అనుబంధము

మూల ప్రతిలో ముఖ్య అధ్యాయముల తరువాత ఆరు భాగములు వచ్చును: 1920 మూల గ్రంథములోని ఐదు అనుబంధములు, నాలుగవ అమెరికా సంచికలో చేర్చబడిన సాధువు 1920 పశ్చిమ దేశ యాత్రను గూర్చిన అదనపు పదార్థము.

సిర్దార్ షేర్ సింగ్ తన కుమారునికి వ్రాసిన లేఖ యొక్క చిత్రప్రతి. ఆ కుమారుని ఇంతగా మార్చిన రక్షకునికి తండ్రి హృదయము అప్పగించెను. సిర్దార్ షేర్ సింగ్ తన కుమారుని చేతులచే బాప్తిస్మము పొందగోరెను; అయితే క్రీస్తు తనను బాప్తిస్మమిచ్చుటకు కాక పంపెనని నమ్మి, భారతమంతటనున్న వేలమందికి ఆ అనుగ్రహము నిరాకరింపబడినదని చూచి, సాధువు ఈ సహజమైన విన్నపమును మన్నింపలేకపోయెను.

ఈ ఆనందకరమైన పునఃసమాగమమునకు స్పృశించు సాక్ష్యమిది: సిర్దార్ షేర్ సింగ్ తన కుమారుడు పశ్చిమ దేశములకు గొప్ప ప్రకటన యాత్రకు వెళ్లునట్లు ఏర్పాటు చేసెను; ఈ గ్రంథము ఆంగ్ల పాఠకుల చేతులలోనికి వచ్చునప్పటికి సాధు సుందర్ సింగ్ వారి మధ్యనే శ్రమించుచుండును.

II. టిబెట్టులో ప్రయాణము

గత శరదృతువున టిబెట్టు నుండి తిరిగి వచ్చిన తరువాత సాధువు తన యాత్రను గూర్చి ఈ వృత్తాంతము వ్రాసెను:—

1919 జూలై ఆరంభమున నేను కోట్‌గఢ్ నుండి టిబెట్టుకు బయలుదేరితిని; థనియాత్ అను టిబెట్టు పేరుగల ఒక క్రైస్తవుడు నాతో కూడా వచ్చెను. టిబెట్టు సరిహద్దు కోట్‌గఢ్‌కు దాదాపు నూట ముప్పది మైళ్లు ఆవల ఉన్నది; హిరాత్, రేంపూర్, బుషాహర్, గౌరా, సచన్, చౌరా, త్రందా, పౌంతా, హచర్, కొడ్‌గావ్, కర్చా, కెంఫెరానులలో ప్రకటించుచు యాంగ్‌పా చేరితిమి—ఇది టిబెట్టులోని మొదటి పట్టణము. ఇక్కడినుండి నలువది మైళ్లు పూర్తిగా అడవి; ఒక్క గ్రామమైనను నివాసమైనను లేదు, ఇక్కడక్కడ గొఱ్ఱెల మందయు కాపరియు మాత్రమే కనబడును. ఈ అరణ్యములో ఐదు రాత్రులు నిలిచితిమి; ఒక రాత్రి వృక్షము క్రిందను మరొక రాత్రి గుహలోను గడిపితిమి; ఇకముందు చాలా దూరము అతి శీతలమును మిక్కిలి ఎత్తునుబట్టి వృక్షములు లేవు, గడ్డి బ్లేడు కూడా ఎక్కడను మొలుచుట అరుదు. కన్ను చూచునంతవరకు నగ్న పర్వతములును పీఠభూములును మాత్రమే.

పర్వతముల శీతలము

పదునారు వేల అడుగుల ఎత్తున బయటి మైదానములో నిద్రించితిమి; శీతలము అంత తీవ్రమైనది గనుక శరీరమంతటి అనుభూతి పోయి అంతటను తిమ్మిరి కమ్మెను. ఒక రాత్రంతయు వర్షము ప్రవాహముగా కురిసెను; ఆ తీవ్ర శీతలములో గొడుగు క్రింద రాత్రంతయు కూర్చుండవలసి వచ్చెను.

ఈ స్థలము మిక్కిలి ప్రమాదకరము; అనేకులు అక్కడ మంచులో చనిపోయిరి.

జూలై పదిహేనవ నాడు దాదాపు పందొమ్మిది వేల అడుగుల ఎత్తుగల హంగ్‌పు లా కనుమకు వచ్చితిమి; అక్కడ భయంకర శీతలముచే చనిపోయిన ముగ్గురి శవములు చూచితిమి. ఆ గొప్ప ఎత్తున ఊపిరి పీల్చుటకు కష్టపడితిమి, తలయు ఊపిరితిత్తులును నొప్పితో నిండెను, హృదయ స్పందన చెవులలో మ్రోగెను. ఇక్కడ ఒక గొప్ప హిమనది ఉన్నది; అందు అనేకులు ప్రాణము పోగొట్టుకొనిరి, వారి దేహములు ఇంతవరకు దొరకలేదు. దేవునికి స్తోత్రము, ఈ భయంకర స్థలమును సురక్షితముగా దాటితిమి.

జూలై పదునారవ నాడు ముధ్ అను టిబెట్టు గ్రామమునకు చేరితిమి; అక్కడి ప్రధానుడు దయతో తన ఇంటిలో మమ్మును చేర్చుకొనెను, ఆ రాత్రి హిందుస్తానీ ఎరిగిన ఒక ప్రముఖ లామాను మాతో భోజనమునకు పిలిచెను, మేము వాక్యము ప్రకటించితిమి. అతడు మిక్కిలి శ్రద్ధతోను సంతోషముతోను వినెను, ఇతరులు వినుటను నివారింపలేదు. మరునాడు తాలింగ్ సంగ్‌నాములకు వెళ్లితిమి, అక్కడినుండి ఇనాంబ్, క్వెలింగ్, కురింగ్, సాలింగ్, ఇంకను సిడెంగ్, సారా, కోజె, రంగ్‌రిగ్‌లకు వెళ్లి మేము దాటిన ప్రతి స్థలములోను ప్రకటించితిమి.

తరువాత కూ గున్రాకు వచ్చితిమి; అక్కడ ఒక గొప్ప దేవాలయము ఉన్నది. దానికి సంబంధించిన భవనములో సుమారు నాలుగు వందల లామాలు నివసించుదురు; ప్రధాన లామా నేరుగా లాసా నుండి పంపబడెను. ఈ ప్రధాన లామా లాసాతో సంబంధము కలిగి లామా తాషి ద్వారా నియమింపబడెను. అతనితో రెండు దినములు నిలిచితిమి; మతమును గూర్చి మాతో చర్చించుటకు అతడు మిక్కిలి ఆసక్తిగా ఉన్నను, అతడు మాకు కొద్ది కష్టమే కలిగించెను.

నదుల ప్రమాదములలో

టిబెట్టులో ఒక్కటే కాక అనేక విధములైన కష్టములును ఇబ్బందులును ఉన్నవి. దారులు లేవు; అనేక వాగులును నదులును ఉన్నను వాటిని దాటుటకు వంతెనలు లేవు, నీరు ఎల్లప్పుడు మంచువలె చల్లగా ఉండును. నీరు తక్కువ లోతుగా ఉన్న చోట ఈది దాటగలిగితిమి, అయితే కొన్నిసార్లు ప్రవాహము అంత బలముగాను నదీతలము రాళ్లతో నిండియుండును గనుక ఈదుట అసాధ్యమైనది. ఒకనాడు మోరాంగ్ నదిని ఈదుచు అవతలి ఒడ్డును మిక్కిలి కష్టముతో చేరితిని; నీరు అంత తీవ్రముగా చల్లగా ఉండెను గనుక నా శరీరమంతయు బిగిసి తిమ్మిరి పాలైనది. థనియాత్ వద్ద నేను పడి మూడు మార్లు నీటిలో మునిగితిని, మిక్కిలి ప్రయాసతో ఆ నదినుండి బయటపడితిని—అనేకులు మునిగి ఇక లేవని నది అది.

టిబెట్టులో ఆహారము మరొక కష్టమైన సమస్య. అనేక స్థలములలో తినుటకు త్రాగుటకు కంపా లేక సత్తు (వేయించిన యవల పిండి)యు ఉప్పును వెన్నయు కలిపిన ఒక విధమైన టీయు తప్ప మరేమియు లేదు. మరల మరల వేయించిన యవలు అంత చెడ్డవి గనుక గుఱ్ఱములును గాడిదలును కూడా తినవు. ఈ కష్టములన్నిటిలో ఈ గొప్ప ఆదరణ ఉండెను: ఇది క్రీస్తు సిలువ, ఆత్మల రక్షణకు అవసరము. నా నిమిత్తము క్రీస్తు పరలోకము విడిచి సిలువ భారము తానే మోసెను; కాబట్టి ఆయన పక్షమున ఆత్మలను సంపాదించుటకు భారతము విడిచి టిబెట్టులోనికి వచ్చుట గొప్ప కార్యము కాదు; రాకపోయినయెడల అది భయంకరమై ఉండెను, ఎందుకనగా ఇది దైవాజ్ఞ.

బట్టలు ఉతుకు పాపము

టిబెట్టు ఇండ్లు మిక్కిలి చిన్నవియు అత్యంత మురికియు. రాళ్లతోను మట్టితోను కట్టబడినవి, ప్రజల వాసన భరింపశక్యము కాదు. లారా గ్రామములో మురికితో నల్లగా ఉన్న ఒక మనుష్యుని చూచితిని; కనీసము పదునైదు సంవత్సరములు స్నానము చేయలేదని నేను తలంచుచున్నాను. ప్రజల బట్టలు తెల్లని ఉన్నితో చేయబడినను, మురికివలన నల్లని తోలుతో చేయబడినట్లు కనబడును, ఎందుకనగా వారు బట్టలు ఎన్నడు ఉతుకరు. కివార్ గ్రామములో ఒక వాగులో మేము బట్టలు ఉతికితిమి, అందరును చూచుటకు వచ్చిరి.

మేము అట్టి పని చేయుచున్నందుకు వారు విస్మయమొందిరి. ఒక ప్రముఖ లామా చెప్పెను: «పాపులు బట్టలు ఉతుకుట సరే, అయితే మంచివారు అట్లు చేయుట మిక్కిలి చెడ్డది.»

ఈ యాత్రలో అనేక కష్టములు ఉన్నను, ఇతర సమయములకంటె తక్కువయే. కొన్ని స్థలములలో లామాలు మమ్మును మంచిగా చేర్చుకొని ఉప్పుటీయు వేయించిన యవల పిండియు తినుటకు ఇచ్చిరి. ఒకనాడు నా జుట్టు మిక్కిలి పొడవుగా పెరిగినందున నేను అసౌకర్యముగా ఉన్నట్లు వారు చూచిరి. కత్తెర లేకపోవుటచే నాలుగు మంది లామాలు గొఱ్ఱెల బొచ్చు కత్తిరించు పనిముట్టుతో వచ్చి దానితో నా జుట్టు కత్తిరించిరి.

దొంగల ప్రమాదములలో

కివార్ నుండి చికాన్‌కు, అక్కడినుండి స్కైట్, హౌసె, ససర్, పాంగ్రెలకు వెళ్లితిమి; ప్రకటించుటకు మంచి అవకాశములు కలిగెను, అయితే నివాస స్థలములు కొద్దియే, అనేక దొంగల భయము గొప్పది. ఒక మంచి మనుష్యుడు చెప్పెను: «తుపాకి లేక కత్తి లేకుండ ఈ స్థలమునుండి వెళ్లలేరు, ఎందుకనగా ఇక్కడ అనేకులు చంపబడిరి.» నేను జవాబిచ్చితిని: «నాకు ఒక దుప్పటియు ఈ బైబిలు—దేవుని ఖడ్గము—మాత్రమే ఉన్నవి, జీవాధిపతి నాతో ఉన్నాడు; ఆయన నన్ను రక్షించును.» కాబట్టి ఆయనకు స్తోత్రము, ఆ భయంకర స్థలమును దాటి హంతకుల మధ్య ప్రకటించుచు ఆయన పని చేసితిమి, అయినను మాకు ఏ విధమైన కష్టము కలుగలేదు. ఈ స్థలములో హంతకులును దొంగలును కాళ్లు చేతులు నరికిన మనుష్యులు ఉండిరి, అయితే దేవుడు మిక్కిలి బలముతో మమ్మును సురక్షితముగా దాటించెను.

టిబెట్టు మతాచారములు

టిబెట్టువారు భయంకరముగా మురికిగాను తరచుగా మూఢముగాను ఉన్నను వారు మిక్కిలి మతపరులు. కొన్ని ప్రాంతములలో పెద్ద కుమారుడు ఆస్తి చూచుకొనుటకు ఇంటిలోనే ఉండును, మిగిలిన కుమారులందరు లామాలు లేక యాజకులు అగుదురు. అనేకులు తమ పవిత్ర గ్రంథముల నుండి (వాటిలో ఖాంగిర్యూర్ తాంగిర్యూర్ అను నూట ఎనిమిది సంపుటములు ఉన్నవి) వచనములను కాగితముపైన గాని వస్త్రముపైన గాని వ్రాసి ఇండ్ల పైకప్పులపై జెండాలుగా వేలాడదీయుదురు. ఓం మణి పద్మే హుం అను పవిత్ర పదములను కాగితముపై అనేకమార్లు వ్రాసి, ఆ చుట్టను ఇత్తడి చక్రములో ఉంచి నిరంతరము తిప్పుదురు. కొందరు వాటిని నీటి మరలకు కట్టుదురు, కొన్నిసార్లు రాళ్లపై వ్రాసి కుప్పగా పేర్చి వాటి చుట్టూ తిరుగుదురు. ఇవి వారి ప్రార్థనలుగా భావింపబడును; వీటివలన పాపక్షమాపణయు ఆశీర్వాదమును పొందుదుమని వారు నమ్ముదురు.

నిజమైన దేవుని గూర్చి ఈ ప్రజలకు ఏమియు తెలియదు, అయితే వారి మతములో సంగి కుంచెక్ అనగా బుద్ధ దేవుడు, లామా కుంచెక్ అనగా యాజక దేవుడు, ఘో కుంచెక్ అనగా గ్రంథ దేవుడు అను ఒక విధమైన త్రిత్వము ఉన్నది. క్రీ.శ. 629లో రాజు షాంగ్ తైంగ్ సుగాన్‌పో కాలములో బౌద్ధమతము టిబెట్టులోనికి ప్రవేశించెను; క్రీ.శ. 749లో పద్మసంభవ లామామతము స్థాపించి లాసా సమీపమున మొదటి మఠము నెలకొల్పెను.

క్రీ.శ. 1640లో మంగోలు రాజకుమారుడు గుసారి ఖాన్ టిబెట్టును జయించి ద్రేపుంగ్ మఠపు గొప్ప లామాకు దలై లేక సముద్రము అను బిరుదుతో బహుమానమిచ్చెను; అట్లు అతడు మొదటి రాజు-యాజకుడై దలై లామా అని పిలువబడెను. అతని పేరు మాగ్వాన్ లోబాంగ్. మిక్కిలి ఆశాపరుడై రాజ్య పాలనను మత పాలనను కలుపగోరి, టిబెట్టు రక్షక దేవతయైన ప్రసిద్ధ చెన్‌రెజింగ్ అవలోకితేశ్వరుని అవతారమని తనను తాను ప్రకటించుకొనెను. అట్టి దేవత అవతారము పాలకుడుగా ఉండుట టిబెట్టువారికి నిస్సందేహముగా సంతోషము, ఆ పథకము బాగుగా పనిచేసెను; అయితే పెద్దవాడును ఒక అర్థములో ఉన్నతుడునైన త్రోషి షుంపో లామాను నొప్పింపకుండునట్లు, ఈ లామాను అమితాభుని అవతారమని ప్రకటించెను. అట్లు దలై లామా తనను అవలోకితేశ్వరుని అవతారమని చెప్పుకొనెను; తాషి లామా అతనికంటె ఉన్నత దేవత అవతారము, అయినను ఆ దేవత నిష్క్రియుడు లౌకిక వ్యవహారములలో జోక్యము చేసికొనడు; అవి అతని ఆత్మీయ కుమారుడైన అవలోకితేశ్వరునికి—టిబెట్టు దలై లామాలో ప్రతినిధిగా ఉన్నవానికి—విడువబడినవి.

