుటకు తమకొరకు చేసికొను ఆ [{τυποι}] అనగా రూపములే ఈ స్థలములో సూటిగా ఖండింపబడుచున్నవి. కాబట్టి పోపు మతస్థులు తమకు ఒక యుక్తిగల తప్పించుకొను రంధ్రము దొరికినదని తలంచు ఆ అసహ్యమైన భేదము నేలకూలుచున్నది.

454 "Ad extermum," కడపటి అంచువరకు. 455 "Affinitatem," దానికున్న సంబంధము.

బబులోను అవతలికి. ప్రవక్త దమస్కును పేర్కొనుచున్నాడు; గ్రీకు అనువాదము కూడ దానితో విభేదించుట లేదు. కాబట్టి బబులోను అను పదము ఇక్కడ పొరపాటుచేత చొరబడియుండవచ్చును; అయినను విషయము యొక్క సారములో పెద్ద భేదమేమియు లేదు. ఇశ్రాయేలీయులు బబులోనునకు కొనిపోబడవలసియుండిరి; అయితే దమస్కు రాజధానిగా గల సిరియా రాజ్యములో తమకు నిశ్చయమైనదియు బలమైనదియునైన దుర్గము కలదని వారు తలంచిరి గనుక, దమస్కు వారికి సహాయము చేయదనియు, దేవుడు వారిని ఇంకను దూరముగా తోలివేయుననియు ప్రవక్త చెప్పుచున్నాడు; ఆయన ఇట్లు చెప్పుచున్నట్లు: మీ శత్రువులకు ఎదురుగా దమస్కును నిలిపియున్నంత కాలము మీరు బాగుగా కాపాడబడియున్నారని తలంచుచున్నారు; అయితే దేవుడు దానిని దాటి, అష్షూరు కల్దీయ దేశములవరకు కూడ మిమ్మును కొనిపోవును.

అపొస్తలుల కార్యములు 7:44-50

44. ఆయన మోషేతో మాటలాడుచు, అతడు చూచిన మాదిరిచొప్పున దానిని చేయవలెనని నియమించినట్లు, సాక్ష్యపు గుడారము అరణ్యములో మన పితరులయొద్ద ఉండెను. 45. మన పితరులు దానిని తరువాత పొంది, దేవుడు మన పితరుల యెదుటనుండి వెళ్లగొట్టిన అన్యజనుల స్వాస్థ్యములోనికి యెహోషువతోకూడ దానిని తీసికొనివచ్చిరి; అది దావీదు దినములవరకు ఉండెను. 46. అతడు దేవుని దయ పొంది, యాకోబు దేవునికొరకు ఒక నివాసస్థలము సిద్ధపరచవలెనని కోరుకొనెను. 47. అయితే సొలొమోను ఆయనకొరకు మందిరమును కట్టించెను. 48. అయినను సర్వోన్నతుడు హస్తకృతాలయములలో నివసింపడు. ఇందుకు ప్రవక్త 49. ఆకాశము నా సింహాసనము, భూమి నా పాదపీఠము; మీరు నాకొరకు ఎట్టి మందిరము కట్టుదురు? నా విశ్రాంతిస్థలమేది? 50. ఇవన్నియు నా హస్తకృత్యములు కావా? అని ప్రభువు చెప్పుచున్నాడని పలుకుచున్నాడు.

44. సాక్ష్యపు గుడారము. యూదులు నానావిధములైన మూఢభక్తులచేత తమ్మును తాము అపవిత్రపరచుకొనిరి గనుక, దేవుడు వారిని యథేచ్ఛగా తిరుగులాడనిచ్చినట్టు ఆ నింద దేవునిమీద మోపబడజాలదని స్తెఫను ఇక్కడ చూపుచున్నాడు. ఏలయనగా తాను వారిచేత ఏలాగు ఆరాధింపబడవలెనో దేవుడు ఆజ్ఞాపించెనని అతడు చెప్పుచున్నాడు. దీనినిబట్టి, దేవుడు నియమించిన ఆ విధానమును వారు అనుసరింపనొల్లకపోయిరి గనుకనే వారు అన్ని తప్పిదములలో చిక్కుకొనిరని తేలుచున్నది. అయితే అతడు వారిని రెండు కారణములనుబట్టి గద్దించుచున్నాడు: మొదటిది, దేవుడు నిర్ణయించిన ఆ ఒక్క నియమముతో తృప్తిపడక వారు తమకొరకు అన్యమైన ఆరాధనలను కల్పించుకొనిరి; రెండవది, దేవుడు నియమించిన ఆలయము యొక్కయు ఆచారముల యొక్కయు సరియైన ఉద్దేశమును వారు లక్ష్యపెట్టలేదు. ఏలయనగా అవి వారికి ఆత్మసంబంధమైన ఆరాధనయందు అభ్యాసములుగా ఉండవలసియుండగా, వారు తమ శరీరస్వభావముచొప్పున శరీరసంబంధమైనదానిని తప్ప మరిదేనిని గ్రహింపలేదు; అనగా వారు నిజస్వరూపమునకు బదులు నీడను పట్టుకొనిరి. కావున యూదులు మొదట తమ తెగువనుబట్టి గద్దింపబడిరని మనము చూచుచున్నాము; ఏలయనగా దేవుని స్పష్టమైన వాక్యముతో తృప్తిపడక వారు తమ సొంత కల్పనలవెంట కొట్టుకొనిపోయిరి. రెండవదిగా, సత్యమైనదియు నిష్కపటమైనదియునైన ఆరాధనను వారు వక్రముగా దుర్వినియోగపరచినందుకు గద్దింపబడుచున్నారు; ఏలయనగా వారు ఆత్మను విడిచి శరీరమును అనుసరించిరి. వారియొద్ద సాక్ష్యపు గుడారము ఉండెను అని అతడు చెప్పుచున్నాడు. కాబట్టి వారు పాపము చేయుటకు కారణము వారి సొంత పోకిరితనమును దుడుకుతనమును మాత్రమే. ఏలయనగా దేవుని ఆరాధించుటకు సరియైన మార్గము క్రమము ఏదో వారికి చక్కగా బోధింపబడియుండెను గనుక, అజ్ఞానమను ప్రతి ముసుగును సాకును తీసివేయబడెను.

456 "Effugium," తప్పించుకొను మార్గము. 457 "Sine freno," కళ్లెము లేకుండ.

ఇది గమనింపదగిన సంగతి. ఏలయనగా దేవుడు తన చిత్తమును మనకు తెలియపరచునప్పుడు ఒక విధముగా మనకు కళ్లెము వేయుచున్నాడు గనుక, ఆయన ఆజ్ఞను పొందిన తరువాత మనము కుడివైపునకైనను ఎడమవైపునకైనను తొలగిపోయినయెడల, మనము రెండంతలు అపరాధులమగుదుము; ఏలయనగా తన యజమానుని చిత్తము ఎరిగియు దానిని చేయని దాసుడు అనేకమైన దెబ్బలు తినును. పరిశుద్ధాత్మ సత్యమైనదియు నిష్కపటమైనదియునైన ఆరాధననుండి కల్తీయైనవియు చెడిపోయినవియునైన ఆరాధనలన్నిటిని వేరుపరచు మొదటి గుర్తు ఇదే. అవును, (మరి సంక్షేపముగా చెప్పవలెనంటే,) సత్యారాధనకును విగ్రహారాధనకును మధ్యనున్న మొదటి భేదమిది: భక్తులు దేవుని వాక్యమునకు అనుగుణమైనదానిని తప్ప మరిదేనిని చేపట్టరు, అయితే ఇతరులు తమకు ఇష్టమైనదంతయు న్యాయమైనదని తలంచి, ఈ విధముగా తమ సొంత చిత్తమునే ధర్మముగా ఎంచుకొందురు; కాగా దేవుడు తాను స్వయముగా నియమించినదానిని తప్ప మరిదేనిని అంగీకరింపడు. సాక్ష్యము అను మాట ఈ ఉద్దేశమునకే ఉపయోగపడుచున్నది.

{מד} (moed) అను హెబ్రీ మాటకు నిజముగా నియమింపబడిన స్థలము మరియు సమయము, లేక మనుష్యుల సమాజము అని అర్థము; అయితే మోషేయందు చెప్పబడిన హేతువు అది ఆ పేరుతో పిలువబడుటకు మరియొక కారణమున్నదని చూపుచున్నది. ఏలయనగా "అక్కడ నేను మిమ్మును కలిసికొందును" అను మాట మోషేయందు తరచుగా మరల మరల చెప్పబడుచున్నది. కాబట్టి ఆ గుడారము సమస్త అపవిత్ర స్థలములనుండి వేరుపరచబడునట్లు, ప్రభువు యొక్క నిబంధనచేతను వాక్యముచేతను ప్రతిష్ఠింపబడెను, మరియు ఆయన స్వరము అక్కడ నిత్యము వినబడుచుండెను.

అతడు చూచిన మాదిరిచొప్పున. నేను ప్రస్తావించిన రెండవ అంశమునకు ఇది సంబంధించినది; ఏలయనగా దేవుడు నియమించిన ఆచారములను మాత్రమే ఉపయోగించువాడు సహితము దేవుని తప్పుగా ఆరాధించుట సంభవింపవచ్చును. ఏలయనగా బాహ్యాచారములు పరలోక సత్యమునకు సంబంధించినంతమట్టుకే గాని దేవుడు వాటిని లక్ష్యపెట్టడు; కాబట్టి యూదులు బాహ్యమైన సాదృశ్యములయొద్దనే నిలిచియుండకూడదని వారు తెలిసికొనునట్లు, ఆ గుడారము పరలోక సంబంధమైన మాదిరిని పోలి చేయబడవలెనని దేవుడు కోరెను. మరియు ఇష్టమున్నవాడు హెబ్రీయులకు వ్రాసిన పత్రికపై నా వ్యాఖ్యానములను చదువును గాక; అప్పుడు నిర్గమకాండము 25లో ప్రస్తావింపబడిన ఆ మాదిరి దేనిని సూచించెనో అతడు చూచును, (నిర్గమకాండము 25:40; హెబ్రీయులకు 8:5.) దేవుడు యూదులకు ఆజ్ఞాపించిన ఆరాధన ఆత్మసంబంధమైనదనియు, వారు తమ శరీరసంబంధమైన మందబుద్ధిచొప్పున దానికి చెడ్డవారును తప్పుడువారునైన వ్యాఖ్యాతలైరనియు మాత్రమే స్తెఫను ఈ స్థలములో వారికి క్లుప్తముగా చెప్పుచున్నాడు; కావున మనము చెప్పినట్లు, దేవుడు తన ఆజ్ఞయందు స్థాపింపబడిన ఆరాధనను తప్ప మరి యే ఆరాధనను అంగీకరింపనట్లే, ఆజ్ఞను సరిగా ఉపయోగించుటయందు ఆత్మసంబంధమైన సత్యము ఉండుట అవశ్యమని ఇక్కడ మనకు బోధింపబడుచున్నది; ఇది ఒప్పుకొనబడిన తరువాత, నీడలు నిజస్వరూపమునకు లోబడవలెనా లేదా అను ఈ అంశముమీదనే ముఖ్యముగా ఆధారపడియున్నదని మనము చెప్పిన ప్రశ్న ఇదే. మోషే ఒక రూపమును లేక మాదిరిని చూచెనని చెప్పబడుటచేత, మన ఇష్టమువచ్చినట్లు రూపములను కల్పించుకొనుట మనకు న్యాయము కాదనియు, మన మతమంతయు దేవుడు చూపు రూపముచొప్పున రూపొందింపబడునట్లు మన ఇంద్రియములన్నియు ఆ రూపముమీదనే నిలుపబడవలెననియు దేవుని ఆత్మ సూచించుచున్నాడు. మాదిరి అను మాట ఈ స్థలములో ప్రధానమైన నమూనాను సూచించుచున్నది; అది ఆత్మసంబంధమైన సత్యమే గాని మరేదియు కాదు.

458 "Pro crasso suo ingenio nihil nisi terrenum et carnale apprehenderent," తమ స్థూలస్వభావముచొప్పున వారు భూసంబంధమైనదియు శరీరసంబంధమైనదియు తప్ప మరిదేనిని గ్రహింపరు.

459 "Archetypum," మూలరూపము, నమూనా.

