పరలోక సత్యము మానవ బుద్ధికి అగమ్యము

ఇక దేవుని రాజ్యమును వెదకుటలో మానవ బుద్ధి యొక్క స్వరూపమును, ఆత్మీయ జ్ఞానమును గ్రహించుటకు దానికి గల సామర్థ్యమును విప్పి చూపుదము; ఈ జ్ఞానము మూడు ప్రధానాంశములను కలిగియున్నది: దేవుని గూర్చిన జ్ఞానము, ఆయన చిత్తమును గ్రహించుట, ఆయన దివ్య ప్రణాళికకు అనుగుణముగా మన జీవితములను సరిచేసికొనుట.

మొదటి రెండు అంశములను గూర్చి, విశేషముగా రెండవ దానిని గూర్చి చెప్పవలసినయెడల, బుద్ధి యందు మిక్కిలి ప్రవీణులైనవారు తాము వెలుగులోనికి తెచ్చుటకు యత్నించు గ్రుడ్డివారికంటెను గ్రుడ్డివారని స్పష్టమగుచున్నది. తత్త్వవేత్తల రచనలలో దేవుని గూర్చి చక్కగా నిర్మింపబడిన ప్రసంగములు లేవని మేము చెప్పుటలేదు. అయితే ఈ వ్రాతలను ఒక స్పష్టమైన అసంగతత్వము పీడించుచున్నది; అది నిశ్చయతలేని ఆలోచనల యొక్కయు ఊహల యొక్కయు అస్తవ్యస్తతను బయలుపరచుచున్నది. వారి భక్తిహీనతకు అజ్ఞానమను సాకు లేకుండునట్లు దేవుడు వారికి తన దైవత్వమును గూర్చి కొంత అంతర్దృష్టిని అనుగ్రహించెనన్నది నిరాకరింపరానిది. కొన్నిసమయములలో వారికి విరుద్ధముగా ఉపయోగింపదగిన మాటలను పలుకుటకు ఆయన వారిని ప్రేరేపించెను. అయినను వారి గ్రహింపు వక్రముగానే యుండి, వారిని సత్యము వైపు నడిపింపజాలక, నిజమైన అవగాహన యొక్క గురి తప్పిపోయెను. దీనికి తగిన ఉపమానము రాత్రివేళ ఉరుములతో కూడిన తుపానులో పొలమందున్న మనుష్యుడు. మెరుపుచే ప్రకాశింపబడి అతడు క్షణకాలము తన చుట్టునున్న దానిని చూడగలడు; కాని ఆ క్షణికమైన తేజస్సు చీకటి కమ్ముకొని వచ్చుచుండుటచే అతని మార్గమును నడిపింపజాలదు. ఆ అల్పకాల ప్రకాశము అతడు తన దారిని అంచనా వేసికొనకముందే అతనిని తడబడుచు తప్పిపోయినవానిగా విడిచిపెట్టును; చివరకు క్రమ్ముకొను అంధకారముచే అతడు ఆటంకపరచబడును. అంతేకాక, తత్త్వవేత్తల గ్రంథములలో అప్పుడప్పుడు కనబడు సత్యములు పెక్కు తప్పుడు నమ్మకముల క్రింద మరుగునపడిపోవుచున్నవి.