టిబెట్టు తపస్వులు

అనేక టిబెట్టు తపస్వుల జీవితములు మిక్కిలి ఆశ్చర్యకరము. వారు చీకటి గదిలో తమను తాము మూసికొందురు. కొందరు నెలలు, కొందరు సంవత్సరములు, కొందరు జీవితాంతము అట్లు చేయుదురు. సూర్యుని ఎన్నడు చూడకుండా బయటికి రాకుండా అట్లు మూయబడి, సమాధిలో జీవించునట్లు చీకటిలో కూర్చుండి చేతిలో ప్రార్థన చక్రము తిప్పుచుందురు. ఈ చిన్న గదులలో ఒక చిన్న కిటికీ లేక రంధ్రము ఉండును; దానిద్వారా ప్రజలు ఈ తపస్వులకు ఆహారము అందించుదురు. «వారితో సంభాషించుటకు ప్రయత్నించితిని, అయితే సరైన అవకాశము ఎన్నడు దొరకలేదు; వారు ఎప్పుడైనను బయటికి వచ్చినయెడల చదువుదురను నిరీక్షణతో ఆ రంధ్రము గుండా కొన్ని లేఖన భాగములు విసిరితిని.»

వారినుండి నేను నేర్చుకొనిన పాఠమిది: భవిష్యత్ జీవము లేని పరలోక సుఖము లేని నిరీక్షణ లేని నిర్వాణము పొందుటకు—కోరికను ఆత్మను జీవమును నిర్మూలించుటయే రక్షణ అని నమ్ముచు—ఈ ప్రజలు ఇంత శ్రమను భరించుదురు గనుక, నిత్యజీవములోనికి ప్రవేశించు ఆనందమును సమస్తము ఇచ్చి ఇంకను ఇచ్చు ఆయన గొప్ప సేవను బట్టి క్రీస్తు నిమిత్తము మనము ఎంతగా సంతోషముతో సిలువను ఎత్తుకొనకుందుము?

ఈ దేశములో మంచును తీవ్ర శీతలమునుబట్టి సంవత్సరమునకు ఒక్క పంట మాత్రమే; మేలో విత్తి సెప్టెంబరులో కోయుదురు. కొన్ని స్థలములలో గోధుమలు, మరి కొన్నింటిలో ఆవాలు విత్తుదురు. కొన్ని అడవి ప్రాంతములు పుష్పములతో సుందరము; అడవి ఉల్లిపాయలు శనగలు కూడా కొన్నిసార్లు కనబడును. అయ్యో! సకల దురాచారములును భయంకర దుష్టత్వమును వ్యాపించియున్నవి; వాటి పేరు చెప్పుటకైనను ఇక్కడ అసాధ్యము.

తరచుగా ప్రయాణములలో

మరి కొన్ని స్థలములకు వెళ్లి ప్రజల మధ్య పనిచేసి, క్యామో, హాల్, మాలింగ్, ఖురిక్, సుమ్లింగ్, ఫితి, బోల్దార్ మార్గమున వేరు దారిన తిరిగి వచ్చితిమి. ఒంటరిగా కైలాసమునకు రాసర్‌కు వెళ్లగోరితిని, అయితే ఈ సంవత్సరము నా టిబెట్టు యాత్ర మిక్కిలి ఆలస్యమైనది. జూలై ముప్పది నుండి ఆగస్టు తొమ్మిది వరకు ఆ వైపు పర్వతములు మంచుతో దట్టముగా కప్పబడును, అనేక నదులును వాగులును ఉండును; కొన్ని నదులపై మంచు వంతెనలు ఉన్నవి. అయితే అనేక నదులకు వంతెనలు అసలు లేవు, అవి ఈదుటకు అతి ప్రమాదకరము; కాబట్టి ప్రతి దారియు మూయబడినట్లు తోచెను, తిరిగి రావడమే తప్ప వేరు మార్గము లేదు. వచ్చు ఏప్రిలులో ప్రతి స్థలమునకు ప్రయాణము చేయునట్లు దేవుడు అనుగ్రహించును గాక. సెప్టెంబరు వరకు నిలిచినయెడల భారమైన మంచులు నా తిరుగు ప్రయాణమును నిశ్చయముగా అడ్డగించెడివి, అక్టోబరునాటికి భారతము చేరుట అసాధ్యమై ఉండెను.

రానున్న పంట యొక్క ప్రథమఫలము

ఈసారి టిబెట్టులోనికి నలువది ఎనిమిది దశలు వెళ్లితిని, ప్రతి దినము దాదాపు పది మైళ్లు. నేను సందర్శించిన ప్రతి స్థలమును గూర్చి చెప్పగోరుదును, అయితే ఈ సంక్షిప్త వృత్తాంతమునకు మించి సమయము లేదు. టిబెట్టులోను సరిహద్దులలోను నివసించు క్రైస్తవులు, నాకు తెలిసినంతవరకు దేవుని కృపవలన క్షేమముగా ఉన్నారు. త్సెరింగ్‌లో హిందుస్తానీ బాగుగా ఎరిగిన ఒక బాలుడు నాతో భారతమునకు రాగోరెను, అయితే అతని తల్లి అడ్డగించెను. మరొక సంవత్సరము అతడు నాతో వచ్చి మరింత శిక్షణ పొంది తన టిబెట్టు ప్రజల మధ్య మంచి ప్రకటనకుడగునని నమ్ముచున్నాను; అప్పుడు ఈ యాత్రలో విత్తిన దేవుని వాక్యపు విత్తనము ఆయన కృపవలన మొలిచి ఆయన కాలములో అధిక ఫలమిచ్చును. ఆమేన్.

సుందర్ సింగ్.

III. టిబెట్టును మహా యుద్ధమును

III. టిబెట్టును మహా యుద్ధమును

ఈ గ్రంథము మొదటి సంచిక ముద్రణలో ఉండగా ఆంగ్ల పత్రికలు ఈ విధముగా ప్రకటించెను:—

«ఏకాంత జాతులలో అత్యంత ఏకాంతమైన టిబెట్టు, యూరోపు రణరంగమున ప్రజాస్వామ్య యుద్ధములలో సహాయపడుటకు ఒక లక్ష మంది సైనికులను ఇచ్చెదమని ముందుకు వచ్చెను. బయటివారికి మరణశిక్షపై నిషేధింపబడిన లాసా మార్గపు అసాధ్య భయములపై మన విస్మయ కల్పనలు నిలిచియుండెను.» తాళము వేయబడిన తలుపులు తుప్పుపట్టిన కీళ్లపై విశాలముగా తిరుగును, లోక రాజులలో అత్యంత వివిక్తుడైన గొప్ప లామా ఇరువదవ శతాబ్ది చరిత్ర వేగమైన ప్రవాహములలోనికి ప్రజాస్వామ్యమునకు మిత్రుడుగాను రక్షకుడుగాను అడుగుపెట్టును.»

ఈ మూయబడిన దేశము ఇప్పుడు సువార్తకు తలుపులు తెరచును గాకనియు, టిబెట్టును క్రీస్తు పాదములకు తీసికొనివచ్చుటలో సాధు సుందర్ సింగ్ «తన ప్రాణవేదన ఫలము చూచును» గాకనియు క్రైస్తవుని సహజ ప్రార్థన.

IV. సిక్కులు

IV. సిక్కులు

సిక్కు రాజ్యములు పంజాబులో, స్థూలముగా గంగా సింధు నదుల మధ్యను ఉన్నవి; ఉత్తరమున టిబెట్టును చైనా సామ్రాజ్యమును వేరుచేయు పర్వత ప్రాంతము సరిహద్దు. రెండు రాజధానులు అమృత్‌సర్ లాహోర్.

నానక్ సిక్కుల మొదటి గురువు లేక బోధకుడు. అతడు 1469లో రాయపూరులో పుట్టెను. బాల్యము నుండి భక్తికి మొగ్గి లౌకిక వ్యవహారములయెడల నిరాసక్తుడు. తండ్రి అతని మనస్సును మత విషయముల నుండి త్రిప్పగోరి, ఒకసారి ధనలాభము కలుగు వ్యాపారము చేయుటకు పంపెను. మార్గములో నానక్ ఆకలిగొనిన కొందరు ఫకీరులను చూచి తండ్రి డబ్బును వారికి పంచి చెప్పెను: «ఈ లోకపు లాభము క్షణికము. ఈ దరిద్రులను ఆదరించి నిత్యమైన ఆ లాభము పొందగోరుచున్నాను.» ఆహారము పుచ్చుకొనిన తరువాత ఫకీరులు దేవుని ఏకత్వమును గూర్చి దీర్ఘముగా మాట్లాడిరి; నానక్ దానిని మిక్కిలి సంతోషించెను. ఇంటికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు తండ్రి ఏ లాభము తెచ్చితివని అడిగెను; దరిద్రులకు ఆహారమిచ్చితినని విని తండ్రి దూషించి కొట్టెను కూడా. ఆ ప్రాంతపు పాలకుడు రాయ్ బోలర్ ఇది విని నానక్ తండ్రిని ఇకమీదట అట్లు చేయవద్దని నిషేధించి, తాను వినయముతో నానక్ ఎదుట వంగెను.

అప్పుడు నానక్ కాషాయ వస్త్రము ధరించి పవిత్రుని తపస్సు ఆచరించ నారంభించెను; త్వరలోనే జీవితము స్వభావము యొక్క మంచితనమునకు ప్రసిద్ధుడైనాడు. హిందువుల అనేక పుణ్యక్షేత్రములకు, మక్కాకు కూడా, హిందువుల ముహమ్మదీయుల ఆరాధనను శుద్ధి చేయుటకు ప్రయాణము చేసెను. ఎక్కడికి వెళ్లినను దేవుని ఏకత్వమును సర్వవ్యాప్తిని బోధించెను. ఈ రెండు జాతులు పూర్తిగా విరోధులైన ప్రాంతములో పుట్టినను, వారిని ఒక సామరస్య శాంతిలో కలుపుటకును సరళమైన శుద్ధ మతమునకు తిరిగి తీసికొనిరావడమునకును ప్రయత్నించెను.

ఒక్క దేవునికే భక్తి చెల్లవలెననియు విగ్రహారాధన పోవలెననియు నానక్ బోధించెను; ఉన్న మతములను నాశనము చేయుట కాక సంస్కరించుటయే అతని ఉద్దేశము. అతని మరణమునకు ముందు అనుచరులు వేరు తెగగా ఏర్పడి «సిక్కులు» అని పిలువబడిరి—అనగా శిష్యులు. తన రచనలన్నిటిలో నానక్ శాస్త్రముల నుండియు ఖురాను నుండియు విచక్షణ లేకుండ తీసికొనెను. ఆది గ్రంథములోని అనేక అధ్యాయములు నానక్ వ్రాసినవి, పద్యములో ఉన్నవి. కులభేదములన్నియు తొలగించి మనుష్యులందరిని సమానులుగా ఉంచగోరెను. ఉదయ స్తుతియు శరీరమును దేవునికి సమర్పించుటయు ఆయనకు అత్యంత స్వీకార్యమైన అర్పణలని కూడా ప్రకటించెను.

నానక్ మరణము తరువాత పది మంది నాయకులు వచ్చిరి; వారిలో అత్యంత ప్రసిద్ధులు అర్జున్ గోవింద్ సింగ్. ముహమ్మదీయుల తీవ్ర హింస ఈ క్రొత్త తెగను నిరపరాధ మత ప్రజల నుండి తాము పొందిన శ్రమలకు ప్రతీకారము చేయ నిశ్చయించిన గొప్ప సైనిక సమాజముగా మార్చెను. వారి పంతిఫ్ అర్జున్ హింసాసాక్షిత్వము ఇంతవరకు హాని చేయని తెగను మతోన్మాద యోధుల బృందముగా చేసెను. అప్పటి నాయకులలో ఒకడైన హర్ గోవింద్ తన అనుచరులందరికి «సింగ్» (సింహము) అను గౌరవ నామమిచ్చెను; ఏ సింగ్‌ను జుట్టు కత్తిరింపనీయరాదను ఆజ్ఞ అదే కాలములో వచ్చెను.

పదవడును చివరియునైన గొప్ప సిక్కు నాయకుడు లేక పంతిఫ్ గోవింద్ సింగ్ గ్రంథములోని పదవ గ్రంథములో గొప్ప భాగము వ్రాసెను; అనుచరుల గౌరవములో నానక్‌తో సమానమైన స్థానము పొందెను. గోవింద్ సింగ్ క్రింద సిక్కులు సైనిక జాతి స్వభావమును స్థాయిని పొందిరి. మరణమునకు ముందు ఐదుగురు సిక్కులు కలిసి నిలిచినప్పుడు తాను వారి మధ్య ఉండెదనని వాగ్దానము చేసెను.

సిక్కుల దేవాలయములు సాధారణముగా సమతల పైకప్పుగల సాధారణ భవనములు; ఆరాధకులు నిలుచుండి ఆరాధించునంత పెద్దవి. ప్రార్థన స్తుతి రూపములు సరళము. గ్రంథ భాగములు చదువబడును గాని పాడబడును గాని, యాజకుడు ప్రజలను «గ్రంథమును ధ్యానించుడి» అని హెచ్చరించును. భక్తుడైన సిక్కులు ప్రతిదినము ఆరాధించి తమ లేఖన భాగములు చదువుదురు. చివరియు అత్యంత గౌరవింపబడిన పంతిఫ్ గోవింద్ తమను దేవుని ప్రత్యేక కాపులో ఉంచెనని సిక్కులు నమ్ముదురు.

V. సాధువు ఉపమానములలో కొన్ని

సాధువు ప్రసంగములు పశ్చాత్తాపము విశ్వాసము బలిదానము వంటి మూల విషయముల మూలమునకు చేరును. దాదాపు ప్రతి అంశమును ప్రకృతి ఉపమానముతో గాని నిజమైన అనుభవముతో గాని వివరించును. ఈ క్రిందివి ఉదాహరణలు:

వినయము.—చాకలి కులమునకు చెందిన ఒక దరిద్రుడైన భారతీయుడు క్రైస్తవుడైనాడు; అతనిని ఎరిగిన ఒక ఉన్నత కులస్థుడు అతనిలోని గొప్ప మార్పును చూచి విస్మయమొందెను. «నీవు నా ఇల్లు తుడుచుటకు వచ్చెడివాడవు; నీకు విద్య లేదు, అయినను నిన్ను గౌరవింపక మానలేను. నిన్ను మార్చినది ఏమి?»

ఆ చాకలి తనకు వచ్చిన క్రొత్త జీవమును వివరింప ప్రయత్నించెను, అయినను ఉన్నత కులస్థుడు ఇంకను గ్రహింపలేదు. ముఖ్యముగా ఒక సంగతి అతనిని ఆశ్చర్యపరచెను: «నీవు ఇంత మంచివాడవు, అయినను గర్వము లేదు!»

«నేను ఎందుకు గర్వపడవలెను?» అని చాకలి అడిగెను. «క్రీస్తు యెరూషలేములోనికి గాడిదపై ఎక్కి వచ్చినప్పుడు ప్రజలు బట్టలు తెచ్చి దారిపై పరచిరి. అయినను మన ప్రభువు పాదములు వాటిపై నడువలేదు, గాడిద మాత్రమే వాటిపై నడిచెను. గాడిద పాదములకు అట్టి గౌరవము ఎవరు వినియుందురు? క్రీస్తును మోసినందువలననే. ఆయన గాడిదపై ఎక్కుట ముగించిన తరువాత ఆ జంతువు లెక్కలేనిది. అట్లే నేను లెక్కలేనివాడను; నేను క్రీస్తును మోయుచున్నట్లు ఉన్నాను, నీవు గౌరవించునది ఆయననే. ఆయన నన్ను విడిచినయెడల నేను ఏమియు కాను.»