45. వారు దానిని తీసికొనివచ్చిరి. ఆ గుడారము వారితోకూడ నిలిచియుండి, వారు ఎక్కడికి వెళ్లినను దానిని మోసికొనిపోయినను, వారు దేవుని నిబంధన యొక్క హద్దులలో నిలుపబడలేక అన్యమైనవియు అపవిత్రమైనవియునైన ఆచారములను కోరుకొనిరి గనుక, ఇది ఆ జనము యొక్క మూర్ఖత్వమును అధికము చేయుచున్నది; అనగా దేవుడు తమ మధ్య నివసించుచున్నాడని ప్రకటించుచునే, వారు ఆయనకు ఎంతో దూరముగా ఉండి, ఆయన తమకిచ్చిన ఆ స్వాస్థ్యములోనుండి ఆయనను వెళ్లగొట్టుచుండిరి. దేవుడు నానావిధములైన అద్భుతములచేత ఆ గుడారమును అలంకరించెను అను సంగతియు ఇదే ఉద్దేశమునకు ఉపయోగపడుచున్నది; ఏలయనగా పరిశుద్ధ చరిత్రలోని అనేక స్థలములనుబట్టి కనబడుచున్నట్లు, యూదులు పొందిన విజయములచేత దాని ఘనత స్థిరపరచబడెను; కాబట్టి అన్ని విధములుగా ఆమోదింపబడిన ఆ ఆరాధననుండి తరచుగా తొలగిపోవుట మానని వారు మిక్కిలి అవిధేయులై యుండిరని నిశ్చయముగా చెప్పవలసియున్నది.

దావీదు దినములవరకు. ప్రభువు మందసము చాలకాలము షిలోహులో నిలిచియున్నను, దావీదు పరిపాలనవరకు దానికి స్థిరమైన స్థలము లేకుండెను, (1 సమూయేలు 1:3;) ఏలయనగా మనుష్యులు దానికొరకు ఒక స్థలమును ఏర్పరచుట న్యాయము కాదు గాని, మోషే తరచుగా చెప్పుచున్నట్లు, ప్రభువు చూపిన స్థలములోనే అది ఉంచబడవలసియుండెను. దావీదు సహితము దానిని శత్రువులయొద్దనుండి తీసికొనివచ్చిన తరువాత, అదే తాను ఏర్పరచుకొనిన స్థలమని ప్రభువు పరలోకమునుండి ఒక దూతద్వారా ప్రకటించువరకు, దానిని అరౌనా కళ్లములోనికి తీసికొనిపోవుటకు సాహసింపలేదు, (2 సమూయేలు 24:16.) ఇశ్రాయేలీయులు ఇకమీదట దేవుని ఆరాధింపవలసిన స్థలము దావీదునకు చూపబడుటను స్తెఫను దేవుని యొక్క విశేషమైన ఉపకారముగా ఎంచుచున్నాడు; అది గొప్ప కారణము లేకుండ కాదు; కీర్తనలో అతడు ఒక గొప్ప సంగతినిగూర్చి ఆనందించినట్లు ఇట్లు సంతోషించుచున్నాడు: "యెహోవా మందిరమునకు పోవుదము రండని జనులు నాతో అనినప్పుడు నేను సంతోషించితిని; యెరూషలేమా, మా పాదములు నీ ఆవరణములలో స్థిరముగా నిలుచును," (కీర్తనలు 132:3) యాజకత్వము రాజ్యముతో జతపరచబడియుండెను; కాబట్టి మందసము విశ్రమించుటయందు రాజ్యము యొక్క స్థిరత్వము కనుపరచబడుచున్నది; అందుచేత అతడు ప్రభువునకు ఒక స్థలమును, యాకోబు దేవునికి ఒక నివాసమును తెలిసికొనువరకు, తన ఇంటిలో ప్రవేశింపననియు, తన కన్నులకు నిద్రయైనను తన కణతలకు విశ్రాంతియైనను ఇయ్యననియు గంభీరమైన మ్రొక్కుబడిచేత తన్ను తాను బద్ధుని చేసికొనునంత ఆసక్తితో దీనిని కోరెనని చెప్పబడుచున్నది. మరియు ఆ స్థలము దావీదునకు చూపబడెను గాని, ఆలయమును కట్టుట సొలొమోనునకు అనుగ్రహింపబడెను, (1 రాజులు 5:7.)

460 "Primarium exemplar," ప్రధాన నమూనా, మూల మాదిరి. 461 "Pervicaciam," మొండితనము. 462 "Illius dignitas," దాని ఘనత.

47. సొలొమోను కట్టించెను. ఆలయమును కట్టుటయందు సొలొమోను దేవుని స్వభావమును లక్ష్యపెట్టలేదన్నట్టు, స్తెఫను ఈ స్థలములో అతనిని పరోక్షముగా గద్దించుచున్నట్టు కనబడుచున్నది; అయినను అతడు దేవుని ఆజ్ఞ లేకుండ ఆ పనికి పూనుకొనలేదు. మరియు దేవుడు అక్కడ తన ప్రజలతో ఉందునని సాక్ష్యమిచ్చిన ఒక వాగ్దానముకూడ దానికి జతచేయబడెను. దీనికి నా ప్రత్యుత్తరమేమనగా, దేవుడు హస్తకృతాలయములలో నివసింపడని స్తెఫను చెప్పునప్పుడు, అది సొలొమోనునకు అన్వయింపదు; ఏలయనగా దేవుడు పరలోకమందు వెదకబడవలెననియు, మనుష్యుల మనస్సులు విశ్వాసముచేత అక్కడికి లేపబడవలెననియు అతడు బాగుగా ఎరిగియుండెను; ఈ సంగతిని అతడు తాను చేసిన ఆ గంభీరమైన ప్రార్థనలోకూడ పలికెను: "ఆకాశములును మహాకాశములును నిన్ను పట్టజాలవు, నేను కట్టించిన యీ మందిరము ఏలాగు పట్టును?" (1 రాజులు 8:23;) అయితే దేవుడు ఆలయమునకు కట్టివేయబడియున్నట్టు దానిని దుర్వినియోగపరచిన ప్రజల మందబుద్ధిని అతడు గద్దించుచున్నాడు; అతడు ఉదహరించిన యెషయా సాక్ష్యమువలన ఇది మరింత స్పష్టముగా కనబడుచున్నది, (యెషయా 6:6;) దేవుడు సొలొమోను తనకొరకు ఒక ఆలయమును కట్టవలెనని కోరెను గాని, ఆయన అట్టి కట్టడములో ఒక విధముగా మూయబడియున్నాడని తలంచినవారు మిక్కిలి మోసపోయిరని అతడు చెప్పుచున్నాడు; అట్లే తాను ఒక స్థలమునకు కట్టివేయబడియున్నానని ప్రజలు ఊహించునప్పుడు వారు తనకు అన్యాయము చేయుచున్నారని ఆయన తన ప్రవక్తద్వారా మొఱ్ఱపెట్టుచున్నాడు; అయితే యూదులు దేవుని శక్తి ఆలయమునకు కట్టివేయబడియున్నదని తలంచి ఆయనను మూఢభక్తితో ఆరాధించిరను కారణముచేత మాత్రమే ప్రవక్త వారిమీద విరుచుకుపడుట లేదు; వారు తమ సొంత మనోభావముచొప్పున ఆయనను ఎంచిరి గనుక, తమ బలులను బాహ్యాడంబరమును ముగించిన తరువాత ఆయన సంతుష్టుడాయెననియు, తాము ఆయనను తమకు ఋణస్థునిగా చేసికొంటిమనియు ఊహించిరి గనుకనే ఆ విధముగా విరుచుకుపడుచున్నాడు. ఇది దాదాపు అన్ని యుగములలోను సామాన్యమైన తప్పిదమై యుండెను; ఏలయనగా నిర్జీవమైన ఆచారములు దేవుని ఆరాధనకు చాలునని మనుష్యులు తలంచిరి. దానికి హేతువేమనగా, వారు శరీరసంబంధులై లోకముమీదనే పూర్తిగా మనస్సు నిలిపినవారు గనుక, దేవుడు తమవంటివాడని ఊహించుకొందురు; కాబట్టి దేవుడు వారిలోనుండి ఈ మందబుద్ధిని తొలగించుటకై, తాను సమస్తమును నింపుచున్నానని చెప్పుచున్నాడు.

49. ఆకాశము తన సింహాసనమనియు భూమి తన పాదపీఠమనియు ఆయన చెప్పుచున్నాడు గనుక, ఆయనకు శరీరము కలదనియు, మనుష్యులవలె ఆయన భాగములుగా విభజింపబడగలడనియు దానిని అర్థము చేసికొనకూడదు; ఆయన అనంతుడు గనుక స్థలము యొక్క యే పరిధిలోను తాను ఇమిడియుండనని ఆయన చెప్పుచున్నాడు; కాబట్టి తమ సొంత స్వభావముచొప్పున దేవునిగాని ఆయన ఆరాధననుగాని ఎంచువారు మోసపోయినవారు; మరియు ప్రవక్త వేషధారులతో వ్యవహరింపవలసివచ్చెను గనుక, అతడు దేవుని సారమునుగూర్చి వాదించుట మాత్రమే గాక, ఆయన మనుష్యులకు ఎంతో భిన్నుడనియు, వారివలె ఈ లోకము యొక్క వ్యర్థాడంబరముచేత చలింపడనియు సాధారణముగా బోధించుచున్నాడు. ఇక్కడ ఈ ప్రశ్నకూడ పుట్టుచున్నది: ఆత్మ మరియొక స్థలములో "ఇది నిత్యము నాకు విశ్రమస్థానము" (కీర్తనలు 132:14) అని దీనికి విరుద్ధముగా నొక్కి చెప్పుచుండగా, ప్రభువునకు లోకములో విశ్రాంతిస్థలము లేదని ప్రవక్త ఎందుకు చెప్పుచున్నాడు? మరియు యెషయా ఆలయమును సూచించుచు, సంఘము దేవుని మహిమగల విశ్రాంతిస్థలమను ఇదే బిరుదుతో దానిని అలంకరించుచున్నాడు. దీనికి నా ప్రత్యుత్తరమేమనగా, పూర్వకాలమందు దేవుడు ఆలయములో తన సన్నిధికి సూచనలను, బలులను నియమించినప్పుడు, తన్నును తన శక్తిని అక్కడ స్థిరపరచి బిగించుకొనవలెనను ఉద్దేశముతో ఆయన దీనిని చేయలేదు; కాబట్టి తమ మనస్సులను పూర్తిగా సూచనలమీద నిలిపి, తమకొరకు భూసంబంధమైన దేవుని కల్పించుకొనిన ఇశ్రాయేలీయులు దుష్టముగా ప్రవర్తించిరి. ఈ సాకుతో, కేవలము ఆచారములచేత దేవుని సులభముగా త్వరగా శాంతపరచగలమన్నట్టు, పాపము చేయుటకు తమకు స్వాతంత్ర్యము తీసికొనినవారును భక్తిహీనముగా ప్రవర్తించిరి. ఈ విధముగా లోకము దేవుని పరిహసించుట అలవాటు చేసికొనియున్నది.

463 "Videtur hic oblique Stephanus Solomonem perstringere," స్తెఫను ఇక్కడ సొలొమోనును పరోక్షముగా గద్దించుచున్నట్టు కనబడుచున్నది.

464 "Defuncti sunt," నెరవేర్చిరి.

