జెకర్యా 12

జెకర్యా 12

నూట అరువదియవ ఉపన్యాసము

జెకర్యా 12:1

1. ఇశ్రాయేలును గూర్చిన యెహోవా వాక్కు భారము; ఆకాశమండలమును విశాలపరచువాడును, భూమికి పునాది వేయువాడును, మనుష్యుని అంతరంగమందు ఆత్మను నిర్మించువాడునగు యెహోవా సెలవిచ్చునదేమనగా—

1. Onus verbi Iehovae super Israel: Dicit Iehova, qui expandit coelos, et fundavit terram, et formavit spiritum hominis in medio ejus.

ఈ శీర్షిక తరువాత వచ్చు మాటలతో సరిపడునట్లు కనబడదు; ఏలయనగా ఈ అధ్యాయమున ఆయన ఏర్పరచబడిన ప్రజలమీదికి ఏ కీడునైనను ప్రకటింపక, దీనికి విరుద్ధముగా దుఃఖితులను ఓదార్చి, తన సంఘము యొక్క క్షేమమునకు దేవుడు ఏర్పాటు చేయునని వాగ్దానము చేయుచున్నాడు. కాబట్టి జెకర్యా దేవుని కటాక్షమును సహాయమును గూర్చి మాత్రమే మాటలాడుచున్నందున, ఇక్కడ భారము అను పదమును అనుచితముగా లేక అసంబద్ధముగా వాడినట్లు కనబడుచున్నది; ఏలయనగా {,}משאmesha అనునది బెదరించు ప్రవచనమునకే సరిగా వర్తించునని మనకు తెలియును. దేవుడు తన సంఘమును ఎంతగా విడిపించినను, అది అనేక కీడులకును శోధనలకును లోనగునని అదే సమయమున దానికి నేర్పునని ఆయన వాగ్దానము చేయుచున్నాడని చెప్పవచ్చును; అయితే ప్రవక్త ఉద్దేశము వేరని నేను భావించుచున్నాను, అనగా దేవుని కటాక్షముకంటె ప్రవాసమునే ఎక్కువగా కోరుకొనిన ఇశ్రాయేలీయులు తమ సోమరితనమునకును కృతఘ్నతకును శిక్షింపబడుదురని చూపుటయే; ఏలయనగా వారు మరల ఒకే సమూహముగా చేర్చబడకపోవుటకును, తమ స్వదేశమున దేవుని సరిగా ఆరాధింపకపోవుటకును వారి స్వకీయ తప్పిదమే కారణము. వ్యాఖ్యాతలు దీనిని ఏమియు పట్టించుకొనక, ఇది విషయమునకు సంబంధము లేనిదానివలె విడిచిపెట్టిరి; అయితే దీనిని మనస్సునందుంచుకొనని యెడల, ఈ అధ్యాయములో చదువబడునది అంతయు పూర్తిగా అర్థరహితమగును. కాబట్టి, తాము దీర్ఘకాలము కోరుకొనినదానిని, అది ఆశించుటకు వీలులేని స్థితిలో పైనుండి తమకు అనుగ్రహింపబడినప్పుడు తిరస్కరించిన ఇశ్రాయేలీయులను ప్రవక్త ఇక్కడ గద్దించుచున్నాడని నేను భావించుచున్నాను; ఏలయనగా తమ స్వదేశమునకు స్వేచ్ఛగా తిరిగి వచ్చుటకంటె వారు ఏదియు అంతగా కోరుకొనలేదు; మరియు పునరుద్ధరణ కొరకు ప్రవక్తలందరు ఎంత ఆసక్తితో ప్రార్థించిరో కూడా మనము చూచుచున్నాము. కాబట్టి సుఖమునకును సంతోషములకును తమ ఐహికలాభములకును అలవాటుపడిన ఇశ్రాయేలీయులు, మరల దేవుని సంరక్షణ క్రింద కూర్చబడుటకై తమకు ఇవ్వబడిన తిరిగి వచ్చు అనుమతిని ఏమియు కానిదానిగా ఎంచుటవలన, అది నీచమైన కృతఘ్నత. అందుచేత ప్రవక్త ఇక్కడ వారిని గద్దించి, వారి ఫలితము వారు ఊహించినదానికంటె ఎంతో భిన్నముగా ఉండునని చూపుచున్నాడు.