దేవునితో ఐక్యమును దేవునియందు జీవమును.—మన స్వంత అనుభవము నుండి మనము దేవునితో ఐక్యమగుదుము, అయినను మనము అగుదుము కాదు

దేవుడు. చల్లని ఇనుప ముక్కను వేడి అగ్నిలో ఉంచినయెడల అగ్ని దానిలో ఉన్నందున అది మెరయును. అయినను ఇనుము అగ్ని అని గాని అగ్ని ఇనుము అని గాని చెప్పలేము. అట్లే యేసుక్రీస్తులో మన గుర్తింపు నిలుచును; ఆయన మనయందు మనము ఆయనయందు, అయినను మన స్వంత వ్యక్తిత్వముతో.

మరల మనము గాలి పీల్చుదుము, అయినను మనుష్యుడు గాలి కాడు గాలి మనుష్యుడు కాదు. అట్లే ప్రార్థనచే దేవుని పరిశుద్ధాత్మను పీల్చుదుము, అయినను మనము దేవుడము కాము. కొంతకాలము క్రిందట హిమాలయములలో దాటశక్యము కాని పర్వతముచే వేరుపడిన రెండు గ్రామములు చూచితిని. వాటి నడుమ నేరు దూరము గొప్పది కాదు, అయితే చుట్టూ వెళ్లు ప్రయాణము యాత్రికులకు ఒక వారము పట్టెను. ఒక గ్రామములోని ఒక మనుష్యుడు ఈ పర్వతము గుండా సొరంగము త్రవ్వ నిశ్చయించి, అవసరమైనయెడల ప్రాణము ఇచ్చెదనని చెప్పెను. పని మొదలుపెట్టెను, ఆ ప్రయత్నములో నిజముగా ప్రాణము పోగొట్టుకొనెను. ఇది వినినప్పుడు ఈ పర్వతము దేవుని నుండి మనలను దూరము చేయు మన పాపపు గోడవలె ఉన్నదని తలంచితిని. యేసుక్రీస్తు వచ్చి తన ప్రాణము ఇచ్చి జీవముగల మార్గము చేసెను. తన స్వేచ్ఛాచిత్తముతో ప్రాణము ఇచ్చెను; ఆయనను నిరుపాధికముగా రక్షకునిగా అంగీకరించు వారందరికి మార్గము తెరవబడినది.

ఉత్తమ భాగము.—ఒకసారి పర్వతములు దాటుచుండగా ఒక బాలికను కలిసితిని. ఆమె మంచి కుటుంబమునకు చెందినది, తీర్థయాత్రలో ఉండెను, ఆమె బేరి పాదములు రక్తము కారుచుండెను. నా ప్రశ్నకు జవాబుగా చెప్పెను: «విశ్రాంతిని సమాధానమును వెదకుచున్నాను, ఈ తీర్థయాత్ర అంతమునకు ముందు వాటిని పొందుదునని నిరీక్షించుచున్నాను. పొందనియెడల నన్ను నేను ముంచుకొనెదను.» ఆమె నిజముగా తీవ్రముగా ఉన్నదని చూచితిని. జన్మతః క్రైస్తవులై ఈ గొప్ప వరములు ఇంత ప్రయాస లేకుండ పొందినవారు వాటిని ఇంత తక్కువగా లక్ష్యపెట్టుట ఎంత ఆశ్చర్యము, ఈ ధనవంతురాలు ఇల్లు తాను అత్యంత ప్రేమించినదంతయు విడిచి రక్షణ వెదకెను అని తలంచితిని. ఆ తీర్థయాత్రలో సమాధానము దొరకలేదు, అయితే క్రీస్తును గూర్చి చెప్పిన ఒక మిషనరీని కలిసెను. తరువాత ఆమెను చూచితిని; తాను వెదకినదంతయు అంతకంటె ఎక్కువయు పొందితినని చెప్పి ఇంకను అనెను: «మనుష్యులు నన్ను చంపినను చంపనిమ్ము. నన్నుండి ఎన్నడు తీసివేయబడని ఆ ఉత్తమ భాగము పొందితిని.»

మీరు లోకమునకు వెలుగు.—దీపపు వత్తి వెలుగు ప్రకాశించునట్లు కాలి తనను తాను కోల్పోవలెను. వత్తి నూనెకు జ్వాలకు మధ్యను ఉండును. నూనె విస్తారముగా ఉండవచ్చును, అయితే వత్తి లేనియెడల వెలుగు ఉండదు. అట్లే ఇతరులకు వెలుగిచ్చుటకు మనము మనలను బలి ఇచ్చుటకు సిద్ధముగా ఉండవలెను.

మీరు భూమికి ఉప్పు.—ఉప్పు ఉపయోగపడవలెనంటే కరగవలెను. ఎండిన ముద్దగా ఉన్నంతకాలము ఆహారమునకు రుచి ఇయ్యలేదు; కరిగినప్పుడు ప్రతి బియ్యపు గింజకు తగిన రుచి కలిగి ఆహారము మంచిది. అట్లే వ్యక్తిగత క్రైస్తవులు ఎల్లప్పుడు తమను తాము ఇచ్చుచుండవలెను. వారు కనబడకుండా పోయినట్లు నష్టమైనట్లు తోచవచ్చును, అయితే అది నిజము కాదు. తాము తమను ఇచ్చినవారి జీవితములలో వారు జీవించుదురు, వారి ప్రభావము నిలుచును.

క్రీస్తునందు సురక్షితము.—మనము చిన్నవారము, భూమి ఆకర్షణ గొప్పది. అయితే భూమి శక్తి ఎంత బలమైనను, మనము ఏదైనను చేతిలో పట్టుకొనినయెడల భూమి ఆకర్షణ దానిని లాగలేదు. అట్లే మనము క్రీస్తు హస్తములో ఉన్నప్పుడు లౌకిక విషయములకు మనపై శక్తి ఉండదు, ఆయన కాపులో మనము సురక్షితులు.

క్రీస్తులో దేవుడు.—దేవుడు సమస్తములో ఉన్నాడని చెప్పుట హిందువులకు మిక్కిలి ఇష్టము. ఒకసారి దాటవలసిన నదికి వచ్చితిని. దాటించు పడవ లేదు, ఏమి చేయవలెనో ఆలోచించుచు నిలిచితిని. అప్పుడు ఒక మనుష్యుడు గాలి లేని నీటి తోలు సంచిని చూపి, దాటుటకు అదియే ఒక్క మార్గమని చెప్పెను. అట్లు దానిని గాలితో నింపి నేను సురక్షితముగా దాటితిని. అప్పుడు ఈ తలంపు వచ్చెను: నా చుట్టూ గాలి విస్తారముగా ఉన్నను, నీటి సంచి యొక్క ఇరుకు స్థలములో బంధింపబడువరకు అది నా కష్టములో సహాయపడలేకపోయెను. ఆ గాలి నిండిన తోలు పడవ ఆ నది దాటుటకు పనికిరాదని చెప్పుట ఎంత అయుక్తమో, క్రీస్తు అవతారము అవసరము కాదని చెప్పుట అంతే అయుక్తము.

మన నిస్సహాయత.—గుడ్డు పెంకులోని చిన్న కోడిపిల్ల మిక్కిలి ఇరుకైన సంకుచిత లోకములో జీవించును. తల్లి వెచ్చదనమును కాపును ఎల్లప్పుడు పొందుచున్నది, అయితే తల్లిని చూడలేక తెలిసికొనలేక వాటిని ఎరుగదు. రెక్కలు ఉన్నవి, అయితే అవి గట్టిగా మడచబడి ఉపయోగింపలేదు. దేవుడు తన సమృద్ధి జీవములోనికి మనలను పిలుచువరకు మన స్థితి అట్లే.

సమృద్ధి జీవము.—ఒకసారి మిక్కిలి రోగియై మంచము విడిచి లేవలేని ఒక మనుష్యుని ఎరుగుదును. అతని ఇల్లు మండెను, బయటికి రావలెనని ప్రయత్నించెను, అయితే బలము లేదు. బిగ్గరగా కేకలు వేసి తన కొద్ది బలమంతటితో మండు గదినుండి బయటపడుటకు పోరాడెను. అతనికి జీవము ఉండెను, అయితే రక్షించుటకు చాలలేదు, అట్లు కాలి చనిపోయెను. అగ్ని ఆరిపోవుటకు ముందు మరొకడు వచ్చి సమృద్ధి బలము కలిగి దానిని ఆర్పగలిగెను, అయితే రోగిని రక్షించుటకు ఆలస్యమైనది. నేను ఎరిగిన మరొకడు మిక్కిలి రోగియై రుచి జ్ఞానమంతయు పోగొట్టుకొనెను. రుచికరమైన వంటకములు సిద్ధపరచబడెను, అయితే అతడు వాటిని అసహ్యించుకొని తినలేదు, అట్లు మరి మరి బలహీనుడైనాడు. అనేక క్రైస్తవులు ఆత్మీయ విషయముల రుచి పోగొట్టుకొనియున్నారు. వారికి జీవము ఉన్నది, అయితే సమృద్ధి జీవము లేదు. బౌద్ధమతము హిందూమతము అనేక మంచి సంగతులు బోధించును, అయితే ఈ సమృద్ధి జీవము క్రీస్తు మాత్రమే ఇచ్చును; జీవమునకు క్రీస్తు దానమైన ఈ సమృద్ధి జీవమునకు గల భేదము అనుభవముచేనే నిజముగా గ్రహింపబడును.

శ్రమ అవసరము.—పట్టుపురుగు గూడు నుండి బయటపడుటకు పోరాడుచుండెను; అజ్ఞాని ఒకడు అది నొప్పితో పోరాడునట్లు చూచి విడుదల చేయ సహాయపడెను, అయితే కొద్ది కాలములోనే అది రెక్కలు విసిరి చనిపోయెను. సహాయము లేకుండా పోరాడి బయటపడిన ఇతర పట్టుపురుగులు శ్రమపడెను, అయితే క్రొత్త ఉనికి కొరకు చేసిన పోరాటముచే ఎగురుటకు బలమైన రెక్కలతో పూర్ణ జీవములోనికి సౌందర్యములోనికి వచ్చెను.

జీవజలము.—కొంతకాలము క్రిందట కొందరు మనుష్యులు టిబెట్టులో ప్రయాణము చేయుచుండిరి. వారిలో ఒకడు మిక్కిలి దప్పిగొనెను, అయితే నీరు లేదు. వెళ్లుచుండగా ఊబి నేల చుట్టిన కొన్ని మడుగులు కనబడెను; దప్పిగొనినవాడు అక్కడ దప్పి తీర్చుకొన నిశ్చయించెను. దేశ స్వభావము ఎరిగినవారు సురక్షిత స్థలము చేరువరకు ఆగుమని బతిమాలిరి, అయితే అతడు వినకుండా జాగ్రత్తగా ఉందునని చెప్పెను. మడుగువైపు పరుగెత్తి చేతులు నింపుకొని త్రాగ నారంభించెను. హృదయాశ తీరెనని స్నేహితులకు కేకలు వేసెను, మాట్లాడుచుండగానే ఊబిలో మునుగ నారంభించెను. త్వరలోనే సగము పాతిపోయెను, ఎవరును దగ్గరికి వచ్చి లాగ ధైర్యము చేయలేకపోయిరి; తోటివారు నిస్సహాయులై చూచుచుండగా అతడు మునిగి చివరకు కనబడకుండా పోయెను—పాప జీవితపు నీరు త్రాగు అనేకులవలె దుఃఖముగా నశించెను.

నాలుగవ అమెరికా సంచికకు చేర్చిన అనుబంధములు

లోక సువార్త

«ధన్యుడగు దేవుని మహిమగల సువార్త నాకు అప్పగింపబడెను. నన్ను శక్తిమంతుని చేసిన యేసుక్రీస్తునకు కృతజ్ఞుడను, ఎందుకనగా ఆయన నన్ను నమ్మకమైనవాడని ఎంచి పరిచర్యలో ఉంచెను, ... నాలో మొదట యేసుక్రీస్తు సమస్త దీర్ఘశాంతము కనపరచునట్లు, ఇకమీదట ఆయనయందు నిత్యజీవము నమ్ము వారికి నేను నమూనాగా ఉండునట్లు.»—1 తిమోతి 1:11-17.

పశ్చిమమునకు వెళ్లుట.—1919 అంత్యమున సాధువు స్నేహితులలో కొందరు అతడు ఇంగ్లాండుకు ప్రయాణము తలంచుచున్నాడని వినిరి; అయితే 1920 ఆరంభమున అది సమీపమైనదని వారికి వార్త పంపినప్పుడు ఆ వార్త ఆకాశము నుండి పడిన ఉరుమువలె వచ్చెను. ఏర్పాట్లు అంత తొందరపాటుగా ఉండెను గనుక సిద్ధపాటు కొద్దియే చేయబడెను, అనేక స్నేహితులు అతడు బయలుదేరువరకు అతని ప్రణాళికలు ఎరుగలేదు. ఒక కారణము ఏమనగా, సాధువు ప్రకటన లేకుండా పశ్చిమమునకు వెళ్లగోరెను; తనను వెళ్లుమని పిలిచిన దేవుడు విస్తార ఏర్పాట్లు అడ్డగించు సేవా తలుపులను స్వేచ్ఛగా తెరచునట్లు. అతని కోరిక నెరవేరెను; స్నేహితులు ఇంగ్లాండుకు వ్రాయగలిగినప్పటికి అతడు ఆ మార్గముననే ఉండెను.

అనేకులు ఓడ ప్రయాణముల కొరకు ఆతురతతో కాచుకొనుచుండగా సాధువు వెంటనే ఒక స్థానము పొంది మొత్తము క్యాబిన్ ఒంటరిగా పొందెను; అట్లు భక్తికి విశ్రాంతికి ఏకాంతము కలిగెను. బయలుదేరుటకు ముందు దినమున బొంబాయిలో వీడ్కోలు సమావేశము జరిగెను. అక్కడ ఉన్న ఒకడు చెప్పెను,

«అనేక వ్యవహారబుద్ధి స్వభావులకు రహస్యానుభవి తలంపులు అగాధము ... అయితే అతని మాట వినినవారికి ... ఒక నిలువైన ముద్ర మిగులును: క్రీస్తును ముఖాముఖిగా చూచిన ఆత్మ, జీవితములో ఒక్క లక్ష్యమే—క్రీస్తు స్వయము. సత్యమును ఇంత ఆతురతతో వెదకిన సిక్కు బాలుని కథ విని హృదయాంతరము కదలనివారు కొద్దిమందే. పరలోక దర్శనము చూచిన తరువాత పరిశుద్ధ పౌలు దానికి సాక్ష్యమియ్యక మానలేకపోయెను.

«ఇప్పుడు నేను క్రీస్తును గూర్చి తెలిసికొనుట మాత్రమే కాదు; ఆయనను చూచితిని» అని ఇరువదవ శతాబ్ది సాధువు చెప్పును; అతడు కథ చెప్పుచుండగా, ఆతుర ప్రార్థన తరువాత అతనికి కలిగిన విస్మయము నీవు అతనితో అనుభవించెదవు

హఠాత్తుగా క్రీస్తు అతని ఎదుట నిలిచెను.»

సాధువు జనవరి పదునారవ నాడు «సిటీ ఆఫ్ కైరో» ఓడలో బొంబాయి విడిచి, నిర్విఘ్న ప్రయాణము తరువాత ఫిబ్రవరి పదవ నాడు లివర్‌పూలులో దిగెను.