దేవుడు తన వారితో ఉందుననియు, వారి మధ్య నివసించుటకు ఇచ్ఛయింతుననియు బాహ్యాచారములద్వారా ప్రకటించునప్పుడు, వారు ఆయనను ఆత్మసంబంధముగా వెదకునట్లు తమ మనస్సులను పైకెత్తవలెనని ఆయన వారికి ఆజ్ఞాపించుచున్నాడు. లోకములో చిక్కుకొనియున్న వేషధారులు అందుకు బదులుగా దేవుని పరలోకమునుండి క్రిందికి లాగుదురు; మరియు వ్యర్థమైనవియు కేవలమైనవియునైన సాదృశ్యములు తప్ప వారియొద్ద మరేమియు లేకపోయినను, వారు అట్టి మూర్ఖమైన నమ్మకముచేత ఉబ్బిపోయి, అజాగ్రత్తగా తమ పాపములలో తమ్మును తాము పోషించుకొందురు; ఆలాగే నేడు పోపు మతస్థులు తమ ఊహలో క్రీస్తును రొట్టెలోను ద్రాక్షారసములోను మూసివేయుచున్నారు; అది చేసిన తరువాత, మూర్ఖమైన ఆరాధనతో తమ విగ్రహమును ఆరాధించిన వెంటనే, తాము దేవదూతలంత పరిశుద్ధులమైనట్టు గొప్పలు చెప్పుకొని డంబములు పలుకుదురు. ఈ రెండు దుర్గుణములను మనము శ్రద్ధగా గమనింపవలెను: మొదటిది, మనుష్యులు మూఢభక్తితో తమకొరకు శరీరసంబంధియు లోకసంబంధియునైన ఒక దేవుని కల్పించుకొందురు; ఆ దేవుడు వారియొద్దకు ఎంతగా దిగివచ్చునని తలంతురనగా, వారు తమ మనస్సులను భూమిమీదనే నిలిపియుండి, మనస్సులో పరలోకమునకు లేవరు. రెండవది, వ్యర్థమైన విధేయతచేత దేవుడు శాంతించునని వారు కలలు కందురు; అందువలన వారు దృశ్యమైన సూచనలయందు మతిభ్రమ చెందుదురు; మరియు రెండవదిగా, వారు బాలిశముగాను, ఏమియు విలువలేని వస్తువులతోను దేవుని తమకు ఋణస్థునిగా చేయ ప్రయత్నించుదురు.

దేవునికి లోకములో విశ్రాంతిస్థలము లేదని ప్రవక్త ఏ భావములో చెప్పుచున్నాడో ఇప్పుడు మనము గ్రహించుచున్నాము. ఆలయము తన సన్నిధికి సూచనగాను అచ్చారువుగాను ఉండవలెనని ఆయన నిజముగా కోరెను; అయితే హృదయములో పరలోకమునకు ఎక్కిపోయి, పవిత్రమైన విశ్వాసముతో ఆయనను ఆత్మసంబంధముగా ఆరాధించిన భక్తులకు మాత్రమే అది అట్టిదై యుండెను; తమ మూర్ఖమైన కల్పనలచేత ఆయనను లోకము యొక్క మూలపదార్థములకు కట్టివేయు, లేక ఆయనకొరకు భూసంబంధమైన ఆరాధనను నిలువబెట్టు మూఢభక్తులయొద్ద ఆయనకు విశ్రాంతిస్థలము లేదు; తమ ఆటబొమ్మలతో ఆడుకొనిన తరువాత దేవునియెడల తమ కర్తవ్యమును చక్కగా నెరవేర్చినట్టు మత్తెక్కిన నమ్మకముతో ఉబ్బిపోయిన వేషధారులయొద్దనైనను ఆయనకు విశ్రాంతిస్థలము లేదు. సంక్షేపముగా, విశ్వాసముచేత అంగీకరింపబడిన వాగ్దానము, దేవుడు సంస్కారములయందు తన శక్తిని కనుపరచుటకు సన్నిధియందున్నట్టు, ఆయన తన ఆలయములో మన మొఱ్ఱను వినునట్లు చేయుచున్నది; అయితే మనము విశ్వాసముచేత ఆయనయొద్దకు లేవనియెడల, ఆయన సన్నిధి మనకు ఏమాత్రమును ఉండదు. దీనినిబట్టి, ఆయన తన వారి మధ్య నివసించునప్పుడు, ఆయన భూమికి కట్టివేయబడడనియు, యే స్థలములోను ఇమిడియుండడనియు మనము సులభముగా గ్రహింపవచ్చును; ఏలయనగా వారు పరలోకమందు ఆయనను ఆత్మసంబంధముగా వెదకుదురు.

50. ఇవన్నియు నా హస్తకృత్యములు కావా? దేవునికి బంగారముగాని, ఆలయము యొక్క విలువైన సామగ్రిగాని, బలులుగాని అవసరము లేదని ప్రవక్త ఈ మాటలలో ప్రజలకు చెప్పుచున్నాడు; దీనినిబట్టి ఆయన నిజమైన ఆరాధన ఆచారములలో ఇమిడియుండదని తేలుచున్నది. ఏలయనగా మనము ఆయనకు అర్పించు వీటిలో దేనిని ఆయన తన నిమిత్తము కోరుకొనడు గాని, భక్తి యొక్క అభ్యాసమందు మనలను సాధకపరచుటకే వాటిని కోరుచున్నాడు; ఈ వాదము కీర్తనలు 1లో మరింత విస్తారముగా చర్చింపబడుచున్నది. ఏలయనగా బలులచేత దేవుని పోషింప ప్రయత్నించుట సిగ్గుకరమైన మూర్ఖత్వమైనను, వేషధారులు దానిలో మునిగియుండనియెడల, వారు ఆటబొమ్మలను అంత లక్ష్యపెట్టరు; ఏలయనగా ఆత్మసంబంధమైన ఆరాధనకు భిన్నమైనదంతయు దేవుని యెదుట రుచిహీనమైనది; కాబట్టి దేవుడు మనలనే వెదకుచున్నాడు గాని, మనము కేవలము మన ఇష్టముకొరకు కలిగియుండు మన వస్తువులను కాదని మనము తెలిసికొందము; మరియు సత్యమతమునకును మనుష్యుల శరీరసంబంధమైన కల్పనలకును మధ్య ఎంత గొప్ప భేదమున్నదో దీనినిబట్టి కనబడుచున్నది.

465 "Neglecta pietate," భక్తిని నిర్లక్ష్యము చేసి, (అనువాదములో) విడువబడినది.

అపొస్తలుల కార్యములు 7: 51-53

51. ముష్కరులారా, హృదయమునందును చెవులయందును సున్నతిలేనివారలారా, మీరు ఎల్లప్పుడును పరిశుద్ధాత్మను ఎదిరించుచున్నారు; మీ పితరులవలెనే మీరును చేయుచున్నారు. 52. ప్రవక్తలలో మీ పితరులు ఎవని హింసింపకుండిరి? నీతిమంతుని రాకనుగూర్చి ముందు తెలిపినవారిని వారు చంపిరి; ఆయనను మీరిప్పుడు అప్పగించి హత్యచేసినవారైతిరి. 53. దేవదూతల ద్వారా నియమింపబడిన ధర్మశాస్త్రమును మీరు పొందితిరి గాని దానిని గైకొనలేదు.

51. స్తెఫను నేరారోపణలోని అంశములకు స్పష్టముగా జవాబియ్యలేదు గనుక, ఏదో ఒక కలహముచేత అతని ప్రసంగము మధ్యలో ఆపివేయబడియుండనియెడల అతడు ఇంకను ఎక్కువ చెప్పియుండునని తలంచువారి అభిప్రాయముతో నేను ఏకీభవించుచున్నాను. ఏలయనగా అతనికి ఎట్టి న్యాయాధిపతుల సభ లభించెనో మనకు తెలియును; కాబట్టి వారు కేకలతోను గొల్లుతోను అతనిని మౌనముగా ఉండునట్లు బలవంతపెట్టినను ఆశ్చర్యము లేదు. మరియు మిక్కిలి క్రూరమైన జంతువులవంటివారిని మచ్చిక చేసి శాంతపరచుటకై అతడు ఉద్దేశపూర్వకముగా దీర్ఘమైన ఉపోద్ఘాతమును ఉపయోగించెనని కూడ మనము చూచుచున్నాము; అయితే వారు ధర్మశాస్త్రమును మిక్కిలి దుష్టముగా చెరిపిరనియు, ఆలయము వారి మూఢభక్తులచేత అపవిత్రపరచబడెననియు, వారి మధ్య నిష్కపటమైనది ఏదియు లేదనియు అతడు నిరూపించినప్పుడు వారి వెఱ్ఱి అప్పుడు రగులుకొనియుండునని తోచుచున్నది; ఏలయనగా వారు కేవలమైన సాదృశ్యములయొద్దనే నిలిచిపోయి, ఆచారములను పరలోక సంబంధమైన మాదిరికి అన్వయింపలేదు గనుక దేవుని ఆత్మసంబంధముగా ఆరాధింపలేదు; అయితే స్తెఫను వెంటనే అసలు విషయములోనికి ప్రవేశింపక, వారి క్రూరమైన మనస్సులను క్రమక్రమముగా కొంత మృదువుగా చేయ ప్రయత్నించినను, తనమీద మోపబడిన నేరమునుండి తన్ను తాను నిర్దోషిగా చేసికొనుటకు అతడు మిక్కిలి తగినరీతిగా వాదించెను.

మనము చెప్పినట్లు, ప్రశ్నలోని ప్రధానాంశములు ఈ రెండే: స్తెఫను దేవుని యొక్కయు ఆయన ఆలయము యొక్కయు దూషణ చేసెనని ఒకటి; అతడు ధర్మశాస్త్రమును రద్దుచేయ ప్రయత్నించెనని మరియొకటి. ఈ రెండు అబద్ధపు నిందలనుండి తన్ను తాను నిర్దోషిగా చేసికొనుటకై స్తెఫను అబ్రాహాము పిలుపుతో ఆరంభించి, యూదులు అన్యజనులకంటె శ్రేష్ఠులైనది తమ సొంత స్వభావముచేత కాదనియు, తమ సొంత హక్కుచేత కాదనియు, క్రియల యోగ్యతచేత కాదనియు, దేవుడు అబ్రాహాము వ్యక్తియందు వారిని దత్తత తీసికొనెను గనుక ఉచితమైన ఆధిక్యతచేతనే అని ప్రకటించుచున్నాడు. ఏ ఆలయమైనను ఆచారములైనను ఉండకమునుపే, అవును సున్నతి నియమింపబడకమునుపే, రక్షణ నిబంధన అబ్రాహాముతో చేయబడెను అను సంగతియు ఈ వ్యాజ్యమునకు ఎంతో సంబంధించినది. యూదులు ఈ సంగతులనుగూర్చి ఎంతగా అతిశయించిరనగా, అవి లేకుండ దేవుని ఆరాధనయైనను పరిశుద్ధతయైనను లేదని వారు చెప్పుచుండిరి. ఆ తరువాత అబ్రాహాము సంతతియెడల దేవుని మంచితనము ఎంత ఆశ్చర్యకరమైనదియు బహువిధమైనదియునై యుండెనో, మరల వారు తమ శక్తికొలది దేవుని కృపను ఎంత దుష్టముగాను మూర్ఖముగాను నిరాకరించిరో అతడు వివరించెను; దీనినిబట్టి, వారు దేవుని ప్రజలుగా ఎంచబడుట వారి సొంత యోగ్యతలకు ఆరోపింపబడజాలదనియు, వారు అయోగ్యులైయుండగా దేవుడు తన స్వేచ్ఛాచిత్తముచొప్పున వారిని ఏర్పరచుకొని, వారు మిక్కిలి కృతఘ్నులైనను వారికి మేలుచేయుట మానలేదు గనుకనే అని కనబడుచున్నది. ఈ విధముగా వారి గర్వమైనవియు అహంకారమైనవియునైన మనస్సులు అణచబడి, మచ్చిక చేయబడి, తగ్గింపబడి, మూర్ఖమైన మహిమ అను ఆ గాలినుండి ఖాళీచేయబడి, వారు మధ్యవర్తియొద్దకు రాగలిగియుండిరి. మూడవదిగా, ధర్మశాస్త్రమును ఇచ్చుటయందును ప్రజలను విడిపించుటయందును ఆ దూతయే అధిపతియు ప్రధానుడునై యుండెననియు, మోషే తన పదవియందు ఏలాగు సేవచేసెననగా, ఇకమీదట ఇతర ప్రవక్తలు వచ్చెదరనియు, అయినను వారికి ప్రధానుడైన ఒకడు ఉండుననియు, ఆయన సమస్త ప్రవచనములను ముగించి వాటన్నిటి సంపూర్ణ నెరవేర్పును తెచ్చుననియు అతడు బోధించెననియు స్తెఫను ప్రకటించెను. దీనినిబట్టి, ధర్మశాస్త్రములో వాగ్దానము చేయబడి సిఫారసు చేయబడిన ఆ విధమైన బోధను దాని కర్తతోకూడ నిరాకరించువారు మోషే శిష్యులు ఏమాత్రమును కారని గ్రహింపబడుచున్నది.