వివిధ ప్రాంతములలో చెదరియున్న వారు తమ జడత్వముచేత నిలువరింపబడిరని కూడా మనము గమనింపవలెను; ఏలయనగా ప్రజల స్థితి నిలిచియుండునని వారు తలంపలేదు; యూదయ చిరకాల శత్రువులచేత చుట్టబడియున్నదనియు, చుట్టునున్నవారి దాడులను ఎదిరించుటకు తగినంత బలము గల జనముగా వారు ఉండరనియు వారు ఇంతకుముందు అనుభవముచేత చూచిరి; ఏలయనగా వారు ఇదివరకే అన్నిటిని సహించుటకు అలవాటుపడియుండిరి, మరియు వారికి కొంత ధైర్యముండినను, ఎంతో కాలపు దాస్యముచేత అణగద్రొక్కబడి దానిని పూర్తిగా కోల్పోయిరి. కాబట్టి పదిగోత్రములవారు ఇట్టి భావములు కలిగియుండినందున, దేవుని ప్రస్తుత దయను వారు ఉపయోగించుకొనలేదు. ఈ విధముగా వారు దేవుని సంఘమునుండి తమను పూర్తిగా దూరపరచుకొనిరి; నిత్యరక్షణ ఆశకు ఆధారమైన ఆ నిబంధనను తమ స్వేచ్ఛాపూర్వకముగానే త్యజించిరి.

అయితే జెకర్యా ఈ అధ్యాయమున మనకు ఏమి బోధించుచున్నాడు? దేవుడు యెరూషలేమునకు కావలివాడై, సమస్త బలాత్కారమునుండి దానిని కాపాడునని, దానిపై దాడిచేయుటకు జనములు దానిని చుట్టుముట్టినను, అది జయింపబడుటకు ఆయన అనుమతింపడని బోధించుచున్నాడు; ఇక్కడ చెప్పబడిన ఇతర అనేక సంగతులను కూడా మనము చూచెదము; కాని ఇప్పుడు ముఖ్యాంశమును స్పృశించుట చాలును, అనగా ఆ చిన్న సమూహమును, బలహీనమైన క్షీణించిన శేషమును దేవుడు విడువడని; యూదులు తమ శత్రువులకంటె ఎంత తక్కువవారైనను, వారిని కాపాడుటకును రక్షించుటకును దేవుని శక్తి ఒక్కటియే చాలునని.

అయితే తాను పొందిన వాక్యమును ఇశ్రాయేలుపై భారము అని ప్రవక్త ఎందుకు పిలుచుచున్నాడని ఇప్పుడు అడిగిన యెడల, దానికి సమాధానము స్పష్టముగా ఇదే: దేవుడు వారందరిని తిరిగి రమ్మని దయతోను కృపతోను ఆహ్వానించినను, వారు ఆయన సంరక్షణ క్రింద కూర్చబడుటకు నిరాకరించినందున, ఇశ్రాయేలీయులు అప్పుడు విడుదలను గూర్చిన ఏ ఆశయు లేక, అన్యజనుల మధ్య కుళ్లుచున్నవారివలె ఉండిరి.

కాబట్టి దేవుడు తన హస్తములను చాపి వారిని మరల కౌగిలించుకొనుటకు సిద్ధముగా నుండినను ఏమియు సాధింపలేకపోయినందున, జెకర్యా చెప్పిన భారమునకు కారణము ఇదే; ఏలయనగా తమ సహోదరులు దేవుని సహాయముచేత కాపాడబడుటయు, తాము విడుదలను గూర్చిన ఏ ఆశయు లేకుండుటయు చూచినప్పుడు వారు దుఃఖముతోను అసూయతోను కొట్టబడుదురు. సంక్షేపముగా, పదిగోత్రములకును యూదా వంశమునకును మధ్య ఒక వైరుధ్యము సూచింపబడుచున్నది; ఇది సందర్భమునుండి స్పష్టమగుచున్నది. ఇప్పుడు ప్రవక్త ఉద్దేశమును నిర్ధారించుకొనియున్నాము గనుక, మాటలను పరిశీలింతము.