క్వేకరుల మధ్య.—సాధువు ఇంగ్లాండులో తన పని మొదట స్నేహితుల సంఘము కోరికపై మొదలుపెట్టెను: ఉత్తరము నుండి బర్మింగ్‌హాముకు వెళ్లి ప్రిన్సిపల్ హాయ్‌లాండ్ అతిథియైనాడు. స్నేహితుల మిషనరీ శిక్షణ కళాశాల విద్యార్థులతో మాట్లాడుచు ఆంగ్లములోని తన కొద్ది పదజాలము అతనిని సంకోచపరచెను. ఒక విద్యార్థి సాధువు ప్రాయశ్చిత్తమును గూర్చిన తన సందేహములు తొలగించెనని చెప్పెను. తన ప్రభువువలె అతడు వాదించు తెగలకు సిద్ధాంతములకు అటు ఎత్తున జీవించును; ఈ మార్గముననే సాధువు విజ్ఞాపన పశ్చిమమునకు చేరవలెను, ఎందుకనగా విభజించు అభిప్రాయములను బోధలను లక్ష్యపెట్టక అందరిని సేవించుచు, దృశ్య సంఘము ఇంతకాలము పాపముతో నలిగిన లోకమును తన ప్రభువుకు సంపాదించుటకు అడ్డగించిన మనుష్య నిర్మిత భేదములనన్నిటిని అతిక్రమించు క్రీస్తు దర్శనములకు మనుష్యులను నిరంతరము పిలుచుచున్నాడు.

కౌలీ తండ్రుల మధ్య.—భారతములో సాధువు పూనాలోని కౌలీ తండ్రుల నుండి అనేక సానుభూతి దయ అనుభవించెను; వారు ఆక్స్‌ఫర్డులోని తమ సుపీరియర్ తండ్రికి పరిచయ పత్రము ఇచ్చిరి. అట్లు

బర్మింగ్‌హాము నుండి ఆక్స్‌ఫర్డుకు వెళ్లెను; అక్కడను లండనులోను వారి అతిథియైనాడు. ఆక్స్‌ఫర్డులో సువార్తికుడైన సेंट్ జాన్ చర్చిలో ప్రసంగించి, మాన్స్‌ఫీల్డ్ కళాశాలలోను స్త్రీల సోమర్‌విల్ కళాశాలలోను, బాలియల్ కళాశాల ప్రసిద్ధ మంటపములో పూర్తిగా నిండిన పట్టభద్ర విద్యార్థుల సమూహముతోను మాట్లాడెను. లండనుకు వెళ్లి కొద్ది దినములు మిస్టర్ బార్బర్ అతిథియైనాడు; రాజధానిలోని మొదటి ప్రసంగము బ్లాక్‌హీత్ కాంగ్రిగేషనల్ చర్చిలో జరిగెను—అది అనేక కాలము అసమ్మత మిషనరీల కుమారుల పాఠశాలతో సంబంధము కలిగి ఉండెను.

ఆప్పటికి కౌలీ తండ్రులు తమ ఏర్పాట్లు పూర్తి చేసిరి; అతని సమావేశములకు రమ్మని పిలుచు ఒక చిన్న చేతి పత్రిక పంపబడెను, అందులో ఇట్లు వ్రాయబడెను,

«ఆక్స్‌ఫర్డులో అతడు ఇటీవల ప్రసంగించిన సమావేశములలో క్రీస్తునకు అతని పారదర్శక భక్తియు సందేశపు తాజాదనమును సరళతయు గొప్ప ముద్ర వేసెను.»

అయినను ఏర్పాట్లు అంత తొందరపాటుగా ఉండెను గనుక లండను విశాల ప్రాంతములలో అతని కార్యక్రమ వార్త పొందుట కష్టమైనది. తరువాతి కొద్ది దినములు వెస్ట్‌మినిస్టర్‌లోని సెయింట్ మాథ్యూ చర్చికిని ఫ్లీట్ స్ట్రీట్‌లోని సెయింట్ బ్రైడ్ చర్చికిని అనేకులు గుంపులుగా వచ్చిరి. లండను పత్రికలు అతని పనిని వర్ణించెను, అనేకములలో అతని చిత్రము ప్రచురింపబడెను. సెయింట్ బ్రైడ్‌లో ఉన్న ఒకడు సాధువును «ఒక ఉద్దేశమునకు సంపూర్ణపరచబడిన పనిముట్టు» అని చెప్పి ఇంకను అనెను: «నగర చరిత్రలో బహుశా మొదటిసారి దూరపు తూర్పు నుండి ఒక ప్రకటనకుడు పశ్చిమ మతమును తాజాపరచుటకు వచ్చెను. ప్రసంగములో దృశ్యము లేదు, భావోద్వేగ ఒత్తిడి సూచన లేదు, అయితే అంతమున దాదాపు అందరును ప్రార్థనలో మోకరిల్లిరి—ఈ సాధారణ సమాజములలో అసాధారణము—ఫ్లీట్ స్ట్రీట్ రద్దీలోనికి మిక్కిలి గంభీరముగా వెళ్లిరి.»

వెస్ట్‌మినిస్టర్ గెజెట్ అతనిని గూర్చి చెప్పెను:

«అతని చిరునవ్వు బలమైన తూర్పు ముఖమును ప్రకాశింపజేయును; పిల్లలతో విడిచినప్పుడు ఆకర్షణీయ వ్యక్తిత్వమై వారి నమ్మకము వెంటనే గెలుచును. ఈ ఉదయము కౌలీ తండ్రుల చిన్న గదిలోనికి ప్రవేశించినప్పుడు అంత విశేషమైన తూర్పు రూపము నేను ఎన్నడు చూడలేదని తలంచితిని. జుట్టును గడ్డమును నల్లనివి, చర్మము మిక్కిలి స్పష్టమైన ఒలీవ వర్ణము. వస్త్రము భారతీయ సన్యాసి వస్త్రము, పొడవైన పౌరుష ఆకారము ప్రవహించు పైవస్త్రమునకు గౌరవము కలుపును. పాదములపై చెప్పులు; అయినను స్వదేశములో వాటిని విడిచిపెట్టును. «భారతములో మాకు కులములు ఉన్నవి» అని నాకు వివరించెను, «ఉన్నత కులములు నీచ కులములు; క్రైస్తవ్యము స్వీకరించి ఈ తెగకు ఆ తెగకు చెందితినని చెప్పినయెడల ప్రజలు అర్థము చేసికొనరు. అది మరొక కులమని తలంతురు. నేను ఎక్కడికైనను వెళ్లుటకు స్వేచ్ఛగా ఉన్నాను, తెగ అడ్డు లేదు.» ఇంగ్లాండులో తన సూత్రములను అతడు విశేషముగా నెరవేర్చుచున్నాడు. ఫాదర్ బుల్ వంటి ఉన్నత సంఘస్థులును రెవ. సిరిల్ బార్డెస్లీ వంటి సువార్తిక సంఘస్థులును అతని సందర్శనతో కలిసి ఉన్నారు. లండను బిషప్ లండను పరిచారకుల సమావేశమునకు అధ్యక్షత వహించును, అప్పుడు సాధు సుందర్ సింగ్ మాట్లాడును. అదే కాలములో డా. జౌయెట్ కొరకు వెస్ట్‌మినిస్టర్ చాపెల్‌లోను బాప్టిస్టుల కొరకు మెట్రోపాలిటన్ టాబర్నాకిల్‌లోను ప్రసంగించుచున్నాడు. పశ్చిమ ప్రజలకు నిజమైన కాథలిక్ ఆత్మను తూర్పు పెదవుల నుండి బోధించుచున్నాడు.»

బిషపుల మధ్య.—మార్చి తొమ్మిదవ నాడు సాధువు కాంటర్‌బరీ ఆర్చ్‌బిషప్‌తో ఒక గంట సేపు కలిసి మాట్లాడెను; మరునాడు చర్చి

హౌస్, వెస్ట్‌మినిస్టర్‌లో ఇంగ్లాండు సంఘపు సుమారు ఏడు వందల పరిచారకులతో మాట్లాడెను; కాంటర్‌బరీ ఆర్చ్‌బిషప్ ఆరుగురు బిషపులు ఉండిరి. తెగ ఏమియు కాదు క్రీస్తే సమస్తమని ఎంచు ఒకనిని స్వాగతించుటకు సకల అభిప్రాయ సంఘస్థులు కలిసి నిలిచిన మొదటి సందర్భము బహుశా ఇదియే.

వివిధ నియామకములు.—తరువాత సాధువు కేంబ్రిడ్జికి వెళ్లెను; ఆక్స్‌ఫర్డులోవలె ఇతర సమావేశములతోపాటు ట్రినిటీ కళాశాలలో పట్టభద్ర విద్యార్థులకు ఒక సమావేశము నడిపెను. లండనుకు తిరిగి వచ్చి యువజన క్రైస్తవ సంఘము నియామకములు నెరవేర్చి, లండను నగర మిషను వార్షిక సమావేశములోను గ్రేట్ బ్రిటన్ కేంద్ర మిషనరీ సమావేశములోను మాట్లాడి, బ్రైటన్‌కు వెళ్లి అక్కడినుండి పారిస్ సువార్తిక మిషనరీ సంఘ సమావేశమునకు పారిస్‌కు వెళ్లెను.

ఏప్రిల్ మొదటి నాడు వెస్ట్‌మినిస్టర్‌లో డా. జౌయెట్ ప్రసంగ పీఠము అధిష్ఠించెను; అతడు ఈ మాటలతో పరిచయము చేసెను: «క్రైస్తవ పనిలో ఇంత స్పష్టముగా ఆశీర్వదింపబడిన భారతీయ స్వదేశ క్రైస్తవుడు నా ప్రసంగ పీఠము పక్కన ఉండుట నాకు అసాధారణ గౌరవము.»

మరునాడు, మహా శుక్రవారము, చార్లెస్ స్పర్జన్ నామముతో నిత్యము కలిసియుండు మెట్రోపాలిటన్ టాబర్నాకిల్‌లో నిండిన క్రైస్తవ ఉద్యమకారుల సమూహముతో సాధువు మాట్లాడెను. లండను డైలీ క్రానికల్ ఈ సమావేశమును వర్ణించుచు అడుగును: «ఆరు వారముల కొద్ది కాలములో సాధువు మత లోకమును ఇంత స్పష్టముగా గెలుచుకొనినది ఎట్లు? ... ఈ మనుష్యుని శక్తి రహస్యము ఉన్నత ఆదర్శమునకు పూర్ణాత్మ సమర్పణ. ... ఈ యుగపు భౌతికవాద ఆత్మతో మునిగియున్న మన పశ్చిములము ఆత్మీయము యొక్క ఆధిపత్యమునకు నిలుచు ఒకనితో సన్నిహితముగా కలిసినందుకు ఇది నిస్సందేహముగా మంచి సూచన.»

సాధువు స్కాట్లాండులోను ఐర్లాండులోను కొంత పని చేసి, మేలో సాధారణముగా జరుగు గొప్ప సమావేశముల కొరకు లండనుకు తిరిగి వచ్చెను. ఆల్బర్ట్ హాల్‌లో చర్చి మిషనరీ సంఘ సమావేశమున పది వేలమంది వినిరి, అనేకులు ప్రవేశము పొందలేకపోయిరి. లండను మిషనరీ సంఘ సమావేశము అంతే విజయవంతము; డా. గార్వీ అతని ప్రసంగమును «ఉపమానము లేకుండ అతడు వారితో మాట్లాడలేదు» అను మాటలతో వర్ణించెను. «అతని తూర్పు ఉదాహరణలును ఉపమానములును పశ్చిమ శ్రోతలకు ప్రత్యేక ఆకర్షణ కలిగించును.» వినిన ఒక చిన్న శిశువు చెప్పెను: «అతడు యేసువలె ఉపమానములలో మాట్లాడును.»

ఈ సమావేశములన్నిటిలో సాధువుకు అత్యంత ఆసక్తికరమైనది బ్రిటిష్ అండ్ ఫారిన్ బైబిల్ సొసైటీ వార్షిక సమావేశము. క్రైస్తవ జీవితమంతటిలో ఈ గొప్ప సంస్థకు లోతైన ఋణము అనుభవించెను; మాట్లాడుమని కోరినప్పుడు మనుష్యులను క్రీస్తునకు తీసికొనివచ్చు బైబిలు శక్తికి మిక్కిలి సంతోషముతో సాక్ష్యమిచ్చెను. బైబిల్ సొసైటీ గౌరవ జీవిత సభ్యునిగా చేయబడినందుకు మిక్కిలి కృతజ్ఞుడైనాడు.

స్కాట్లాండులో సాధువు ఉనికిని గూర్చి ఆలోచించుచు డా. మాక్‌లీన్ చెప్పును,

«చరిత్ర తనను తాను మరల మరల చూపుట ఆశ్చర్యకరము. క్రైస్తవ్యము మరణము పునరుత్థానము అను అంతులేని చక్రము గుండా వెళ్లును. పూర్వము క్రైస్తవ్యము బుద్ధి కౌశలములకు బంజరు పొలమై నశించెను. సిప్రియన్ టెర్టుల్లియన్ అగస్టీను సంఘములు తుడిచివేయబడెను; కతీడ్రల్‌లు సైనిక శిబిరములుగా మార్చబడెను. అయితే క్రైస్తవ్యము నాశనము కాజాలదు, తూర్పు నుండి మరల వచ్చును. చావు బలిపీఠములపై అగ్ని మరల రాజబెట్టు క్రొత్త అపొస్తలులలో సాధువు బహుశా మొదటివాడు.

«లోకమును జయించుటకు లోకమును ఏమియు కాదని ఎంచవలెను. ఇక్కడ లోకము నుండి ఏమియు అడుగని మనుష్యుడు ఉన్నాడు, సమూహములు అతని పాదముల దగ్గర గుంపులుగా చేరును. మనము మరచిపోతిమి. ... లోకమును విడిచినవారు మాత్రమే దానిని జయింప నిరీక్షింపవచ్చునను పాఠము సంఘము మరల నేర్చుకొనవలెను. సాధు సుందర్ సింగ్ ఈ జీవాధార సత్యమును మన హృదయములపై మన మనస్సాక్షులపై ముద్రించుటకు దేవుడు పంపెనేమో.»

అమెరికాలో.—డా. జౌయెట్ ఇతరులు సాధువును అమెరికా ప్రజలకు పరిచయము చేసిరి. ఆశ్చర్యముగా, అతడు అమెరికాకు వెళ్లుచున్నాడని తెలిసినప్పుడు మంచివారు కొందరు ఫలితమును గూర్చి భయపడిరి. రాష్ట్రములకు అతని పరిచర్య గొప్ప ఆత్మీయ ఉద్దేశము నెరవేర్చుటకంటె కుతూహలము రేపునని నిజముగా నమ్మి, న్యూయార్కులో కొందరు భక్తులు కలిసి ఈ విషయములో దేవుని అధిపాలన కృప కొరకు ప్రార్థించిరి.

సాధువు రాకమునుపు తగిన ఏర్పాట్లు చేయుటకు సమయము లేదు. పాండ్ లైసియమ్ బ్యూరో రాష్ట్రములన్నిటిని కప్పు పూర్ణ కార్యక్రమము ఏర్పాటు చేయుదుమని చెప్పి, వ్యాపారముగా చూచినయెడల రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ కొరకు వారు నడిపినదానికంటె ఇది గొప్ప విజయమగునని అభిప్రాయపడిరి. ప్రాథమిక ప్రకటనలు ప్రచురించిరి, అయితే అది ఏమిటో సాధువు గ్రహించినప్పుడు దానితో ఏమియు పని లేదని నిరాకరించెను. అప్పుడు నేషనల్ బైబిల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ రెండు నెలల కార్యక్రమము ఏర్పాటు చేసెను; అప్పటికి సాధువు ఆస్ట్రేలియాకు వెళ్లవలసి ఉండెను. ఆ కాలములో సగము హార్ట్‌ఫర్డ్ వేదాంత పాఠశాలకు చెందిన మిస్టర్ ఫ్రాంక్ బుక్‌మాన్ సహవాసము అతనికి సంతోషము; తరువాత అతడు వ్రాసెను,

«అతనిని ఇంటర్వ్యూ చేసిన అమెరికా పత్రికా విలేఖరులతో నేను ఏకీభవించుచున్నాను: «మేము చూచిన జీవించు మనుష్యులలో క్రీస్తునకు అత్యంత సమీపము.» ప్రధాన పత్రికలు అతనికి విస్తార స్థలమిచ్చెను. అతని చిత్రములు చలనచిత్రములలో కనబడెను, వివిధ పట్టణములలో ప్రభావవంతులను సాధారణ వర్గములను చేరగలిగెను. అతడు ఆత్మచే బోధింపబడినవాడు, ప్రజలను పరిస్థితులను గ్రహించు మాధ్యమవంటి వరము దాదాపు కలిగి ఉన్నాడు.