చివరిగా, మోషేచేత నిర్ణయింపబడిన పూర్వపు ఆరాధనయంతయు దానికదే ఎంచబడకూడదనియు, అది పరలోక సంబంధమైన మాదిరిచొప్పున చేయబడెను గనుక దానిని మరియొక ఉద్దేశమునకు అన్వయింపవలెననియు, యూదులు భూసంబంధమైనదానిని తప్ప మరిదేనిని గ్రహింపలేదు గనుక వారు ఎల్లప్పుడును ధర్మశాస్త్రమునకు దుష్ట వ్యాఖ్యాతలై యుండిరనియు అతడు చూపుచున్నాడు. దీనినిబట్టి, క్రీస్తు ఆ రెంటికిని అంతమును సత్యమునైనట్టు చేయబడినప్పుడు ఆలయమునకును ధర్మశాస్త్రమునకును ఏ అన్యాయమును జరుగదని నిరూపింపబడుచున్నది. అయితే దేవుని ఆరాధన సరిగా బలులయందును ఇతర సంగతులయందును ఇమిడియుండదనియు, ఆచారములన్నియు క్రీస్తును సూచించుట తప్ప మరేమియు చేయలేదనియు ఉన్న ఈ అంశముమీదనే వ్యాజ్యము యొక్క స్థితి ముఖ్యముగా ఆధారపడియుండెను గనుక, యూదులు అనుమతించియుండినయెడల స్తెఫను ఈ అంశముమీద నిలువవలెనని ఉద్దేశించెను; అయితే అతడు విషయము యొక్క సారమునకు వచ్చినప్పుడు, వారు ఇంకను వినుటకు సహింపలేకపోయిరి గనుక, (వారు అంతగా రోషముతో రగులుకొనిరి,) అతడు చెప్పిన సంగతులను తాను చేపట్టిన ఈ వ్యాజ్యమునకు అన్వయించుట లోపించియున్నది. మరియు అతడు ముగింపుగా తీవ్రమైన గద్దింపును ఉపయోగింపవలసివచ్చెను: ముష్కరులారా అని అతడు చెప్పుచున్నాడు, (నిర్గమకాండము 32:9; 33:3,5.) అతడు పరిశుద్ధమైన ఆసక్తితో ఎంత త్వరగా వారిమీద కోపపడుచున్నాడో మనము చూచుచున్నాము; అయితే తాను అనేక సంగతులను, విశేషముగా చెవిటివారి యెదుట, స్వల్ప ప్రయోజనముకొరకు పలుకుచున్నానని అతడు చూచెను గనుక తన బోధను ఆపివేయుచున్నాడు. ఇది గుఱ్ఱములనుండి లేక ఎద్దులనుండి తీసికొనబడిన రూపకాలంకారము; తన ప్రజలు దేవునిమీద తిరుగుబాటుచేయు అవిధేయులైన ప్రజలనియు, అదుపులేనివారనియు చెప్పదలచినప్పుడు మోషే దీనిని తరచుగా ఉపయోగించుచున్నాడు.

దాని తరువాత వచ్చు నిందారోపణ వారిమీద మరింత బలముగా పనిచేసెను. సున్నతి వారికి సమస్త దుర్గుణములను కప్పుటకు ఒక ముసుగుగాను కప్పుగాను ఉండెను. కాబట్టి అతడు వారిని హృదయమునందు సున్నతిలేనివారని పిలుచునప్పుడు, వారు దేవునిమీద తిరుగుబాటుచేయువారును మొండివారునని మాత్రమే గాక, వారు అంతగా అతిశయించిన ఆ సూచనయందే వారు ద్రోహులుగాను నిబంధనను మీరువారుగాను కనుగొనబడిరని అతని భావము; ఈ విధముగా వారు తమ మహిమకొరకు దేనినిగూర్చి అతిశయించిరో దానినే అతడు మిక్కిలి తగినరీతిగా వారి అవమానమునకు త్రిప్పివేయుచున్నాడు. ఏలయనగా వారు ప్రభువు యొక్క నిబంధనను మీరిరి గనుక వారి సున్నతి వ్యర్థమును అపవిత్రమునైనదని అతడు చెప్పినట్టే ఇది యున్నది. ఈ మాట ధర్మశాస్త్రమునుండియు ప్రవక్తలనుండియు తీసికొనబడినది. ఏలయనగా దేవుడు ఆ సూచనను నియమించినట్లే, తాము ఏ ఉద్దేశముకొరకు సున్నతి పొందిరో యూదులు తెలిసికొనవలెనని ఆయన కోరెను; అనగా "కాబట్టి ఇప్పుడు ప్రభువునకు మీ హృదయములకు సున్నతి చేసికొనుడి" అని మనము చదువుచున్నట్లు, వారు ప్రభువునకు తమ హృదయములకును తమ చెడిపోయిన సమస్త మనోవికారములకును సున్నతి చేసికొనవలెనని. కావున పౌలు పిలుచుచున్నట్లు, సున్నతి యొక్క అక్షరము దేవుని యెదుట వ్యర్థమైన ముఖావరణమే, (రోమీయులకు 2:28.) ఆలాగే నేడు ఆత్మసంబంధమైన శుద్ధీకరణ మన బాప్తిస్మము యొక్క సత్యమైయున్నది గనుక, మన ఆత్మలును శరీరమును మాలిన్యముచేత అపవిత్రపరచబడియున్నవి గనుక మనము బాప్తిస్మములో పాలివారము కామని ఆ నింద మనమీదను న్యాయముగా మోపబడునేమో అని భయపడవలసియున్నది.

మీరు ఎల్లప్పుడును ఎదిరించుచున్నారు. స్తెఫను ఇంత తీవ్రముగా ఎవరిమీద విరుచుకుపడుచున్నాడో ఆ మనుష్యులనే మొదట తండ్రులారా సహోదరులారా అని పిలుచుటకు ఇష్టపడెను. కాబట్టి వారు మరింత మృదువుగా చేయబడుదురను నిరీక్షణ ఏమైనను మిగిలియున్నంతకాలము, అతడు వారితో స్నేహపూర్వకముగా వ్యవహరించుట మాత్రమే గాక, వారితో ఘనపరచుచు మాటలాడెను. ఇప్పుడు వారి నిరాశాజనకమైన మొండితనమును అతడు కనుగొనిన వెంటనే, వారినుండి సమస్త ఘనతను తీసివేయుట మాత్రమే గాక, వారితో తనకు ఏ సహవాసమును లేకుండునట్లు, వేరొక వంశపువారితోవలె వారితో మాటలాడుచున్నాడు. మీరు ఎల్లప్పుడును దేవుని ఆత్మమీద తిరుగుబాటు చేసిన మీ పితరులవంటివారు అని అతడు చెప్పుచున్నాడు. అయితే అతడు స్వయముగా అదే పితరులనుండి వచ్చినవాడు; అయినను తన్ను తాను క్రీస్తుతో జతపరచుకొనుటకై, తన వంశము దుష్టమైనదైనంతమట్టుకు దానిని మరచిపోవుచున్నాడు. అయినను వారు చెప్పునట్లు, అతడు వారినందరిని ఒకే కట్టగా కట్టుట లేదు గాని జనసమూహముతో మాటలాడుచున్నాడు.

ప్రవక్తలయందు ఆత్మ మాటలాడునప్పుడు ఆయనను నిరాకరించువారు ఆత్మను ఎదిరించువారని చెప్పబడుచున్నారు. మరియు దేవుడు ప్రతివానిలో ప్రేరేపించు రహస్య ప్రత్యక్షతలనుగూర్చి అతడు ఈ స్థలములో మాటలాడుట లేదు గాని, బాహ్యమైన పరిచర్యనుగూర్చియే మాటలాడుచున్నాడు; దీనిని మనము శ్రద్ధగా గమనింపవలెను. యూదులనుండి ప్రతి సాకును తీసివేయవలెనని అతడు ఉద్దేశించుచున్నాడు; కాబట్టి వారు అజ్ఞానముచేత కాక ఉద్దేశపూర్వకముగా దేవుని ఎదిరించిరని అతడు వారిని నిందించుచున్నాడు. దీనినిబట్టి ప్రభువు తన వాక్యమును ఎంత గొప్పగా ఎంచుచున్నాడో, మనము దానిని ఎంత భక్తిపూర్వకముగా అంగీకరింపవలెనని ఆయన కోరుచున్నాడో కనబడుచున్నది. కాబట్టి మనము రాక్షసులవలె దేవునిమీద యుద్ధము చేయకుండునట్లు, ఆయన ఎవరి నోటిద్వారా మనకు బోధించుచున్నాడో ఆ పరిచారకుల మాట వినుటకు నేర్చుకొందము.

52. ప్రవక్తలలో ఎవని? వారు తమ పితరుల అపరాధమును భరింపవలసినవారు కారు గనుక, తాను ఎవరితో మాటలాడుచున్నాడో వారి తప్పిదములలో దీనిని లెక్కించుటయందు స్తెఫను అన్యాయముగా వ్యవహరించుచున్నట్టు కనబడుచున్నది; అయితే అట్లు చేయుటకు అతనికి న్యాయమైన కారణములుండెను. మొదటిది, వారు తాము అబ్రాహాము యొక్క పరిశుద్ధ సంతానమని అతిశయించుచుండిరి గనుక, అది ఎంత వ్యర్థమైనదో వారికి చూపుట ప్రయాసకు తగినదై యుండెను; వారు ప్రవక్తలను దుష్టముగా హత్యచేసినవారినుండి వచ్చినవారు గనుక తమ వంశమునుగూర్చి అతిశయించుటకు వారికి కారణము లేదని స్తెఫను చెప్పినట్టే ఇది యున్నది. ఆలాగున వారు ప్రవక్తల కుమారులు కారనియు, భ్రష్టమైనదియు జారసంబంధమైనదియునైన సంతానమనియు, కనాను సంతతి మొదలైనవారనియు ప్రవక్తలచేత మరింత స్పష్టముగా చెప్పబడిన సంగతిని అతడు పరోక్షముగా సూచించుచున్నాడు. పోపు మతస్థులు తమ పితరులను అంత మిక్కిలిగా పొగడునప్పుడు, ఇదే సంగతిని నేడు మనము వారికి ఎదురుచెప్పవచ్చును. మరియు సత్యమును ఎదిరించుట వారికి క్రొత్త సంగతి కాదనియు, ఈ దుష్టత్వమును వారు ఒక విధముగా తమ పితరులనుండి స్వాస్థ్యముగా పొందియున్నారనియు అతడు చెప్పుట దానిని మరింత హెచ్చించుటకు ఉపయోగపడుచున్నది. మరియు వారు అతనిమీద మోపుచుండిన సంఘము అను ఆ ముసుగును ఈ విధముగా వారి ముఖములనుండి లాగివేయుట స్తెఫనునకు అవశ్యమై యుండెను. తామే దేవుని సంఘమని అతిశయించుచు, దీర్ఘమైన వారసత్వముచేత ఈ బిరుదును తమకు ఆపాదించుకొనుట సువార్త బోధకు వ్యతిరేకముగా ఒక అనుచితమైన దురభిప్రాయమై యుండెను. కాబట్టి స్తెఫను దానికి విరుద్ధముగా ముందుగానే వారిని అడ్డగించి, ఆరోగ్యకరమైన బోధయెడల దుష్టమైన తిరస్కారముచేతను ద్వేషముచేతను వారి పితరులు వారికంటె ఏమాత్రమును తక్కువకాకుండ ప్రవక్తలమీద రేగిరని నిరూపించుచున్నాడు. చివరిగా, పితరులును పిల్లలును అవే అపరాధములచేత తమ్మును తాము అపవిత్రపరచుకొనుచున్నారు గనుక, వారిని ఒకే అపరాధమునకు లోనైనవారిగా కలిపి చెప్పుట లేఖనము యొక్క నిరంతర వాడుకయై యున్నది; మరియు "హేబెలు మొదలుకొని జెకర్యా వరకు నీతిగల రక్తము మీమీదికి వచ్చునట్లు మీ పితరుల కొలత నింపుడి" అను క్రీస్తు యొక్క ప్రసిద్ధమైన మాట దీనికి సరిపోవుచున్నది.

466 "Contumaciter rejicient," మొండితనముతో నిరాకరింతురు.