ఆయన ఇట్లనుచున్నాడు: ఇశ్రాయేలుపై యెహోవా వాక్కు భారము; ఆకాశమును విశాలపరచిన యెహోవా సెలవిచ్చుచున్నాడు, మొదలగునవి. తన ప్రవచనపు అధికారమును స్థిరపరచుటకై జెకర్యా ఈ విధముగా దేవుని ఘనపరచుచున్నాడు; ఏలయనగా ఇక్కడ ప్రకటింపబడినదానిని బట్టియే ఆకాశమును భూమిని మనుష్యుని సృష్టిని ఇక్కడ పేర్కొనుట నిస్సందేహము. ఇట్టి ప్రకటనలను మనము వేరొకచోట కూడా చూచియున్నాము; ఏలయనగా నమ్ముటకు కష్టమైన ఏదైనను చెప్పబడినప్పుడు, దేవుని అనంతశక్తి మన మనస్సులకు తేబడిన తప్ప, వాగ్దానము చేయబడినది మనపై ఏ ప్రభావమును చూపదు. కాబట్టి దేవుడు తన వాగ్దానములకు విశ్వసనీయత కలిగించుటకై, మన కన్నులను ఆకాశమునకు ఎత్తి ఆయన అద్భుతమైన కార్యకౌశలమును జాగ్రత్తగా ఆలోచింపవలెనని, మరియు మన కన్నులను భూమివైపు త్రిప్పవలెనని, అక్కడ కూడా ఆయన వర్ణింప శక్యము కాని శక్తి ప్రత్యక్షమగుచున్నదని మనకు ఆజ్ఞాపించుచున్నాడు; మూడవదిగా, మన స్వభావమును ఆలోచింపవలెనని మన దృష్టిని ఆకర్షించుచున్నాడు. కాబట్టి జెకర్యా చెప్పినది నమ్మశక్యము కానిదిగా ఉండగా, యూదులకు ఆయన ఉత్తమమైన ఔషధమును సూచించుచున్నాడు --- వారు తమ కన్నులను పైకి ఎత్తి, తరువాత వాటిని భూమివైపు త్రిప్పవలెను. (304 ఈ కాలమున యూదులలో అనేకులు ఇంకను తిరిగి రాలేదు. ముఖ్యముగా రెండు తిరుగు ప్రయాణములు జరిగెను — మొదటిది క్రీస్తుపూర్వము 536వ సంవత్సరమున జెరుబ్బాబెలు క్రింద; రెండవది క్రీస్తుపూర్వము 457వ సంవత్సరమున ఎజ్రా క్రింద, అనగా మొదటిదానికి డెబ్బది తొమ్మిది సంవత్సరముల తరువాత. ఇప్పుడు మన బైబిళ్లలో ఈ ప్రవచనపు తేదీ 587; అది మొదటి తిరుగు ప్రయాణమునకు ఏబది ఒక్క సంవత్సరముల తరువాత, రెండవదానికి ఇరువది ఎనిమిది సంవత్సరముల ముందు. యెరూషలేము ప్రాకారములు ఎవని ప్రభావముచేత కట్టబడెనో, గొప్ప సంస్కరణ ఎవని ద్వారా కలిగెనో ఆ నెహెమ్యా, ఎజ్రా తరువాత సుమారు పదకొండు సంవత్సరములకు తిరిగి వచ్చెను. — సం.) ఆకాశవిశాలము మనలను ఆశ్చర్యపడునట్లు చేయుచున్నది; ఏలయనగా మనము ఎంత మందబుద్ధులమైనను, సూర్యుని, చంద్రుని, నక్షత్రములను, పైనున్న ప్రకాశవంతమైన విశాలమంతటిని చూచునప్పుడు, భయభక్తులతో కూడిన కొంత, బలమైన భావోద్రేకములు కూడా కలుగకుండా ఉండలేము. కాబట్టి లోకసృష్టిలోనే దేవుడు మనుష్యులు గ్రహింపగలిగిన సమస్తమును మించియుండగా, మనకు ఏ మాత్రమును సంభావ్యముగా కనబడని దానిని కూడా నమ్ముటకు మనలను ఏది ఆటంకపరచును? ఏలయనగా దేవుని కార్యములను మనకు అర్థమగుదానినిబట్టి కొలుచుట మనకు తగదు, మన మనస్సుల శక్తులన్నిటిని ఎంత శ్రద్ధగా వినియోగించినను వాటిలో నూరవ భాగమునైనను మనము గ్రహింపలేము.