«ఈ యుగమునకు అవసరమైన అతీంద్రియ సందేశము అతడు తెచ్చును. మనుష్యులు అతని మాట వినుటకు గుంపులుగా వచ్చిరి గనుక భోజనమునకైనను సమయము లేదు. ఒక సిద్ధపాటు పాఠశాల ప్రధానోపాధ్యాయిని నుండి ఇప్పుడే లేఖ పొందితిని. సాధువు సమావేశము విడిచి వెళ్లుచుండగా ప్రతి బాలుని ముఖముపై వెలుగు తెర ఉండెనని ఆమె చెప్పెను. అమెరికా ఈ వేగము కొనసాగించినయెడల ఏబది సంవత్సరములలో ఆత్మీయ నాయకులు ఉండరని అతడు చెప్పిన మాట నిజము. అమెరికాకు అతనికి ఆచరణీయ సందేశము ఉన్నది.»

హార్ట్‌ఫర్డ్ కాపరులకు వ్రాయుచు బిషప్ బ్రూస్టర్ సాధువు అమెరికా సందర్శనకు గల ముఖ్య కారణములలో ఒకటి చెప్పెను:

«సాధువు నేటి క్రైస్తవ లోకములో విశేషమైన అర్థవంతమైన వ్యక్తి» అని అతడు వ్రాయును. «థియోసఫీ హిందూ రహస్యానుభవము మొదలైనవాటి కొరకు కొన్ని మనస్సు రకములను పట్టుకొనుటకు యూరోపు అమెరికాలకు వచ్చిన అనేక స్వాముల ప్రభావమును ఎదుర్కొనుటకు అతడు ప్రత్యేకముగా ఆతురతగా ఉన్నాడు.»

మే ఇరువది తొమ్మిదవ నాడు సాధువు న్యూయార్కులోని యూనియన్ వేదాంత పాఠశాలలో ఉండెను. తరువాత హార్ట్‌ఫర్డ్, బాల్టిమోర్, పిట్‌స్టన్, ప్రిన్స్‌టన్ విశ్వవిద్యాలయము, బ్రిక్ ప్రెస్బిటేరియన్ చర్చి, మార్బుల్ కాలీజియట్ చర్చి (న్యూయార్కు), బ్రూక్లిన్, ఫిలడెల్ఫియా, బోస్టన్ ఇతర పట్టణములలో నియామకములు. జూన్ ఇరువది ఐదవ నాడు సిల్వర్ బే విద్యార్థి సమావేశమునకు వెళ్లి నాలుగు దినములు ఎనిమిది వందల విద్యార్థులతోను నాయకులతోను మాట్లాడెను. జూలై ఆరంభమున చికాగోలో ఉండి ఐయోవా కాన్సాస్ ఇతర స్థలములకు వెళ్లి చివరకు సాన్ ఫ్రాన్సిస్కో చేరెను; అక్కడ అమెరికాలోని అతని యాత్రయు పనియు ముగిసెను.

ఆస్ట్రేలియాకు వెళ్లు మార్గమున సాధువు హోనలూలు గుండా వెళ్లునని ప్రజలకు తెలుపుటకు మార్కోని తంతి పంపబడెను; ఓడ ఆ రేవులో కొద్ది గంటలు నిలిచినప్పుడు అతడు ఒడ్డునకు వెళ్లి ప్రసంగించెను. అమెరికాలో సాధువు ప్రధాన మత నాయకులలో కొందరిని కలిసెను; వారిలో డా. ఫాస్‌డిక్ డా. రాబర్ట్ స్పీర్ ఉండిరి. ఒక స్థలములో పూర్వపు స్నేహితుడును తోటి సాధువునైనవాని తల్లి శ్రీమతి స్టోక్స్ అతనిని ఆతిథ్యమిచ్చెను.

జూలై ఇరువదవ నాడు సాధువు అమెరికా విడిచి ఆస్ట్రేలియాకు వెళ్లెను.

ఆస్ట్రేలియాలో.—ఓడ హోనలూలులో ఒక దినము నిలిచెను; హవాయి చైనీయులు ఫిలిప్పీనులు జపానీయులు ఆంగ్లేయులు అమెరికావారు నాలుగు వందలమంది సాధువు మాట వినుటకు కూడిరి. ఆగస్టు పదవ నాడు సిడ్నీలో దిగెను; ఒక వారము చర్చిలలోను చాపెల్‌లలోను విశ్వవిద్యాలయ భవనములలోను సమావేశములు నడిపెను. ఒక సమావేశమును గూర్చి ఒక సిడ్నీ పత్రిక చెప్పెను,

«ఆగస్టు పదునేడవ నాడు మంగళవారము ఉదయము సాధువు సెయింట్ ఆండ్రూ కతీడ్రల్ ప్రాంగణములోనికి నడిచి చాప్టర్ హౌస్‌లో ఏడు వందల పరిచారకులతోను ఇతరులతోను మాట్లాడినది ఎన్నడు మరువశక్యము కాదు. పూర్వపు పరిశుద్ధ పట్టణ వీధులలో మన ప్రభువు నడిచినప్పుడు ఎట్లు ఉండెనో అందుకు అత్యంత సమీప భావము అదియే; సాధువు సన్నిధియే క్రీస్తువంటి వాతావరణము తెచ్చెను, ఇరువది నిమిషములు అతడు మాట్లాడుచుండగా ఒక్క శబ్దము లేదు. ఇప్పుడు అతడు స్వదేశమునకు తిరిగి వెళ్లెను, అయితే వెళ్లుటకు ముందు క్రైస్తవ రక్షకుని క్రొత్త దర్శనము మాకు విడిచిపెట్టెను.»

తన ముప్పది ఒకటవ పుట్టినరోజు అడిలైడ్‌లో గడిపెను. మెల్‌బోర్న్‌లో బిషప్ లాంగ్లీ కాంగ్రిగేషనల్ చాపెల్‌లోని సమావేశమునకు అధ్యక్షత వహించెను; ఆ పట్టణములో అసమ్మత ఆరాధన స్థలములో ఆంగ్లికన్ బిషప్ అధ్యక్షత వహించిన లేక పాల్గొనిన మొదటి సందర్భము ఇదియే అని సాధువుకు చెప్పబడెను. అతడు పిలిచిన ఆస్ట్రేలియా పట్టణములన్నిటిలో వివిధ విశ్వాసులు తమ భేదములు మరచి హృదయపూర్వక స్వాగతము ఇచ్చుటకు ఏకమైరి.

పెర్త్‌లో సాధువును బలవంతముగా ఓడ నుండి దింపిరి, తరువాతి ఓడలో వెళ్లునట్లు ఏర్పాటు చేయవలసి వచ్చెను. పెర్త్ ఆర్చ్‌బిషప్ అధ్యక్షత వహించిన కతీడ్రల్ విక్టోరియా హాల్ సమావేశములు మిక్కిలి పెద్దవి. గుంపులను పట్టునంత పెద్ద భవనము లేదు; మిగులు సమావేశములు వెంటనే జరుగవలసి వచ్చెను గనుక వరుసగా రెండు మార్లు ప్రసంగింపవలసి వచ్చెను.

సెప్టెంబరు ఇరువది ఐదవ నాడు సాధువు బొంబాయిలో దిగెను. ఓడ కొలంబోలో నిలిచెను, అక్కడ ఒక సమావేశములో మాట్లాడెను, అయితే మరింత పని కొరకు ఉండుమను ఆతుర ఆహ్వానము నిరాకరించెను.

భారతమును విశ్రాంతియు.—గొప్ప సమావేశములలో అనేకమార్లు మాట్లాడవలసి వచ్చినను సాధువు గుంపులను ప్రేమించువాడు కాడు; కాబట్టి తరువాతి సంవత్సరముల ప్రసిద్ధి అతనికి పరీక్షయైనది. దీనినిబట్టియు విశ్రాంతి అవసరమునుబట్టియు సిలోనులోని స్నేహితులను నిరాశపరచవలసి వచ్చెను; అక్కడ నిలిచినయెడల దక్షిణ భారతము గుండా కూడా యాత్ర చేసి 1918 అనుభవములు మరల జరుగును. కాబట్టి బొంబాయికి ప్రయాణము కొనసాగించి వెంటనే ప్రార్థనా నిశ్శబ్దమును ధ్యానమును కొరకు సుబాతుకు వెళ్లెను.

శీతాకాల పరిచర్యకు బయలుదేరుటకు ముందు విశ్రాంతి కాలములో రెండు వందలకు పైగా లేఖలు వ్రాసెను. సంవత్సరము మిగిలిన భాగము సంయుక్త ప్రాంతములు చోటా నాగ్‌పూర్ బెంగాలు పంజాబులలో పట్టణముల గ్రామముల సమావేశముల మహాసభలలో సువార్తిక పనిలో గడిపెను.

1921 ఆరంభ నెలలు «మక్తబ్ ఇ మసీహ్» లేక «క్రీస్తు పాఠశాల» అను గ్రంథము వ్రాయుటలో గడిపెను. ప్రతి అధ్యాయము «దేవుని సన్నిధి ప్రత్యక్షము», «పాపమును రక్షణయు», «ప్రార్థన», «సేవ», «సిలువయు శ్రమ రహస్యమును», «పరలోకమును

నరకము» వంటి అత్యవసర విషయములను పట్టెను; తన ప్రసంగమువలె ఇది, అతడు చెప్పినట్లు, «ఉపమాన భాషలో వ్రాయబడెను.»

టిబెట్టుకు బయలుదేరుటవలన ప్రూఫులు సరిచేయబడలేదు; 1921 అంత్యమునకు గ్రంథము ప్రత్యక్షమైనది, అప్పుడు ఉర్దూ రోమన్-ఉర్దూ హిందీలలో మూడు వేరు సంచికలు ప్రచురింపబడెను. భారతములోను ఇంగ్లాండులోను ఆంగ్ల అనువాదము ఈ గ్రంథమును ఆంగ్లభాషికులందరికి అందించును.

గ్రంథము పూర్తి తరువాత సాధు సుందర్ సింగ్ ఉత్తర భారతములో సువార్తిక యాత్ర చేసి, మేలో ఖాందేష్‌లో గొప్ప క్రైస్తవ మేళాలో ప్రసంగించెను; టిబెట్టుకు బయలుదేరుటకు ముందు ఇది దాదాపు అతని చివరి పని.

టిబెట్టు, 1921.—టిబెట్టులోని అతని పని యొక్క ఈ భాగ వృత్తాంతము సాధువు స్వయముగా తిరిగి వచ్చిన వెంటనే ఆంగ్లములో వ్రాసెను, ఇప్పుడు మొదటిసారి ప్రకటింపబడుచున్నది: «మే ఆరంభమున కోట్‌గఢ్ నుండి సిమ్లా సుబాతు మార్గమున టిబెట్టుకు బయలుదేరితిమి. కోట్‌గఢ్ నుండి టిబెట్టు దాదాపు నూట ఏబది మైళ్లు. కులులో యాత్రికులలోను మార్గముననున్న గ్రామ ప్రజలలోను సువార్త ప్రకటించుటకును సువార్త భాగములు పంచుటకును మంచి అవకాశములు కలిగెను.

«కులు ప్రాంతములలో కొన్ని వేడి నీటి ఊటలు ఉన్నవి; కొన్ని స్నానమునకు మంచివి, కొన్ని అతి వేడిగా నీరు ఎల్లప్పుడు మరుగుచుండును. యాత్రికులు తరచుగా బియ్యమును బట్టలలో కట్టి ఉడికించుదురు, పదునైదు నిమిషములలో అన్నము ఉడుకును. ఒకసారి ఒక బాలుడు ఈ మరుగు ఊటలలో పడెను, కొద్ది నిమిషములలో చనిపోయినవాడుగా తీయబడెను.

ప్రమాదకర కనుమ.—«సిమ్లాకు దాదాపు నూట అరువది మైళ్లు రోటాంగ్ కనుమ, సుమారు పదునాలుగు వేల అడుగుల ఎత్తు. అది మిక్కిలి ప్రమాదకర కనుమ; యాత్రికులు మే పదిహేనవ తేదీకి ముందు దానిని దాటరు. మంచువలన సంవత్సరములో ఏడు నెలలు దారి మూయబడును; మధ్యాహ్నము పన్నెండు గంటల తరువాత భయంకర గాలి వీచి యాత్రికులను కొండచరియ నుండి లోతైన లోయలోనికి త్రోయును. వందల మనుష్యులును జంతువులును ఇక్కడ ప్రాణము పోగొట్టుకొనిరి. ఇక్కడినుండి కొద్ది మైళ్లు పంజాబు ఐదు గొప్ప నదులలో ఒకటైన బ్యాస్ నదీ మూలము. వేదములు సంకలనము చేసిన హిందూ సాధువు ఈ స్థలము సమీపమున గుహలో అనేక సంవత్సరములు ప్రార్థన ధ్యానములలో గడిపెనని చెప్పుదురు.

«మే ముప్పదవ నాడు ఈ కనుమ దాటుటలో అనేక కష్టములు పడితిమి. మంచు కురిసెను మిక్కిలి చల్లగా ఉండెను, దాటుచుండగా మంచు కురియుచుండెను. తీవ్ర గాలి ప్రభావము నొప్పికరము, చర్మము ఒలిచిపోయెను; అయితే దేవునికి స్తోత్రము, ప్రాణనష్టము లేకుండా దాటితిమి. ఇక్కడ మంచు జారుటలు చెడ్డవి. ఒకసారి మొత్తము గ్రామము పాతిపోయెను, ఒక్క ప్రాణమైనను రక్షింపబడలేదు. కనుమ దాటిన తరువాత ఖాక్‌సర్ చేరితిమి, సిస్సు గంధాల్ ఇతర గ్రామములలో ప్రకటించి, టిబెట్టు సమీపముననున్న మూడు మొరావియన్ మిషను స్థానములలో ఒకటైన క్యేలాంగ్ చేరితిమి. ఈ స్థలములో దాదాపు నలువది లడాఖీ టిబెట్టు క్రైస్తవులు ఉన్నారు; సిమ్లాకు సుమారు రెండు వందల మైళ్లు ఆవల, అయితే యుద్ధము నుండి యూరోపు మిషనరీ లేడు. సుమారు ముప్పది మందితో మంచి సమావేశము జరిగెను.

తరచుగా శ్రమలలో.—«నేను నా ఇద్దరు తోటివారితో—వారిలో ఒకడు టిబెట్టు క్రైస్తవుడు—ఇప్పుడు వేరు మార్గమున టిబెట్టులోనికి ప్రవేశించితిని. పశ్చిమ టిబెట్టులో సువార్త ప్రకటించుటకు మంచి అవకాశములు దొరికెను, అనేక వందల సువార్త భాగములు ట్రాక్టులు పంచితిమి. చుప్రాంగ్ గ్నానామా రుఖ్‌షక్ సహా ముప్పది ఏడు పట్టణములు గ్రామములు సందర్శించితిమి. కొందరు లామాలు మాకు విరోధులైనను గ్రామ ప్రజలు సంతోషముతో వినిరి. కొన్ని మఠములు గుహలు కూడా సందర్శించితిమి; సన్యాసులు తపస్వులు మేమిచ్చిన లేఖనములు చదువుదుమని వాగ్దానము చేసిరి, అయితే పదునైదు నిమిషములకంటె ఎక్కువ మాట్లాడుట వారికి ఇష్టము లేదు.