ముందు తెలిపినవారు. క్రీస్తు ధర్మశాస్త్రమునకు అంతమైయున్నాడు గనుక, (రోమీయులకు 10:4,) తమ జనమును ఆయనయొద్దకు నడిపించుటయే ప్రవక్తలందరి ఉద్దేశమై యుండెనని దీనినిబట్టి మనము గ్రహించుచున్నాము. క్రీస్తు రాకడ ముందుగా తెలుపబడిన ప్రవచనములన్నిటిని సమకూర్చుట మిక్కిలి దీర్ఘమగును. క్రీస్తు కృపచేత రక్షణను వాగ్దానము చేయుట ప్రవక్తలందరికిని సామాన్యమైన పదవియై యుండెనని సాధారణముగా తెలిసికొనుట చాలును. క్రీస్తు ఈ స్థలములో నీతిమంతుడని పిలువబడుచున్నాడు; అది ఆయన నిర్దోషత్వమును సూచించుటకు మాత్రమే గాక, దాని ఫలితమునుబట్టియు అట్లు పిలువబడుచున్నాడు; ఏలయనగా లోకములో నీతిని స్థాపించుట ఆయనకే స్వంతమైనది. మరియు ఈ స్థలములోనే యూదులు విమోచన అను ఉపకారమునకు పూర్తిగా అయోగ్యులని స్తెఫను నిరూపించుచున్నాడు; ఏలయనగా పితరులు పూర్వకాలమందు ప్రవక్తలద్వారా తమకు సాక్ష్యమియ్యబడినదానిని నిరాకరించుట మాత్రమే గాక, కృప యొక్క దూతలను క్రూరముగా హత్యచేసిరి, మరియు వారి పిల్లలు తమకు అర్పింపబడిన నీతికిని రక్షణకును కర్తయైనవానిని ఆర్పివేయ ప్రయత్నించిరి. ఈ పోలికచేత క్రీస్తు తన శత్రువుల దుష్టమైన కుట్ర సమస్త దుర్నీతుల రాశియై యుండెనని బోధించుచున్నాడు.

53. ధర్మశాస్త్రమును పొందిన మీరు. స్తెఫను ధర్మశాస్త్రమును విసర్జించినవాడైనట్టును, మతభ్రష్టుడైనట్టును, ఇతరులను కూడ అదే విధముగా తొలగిపోవునట్లు బలవంతపెట్టినట్టును, వారు అతనిమీద రేగిన ఆ ఉగ్రతను ధర్మశాస్త్రాసక్తి అని పిలిచిరి. ఈ అబద్ధపు నిందనుండి తన్ను తాను నిర్దోషిగా చూపుకొనవలెనని అతడు నిశ్చయించుకొనినను, తన ప్రత్యుత్తరమును పూర్తిచేయలేదు. ఏలయనగా అతని మాట వినువారెవరును లేరు, చెవిటివారితో మాటలాడుట నిష్ప్రయోజనము. కాబట్టి ఒక్క మాటతో వారి అబద్ధపు రంగును వేషమును తీసివేయుటతో అతడు తృప్తిపడుచున్నాడు. అతడు చెప్పునదేమనగా: మీరు ఎడతెగక మీరుచు భంగపరచుచున్న ధర్మశాస్త్రము యొక్క ఆసక్తిని నటించునప్పుడు, మీరు అబద్ధమాడుచున్నారని స్పష్టముగా తెలియుచున్నది; మరియు ముందటి మాటలలో నీతిమంతుని ద్రోహపూరితమైన హత్యను వారిమీద మోపినట్లే, ఇప్పుడు ధర్మశాస్త్రమునుండి వారు తొలగిపోవుటను వారిమీద నిందగా మోపుచున్నాడు. యూదులు ధర్మశాస్త్రమును మీరుచున్నంత మాత్రమున స్తెఫను యొక్క వ్యాజ్యము ఏమాత్రమును మెరుగుపడదని ఎవడైనను అనవచ్చును. అయితే మేము ఇదివరకే చెప్పినట్లు, తన ప్రతివాదము ముఖ్యముగా ఈ విషయముమీదనే ఆధారపడియున్నట్టు స్తెఫను వారిని గద్దించుటలేదు గాని, వారు తమ అబద్ధపు అతిశయముతో తమ్మును తాము ముఖస్తుతి చేసికొనకుండునట్లే గద్దించుచున్నాడు. ఏలయనగా వేషధారులను ఈ విధముగానే వ్యవహరింపవలెను; వారు వాస్తవముగా దేవుని నిర్లక్ష్యముగా తృణీకరించుచుండినను, దేవుని మహిమకు అత్యంత ఆసక్తిగల సంరక్షకులవలె కనబడగోరుదురు. మరియు ఇక్కడ ఒక సముచితమైన ప్రతిముఖ వాక్యాలంకారము కూడ ఉన్నది; ఏలయనగా తమకు అప్పగింపబడిన ధర్మశాస్త్రమును తాము అంగీకరించినట్టు వారు నటించిరి, అయినను దానిని వారే అవమానకరముగా తృణీకరించిరి.

467 "Gravabant," భారము మోపిరి, అతనిమీద నేరము మోపిరి, లేక అతనిమీద నిందవేసిరి. 468 "Hunc qui titulum sibi… arrogabant," మరియు ఈ బిరుదును తమకు తామే ఆపాదించుకొనిరి. 469 "Aggregare," మొత్తముగా కూర్చుట, చేర్చుట. 470 "Apostata," మతభ్రష్టుడు.

దేవదూతల నియమముల చొప్పున. మాటకు మాటగా అయితే "నియమములలోనికి" అని యున్నది, అయితే రెండును ఒక్కటే. మరియు ఈ మాటకు పౌలుకంటె వేరొక వ్యాఖ్యాతను మనము వెదకనక్కరలేదు; ధర్మశాస్త్రము దేవదూతల ద్వారా వ్యవస్థీకరింపబడెను లేక నియమింపబడెను అని అతడు చెప్పుచున్నాడు, (గలతీయులకు 3:16;) ఏలయనగా ఈ నామవాచకము ఏ ధాతువునుండి పుట్టినదో ఆ కృదంతమునే అతడు అక్కడ వాడుచున్నాడు. మరియు అతని భావమేమనగా, ధర్మశాస్త్రము యొక్క అధికారము దృఢముగాను స్థిరముగాను ఉండునట్లు, దానిని ప్రకటించుటలో దేవదూతలు దేవుని దూతలుగాను ఆయన సాక్షులుగాను ఉండిరి.

కాబట్టి దేవుడు యూదులకు తన ధర్మశాస్త్రమును ఇచ్చినప్పుడు దేవదూతలను గంభీరమైన సాక్షులుగా ఉండుటకు పిలిచెను గనుక, ఆ దేవదూతలే వారి విశ్వాసఘాతుకత్వమునకు సాక్షులైయుందురు. మరియు యూదులు ధర్మశాస్త్రమును మీరిరి గనుక, దేవదూతల సమక్షమున వారిమీద నేరము మోపి వారిని దోషులుగా నిరూపించుటకే స్తెఫను దేవదూతలను ప్రస్తావించుచున్నాడు. దీనినిబట్టి, ధర్మశాస్త్రమును ఎంతగా మించునదో, ఒక విధముగా దాని మహిమను మరుగుపరచునంతగా మించునదైన సువార్తను తృణీకరించువారికి ఏమి సంభవించునో మనము గ్రహింపవచ్చును; పౌలు దీనిని బోధించుచున్నాడు, (2 కొరింథీయులకు 3.)

అపొస్తలుల కార్యములు 7:54-58

54. మరియు వారు ఈ మాటలు వినినప్పుడు తమ హృదయములలో చీల్చబడినవారై అతనిని చూచి పండ్లు కొరికిరి. 55. అయితే అతడు పరిశుద్ధాత్మతో నిండినవాడై యుండెను గనుక ఆకాశమువైపు తేరి చూచి, దేవుని మహిమను, యేసు దేవుని కుడిపార్శ్వమందు నిలిచియుండుటను చూచి, 56. ఇదిగో, ఆకాశము తెరవబడుటయు, మనుష్యకుమారుడు దేవుని కుడిపార్శ్వమందు నిలిచియుండుటయు చూచుచున్నానని చెప్పెను. అప్పుడు వారు పెద్ద కేకలువేసి చెవులు మూసికొని, 57. ఏకముగా అతనిమీద పడి, 58. అతనిని పట్టణము వెలుపలికి త్రోసివేసి రాళ్లతో కొట్టిరి.

54. వారు వినినప్పుడు. ఈ వ్యవహారము యొక్క ఆరంభములో న్యాయవిచారణ యొక్క కొంత రంగు ఉండెను; అయితే తుదకు న్యాయాధిపతులు తమ ఉగ్రతను అణచుకొనలేకపోవుచున్నారు. మొదట వారు గొణుగుడుతోను గోలతోను అతనికి అడ్డుతగులుచున్నారు; ఇప్పుడు ఒక్క మాటయైనను వినకుండునట్లు ద్వేషపూరితమైన ప్రాణాంతకమైన కేకలు వేయుచున్నారు. తరువాత ఆ పరిశుద్ధుని చంపుటకై (పట్టణము వెలుపలికి) ఈడ్చుకొని పోవుచున్నారు. మరియు వాక్యమునకు విరోధులైనవారిని ముందుకు తోలుటకు సాతానునకు ఎంత బలమున్నదో లూకా సరిగా వ్యక్తపరచుచున్నాడు. వారు అంతరంగములో చీలిపోయిరని అతడు చెప్పునప్పుడు, వారు కోపపడుట మాత్రమే గాక వెఱ్ఱిచేత కొట్టబడిరని సూచించుచున్నాడు. తీవ్రమైన అగ్ని జ్వాలగా ప్రజ్వరిల్లునట్లు, ఆ ఉగ్రత పండ్లు కొరుకుటగా బయలుపడుచున్నది. సాతాను ఆజ్ఞకు లోబడియుండు భ్రష్టులు దేవుని వాక్యమును వినుటవలన ఈ విధముగా కలవరపడక తప్పదు; మరియు సువార్త యొక్క స్థితి ఇదే: నిద్రపోవగోరు త్రాగుబోతు అకస్మాత్తుగా మేల్కొలుపబడినట్లు, అంతకుముందు మర్యాదస్థులుగా కనబడిన వేషధారులను అది వెఱ్ఱివారినిగా చేయును. కాబట్టి అనేకుల హృదయాలోచనలను బయలుపరచుట క్రీస్తునకు స్వంతమైనదిగా సుమెయోను దీనిని ఆయనకు ఆపాదించుచున్నాడు, (లూకా 2:35.) అయినను దీనిని రక్షణ బోధకు ఆపాదింపకూడదు; దాని అంతము దీనికి భిన్నమైనది, అనగా మనుష్యుల మనస్సులను లోపరచిన తరువాత దేవునికి విధేయులగునట్లు వాటిని సాధుచేయుటయే. అయితే సాతాను వారి మనస్సులను స్వాధీనపరచుకొనిన వెంటనే, వారు ఒత్తిడి చేయబడినయెడల వారి భక్తిహీనత బయలుపడును. కాబట్టి ఇది ఆనుషంగికమైన కీడు; అయినను దేవుని వాక్యము మనుష్యులందరిని స్వస్థబుద్ధిలోనికి ఆకర్షించునని మనము ఎదురుచూడకూడదని ఈ దృష్టాంతములచేత మనము నేర్చుకొనుచున్నాము.

471 "Perfidiae," విశ్వాసఘాతుకత్వము. 472 "Infestis clamoribus," శత్రుత్వముగల కేకలు.

ఈ బోధ మన స్థిరత్వమునకు మిక్కిలి అవసరమైనది. బోధకులైనవారు దేవుని తృణీకరించువారికి ఎదురుగా నిలువనిదే తమ విధిని చేయవలసినట్లు చేయలేరు. మరియు దేవుని మహాత్మ్యమును అలక్ష్యము చేయు దుష్టులు ఎల్లప్పుడును కొందరుందురు గనుక, వారు అప్పుడప్పుడు స్తెఫను యొక్క ఈ తీవ్రతను ఆశ్రయింపవలెను. ఏలయనగా దేవుని ఘనత ఆయననుండి తీసివేయబడునప్పుడు వారు కన్నులు మూసికొనకూడదు. మరి దాని అంతమేమగును? వారి భక్తిహీనత మరింత రగులుకొనును; అందువలన (సామెత చెప్పినట్లు) మనము అగ్నిలో నూనె పోయుచున్నట్టు కనబడుదుము. అయితే ఏమి సంభవించినను, మనము దుష్టులను విడిచిపెట్టకూడదు; వారు నరకము యొక్క ఉగ్రతలన్నిటిని కుమ్మరింపగలిగినను, మనము వారిని బలముగా అణచియుంచవలెను. మరియు దుష్టులను ముఖస్తుతి చేయగోరువారు ఫలమును లక్ష్యపెట్టరు గాని అపాయభయముచేత పిరికివారగుదురనుట నిశ్చయము. అయితే మన విషయమైతే, మనము కోరినంత ఫలసిద్ధి మనకు కలుగకపోయినను, భక్తి బోధను సమర్థించుటలో ధైర్యము దేవునికి సువాసనగల బలియని మనము తెలిసికొందము.