దేవుడు మనుష్యుని ఆత్మను నిర్మించెనని ఆయన చేర్చుట కూడా చిన్న సంగతి కాదు; ఏలయనగా మనము జీవించుచున్నామని మనకు తెలియును; శరీరము తనంతట తానే జీవము లేనిదైతే బలమైనను చలనమైనను లేనిదగును; శరీరమును చైతన్యవంతము చేయు ఆత్మ అదృశ్యమైనది. కాబట్టి మన కన్నులకు ఇంకను కనబడని దేవుని శక్తిని అనుభవము మనకు రుజువు చేయుచుండగా, ఆయన వాగ్దానము చేసినదానికై మనము ఎందుకు ఎదురుచూడకూడదు? సంఘటన మనకు నమ్మశక్యము కానిదిగా కనబడినను, మనము గ్రహింపగలిగిన సమస్తమును మించినదైనను. కాబట్టి దేవుడు ఆకాశమును విశాలపరచెనని, భూమికి పునాది వేసెనని, మనుష్యుని ఆత్మను నిర్మించెనని ప్రవక్త ఎందుకు ప్రకటించుచున్నాడో ఇప్పుడు మనము గ్రహించుచున్నాము. "అంతరంగమందు" అని చెప్పుటవలన ఆత్మ లోపల నివసించునని ఆయన భావము; ఏలయనగా శరీరము దాని గుడారమువంటిదని మనము ఒప్పుకొనుచున్నాము. ముందుకు సాగుదము.

జెకర్యా 12:2

2. ఇదిగో నేను యెరూషలేమును చుట్టునున్న సమస్త ప్రజలకు వణకు పాత్రగా చేయుచున్నాను; వారు యూదాకును యెరూషలేమునకును విరోధముగా ముట్టడి వేయునప్పుడు అది అట్లుండును.

2. Ecce ego pono Ierusalem postem contritionis (vel, calicem veneni, aut, mortiferum; alii vertunt, crapulae) omnibus populis per circuitum; atque etiam super

Iehudah, erit in obsidionem contra Ierusalem.

యెరూషలేము దేవుని సంరక్షణ క్రింద ఉండునని, ఆయన దానిని సమస్త శత్రువులకు విరుద్ధముగా క్షేమముగాను భద్రముగాను చేయునని నేను సంక్షేపముగా వివరించినదానిని జెకర్యా ఇక్కడ మనకు బోధింప మొదలుపెట్టుచున్నాడు. అయితే ఇక్కడ ఆయన అలంకారిక భాషను వాడుచున్నాడు, అది విషయమును మరింత స్పష్టపరచుచున్నది.

యెరూషలేము నలుగగొట్టుటకు లేక విరుగగొట్టుటకు గడపగా ఉండునని ఆయన చెప్పుచున్నాడు. ఈ పదము లేఖనమున దాదాపు ప్రతిచోట గడపను సూచించును. అయితే కొందరు ఇక్కడ దీని భావము పాత్ర అనియు, అప్పుడు {,}רעלrol అను దానిని మత్తు లేక ఉగ్రత అని అనువదించుదురనియు తలంచుదురు.

అయితే ఈ పదమునకు విరుగగొట్టుట అని కూడా అర్థము గనుక, యెరూషలేము ఇక్కడ ప్రజలు తొట్రిల్లు గడప అని పిలువబడెనని చెప్పుట అనుచితము కాదు; అందువలన దీనికి విరుద్ధముగా వచ్చువాడు ఆ గడపవద్ద ఎముకను విరుగగొట్టుకొనును లేక మరేదో గాయమును పొందును. అదే సమయమున ప్రవక్త ఇంకను ఎక్కువ దేనినో వ్యక్తపరచినట్లు కనబడుచున్నాడు, అనగా యెరూషలేముపై దాడిచేయుటకు ఎక్కివచ్చు ప్రతివాడు తన కాళ్లు విరుగునట్లును నలుగునట్లును చేయు ఒక అడ్డురాయిని ఎదుర్కొనును. కాబట్టి భావమేమనగా యెరూషలేమునకు చేరు మార్గము మూయబడును, శత్రువులు ప్రాకారములకును ద్వారములకును చేరినను దానిని జయింపరు; ఏలయనగా చెప్పబడినట్లు వారు గడపవద్దనే తొట్రిల్లుదురు.