తరచుగా ప్రమాదములలో.—«టిబెట్టులో ప్రయాణము సురక్షితము సులభము కాదు. దారులు అసలు లేవు, జనసాంద్రత మిక్కిలి తక్కువ. అరువది డెబ్బది మైళ్లు వెళ్లినను ఒక్క గ్రామము కనబడకపోవచ్చును; ఈ అరణ్యములలో నివసించువారు గుడారములలో గుహలలో నిద్రించి దోపిడితో జీవించు జిప్సీలు మాత్రమే. తోడేళ్లు అడవి యాక్‌లు కూడా ఉన్నవి, ఈ ఎడారి స్థలములు దాటుచు అనేకులు ప్రాణము పోగొట్టుకొనిరి. ఒకనాడు నేను తోటివారికంటె ముందు ఉండగా అడవి యాక్ నావైపు పరుగెత్తుచుండుట చూచితిని. దురదృష్టవశాత్తు ఎక్కుటకు వృక్షము లేదు, అయితే సమీపమున పెద్ద రాయి ఉండెను; పరుగెత్తి ఎక్కి దానిపై కూర్చుంటిని. ఆ కోపముగల జంతువు రాయి చుట్టూ పరుగెత్త నారంభించెను, అయితే నేను సురక్షితుడను; ఈ ఆశ్రయమునకు దేవునికి స్తోత్రము చెప్పుచు ప్రార్థించ నారంభించితిని. యుగయుగముల రాతిని గూర్చి తలంచుచు హృదయములో అద్భుత సమాధానము పొందితిని. స్నేహితులు దూరము నుండి యాక్‌ను చూచి కేకలు వేసిరి; ఆ శబ్దము విని జిప్సీలు గుడారముల నుండి గుహల నుండి వచ్చి రాళ్లతో యాక్‌ను తరిమివేసిరి. జిప్సీలతో రాత్రి గడుప నిశ్చయించితిమి; అయితే ఇప్పుడు మరొక ప్రమాదము, ఎందుకనగా అడవి ప్రజలు అడవి జంతువులకంటె ప్రమాదకరులు. ఈ దొంగలు బలవంతముగా మా దగ్గరనుండి సమస్తము తీసికొనిరి, అయితే దేవునికి స్తోత్రము, ప్రాణములు తీయలేదు. నేను వారితో చెప్పితిని: «మీరు మా దగ్గరనుండి సమస్తము తీసికొంటిరి, అయితే మేము మీకు ఇంకను ఇచ్చునది ఉన్నది,» అని ప్రకటింప నారంభించితిని. వారు విని మిక్కిలి కదిలిరి; పరిశుద్ధాత్మ వారి హృదయములలో పని చేయ నారంభించెను. మమ్మును దోచుకొనినందుకు క్షమించుమని అడిగి తీసికొనినదంతయు తిరిగి ఇచ్చిరి.

«ఇప్పుడు మరొక కష్టము. జిప్సీలు పాలు చక్కెరకు బదులు ఉప్పు వెన్నతో టీ సిద్ధపరచిరి; వారిలో ఒకడు నాకు గిన్నెలో పోయ నారంభించినప్పుడు ముందు గిన్నె కడుగనిమ్మని అడిగితిని. అతడు జవాబిచ్చెను: «ఇది ఎట్లు కాగలదు? నీవు మా గౌరవ అతిథివి, నీవు గిన్నె శుద్ధి చేయుట మేము ఒప్పుకొనము; నేను నీ కొరకు చేసెదను.» అతడు కనీసము ఆరు అంగుళముల పొడవుగల నాలుక చాచి గిన్నె లోపల నాక నారంభించెను. అతని నాలుక గిన్నె అడుగు చేరునంత పొడవు. పూర్తి చేసిన తరువాత టీ నింపెను; అప్పుడు నేను గిన్నె కడిగి టీ పారవేసితిని. ఇది చూచి అతడు మిక్కిలి ఆశ్చర్యపడెను; నా టిబెట్టు తోటివాడు భారతీయులు భోజనమునకు ముందు చేతులు పాత్రలు కడుగుట ఆచారమని వివరించెను. జిప్సీ అది మిక్కిలి మూఢపు పని అని చెప్పెను, ఎందుకనగా అట్లయినయెడల కడుపు ప్రతిదినము కడుగవలెను.

«తరువాత సింపా లేక వేయించిన యవల పిండితో టీ త్రాగి, ప్రార్థన తరువాత నిద్రించితిమి, ఎందుకనగా మిక్కిలి అలసియుంటిమి. మరునాడు ఉదయము మా రక్షకుని గూర్చి మరింత చెప్పి వారితో ప్రార్థించి, ముప్పది మైళ్ల దూరముననున్న గ్రామమునకు ప్రయాణము కొనసాగించితిమి.»

లోక సువార్త సంఖ్య 2.—టిబెట్టు నుండి తిరిగి వచ్చిన తరువాత సాధువు 1921 శీతాకాలము పంజాబు సంయుక్త ప్రాంతములలో సువార్తిక యాత్రలలో గడిపెను. పశ్చిమమునకు మరల సందర్శన సిద్ధపాటుకును శిక్షణ పొందుచున్న ఇద్దరు యువ సాధువుల సహాయ నిర్దేశమునకును కొన్ని సందర్శనములు కూడా చేయవలసి వచ్చెను.

1920లో ఇంగ్లాండు అమెరికా ఆస్ట్రేలియాల గుండా సాధు సుందర్ సింగ్ కొంత తొందరపాటు యాత్ర 1922లో మరల పశ్చిమమునకు తీసికొనిపోయెను. అట్లు సంవత్సరాదిన సాధు సుందర్ సింగ్ చివరి ఏర్పాట్లు చేయుటకు బొంబాయి చేరెను. ఐరోపాతోపాటు ఐగుప్తు పాలస్తీనాలకు పాస్‌పోర్టులు ఇయ్యబడినందుకు అతనికి అపార సంతోషము; ఈ దేశములలో సర్ విలియమ్ విల్‌కాక్స్, కె.సి.ఎమ్.జి., అతిథిగా ఉండుమను ఆహ్వానము సాధువు సంతోషము పూర్తి చేసెను. బయలుదేరుటకు ముందు అడవిలో మహాత్మా గాంధీతో రెండు దినములు గడుపుమను ఆహ్వానము అంగీకరించుటకు సమయము కలిగెను (రాజకీయ అర్థము లేని సందర్శనము). జనవరి ఇరువది ఎనిమిదవ నాడు ఎస్.ఎస్. కాలెడోనియాలో ఎక్కి, పోర్ట్ సైద్ వద్ద ఓడ దిగి వెంటనే పాలస్తీనాకు దాటెను.

పరిశుద్ధ దేశములో.—క్రైస్తవ జీవితములో పదునారు సంవత్సరముల హృదయాశ ఇప్పుడు నెరవేరెను; మనుష్యకుమారుని పాదముద్రలలో నడుచుచు సాధువు ఏ గొప్ప అనుభవములు పొందెనో ఎవరు చెప్పగలరు! స్థలము నుండి స్థలమునకు వెళ్లుచుండగా తన ప్రభువు వ్రాయబడిన వృత్తాంతముల ప్రతి వివరము మనస్సులో ప్రవహించెను. పరాయి క్రూర పాలన క్రింద శతాబ్దముల మార్పులు, ఇక్కడనే తన ప్రభువు జీవించి పనిచేసి శ్రమపడి చనిపోయి మరణముపై జయముతో లేచెనను గొప్ప వాస్తవమును అతనికి మార్చలేదు. ప్రతి దృశ్యమును సూక్ష్మ ఆత్మీయ వాతావరణము ఆవరించెను గనుక అతని ఆత్మ ఆనందముతోను స్తుతి ప్రార్థన ఆత్మతోను నిండెను.

ఒలీవ కొండపైను గెత్సెమనే తోటలోను గంటలు ప్రార్థనలో గడిపెను; అందులో సాధువు గొప్ప పునఃప్రతిష్ఠ అనుభవించెను; క్రీస్తు స్వయముగా అక్కడ నిలిచి శిష్యులతో చెప్పినట్లు అతనితో మాట్లాడినట్లు తోచెను: «మీకు సమాధానము కలుగును గాక; తండ్రి నన్ను పంపినట్లు నేనును మిమ్మును పంపుచున్నాను»; మోకాళ్ల నుండి లేచి సర్వలోకమునకు సాక్షిగా పంపబడుచున్నాడని తెలిసికొనెను.

ఈ అద్భుత దినములన్నిటిలో యెరూషలేము నుండి బేతనియ, యెరికో, చనిపోయిన సముద్రము, యొర్దాను నది (అందు స్నానము చేసెను), బేత్లెహేము, హెబ్రోను, రామా, బేతేలు, నజరేతు, తిబేరియ, మగ్దలా, కపెర్నహూము, గలిలయ సముద్రము ఇతర పరిశుద్ధ స్థలముల గుండా వెళ్లుచు, సాధువు క్రీస్తు వ్యక్తిగత సన్నిధిని ఎల్లప్పుడు తీవ్రముగా అనుభవించెను. «నేను ఎక్కడికి వెళ్లినను ఆయన ఎల్లప్పుడు నాతో ఉన్నాడు; నా కుడి చేతివైపు నాతో నడుచుచున్నాడు.»

యెరూషలేము కతీడ్రల్‌లో ప్రసంగించి ఇతర ఆరాధనలలో మాట్లాడి కైరోకు వెళ్లెను; అక్కడ అమెరికా చర్చిలోను పాత కైరోలో కోప్టిక్ క్రైస్తవులతోను ప్రసంగించెను. పిరమిడ్లు సందర్శించెను; ఐగుప్తుకు పారిపోయిన తరువాత యేసు నివసించిన ఇంటి స్థలమని భావింపబడు చర్చికి తీసికొనిపోబడెను.

వచ్చు ఆదివారము సాధువు మార్సేల్స్‌లో ప్రసంగించి, అక్కడినుండి స్విట్జర్లాండుకు వెళ్లి తన జీవితములో అత్యంత కఠిన యాత్ర మొదలుపెట్టెను.

స్విట్జర్లాండులో.—సాధువు ఫిబ్రవరి ఇరువది ఏడవ నాడు లోజాన్ చేరెను; మరునాడు బియెన్ అను పట్టణములో పని మొదలుపెట్టెను, అక్కడ గొప్ప సమావేశము జరిగెను. అయితే సంఖ్యలో ఇది మరునాడు తవాన్స్‌లోని బహిరంగ సమావేశముచే మించబడెను. చుట్టుప్రక్కల గ్రామములనుండి మూడు వేలకు పైగా ప్రజలు వచ్చిరి. మంచి స్థానము పొందుటకు అనేకులు చెట్లు ఎక్కిరి; అంతమున కొందరు చెప్పిరి: «ఇది క్రొత్త మతము, అయినను అదే రక్షకుని గూర్చినది.» మరునాడు మంచు కురియ నారంభించెను, అయినను అది ప్రజలను అడ్డగింపలేదు; దూరము సమీపము నుండి మంచు పర్వతముల మధ్యనున్న గ్రామములో గొప్ప గుంపుగా కూడి, పాత కథను క్రొత్త విధముగా మరల వినుటకు వచ్చిరి.

జెనీవాలో సాధు సుందర్ సింగ్ జాతుల సమాఖ్య సమావేశములు జరిగిన సంస్కరణ మంటపములో రెండు మార్లు ప్రసంగించెను; అది పెద్ద భవనమైనను వేలమంది వచ్చిరి, అనేకులు త్రిప్పివేయబడిరి. పరిచారకులకు ప్రత్యేక సమావేశములో రెండు వందలకు పైగా ప్రకటనకులు వినుటకు కూడిరి. జెనీవా నుండి న్యూషాటెల్‌కు వెళ్లెను; అక్కడ పది వేలమంది అతని సందేశము వినుటకు వచ్చిరని అంచనా, అనేక మారుమనస్సులు జరిగినట్లు కనబడును. ఇతర పట్టణములు సందర్శించిన తరువాత జర్మన్ స్విట్జర్లాండులోనికి ప్రవేశించి బాసెల్ బెర్న్ థున్ జ్యూరిక్ సెయింట్ గాల్ ఇతర పట్టణములలో ప్రసంగించెను; మార్చి ఇరువది తొమ్మిదవ నాడు ఆ దేశములోని భారమైన కార్యక్రమము పూర్తి చేసెను.

జర్మనీలో.—స్విట్జర్లాండు నుండి జర్మనీలోనికి వెళ్లుచు సాధువు వ్రాసెను: «నిన్న నేను సంస్కరణ పుట్టిన స్థలమైన విటెన్‌బర్గ్‌కు వెళ్లితిని. మార్టిన్ లూథర్ నివసించిన ఇల్లు, అతడు ప్రసంగించిన చర్చి చూచితిని. చర్చి తలుపుపై సంస్కరణను గూర్చి తొంభై ఐదు అంశములు వ్రాసెను, అదే పాత చర్చిలో అతడు పాతిపెట్టబడెను. ఈ సాయంకాలము నేను ఆ చర్చిలో మాట్లాడుచున్నాను.» ఆ ప్రాచీన పట్టణములో వేదాంత విద్యార్థులతోను ఆచార్యులతోను కూడా మాట్లాడెను.

హాల్లెలో జర్మనీలోని సకల గొప్ప మిషనరీ సంస్థల ప్రతినిధులను సమావేశములో కలిసి వారితో మాట్లాడెను; లీప్‌జిగ్‌లో ఇతర సమావేశములతోపాటు విశ్వవిద్యాలయములో ఆచార్యులతోను విద్యార్థులతోను ప్రసంగించెను. హాంబర్గ్ బెర్లిన్ కీల్ ఇతర పట్టణములలో ప్రసంగించెను; అత్యవసర లేఖలు వ్రాయుటకైనను సమయము లేదు, అయితే సమావేశములు «మిక్కిలి పెద్దవియు ఆశీర్వదింపబడినవియు» అని వర్ణించెను.

స్వీడనులో.—ఏప్రిల్ పదుమూడవ నాడు తైరింగె చేరి ఒక నెల కఠిన ప్రయాణమును నిరంతర పనిని మొదలుపెట్టెను; ఇది దేశమంతటనున్న పట్టణముల గ్రామములకు మరల విశాల కార్యక్రమము కప్పెను. మార్గమున కోపెన్‌హాగన్‌లో కొద్ది కాలము గడిపి అక్కడి బిషప్‌తో ఉదయ భోజనము చేసెను. హెల్సింగ్‌బోర్గ్ లుండ్ ఇతర స్థలములలో గొప్ప సమావేశములలో మాట్లాడిన తరువాత సాధువు ఉప్సాలాకు వెళ్లి ఆర్చ్‌బిషప్ అతిథియైనాడు; అతడు కతీడ్రల్‌లోను విశ్వవిద్యాలయములోను ఇతర స్థలములలోను అతనికి అనువదించెను. సాధువు రాకమునుపే ఉప్సాలా ఆర్చ్‌బిషప్ «లూథర్ అండ్ సుందర్ సింగ్» అను గ్రంథము వ్రాయుట పూర్తి చేసెను; స్వీడనువారందరు మిక్కిలి గౌరవించు వాని పేరుతో సుందర్ సింగ్ పేరు కలుపబడినందుకు దేశ ప్రజలలో కొంత ఆశ్చర్యము కలిగెను. «ఒక భారతీయ ఆత్మలో క్రైస్తవ రహస్యానుభవము» అను విషయముపై ఇంటర్నేషనల్ రివ్యూ ఆఫ్ మిషన్స్‌లో ఆర్చ్‌బిషప్ వ్రాసిన వ్యాసము నుండి కొన్ని గర్భిత వాక్యములు ఈ గ్రంథము అంత్యములో ఉన్నవి.