55. అతడు నిండినవాడై యుండెను గనుక. క్రీస్తు సేవకుడు రేగుచున్న శత్రువులచేత చుట్టుముట్టబడినట్లు తన్ను తాను చూచినప్పుడు ఎంతటి ఇరుకులోనికి తేబడెనో మనము దాదాపు వ్యక్తపరచలేము; అతని వ్యాజ్యము యొక్క మంచితనము కొంతవరకు అబద్ధపు నిందలచేతను ద్వేషముచేతను, కొంతవరకు బలాత్కారముచేతను క్రూరమైన కేకలచేతను అణచివేయబడెను; ప్రతి వైపున కఠినమైన ముఖములు అతనిని చుట్టుకొనియుండెను; అతడు క్రూరమైన భయంకరమైన మరణమునకు ఈడ్చుకొని పోబడెను; అతనికి ఎక్కడను సహాయమును ఉపశమనమును కనబడలేదు. కాబట్టి ఈ విధముగా మనుష్య సహాయములేనివాడై అతడు దేవునివైపు తిరుగుచున్నాడు. సమస్తము విషయమై అత్యంత నిరాశలోనికి తేబడినప్పుడు, తన కన్నులయెదుట మరణము తప్ప మరేమియు లేనప్పుడు, స్తెఫను (లోకమును చూచుటనుండి తన కన్నులు త్రిప్పుకొని) జీవమరణములకు న్యాయాధిపతియైన దేవునివైపు చూచెనని మనము మొదట గమనింపవలెను. ఇది అయిన తరువాత, అతని నిరీక్షణ వ్యర్థము కాలేదు, ఏలయనగా క్రీస్తు వెంటనే అతనికి ప్రత్యక్షమాయెను అను సంగతిని కూడ మనము చేర్చవలెను. అయినను అతడు అప్పటికే జయింపశక్యముకాని ఆత్మ శక్తితో ఆయుధధారియై యుండెనని, అందువలన ఆకాశమును చూచుటనుండి ఏదియు అతనిని ఆటంకపరచలేకపోయెనని లూకా సూచించుచున్నాడు; కాబట్టి క్రీస్తును చూచుటవలన ధైర్యము తెచ్చుకొనునట్లును, చనిపోవుచు మరణమును జయించినవాడై మహిమకరముగా జయోత్సవము చేయునట్లును స్తెఫను ఆకాశమువైపు చూచుచున్నాడు. అయితే మన విషయమైతే, మనము భూమిమీద అంతగా నిలుపబడి కట్టివేయబడియున్నాము గనుక, క్రీస్తు మనకు తన్ను కనుపరచుకొనకపోయినను అది ఆశ్చర్యము కాదు.

473 "Qui impiorum aures deliciis mulceri volunt, non tam respicere profectum," దుష్టుల చెవులలో ఉపశమన వాక్యములను కుమ్మరింపగోరువారు, వారి ప్రయోజనమును అంతగా లక్ష్యపెట్టరు.

అందువలననే అపాయమును గూర్చిన ప్రతి చిన్న పుకారుకును, ఒక ఆకు రాలుటకును కూడ మన హృదయములు సొమ్మసిల్లిపోవుచున్నవి. మరియు అది తగిన కారణములచేతనే; ఏలయనగా క్రీస్తునందు గాక మన బలము మరెక్కడ ఉన్నది? అయితే లోకములో తప్ప మరెక్కడను మనకు సహాయము లేనట్టు మనము ఆకాశమును దాటిపోవుచున్నాము. మరియు స్వభావసిద్ధముగా భూమిమీద నిలుపబడియున్న మనలను దేవుడు తన ఆత్మచేత పైకెత్తితేనే గాని ఈ దోషము వేరొక విధముగా సరిదిద్దబడదు. కాబట్టి స్తెఫను పరిశుద్ధాత్మతో నిండినవాడై యుండెను గనుక ఆకాశమువైపు తేరి చూచెనని లూకా ఈ కారణమును చూపుచున్నాడు. మనము శ్రమలచేత అణచివేయబడినప్పుడెల్ల, ఈ ఆత్మను మనకు నడిపించువానిగాను మార్గదర్శిగాను కలిగియుండి, మనము కూడ ఆకాశమునకు ఎక్కవలెను. మరియు నిశ్చయముగా ఆయన మనలను వెలిగించువరకు, ఆకాశమును చేరునంత తీక్షణమైన దృష్టి మన కన్నులకు లేదు. అవును, శరీర నేత్రములు ఎంత మందమైనవనగా అవి ఆకాశమునకు ఎక్కలేవు.

దేవుని మహిమను చూచెను. నేను చెప్పినట్లు, స్తెఫను ఆకాశమువైపు తన కన్నులెత్తిన వెంటనే క్రీస్తు అతనికి ప్రత్యక్షమాయెనని లూకా సూచించుచున్నాడు. అయితే అదే కన్నులతో అతడు దేవుని మహిమవరకు ఎగిరిపోవుచున్నాడు గనుక, శరీర నేత్రములు గాక వేరే కన్నులు అతనికి అనుగ్రహింపబడెనని అతడు ముందుగానే మనకు తెలుపుచున్నాడు. దీనినుండి మనము ఒక సామాన్యమైన ఆదరణను గ్రహింపవలెను: లోకమును విడిచి మన ఇంద్రియములన్నియు ఆయనయొద్దకు వచ్చుటకు ప్రయాసపడినయెడల, దేవుడు మనకును తక్కువ సన్నిధిగా ఉండడు; ఆయన స్తెఫనునకు ప్రత్యక్షమైనట్లు ఏదో బాహ్య దర్శనముచేత మనకు ప్రత్యక్షమగునని కాదు గాని, మనము వాస్తవముగా ఆయన సన్నిధిని అనుభవించునట్లు ఆయన మన అంతరంగములో తన్ను తాను బయలుపరచుకొనును. మరియు దేవుడు తన శక్తిచేతను కృపచేతను తాను సమీపముగా ఉన్నానని ప్రకటించుట మాత్రమే గాక తాను మనలో నివసించుచున్నానని కూడ రుజువుపరచునప్పుడు, ఈ విధమైన చూచుట మనకు చాలును.

56. ఇదిగో, ఆకాశము తెరవబడుట చూచుచున్నాను. దేవుడు తన సేవకునికి వ్యక్తిగతముగా సమకూర్చుటకు మాత్రమే గాక తన శత్రువులను పిండి వేధించుటకు కూడ ఉద్దేశించెను; తాను ఒక అద్భుతమును చూచితినని స్తెఫను స్పష్టముగా ధృవీకరించునప్పుడు అతడు వారిమీద ధైర్యముగా జయోత్సవము చేయుచున్నాడు. మరియు ఇక్కడ ఆకాశము ఎట్లు తెరవబడెను? అను ప్రశ్న పుట్టవచ్చును. నా మట్టుకు నేను, ఆకాశము యొక్క స్వభావములో ఏదియు మార్పుచెందలేదని, అయితే సమస్త ఆటంకములను చీల్చుకొని పరలోకరాజ్యము యొక్క అదృశ్యమైన మహిమవరకు చొచ్చుకొనిపోయిన క్రొత్త దృష్టితీక్షణత స్తెఫనునకు అనుగ్రహింపబడెనని తలంచుచున్నాను. ఏలయనగా ఆకాశములో ఏదో చీలిక లేక విభాగము కలిగెనని మనము ఒప్పుకొనినను, మనుష్యుని కన్ను అంత దూరము ఎన్నటికిని చేరలేదు. మరియు స్తెఫను ఒక్కడే దేవుని మహిమను చూచెను. ఏలయనగా ఆ దృశ్యము అదే స్థలములో నిలిచియున్న దుష్టులకు మరుగైయుండుట మాత్రమే గాక, వారు స్పష్టమైన సత్యమును చూడకుండునంతగా తమలో తాము గ్రుడ్డివారైయుండిరి. కాబట్టి దేవుని మహిమను చూచుటనుండి ఏదియు తన్ను ఆటంకపరచలేదు అను ఈ అర్థములోనే ఆకాశము తనకు తెరవబడెనని అతడు చెప్పుచున్నాడు. దీనినిబట్టి ఆ అద్భుతము ఆకాశములో గాక అతని కన్నులలో జరిగెనని తేలుచున్నది. కాబట్టి ఏదో స్వాభావిక దర్శనమును గూర్చి మనము దీర్ఘముగా వాదింపవలసిన కారణము లేదు; ఏలయనగా క్రీస్తు ఏదో స్వాభావిక రీతిగా గాక క్రొత్తదైన అసాధారణమైన రీతిగా అతనికి ప్రత్యక్షమాయెనని నిశ్చయము. మరియు దయచేసి చెప్పుడి, శరీర నేత్రములతో స్వాభావికముగా చూడబడునట్లు దేవుని మహిమ ఏ రంగుదై యుండెను? కాబట్టి ఈ దర్శనములో దైవికమైనది తప్ప మరేదియు మనము ఊహింపకూడదు. మరియు దేవుని మహిమ ఉన్నదున్నట్టుగా సంపూర్ణముగా స్తెఫనునకు ప్రత్యక్షము కాలేదు గాని మనుష్యుని గ్రహణశక్తికి తగినట్టుగానే ప్రత్యక్షమాయెను అనునది గమనింపదగినది. ఏలయనగా ఆ అనంతత్వము ఏ సృష్టము యొక్క కొలతచేతను గ్రహింపబడదు.

474 "Quorum perspicacia," వాటి తీక్షణదృష్టిచేత. 475 "Scissuram," చీలిక లేక తెరపు. 476 "Apertam veritatis lucem," సత్యము యొక్క స్పష్టమైన వెలుగు.

మనుష్యకుమారుడు నిలిచియుండుట. తాను తగ్గింపబడిన ఆ శరీరములోనే క్రీస్తు రాజ్యమేలుచుండుట అతడు చూచుచున్నాడు; కాబట్టి వాస్తవముగా విజయము ఈ ఒక్క విషయమునందే ఇమిడియుండెను. కాబట్టి క్రీస్తు అతనికి ప్రత్యక్షమగుట నిరర్థకము కాదు, మరియు ఈ కారణముచేతనే అతడు ఆయనను మనుష్యకుమారుడని కూడ పిలుచుచున్నాడు; అతడు చెప్పుచున్నట్టుగా: మరణముచేత మీరు పూర్తిగా ఆర్పివేసితిమని తలంచిన ఆ మనుష్యుడు పరలోక పరిపాలనను అనుభవించుచుండుట నేను చూచుచున్నాను; కాబట్టి మీకు ఇష్టమైనంతగా పండ్లు కొరుకుడి; తన స్వంత వ్యాజ్యమును మాత్రమే గాక నా రక్షణను కూడ కాపాడబోవు ఆయన పక్షమున రక్తము చిందువరకు పోరాడుటకు నేను భయపడవలసిన కారణము లేదు. అయినను మరియొక చోట కూర్చుండియున్నాడని చెప్పబడిన ఆయనను అతడు నిలిచియున్నవానిగా ఎందుకు చూచెను? అను ప్రశ్న ఇక్కడ పుట్టవచ్చును. అగస్టీను అప్పుడప్పుడు అవసరమైనదానికంటె సూక్ష్మబుద్ధిగలవాడై యున్నట్లు, "ఆయన న్యాయాధిపతిగా కూర్చుండును, అప్పుడు న్యాయవాదిగా నిలిచియుండెను" అని చెప్పుచున్నాడు. నా మట్టుకు నేను, ఈ మాటలు వేరువేరైనను రెండును ఒక్క విషయమునే సూచించుచున్నవని తలంచుచున్నాను. ఏలయనగా కూర్చుండుట గాని నిలుచుండుట గాని క్రీస్తు శరీరము ఏ భంగిమలో ఉండెనో తెలుపదు; ఇది ఆయన శక్తికిని రాజ్యమునకును సంబంధించినది. ఏలయనగా దేవుడు సమస్తమును ఎట్లు నింపుచున్నాడనగా ఆయన కుడిపార్శ్వమునకు మనము ఏ స్థలమును ఊహింపకూడదు; అట్లుండగా తండ్రియైన దేవుని కుడిపార్శ్వమున ఆయన కూర్చుండునట్లు మనము ఆయనకు సింహాసనమును ఎక్కడ నిలుపుదుము?