స్టాక్‌హోమ్ పట్టణము నుండి సాధువు అనేక చిన్న స్థలములు సందర్శించెను. «ఈ దేశపు సుందర గ్రామములలో మాట్లాడుచున్నాను, డెబ్బది మైళ్ల నుండి ప్రజలు సమావేశములకు వచ్చుదురు.» ఆ సమావేశములలో ఉన్నవారి లేఖలు చెప్పును: అతని మాట వినగోరు అనేకులను ప్రసంగ స్థలములకు తీసికొనిపోవుటకు ప్రత్యేక రైళ్లు నడపవలసి వచ్చెను; ఒక రచయిత చెప్పును: «ఇట్టి కాలములు మేము ఇదివరకు చూడలేదు.» స్టాక్‌హోమ్‌లోను చిన్న పట్టణములలోను అతి పెద్ద భవనములు గుంపులను పట్టలేకపోయెను; తరచుగా ప్రజలు కొన్ని గంటలు ముందే వచ్చి, కొన్నిసార్లు చెడు వాతావరణములో, సమావేశములు మొదలగువరకు ఓపికతో నిలిచిరి.

స్విట్జర్లాండులోను స్వీడనులోను తమ జీవితములలో దేవునికి భాగము ఇయ్యని అనేకులు సాధువు పరిచర్య క్రింద క్రీస్తునకు తమను తాము అప్పగించిరి; నిర్లక్ష్య ప్రజలలో ఆత్మీయ జీవిత పునరుజ్జీవనము మాత్రమే కాక, సకల జాతుల అవసరములను తీర్చు సువార్త శక్తిని గూర్చి అనేకుల హృదయములలో క్రొత్త విశ్వాసము పుట్టెను. దీని ఫలితముగా మిషనరీ పనికి ఇవ్వుట మానిన అనేకులు మరల ఇచ్చిరి; క్రీస్తు కొద్దిగా తెలిసిన ఇతర దేశములలోని ఆత్మలకు సువార్త తీసికొనిపోవుటకు మరి కొందరు దైవ పిలుపు వినిరి.

రష్యా కామ్టెస్ డి కోర్ఫ్ నమోదు చేయును: «విను భాగ్యము మాకు కలిగిన సాధువు శక్తిగల సందేశములు రష్యనులోనికి అనువదింపబడి అనేకులకు ఆశీర్వాదమైనవి. ప్రతిదినము అతని కొరకు ప్రార్థించుచున్నాము, మోకాళ్లపై అతనిని ఎక్కడికైనను వెంబడించెదము.»

నార్వే డెన్మార్కు హాలండులలో.—స్వీడను నుండి సాధువు నార్వేకు వెళ్లెను, అయితే సమయము తక్కువగా ఉండుటచే ఆ దేశమునకు పది దినములు మాత్రమే ఇయ్యగలిగెను. రాజధానికి సుమారు అరువది మైళ్లు ఉత్తరముననున్న హుర్దాల్‌కు వెళ్లి అక్కడ గొప్ప సమావేశము నడిపెను. క్రిస్టియానియాలో అనేక సమావేశములు నడిపెను; వాటిలో ఒకటి విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులకు మాత్రమే. ఈ పట్టణములోని గొప్ప సమావేశములలో ఒకదానిలో మూడు వేలకు పైగా నిశ్శ్వాసముతో అతని ప్రసంగము వినిరి. ఇతర స్థలములు సందర్శించిన తరువాత మే ఇరువది నాలుగవ నాడు డెన్మార్కుకు బయలుదేరెను.

ఇంతకు ముందే సాధువు పరభాషలో నిరంతరము మాట్లాడుటవలనను అనేక ప్రయాణములవలనను పూర్తి అపరిచిత పరిసరములవలనను మెదడును శరీరమును మిక్కిలి అలసట అనుభవించుచుండెను. 1918లో దక్షిణ భారతములోవలె ఎవరును అతడు అలసినాడనిగాని విశ్రాంతి అవసరమనిగాని గ్రహింపనట్లు తోచెను; ప్రజల భాషలవలె అపరిచితమైన వాతావరణములో దీర్ఘమైన ఎడతెగని శ్రమ అతని ఆత్మను క్షీణింపజేసెను. శరీర విశ్రాంతి మాత్రమే కాక, అతని ఉనికి ఊపిరియు శక్తి ఊటయునైన నిశ్శబ్ద ధ్యాన ప్రార్థన కాలములు కోరెను. అవసరము అంత పట్టుదలగా ఉండెను గనుక చిరకాలము వాగ్దానము చేసిన కెస్‌విక్ సందర్శన తప్ప ఇంగ్లాండు నుండి వచ్చిన విన్నపములన్నియు రద్దు చేయబడెను లేక నిరాకరింపబడెను. ఫిన్లాండు రష్యా ఇటలీ గ్రీసు పోర్చుగల్ సెర్వియా రొమేనియా పశ్చిమ ఇండీస్ అమెరికా న్యూజిలాండ్ నుండి వచ్చిన పట్టుదల పిలుపులు కూడా నిరాకరింపబడెను; కెస్‌విక్ మహాసభ తరువాత వెంటనే భారతమునకు తిరిగి రావడము ఏర్పాటు చేయబడెను.

డెన్మార్కు చేరి సాధువు కోపెన్‌హాగన్‌లో మూడు దినములు గడిపెను; అనేక సమావేశములలో మాట్లాడుటతోపాటు రాజు నగరిలో రష్యా వితంతు చక్రవర్తిని సందర్శించుమని పిలుపు పొందెను, మే ఇరువది ఏడవ నాడు ఈ విశేష సమావేశము జరిగెను. అంతమున సాధువు వెళ్లుటకు లేచినప్పుడు ఆమె ఇంపీరియల్ మహారాణి తనను ఆశీర్వదించుమని కోరెను. వినయముతో అతడు జవాబిచ్చెను: తాను ఎవరినైనను ఆశీర్వదించుటకు యోగ్యుడు కాడు, ఎందుకనగా ఈ చేతులు ఒకసారి లేఖనములు చింపివేసెను; ఆయన గ్రుచ్చబడిన హస్తము మాత్రమే ఆమెను ఎవరినైనను ఆశీర్వదింపగలదు.

తరువాత లీసెలుండ్ ఓడెన్సె ఆర్హూస్ హెర్నింగ్ టింగ్‌లెవ్‌లకు వెళ్లెను. స్లాగెల్సె అను స్థలములో గుంపులు అంత గొప్పవి గనుక పెద్ద తోటలో సమావేశము జరుగవలసి వచ్చెను; అక్కడ వందలమంది మొదలగుటకు ముందు గంటలు నిలిచిరి. అనేకులు చెట్లు ఎక్కిరి చుట్టుప్రక్కల ఇండ్ల పైకప్పులపై కూర్చుండిరి; సాధువు మనుష్యులను రక్షించు క్రీస్తు శక్తికి సాక్ష్యమిచ్చుచు తన అనుభవములు చెప్పుచుండగా, వినిన వారిలో అనేకుల ముఖములపై కన్నీళ్లు లక్ష్యము లేకుండా ప్రవహించెను.

డెనిష్ కెస్‌విక్ అయిన నైబోర్గ్‌లో అదే జరిగెను; తన ప్రభువును సమస్తమునకంటె ప్రేమించు ఒకని వ్యక్తిగత సాక్ష్యమునకు ప్రత్యుత్తరముగా కూడిన గుంపులపై నిశ్శబ్ద భావోద్వేగపు లోతైన అలలు దాటెను.

జూన్ రెండవ నాడు హెర్నింగ్‌లో అపార బహిరంగ సమావేశము జరిగెను; నాలుగు సంవత్సరముల క్రిందట ఉత్తర తిరువాంకూరులో సిరియన్ మహాసభలో తాను మాట్లాడినది సాధువు మనస్సునకు స్పష్టముగా జ్ఞాపకము వచ్చెను. దూరము సమీపము నుండి పదునైదు వేలకు పైగా ప్రజలు గొప్ప నిశ్శబ్దములో దేవుని సందేశము పుచ్చుకొనిరి; పరిశుద్ధాత్మ సిద్ధపరచిన అనేక హృదయములపై అది పడెను. డెన్మార్కులో చివరి సమావేశము టింగ్‌లెవ్‌లో; అక్కడ తొమ్మిది వేలకు పైగా మాట్లాడెను, ఇక్కడను అనేక ఇతర స్థలములలోను అనేకులు తాము పొందిన ఆత్మీయ ఆశీర్వాదమునకు సాక్ష్యమిచ్చిరి.

జూన్ ఐదవ నాడు సాధువు హాలండుకు బయలుదేరెను; హాంబర్గ్ గుండా వెళ్లుచు ఆస్ట్రియా రాజవంశపు స్త్రీయు ఆతుర క్రైస్తవురాలునైన ఫ్రౌ బాయర్ రెండవసారి ఆతిథ్యమిచ్చెను. హాలండులో బారన్ వాన్ బోట్జ్‌లార్ ఆతిథ్యము మాత్రమే కాక పని ఏర్పాట్లు కూడా చేసెను. సుందరమైన పాత పట్టణము డి బిల్ట్‌లోను గ్రోనింగెన్ ఆర్న్‌హైమ్ లుండెరెన్ రోటర్‌డామ్ ది హేగ్ ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌లలోను సమావేశములు జరిగెను, మరియు

ఉట్రెక్ట్‌లో నాలుగు విశ్వవిద్యాలయముల విద్యార్థులు అతని మాట వినుటకు ప్రత్యేక సమావేశమున కూడిరి.

తరచుగా ప్రయాణములలో.—సాధువు ఇంగ్లాండులో దిగినప్పుడు అతనిని చూచిన కొద్ది పాత స్నేహితులకు నరములయందును శరీరమందును పూర్తిగా అలసియున్నాడని స్పష్టమైనది. ఆ సమయములో భారతమునకు వెంటనే వెళ్లగలిగినయెడల అతని నిమిత్తము మంచిది, అయితే కెస్‌విక్ మహాసభలో మాట్లాడుదునను వాగ్దానము నెరవేర్చవలెనని భావించెను; కాచు కాలము అతనిని పరీక్షించెను. స్నేహితులతో ఉండుమను అనేక ఆహ్వానములు నిరాకరింపబడెను. అతనిని ఎన్నడు చూడని ఒక స్త్రీ ఆహ్వానము సాధువు హృదయమును స్పృశించెను. ఆమె స్వయముగా గొప్ప శ్రమపడువారాలు, బయటికి వెళ్లుట కష్టము; అతడు మిక్కిలి అలసియున్నాడనియు గొంతు బాధపడుచున్నాడనియు విని, అత్యంత నిశ్శబ్ద విశ్రాంతి స్థలము అర్పించుట మాత్రమే కాక, నిపుణుడు లేక మరి ఏ సహాయము అవసరమో చూచుటకు మూడు వందల అరువది మైళ్లు స్వయముగా ప్రయాణము చేసెను. దీర్ఘ ప్రయాణ వ్యయమును నొప్పికరమైన అలసటను సంతోషముగా భరించెను, అతని కొరకు ఏదైనను చేయగలిగినయెడల.

వారము వారము గడచుచుండగా పశ్చిమములో ఆరు నెలల నిరంతర పని అనేక విధముల అతి భారమైనదని మరి స్పష్టమైనది. ఈ పని చేయుటకు ఇంతకాలము ఈ జీవితము జీవించుటకు పట్టిన ధర ఎవరి కొరకు చేయబడెనో వారు గ్రహింపలేరు. సాధువు వ్యక్తిగత ప్రభావము క్రిందికి వచ్చినవారు గ్రహింతురు: ఆత్మీయ రాజ్యములో ఎల్లప్పుడు ఉన్నత ఒత్తిడితో పనిచేయు మనుష్యునికి వాతావరణము గొప్పది. పదునారు సంవత్సరములకు పైగా సాధువు కాల స్థల పరిమితులు లేని స్వేచ్ఛకు అలవాటుపడెను. రాత్రి బయటి గాలిని పగలు విశాల స్థలములను ప్రేమించును; అక్కడ ఏ కన్ను చూడకుండా తన ప్రభువుతో ఒంటరిగా ఉండగలడు. అట్టి వాతావరణములో జీవించి తనను వర్ణించు బలము సమాధానము నిల్వలు సంపాదించుకొనును.

పశ్చిమము తొందరలో రద్దీలో అట్టి నిశ్శబ్ద కాలములు అతి కొద్ది కాలమైనను అతనికి ఎన్నడు ఇయ్యబడలేదు. సూర్యుని కప్పు మసక ఆకాశములును మత పని దాదాపు ఎడతెగని వ్యాపార రూపము ధరించు దేశము తరువాత దేశములోనికి విడువబడెను: ఏర్పాట్లు గంటల ఇనుప బలవంతము అడవి పక్షిని ఊపిరి ఆడని శక్తి తీసివేయు వాతావరణములో బంధించినట్లు అతనిని పట్టెను.

ఐల్ ఆఫ్ వైట్‌లోని నిశ్శబ్ద ఇంటిలో కొంత నెమ్మది తిరిగి పొందెను, అయినను అక్కడను వ్యాయామమునకు బయటికి వెళ్లుమని ఒప్పింపలేకపోయిరి. దక్షిణ వేల్స్‌కు వారాంత ప్రసంగమునకు వెళ్లి, చివరకు జూలై మధ్యభాగమున కెస్‌విక్ మహాసభకు బయలుదేరెను.

ఇంగ్లాండులో.—సాధువు తన ఏకాంతము నుండి రెండు సందర్భములలో మాత్రమే బయటికి వచ్చెను: జూలై పందొమ్మిది నుండి ఇరువది రెండు వరకు కెస్‌విక్ మహాసభలో మాట్లాడుటకును, దక్షిణ వేల్స్‌లోని పోర్త్ సందర్శించుదునను చిరకాల వాగ్దానము నెరవేర్చుటకును. మూడు మంచి సమావేశములుగల ఒక ఆదివారము వేల్ష్ ప్రజలకు ఈ వాగ్దానము నెరవేర్చెను; సాధువు వారి మధ్యని కొద్ది పరిచర్య ఆనందించెను.

కెస్‌విక్‌లో అనేకమార్లు మాట్లాడెను. హాజరు కాలేని అనేకుల నిమిత్తమును ఆ భాగ్యము పొందినవారి నిమిత్తమును అతని ప్రసంగము ముందుకు పునఃప్రకటింపబడును. పరిచారకుల సమావేశములో సాధువు ఆత్మలను గెలుచుటను గూర్చి మాట్లాడి ఒక అర్థవంతమైన మాట చెప్పెను.

«మన ప్రభువు తన శిష్యులలో కొందరిని పిలిచినప్పుడు వారు జాలరులు, ఆయన వారిని మనుష్యులను పట్టు జాలరులుగా మార్చెను అని వినువారికి జ్ఞాపకము చేసెను. అయితే సిలువ తరువాత వారు పూర్వపు పనికి తిరిగి వెళ్లిరి; క్రీస్తు వారిని మరల కనుగొనినప్పుడు మనుష్యులను పట్టు జాలరులు కాకుండా మరల జాలరులై యుండిరి.

నేడు కొందరు పరిచారకులు మనుష్యులను పట్టు జాలరులు కాక కేవలము జాలరులే.»

అతని పని వెంట అనేక ఆశీర్వాదము వచ్చెను. అనేకులు మిషను పనికి తమను తాము ప్రతిష్ఠించుకొనిరి, మరి వందలమంది ఆత్మీయ ఉన్నతిని ప్రేరణను పొందిరి.

కెస్‌విక్ నుండి డర్‌హమ్‌లోని డీనరీలో బిషప్ వెల్‌డన్‌తో ఒక రాత్రి గడుపుటకు వెళ్లెను. ఇక్కడినుండి వ్రాయుచు సాధువు చెప్పెను: «ఇది సాధువుకు సరళమైన స్థలము కాదు, అయితే ప్రభువు నన్ను ఎక్కడికి పంపునో అక్కడికి వెళ్లవలెను; కొన్నిసార్లు రాజనగరిలోను తరచుగా గుడిసెలలోను బయటి గాలిలోను.»

తరువాత కొద్ది దినములు లండనుకు వెళ్లి శుక్రవారము జూలై ఇరువది ఎనిమిదవ నాడు పి. అండ్ ఓ. ఎస్.ఎస్. ప్లాసీ ఓడలో భారతమునకు ఎక్కి బొంబాయికి వెళ్లెను.

సువార్తలో ప్రత్యక్షమై నిజమైన విశ్వాసి హృదయములో సాక్ష్యమియ్యబడిన క్రీస్తు శక్తికి సాక్ష్యమిచ్చుటకు సాధు సుందర్ సింగ్ పశ్చిమమునకు వచ్చెను, తన పని ముగిసినదని తలంచును. ఏ ధరకైనను ఈ సాక్ష్యము చెప్పవలెనని తన ప్రభువుకు ఋణపడి ఉన్నాడని భావించెను, అది చేయబడెను. అయితే ఈ సాక్ష్యము ఇయ్యబడిన ప్రతి దేశములోను ప్రతి ప్రజలకును «నీవు నీ ప్రభువుకు ఏమి ఋణపడి ఉన్నావు?» అను ప్రశ్నకు జవాబు కూడా ఇయ్యవలెను. అతడు రాకమునుపటివలె జీవితము కొనసాగజాలదు. మనుష్యులు లక్ష్యపెట్టవలెను లేక ఇంతకు ముందు కంటె అధ్వానముగా విడువబడవలెను; అట్టివారిని గూర్చి ప్రభువు నిజముగా చెప్పెను: «ఒకడు మృతులలోనుండి లేచినను వారు ఒప్పుకొనరు.» నేటి ఐరోపాకు అత్యున్నత అవసరము నిజమైన మత పునరుజ్జీవనము; «నీ సిలువను ఎత్తుకొని నన్ను వెంబడించుము» అని పలికినప్పటివలెనే ఇప్పుడును క్రీస్తు పిలుపు పట్టుదలగా ఉన్నది. సుందర్ సింగ్‌లో క్రీస్తు మార్చు శక్తి పూర్ణ స్వామ్యము చేసెను; తన ప్రభువుకు విధేయుడై సిలువ మోయుచు వెంబడించుచున్నాడు. «ఎవడు అతని వెంబడి వచ్చును?»

సాహిత్యములో సాధువు.

కొన్ని సంవత్సరముల నుండి సాధువును గూర్చి వివిధ రూపములలో పెరుగుచున్న సాహిత్యము పుట్టుచున్నది, అతని

స్వదేశములోను ఇతర దేశములలోను. అతని పేరు భారత సరిహద్దులకు ఆవల తెలియకముందే భారతీయులు అతనిని గూర్చి వ్రాయుట మొదలుపెట్టిరి. క్రైస్తవ పవిత్రుని భారతీయ ఆదర్శమును అంతవరకు నెరవేర్చెను గనుక ఒక భాషలో వ్రాయబడినది వెంటనే ఇతర భాషలలోనికి అనువదింపబడి భారతమంతటను ఆతురతతో చదువబడెను.

భారతములో మరి బాగుగా తెలిసిన తరువాత అతని జీవిత పని విధానము ముఖ్యముగా విదేశీయులలో విమర్శకు ద్వారము తెరచెను; ఆ విమర్శ ఎల్లప్పుడు దయగలది కాదు, అతని తరువాతి చరిత్రనుబట్టి భారత జీవితమును ఆదర్శములను గ్రహించు లోపము చూపెను. సాధువు అట్టి విమర్శను ఈ మాటలతో అంగీకరించెను: «ప్రజలు నామీద మాటలు అననియెడల ఏదో మిక్కిలి తప్పు ఉన్నదని తెలిసికొందును.»

అతని జీవితములోని అద్భుతమునకు ఎల్లప్పుడు ఆతుర విశ్వాసులు ఉండిరి; వారు అద్భుతములు కాచి వాటిని «దేవునిచే పిలువబడిన» మనుష్యుడని క్రొత్త నిస్సందేహ సాక్ష్యముగా ఎంచిరి; మరి కొందరు ఏమి తలంచవలెనో ఎరుగక అభిప్రాయ భేదము పుట్టెను. ఆక్స్‌ఫర్డు రిడ్లీ హాల్‌కు చెందిన రెవ. సి. డబ్ల్యు. ఎమెట్ 1921 హిబర్ట్ జర్నల్ జనవరి సంచికలో «సాధు సుందర్ సింగ్ అద్భుతములు» అని పిలిచినదానిని చర్చించెను; గొప్ప ప్రమాద కాలములలో సాధువు మరల మరల అనుభవించిన ఆ రహస్య విడుదలలను ముఖ్యముగా పట్టెను. ఈ సంఘటనలలో మిస్టర్ ఎమెట్ «దేవుడు పనిచేయు రెండు మార్గముల మధ్య ఎన్నిక» చూచును. «ఆయన తన సేవకులను «దేవదూతను» పంపి సహాయపడునా రక్షించునా, లేక మనుష్యుల హృదయములపై తన ఆత్మ పనిచేతనా? అతీంద్రియ శక్తి ప్రత్యేక జోక్యము మొదట కొందరికి ఆకర్షణీయముగా తోచవచ్చును, అయితే దేవుని ఆత్మ సాధువువంటి వాని వ్యక్తిత్వము గుండా పనిచేసి తోటి మనుష్యులలోని మంచి ప్రత్యుత్తరమును నిద్రించు శక్తులను బయటికి తీయునని తలంచుట ఎంత గొప్ప భావము కాదా? ... «అక్కడ ఎవరో ఉన్నారు» అని మనము నమ్ముచున్నాము.» దివ్యాత్మ «పరిశుద్ధ ఆత్మలలోనికి ప్రవేశించి వారిని దేవుని స్నేహితులుగాను ప్రవక్తలుగాను చేయును»; తాను సృజించిన మనుష్యుని మనస్సు పరిమితులలో పనిచేసి, «లోపలనున్న అవతలివాని» సన్నిధి ప్రత్యక్ష చైతన్యముతో వారిని కదలించి స్పృశింపగలడు.

అయితే సాధువు స్వయముగా చేసినట్లు ఆపాదింపబడిన అద్భుతములను గూర్చి మిస్టర్ ఎమెట్ ఏమియు చెప్పడు. సాధువు స్వయముగా ఏమియు చెప్పడు, అయినను వాటి సాధ్యతను నిరాకరించుటకు శ్రమపడడు. అయితే తరచుగా «ఈ చేతులలో శక్తి లేదు» అని సాక్ష్యమిచ్చి, ప్రార్థనకు జవాబుగా క్రీస్తు శక్తియే ఒక్క అద్భుతమని మాత్రమే చెప్పుకొనును. (కానన్ స్ట్రీటర్ «ది సాధు» అను గ్రంథము, పుట 39 చూడుడి.)

సంవత్సరముల క్రిందట «అద్భుతములు» సువార్త సందేశమునకు సహాయము కాక తగ్గించునని సాధువుకు స్పష్టమైనది. కాబట్టి 1918లో దక్షిణ భారతము గుండా గొప్ప యాత్ర చేయుచుండగా, కాలుట నిజమైన ఉద్దేశమునకు పనికిరాని అగ్నికి ఇంధనము చేర్చకుండునట్లు అత్యంత జాగ్రత్త తీసికొనెను.

చైనా జపాను తరువాత పశ్చిమ దేశ సందర్శనములు వివిధ జనులు వ్రాసిన అతని జీవిత కథను నాగరిక లోకమంతటను చదువబడునట్లు చేసెను. ఆంగ్లములోను ఇతర భాషలలోను అతని ప్రసంగములు చిన్న పుస్తకములుగా వచ్చెను, అనేక దేశముల పత్రికలు సకల దృష్టుల నుండి అతనిని చర్చించెను. అయితే మంచి వార్త చెడు వార్త గుండా సాధువు నెమ్మదిగా తన మార్గమున—దేవుని మార్గమున—సాగెను; కలవరపడలేదు, ఎందుకనగా మనుష్యునికి భయపడలేదు, తాను ఎవనియందు నమ్మకముంచెనో ఎరిగెను.

1920లో మొదటిసారి పశ్చిమమును సందర్శించినప్పుడు అతని స్వభావమునకు పూర్తి భిన్నమైన అనేక మనస్సులు ఆ మనుష్యుని, అతని అనుభవములు, ఆలోచన పని విధానములు, తూర్పు పశ్చిమములలో అతని అసమాన వ్యక్తిత్వము బోధ ప్రభావము ఆలోచించి చర్చించుటకు తిరిగెను. క్రైస్తవ్యము తూర్పు నుండి వచ్చినందున, మహా యుద్ధము దేవుని మరపు నల్లని కప్పు వేసిన ఆ లక్షల మీద నిజమైన మత పునరుజ్జీవనము తెచ్చు ఆ క్రొత్త దివ్య జీవ ప్రవాహము కొరకు పశ్చిమ దేశములలోని అనేక ఆతుర క్రైస్తవులు మరల తూర్పువైపు చూచుట సహజము.

లోక రక్షకుని ఆది దర్శనము పొందిన పశ్చిమ సంఘము ఆయన ఎవరి నిమిత్తము చనిపోయెనో వారి అవసరములను పూర్తిగా తీర్చలేకపోవుటను ఇంకను దుఃఖింపవలెను. సరళ సువార్త యుగయుగములు మనుష్యుల మనస్సుల గుండా వెళ్లి ఆ మనస్సుల వర్ణము ధరించెను గనుక గొప్ప కార్యమునకు తక్కువ శక్తిగలదైనది; ఇంద్రియములకు ఆకర్షించు ఆచారములోను గొప్ప సంస్థలలోను నూతన జన్మ దొరకదు. కాలము అనుమతించిన శతాబ్దముల కలయికలు క్రీస్తుయేసునందున్న జీవమునకు సాదృశ్యము మాత్రమే ఇయ్యగలవు, మరొక జీవము తృప్తి పరచజాలదు. కేక «క్రీస్తువంటి మనుష్యుని నాకు చూపుము.» ఒక స్వీడిష్ ఆర్చ్‌బిషప్ సుందర్ సింగ్‌వైపు చూపి చెప్పును: «సువార్త అతనిలో ఏ మార్పు పొందలేదు,

మత చరిత్రలో యేసుక్రీస్తు సువార్త ఒక భారతీయ ఆత్మలో మార్పు లేని శుద్ధతతో ఎట్లు ప్రతిఫలించునో లోకమునకు చూపిన మొదటివాడు సుందర్.»

అతనికి «క్రీస్తుయేసునందు నూతన సృష్టి» తప్ప మరేది ప్రాముఖ్యము కాదు. ఉన్నత సంఘము నీచ సంఘము అతనికి ఆసక్తి లేదు; అసమ్మతి అనేక రూపములు అతనిని ఆకర్షింపవు; నిజముగా «ఈవి లేనియెడల భూమిపై పరలోకము» అని అతడు మనకు చెప్పును. మనుష్యులు అతనిని చూచుచు పరిశీలించుచు వ్రాయుచుండగా, శుద్ధ మార్గము గుండా మనుష్యులు నిజమైన జీవమైన జీవితమునకు కదలింపబడుచున్నారని అందరును ఏకీభవించుదురు.

«క్రైస్తవ్యము నాశనము కాజాలదు» అని మరొక రచయిత చెప్పును, «తూర్పు నుండి మరల వచ్చును. చావు బలిపీఠములపై అగ్ని మరల రాజబెట్టు క్రొత్త అపొస్తలులలో సాధువు బహుశా మొదటివాడు.»

వివిధ రూపములలో సాహిత్య ప్రవాహము సాధువు సందర్శించిన దేశములలో అతనికి ముందును వెనుకను వెళ్లెను; అతడు వెళ్లలేని రష్యా ఇటలీ ఇతర స్థలములలోనికి అనువాదములు ప్రవహించెను. ఉప్సాలా ఆర్చ్‌బిషప్ పత్రికలలో వ్యాసములు వ్రాయుటతోపాటు «లూథర్ అండ్ సుందర్ సింగ్» అను తన గ్రంథముతోపాటు ఇంటర్నేషనల్ రివ్యూ ఆఫ్ మిషన్స్‌కు «ఒక భారతీయ ఆత్మలో క్రైస్తవ రహస్యానుభవము» అను ముఖ్య వ్యాసము అందించెను. (ఏప్రిల్, 1922.) «తులనాత్మక మత అధ్యయనమునకు అధికారి» అని విశాలముగా గుర్తింపబడినవాడు; తన సానుభూతి వ్యాసములో ఇట్లు చెప్పును:

«రహస్యానుభవుల దేశపు ఈ క్రైస్తవ రహస్యానుభవి నుండి మనము ఏమి నేర్చుకొందుము? ఆశ్చర్యకరమైన పాఠము—బైబిలును భారతమును మధ్య ఉన్నత సంశ్లేషణను గూర్చి మన చతుర కల్పనలన్నిటిని సిగ్గుపరచు పాఠము. అది మనకు తెలిసిన అదే శుభవార్తయే, అయితే ఇది సువార్త అతనిలో ఏ మార్పు పొందలేదు, కొన్ని విషయములలో ఆశ్చర్యకర వ్యాఖ్యానముతో గ్రహింపబడి అర్థము చేసికొనబడెను; అది భారతమును గూర్చి మాత్రమే కాక సువార్తను గూర్చియు మనకు బోధింపగలదు—ఇంతవరకు పశ్చిమము స్వామ్యము చేసి కొంతవరకు తన స్వరూపములో మార్చిన సువార్త. మత చరిత్రలో యేసుక్రీస్తు సువార్త ఒక భారతీయ ఆత్మలో మార్పు లేని శుద్ధతతో ఎట్లు ప్రతిఫలించునో సర్వలోకమునకు చూపిన మొదటివాడు సుందర్. అతనిలో విశేషము క్రైస్తవ్యము హిందూమతము కలయిక కాదు, నిజమైన బైబిలు క్రైస్తవ్యము యొక్క క్రొత్త ప్రదర్శన.»

The Church of the West, blesed with an early vision of the Saviour of the world, has yet to mourn its inability to entirely meet the needs of those for whom He died. The simple Gospel, passing through the minds of men throughout the ages, has taken on the colour of those minds, and has thus become less potent for its great task; for not in ceremonial appealing to the senses nor yet in mighty organizations is the new birth found. The accretions of the centuries sanctioned by time can offer only a semblance of the life which is in Christ Jesus, and no other life can satisfy. The cry is ‘“ Show me a man hike Christ.” A Swedish Archbishop points to Sundar Singh and says: “ The Gospel has not undergone any change i in him,

In the history of religion Sundar is the first to Hic the world how the Gospel of Jesus Christ is reflected in unchanged purity in an Indian soul.”

To him nothing else matters than the “ new creature in Christ Jesus.” He has no interest in High Church or Low; Nonconformity in its many forms makes no appeal to him; indeed “ it would be heaven on earth,” he tells us, if we had not got these things. And as men watch him, study him, write about him, they all agree that through a pure channel men can fe and are being stirred to a life that is life indeed.

‘Christianity is imperishable,” says another writer, “and out of the East it will come again. The Sadhu is perhaps the first of the new apostles to rekindle the the fire on dying altars.”

A stream of literature in various forms preceded and followed the Sadhu in the countries he visited, and translations flowed into Russia, Italy and other places where he could not go. The Archbishop of Upsala besides writing articles in papers and his book, Luther and Sundar Singh,” contributed an important article to the International Review of Missions, called “ Christian Mysticism in an Indian Soul.” (April, 1922.) He is a man widely recognised as “ an authority on the study of comparative religions,” and in the course of his sympathetic article he says:

“What do we learn from tnis Christian mystic of the land of mystics? A surprising lesson—and one that puts to shame all our ingenious speculations as to the higher synthesis between the Bible and India. is the same good news that we know, except that it is The Gospel has not wndergone any change in him, but conceived and comprehended with, in certain respects, a surprising interpretation, which can teach us not only something of India but of the Gospel itself, which heretofore has been monopolised by the Occident, and to some extent transformed in its image. In the history of religion Sundar is the first to show the whole world how the Gospel of Jesus Christ is reflected im unchanged purity in an Indian soul. What is remarkable about him is not the fusion of Christianity and Hinduism, but a fresh presentation of genuine Biblical Christianity.”