కాబట్టి క్రీస్తు తండ్రియైన దేవుని కుడిపార్శ్వమున కూర్చుండియున్నాడని లేక నిలిచియున్నాడని చెప్పబడినప్పుడు, ఆ వచనమంతయు ఒక రూపకాలంకారము; దాని సరళమైన భావమేమనగా, తాను తగ్గింపబడిన ఆ శరీరములోనే తన తండ్రి స్థానమున రాజ్యమేలునట్లును, ఆయనకు తరువాతివాడై యుండునట్లును క్రీస్తునకు సర్వాధికారము ఇయ్యబడెను. మరియు ఈ శక్తి పరలోకమందును భూమిమీదను వ్యాపించియున్నను, క్రీస్తు తన మానవ స్వభావములో సర్వత్ర ఉన్నాడని కొందరు తప్పుగా ఊహించుచున్నారు. ఏలయనగా ఆయన ఒక నిర్దిష్ట స్థలములో ఇమిడియున్నను, లోకమంతటను ఆయన తన శక్తిని కనుపరచగలుగుటకును కనుపరచుటకును అది ఏమాత్రమును ఆటంకము కాదు. కాబట్టి ఆయన కృప యొక్క కార్యముచేత ఆయన సన్నిధిని అనుభవింపగోరినయెడల, ఆయన స్తెఫనునకు అక్కడ తన్ను బయలుపరచుకొనినట్లే, మనము ఆయనను పరలోకములో వెదకవలెను. మరియు స్తెఫను తన్ను చూచునట్లు ఆయన అతనికి సమీపముగా దిగివచ్చెనని కొందరు ఈ వాక్యభాగమునుండి హాస్యాస్పదముగా ధృవీకరించుచున్నారు. ఏలయనగా స్థలదూరము ఏదియు ఆటంకపరచలేనంతగా స్తెఫను కన్నులు ఆత్మ శక్తిచేత పైకెత్తబడెనని మేము ఇదివరకే చెప్పితిమి. సరిగా చెప్పవలెనంటే, అనగా తత్త్వశాస్త్రరీతిగా చెప్పవలెనంటే, ఆకాశములకు పైగా ఏ స్థలమును లేదని నేను నిజముగా ఒప్పుకొనుచున్నాను. అయితే క్రీస్తును పరలోకములో తప్ప, లోక మూలకములకు పైగా తప్ప మరెక్కడనైనను ఉంచుట వక్రమైన వెఱ్ఱితనమనునది నాకు చాలును.

57. పెద్ద కేకలు వేయుచు. ఇది ఆసక్తి యొక్క వ్యర్థమైన ప్రదర్శనయైనను అయియుండవలెను—వేషధారులు దాదాపు ఎల్లప్పుడును అమితమైన ఆవేశములోనికి విరుచుకుపడునట్లు ఆశచేత ప్రేరేపింపబడుదురు గదా; క్రీస్తు ఇకమీదట మనుష్యకుమారుని మీరు చూచెదరు మొదలైనవి అని చెప్పుట కయప వినినప్పుడు, అది సహింపరాని దేవదూషణయైనట్టు, ఆగ్రహసూచనగా తన వస్త్రములను చింపుకొనినట్లు—లేదా నిశ్చయముగా క్రీస్తు మహిమను గూర్చిన ప్రకటన వారికి ఎంతటి వేదనయైయుండెననగా వారు వెఱ్ఱిచేత పగిలిపోక తప్పలేదు. మరియు నేను రెండవ అభిప్రాయముగలవాడను; ఏలయనగా తమ్మును తాము అదుపులో ఉంచుకొనలేనివారు అమితముగా దూకునట్లు వారు బలవంతముగా కొట్టుకొనిపోబడిరని లూకా తరువాత చెప్పుచున్నాడు.

477 "Ut videri posset ab eo," అతనిచేత తాను చూడబడునట్లు. 478 "Per fidem," విశ్వాసము ద్వారా, (అనువాదములో) విడువబడినది.

58. రాళ్లతో కొట్టిరి. ద్వితీయోపదేశకాండము 13వ అధ్యాయములో వ్రాయబడియున్నట్లు, అబద్ధ ప్రవక్తలకు దేవుడు ధర్మశాస్త్రములో ఈ విధమైన శిక్షను నియమించెను; అయితే ఆ సంఖ్యలో ఎవరు ఎంచబడవలెనో, అనగా ప్రజలను అన్యదేవతలయొద్దకు నడిపింప ప్రయత్నించువాడని, దేవుడు అక్కడ నిర్వచించుచున్నాడు; కాబట్టి స్తెఫను అన్యాయముగా శిక్షావిధి పొందెను గనుక అతనిని రాళ్లతో కొట్టుట అన్యాయమైనదియు దుష్టమైనదియునై యుండెను; అందువలన క్రీస్తు హతసాక్షులు దుష్టులతో సమానమైన శిక్షను అనుభవింపవలసివచ్చుచున్నది. భేదమును కలుగజేయునది వ్యాజ్యము ఒక్కటే; అయితే ఈ భేదము దేవుని యెదుటను ఆయన దూతల యెదుటను ఎంత ఉన్నతముగా ఎంచబడుచున్నదనగా, హతసాక్షులు పొందు నిందలు లోకము యొక్క సమస్త మహిమను మిక్కిలి మించియున్నవి. అయినను పరిపాలనాధికారము తమ చేతిలో లేని యూదులు స్తెఫనును రాళ్లతో కొట్టుట వారికి ఎట్లు న్యాయమాయెను? అను ప్రశ్న ఇక్కడ పుట్టవచ్చును. ఏలయనగా క్రీస్తు వ్యాజ్యములో, ఎవనినైనను చంపుటకు మాకు అధికారము లేదని వారు ఉత్తరమిచ్చిరి. వారు దీనిని బలాత్కారముగాను అల్లరిలోను చేసిరని నేను ఉత్తరమిచ్చుచున్నాను. మరియు అధిపతి ఈ దుష్టత్వమును శిక్షింపకపోయిన విషయమైతే, క్రీస్తు నామమునకు విరోధముగా వారు భరించిన ఆ ద్వేషమును వారు తన తలమీదికి తెచ్చుకొనకుండునట్లు అతడు అనేక విషయములను చూచిచూడనట్లు ఊరకుండెనేమో. రోమా అధిపతులు ఆ జనము యొక్క అంతఃకలహములను ఉద్దేశపూర్వకముగానే ముఖ్యముగా చూచిచూడనట్లుండిరని మనము చూచుచున్నాము; వారిలో ఒకడు మరియొకని హత్యచేసినప్పుడు, తరువాత వారు మరి శీఘ్రముగా జయింపబడుదురని వారి ఉద్దేశము.

అపొస్తలుల కార్యములు 7:58-61

మరియు సాక్షులు తమ వస్త్రములను సౌలు అను ఒక యౌవనుని పాదములయొద్ద పెట్టిరి. 59. మరియు స్తెఫను ప్రార్థనచేయుచు–ప్రభువైన యేసూ, నా ఆత్మను చేర్చుకొనుమని చెప్పుచుండగా వారతనిని రాళ్లతో కొట్టిరి. 60. అతడు మోకాళ్లూని–ప్రభువా, వారిమీద ఈ పాపము మోపకుమని గొప్ప శబ్దముతో కేకవేసెను. అతడు ఈలాగు చెప్పి నిద్రించెను. 61. మరియు సౌలు అతని చావునకు సమ్మతించెను [సమ్మతించుచుండెను].

మరియు సాక్షులు. ఆ అల్లరిలో కూడ వారు న్యాయవిచారణ యొక్క కొంత రూపమును పాటించిరని లూకా సూచించుచున్నాడు. సాక్షులు మొదటి రాయి వేయవలెనని ఆజ్ఞాపింపబడుట వ్యర్థము కాదు; ఏలయనగా వారు తమ స్వంత చేతులతో హత్య చేయవలసియుండుటచేత, అబద్ధసాక్ష్యము పలుకు నాలుకతో నిర్దోషుల గొంతులు కోయుటకు అంతగా భయపడనివారు అనేకులు ఒక విధమైన భయముచేత అడ్డగింపబడుదురు. అయితే అదే సమయములో, అప్పటికే తమ నాలుకలతో హత్య చేసిన ఈ సాక్షులు నిర్దోషి యొక్క రక్తముతో తమ రక్తపు చేతులను తడుపుకొనుటకు భయపడలేదు గనుక, వారి భక్తిహీనత ఎంత గ్రుడ్డిదియు వెఱ్ఱిదియునై యుండెనో మనము గ్రహించుచున్నాము. వారి వస్త్రములు సౌలు పాదములయొద్ద పెట్టబడెనని అతడు చెప్పుట ద్వారా, భ్రష్టబుద్ధిలోనికి త్రోయబడి మిగిలినవారితో కూడ అతడు నశించిపోకుండుటకు అతని పక్షమున ఏ ఆటంకమును లేదని చూపుచున్నాడు. ఏలయనగా తన యౌవనమును ఇంత క్రూరత్వముతో కలుషితము చేసికొనినవాడు తెగించినవాడని [తెగువరియని] ఎవడు తలంచకుండును? మరియు కొందరు అనుభవములేనివారు నిరూపింప ప్రయత్నించునట్లు, అతని దోషమును తగ్గించుటకు అతని వయస్సు తెలుపబడలేదు; ఏలయనగా జ్ఞానలోపము ఏమాత్రమును అతనిని నిర్దోషిగా చేయలేని వయస్సుగలవాడై యుండెను. మరియు విశ్వాసులను హింసించుటకు అతడు ప్రధానయాజకునిచేత పంపబడెనని లూకా కొంచెము తరువాత తెలుపును. కాబట్టి అతడు బాలుడు కాడు, అతడు పురుషునిగా ఎంచబడదగినవాడు. అట్లయితే అతని యౌవనము ఎందుకు ప్రస్తావింపబడెను? క్రీస్తు ముందుగానే అతనిని కళ్లెముతో అదుపుచేయకపోయినయెడల, దేవుని సంఘములో అతడు ఎంతటి గొప్ప హాని చేసియుండునో ప్రతివాడును తనలో తాను ఆలోచించుకొనునట్లే. మరియు భయంకరమైన అడవి మృగమును దాని అత్యంత ఉగ్రతలో క్షణములోనే సాధుచేయుటయందును, తన దుష్టత్వముచేత దాదాపు నరకపు అగాధములో మునిగియుండిన దౌర్భాగ్యుడైన హంతకుని అంత ఉన్నతముగా హెచ్చించుటయందును, దేవుని శక్తికిని ఆయన కృపకును అత్యంత ప్రముఖమైన సూచన కనబడుచున్నది.

479 "Subito et intemperanter prosilire," అకస్మాత్తుగాను మితిలేకుండను విరుచుకుపడుట. 480 "Martyrum probra," అవమానము. 481 "In populo turbulento et prope indomito," అల్లరిగల దాదాపు లోపరచలేని జనములో, (అనువాదములో) విడువబడినది.

482 "Ut mutuo confecti," పరస్పరము ఒకరినొకరు నాశనము చేసికొనిన తరువాత.

59. ప్రార్థనచేయుచు. మనుష్యుల యెదుట వ్యర్థముగానైనను అతడు ఇంతకుముందు చాలినన్ని మాటలు పలికెను గనుక, ఇప్పుడు తగిన కారణములచేత దేవునివైపు తిరిగి, సమస్తమును సహించుటకు ప్రార్థనతో తన్ను తాను ఆయుధధారిగా చేసికొనుచున్నాడు. ఏలయనగా మన యుద్ధకాలమంతటను ప్రతి నిమిషమును దేవుని సహాయమునకు పరుగెత్తవలసిన అవసరము మనకున్నను, అత్యంత కఠినమైన చివరి పోరాటములో దేవునికి ప్రార్థన చేయవలసిన అవసరము మనకు అన్నిటికంటె ఎక్కువగా ఉన్నది.

మరియు క్రీస్తు సేవకుడు దీనముగా ప్రార్థించుట చూచినప్పుడును వారి క్రూరత్వము శాంతింపలేదు గనుక వారు ఎంత ఉగ్రమైన వెఱ్ఱివారై యుండిరో లూకా మరల వ్యక్తపరచుచున్నాడు. మరియు ఇక్కడ రెండు భాగములుగల స్తెఫను ప్రార్థన వ్రాయబడియున్నది. మొదటి భాగములో, తన ఆత్మను క్రీస్తునకు అప్పగించుచు, అతడు తన విశ్వాసము యొక్క స్థిరత్వమును కనుపరచుచున్నాడు. రెండవ భాగములో, తన శత్రువులకొరకు ప్రార్థించుచు, మనుష్యులయెడల తనకున్న ప్రేమను సాక్ష్యమిచ్చుచున్నాడు. భక్తి యొక్క సంపూర్ణ పరిపూర్ణత ఈ రెండు భాగములయందే ఇమిడియున్నది గనుక, స్తెఫను మరణములో భక్తిగల పరిశుద్ధమైన మరణమునకు అరుదైన మాదిరి మనకున్నది. అతడు ఇంకను అనేకమైన మాటలు పలికెనని తలంపవలెను, అయితే వాటి సారాంశము ఈ అంతమునకే నడిపించుచున్నది.

ప్రభువైన యేసూ. ఈ ప్రార్థన నమ్మికకు సాక్ష్యమని నేను ఇదివరకే చెప్పితిని; మరియు తనను వెంటనే రాళ్లతో కొట్టబోవు రాళ్లు తన చెవులచుట్టు ఎగురుట చూచినప్పుడును, తన తలమీద క్రూరమైన శాపములను నిందలను వినుచున్నప్పుడును, అతడు సాత్వికముగా క్రీస్తు కృపమీద ఆనుకొనుచున్నాడు గనుక, స్తెఫను యొక్క ధైర్యమును ఆవేశబలమును నిశ్చయముగా గొప్పవి. అదే విధముగా ప్రభువు తన సేవకుల రక్షణ మరింత ఆశ్చర్యకరముగా ఉండునట్లు వారు అప్పుడప్పుడు శూన్యమైపోయినట్టుగా తేబడవలెనని కోరుచున్నాడు. మరియు ఈ రక్షణను మన శరీర గ్రహణముచేత గాక విశ్వాసముచేత నిర్వచించుదము. స్తెఫను శరీర తీర్పుపై ఆనుకొనక, నాశనములోనే తాను రక్షింపబడుదునని నిశ్చయపరచుకొనుచు, శాంతమైన మనస్సుతో మరణమును సహించుట మనము చూచుచున్నాము. ఏలయనగా మన జీవము క్రీస్తుతోకూడ దేవునియందు దాచబడియున్నదని అతడు నిస్సందేహముగా నిశ్చయత కలిగియుండెను, (కొలొస్సయులకు 3:3.)

483 "Per eum non stetisse quominus in sensum reprobum conjectus, cum aliis periret," భ్రష్టమనస్సులో పడి (యూదులలో) మిగిలినవారితో కూడ నశింపకపోవుట అతని వలన కలిగినది కాదు.

484 "Tirocenio," శిక్షణ. 485 "Animi magnitudo," మనోవైశాల్యము. 486 "Secure," నిశ్చింతగా. 487 "Non carnis nostrae sensu," మన శరీర సంబంధమైన ఇంద్రియములచేత కాదు.

కాబట్టి శరీరమును గూర్చిన సమస్త చింతను విడిచిపెట్టి, తన ఆత్మను క్రీస్తు చేతులకు అప్పగించుటతో అతడు తృప్తిపడుచున్నాడు. ఏలయనగా ఈ జీవితమును మరచి దానిని గూర్చిన సమస్త చింతను విడిచిపెట్టనిదే అతడు హృదయపూర్వకముగా ఈ విధముగా ప్రార్థింపలేకపోయెను.

మనము వెయ్యి మరణములచేత చుట్టుకొనబడియున్నాము గనుక, దేవుడు సమస్త అపాయములనుండి మన ప్రాణమును విడిపించునట్లు, లోకములో ఉన్నంతకాలము దావీదుతో కూడ (కీర్తనలు 31:6) మన ఆత్మలను ప్రతిదినము దేవుని చేతులకు అప్పగించుట మనకు విధియైయున్నది; అయితే మనము వాస్తవముగా చనిపోవలసివచ్చి అందుకు పిలువబడినప్పుడు, క్రీస్తు మన ఆత్మను చేర్చుకొనవలెనను ఈ ప్రార్థనను ఆశ్రయింపవలెను. ఏలయనగా ఆయన మన ఆత్మలను నిత్యము కాపాడునట్లే తన స్వంత ఆత్మను తన తండ్రి చేతులకు అప్పగించెను. మన ఆత్మలు మన శరీరములనుండి వెడలిపోయినప్పుడు అటుఇటు తిరుగులాడవని, మనము వాటిని క్రీస్తు చేతులకు అప్పగించినయెడల ఆయన వాటిని నమ్మకముగా కాపాడుటకై చేర్చుకొనునని మనము ఎరుగుట అమూల్యమైన ఆదరణ. ఈ నిరీక్షణ మరణమును ఓర్పుతో సహించుటకు మనలను ధైర్యపరచవలెను. అవును, విశ్వాసము యొక్క తీవ్రమైన అభిలాషతో తన ఆత్మను క్రీస్తునకు అప్పగించువాడెవడైనను, తన్ను తాను పూర్తిగా ఆయన చిత్తమునకును ఇష్టమునకును సమర్పించుకొనక తప్పదు. మరియు కొందరు వెఱ్ఱివారు భ్రమతో ఊహించునట్లు మనుష్యుని ఆత్మ అదృశ్యమైపోవు వ్యర్థమైన ఊపిరి కాదని, అది ఈ జీవితము తరువాత జీవించు సారవంతమైన ఆత్మయని ఈ వాక్యభాగము స్పష్టముగా సాక్ష్యమిచ్చుచున్నది. మరియు మనుష్యులందరు తమ్మును తాము ఆయన సంరక్షణకు అప్పగించుకొనునట్లే తండ్రి ఆయనకు సర్వాధికారమును ఇచ్చెను గనుక, మనము క్రీస్తునకు సరిగాను న్యాయముగాను ప్రార్థనచేయుచున్నామని దీనిచేత మనకు బోధింపబడుచున్నది.

60. మోకాళ్లూని, అతడు కేకవేసెను. ఇది అతని ప్రార్థన యొక్క రెండవ భాగము; ఇందులో అతడు క్రీస్తునందలి విశ్వాసముతో మనుష్యులయెడల ప్రేమను జతపరచుచున్నాడు; మరియు మన రక్షణకొరకు క్రీస్తునొద్దకు చేర్చబడగోరినయెడల, మనము నిశ్చయముగా ఈ మనోభావమును ధరించుకొనవలెను. స్తెఫను తన శత్రువులకొరకు, అదియు అత్యంత ప్రాణాంతకులైన శత్రువులకొరకు, వారి క్రూరత్వము ప్రతీకారవాంఛకు అతనిని రేపగలిగిన ఆ క్షణములోనే ప్రార్థించుచున్నాడు గనుక, మిగిలిన మనుష్యులందరియెడల తాను ఎట్టి మనోభావము కలిగియున్నాడో తగినంతగా ప్రకటించుచున్నాడు.

మరియు స్తెఫను చేసినదానినే చేయవలెనని మనమందరము ఆజ్ఞాపింపబడియున్నామని మనకు తెలియును; అయితే మనలను నశింపజేయగోరువారికి మేలు కోరునంతగా అపకారములను క్షమించుటకంటె కష్టమైనది మరేదియు లేదు గనుక, (మత్తయి 5:43, 44;) మనము ఎల్లప్పుడును స్తెఫనును మాదిరిగా మన కన్నులయెదుట ఉంచుకొనవలెను. అతడు నిజముగా గొప్ప శబ్దముతో కేకవేయుచున్నాడు, అయితే దేవుడే సాక్ష్యమిచ్చుచున్నట్టు, యథార్థముగాను హృదయపూర్వకముగాను పలుకబడనిదేదియు అతడు మనుష్యుల యెదుట ప్రదర్శించుటలేదు. అయినను శత్రువుల క్రూరత్వమును శాంతపరచుటకు ఉపయోగపడు దేనినైనను విడిచిపెట్టకుండునట్లు అతడు బిగ్గరగా కేకవేయుచున్నాడు. ఫలము వెంటనే కనబడలేదు, అయినను నిస్సందేహముగా అతడు వ్యర్థముగా ప్రార్థింపలేదు; మరియు ఈ పాపము వారందరిమీద మోపబడలేదనుటకు పౌలు మనకు చాలినంత సాక్ష్యము. స్తెఫను ప్రార్థింపకపోయినయెడల సంఘమునకు పౌలు లభించియుండడని అగస్టీను చెప్పినట్లు నేను చెప్పను; ఏలయనగా ఇది కొంత కఠినమైన మాట; దేవుడు పౌలును క్షమించెను గనుక, దానినిబట్టి స్తెఫను ప్రార్థన వ్యర్థము కాలేదని తెలియుచున్నది అని మాత్రమే నేను చెప్పుచున్నాను. ఇటీవలనే పరిశుద్ధాత్మను ఎదిరించిరని తాను చెప్పినవారికొరకు స్తెఫను ఎట్లు ప్రార్థించుచున్నాడు? ఇది ఎన్నటికిని క్షమింపబడని ఆత్మకు విరోధమైన పాపమువలె కనబడుచున్నది గదా? అను ప్రశ్న ఇక్కడ పుట్టుచున్నది. అన్ని చోట్లను అనేకులకు చెందినది అందరిని గూర్చి సామాన్యముగా పలుకబడినదని మనము సులభముగా ఉత్తరమియ్యవచ్చును; కాబట్టి ఎవనినైనను మినహాయింపని రీతిగా అతడు జనసమూహమంతటిని తిరుగుబాటుదారులని పిలువలేదు. మరియు ఆ చోట అతడు ఎట్టి ఎదిరింపును ఖండించెనో నేను ఇంతకుముందే వివరించితిని; ఏలయనగా కొంతకాలము ఆయనను ఎదిరించువారు పరిశుద్ధాత్మకు విరోధముగా పాపము చేయుచున్నారని వెంటనే సిద్ధింపదు. దేవుడు ఆ పాపమును వారిమీద మోపకుండవలెనని అతడు ప్రార్థించునప్పుడు, అపరాధము వారిమీద నిలిచియుండకూడదని అతని భావము.

488 "Fortuito," దైవికముగా, యాదృచ్ఛికముగా. 489 "Ut quidam phrenetici delirant," కొందరు ఉన్మత్తులు ప్రేలాపించునట్లు. 490 "Un ejus fidem," ఆయన విశ్వాస్యతకు (సంరక్షణకు). 491 "A Christo," క్రీస్తుచేత, (అనువాదములో) విడువబడినది. 492 "Quod autem Stephanum fecisse narrat Lucas," స్తెఫను చేసెనని లూకా వివరించునది.

అతడు ఈలాగు చెప్పి నిద్రించెను. అతడు ప్రాణము విడువబోవుచున్నప్పుడే ఈ మాటలు పలుకబడెనని మనము తెలిసికొనునట్లు ఇది చేర్చబడెను; ఇది ఆశ్చర్యకరమైన స్థిరత్వమునకు సూచన; మరియు నిద్ర అను ఈ మాట సాత్వికమైన మరణమును సూచించుచున్నది. ఇప్పుడు, అతడు మరణసమయమున ఉన్నప్పుడు ఈ ప్రార్థన చేసెను గనుక, క్షమాపణ పొందవలెనను ఏ నిరీక్షణచేతను కదిలింపబడి తన శత్రువులను శాంతపరచుటకు అంత శ్రద్ధ వహింపలేదు గాని, వారు మారుమనస్సు పొందవలెనని మాత్రమే అట్లు చేసెను. లేఖనములో నిద్ర అను ఈ మాట చనిపోవుటకు వాడబడినప్పుడు, ఆత్మలు కూడ నిద్రించునని అజ్ఞానులతో కూడ ఎవడును బుద్ధిహీనముగా ఊహింపకుండునట్లు, దానిని శరీరమునకే అన్వయింపవలెను.

493 "Illustre documentum," ప్రసిద్ధమైన రుజువు.