305 ఇక్కడ క్రియలను వర్తమానకాలములో అనువదించుట పరిపాటి. హీబ్రూలో అవి కృదంతములు, వాటిని తరచు భూతకాలములో అనువదింపవచ్చును. డాతియస్ మరియు బ్లేనీ వాటిని ఆ విధముగానే అనువదించిరి: "విశాలపరచిన — పునాది వేసిన — నిర్మించిన". అప్పుడు వచనము ఇట్లుండును — ఇశ్రాయేలుపై యెహోవా వాక్కు భారము, తన అంతరంగమందు మనుష్యుని ఆత్మను నిర్మించి, భూమికి పునాది వేసి, ఆకాశమును విశాలపరచిన యెహోవా సెలవిచ్చుచున్నాడు. మొదటి పంక్తిని గూర్చి కాల్విన్ తీసికొనిన అభిప్రాయమును మార్కియస్ ఆక్షేపించినను, పైన ఇవ్వబడిన అక్షరార్థమైన అనువాదము వేరొక అర్థమును అంగీకరింపదు. అది [{,[{על ఇశ్రాయేలు మీద ఒక "భారము". "భారము" అనునది ఎల్లప్పుడును తీర్పును సూచింపక, బరువైన ముఖ్యమైన ప్రవచనమును సూచించవచ్చునన్నది నిజమే; అయినను దాని వెంట on (మీద) అను పదము వచ్చినప్పుడు, అది దానినే తప్ప మరేదియు సూచింపజాలదు. 1 రాజులు 13:29 మరియు 2 రాజులు 9:25 చూడుము. దాని తరువాత మరియొక పదము వచ్చినప్పుడు కూడా అది తీర్పునే సూచించును, 9:25లో వలె. దాని తరువాత మరియొక పదము వచ్చినప్పుడు కూడా అది తీర్పునే సూచించును, ఉదాహరణకు "బబులోనును గూర్చిన భారము," యెషయా 13:1. కాబట్టి న్యూకమ్ దీనిని "ప్రవచనము" అనియు, హెండర్సన్ "తీర్పు" అనియు ఇక్కడ అనుచితముగా అనువదించిరి. "ఇశ్రాయేలు" అను పదమును పదిగోత్రములకే పరిమితము చేయుట అవసరము కాదు; ఏలయనగా "యూదా" అను పదము ప్రవేశపెట్టబడనప్పుడు, ఇశ్రాయేలు సంతతివారినందరిని సూచించుటకు అది తరచు సాధారణార్థములో వాడబడును. ఇక్కడ ఉద్దేశింపబడినవారు ప్రవాసములో కొనసాగినవారు కావచ్చును, వారిలో అనేకులు తరువాత ఎజ్రాతో తిరిగి వచ్చిరి; అయినను వారు దేశప్రజలే అని నేను తలంచుచున్నాను. జెకర్యా రెండు తిరుగు ప్రయాణముల మధ్యకాలమున ప్రవచించెననియు, ఆ కాలమున దేవాలయము కట్టబడినను, యెరూషలేము ప్రాకారములచేత కాపాడబడలేదనియు, మొదటి తిరుగు ప్రయాణమునకు సుమారు 90 సంవత్సరముల తరువాత నెహెమ్యా కాలమువరకు అట్లే కొనసాగెననియు మనము జ్ఞాపకముంచుకొనవలెను. --- సం.

మరియొక అనువాదము అంగీకరింపబడిన యెడల కూడా భావము తగినదిగా ఉండును, --- భక్తిహీనులందరు దేవుని సంఘమునకు విరుద్ధముగా పన్నాగములు పన్నుచుండగా, తమ స్వకీయ ఆలోచనలచేతనే మత్తులగుదురు; అంతేకాదు, వారి పానీయము వారికి ప్రాణాంతకమగును: ఏలయనగా మనుష్యుల ఆవేశములు మత్తు కలిగించు ఫలితములనే కలుగజేయును. కాబట్టి భక్తిహీనులు సంఘమునకు విరుద్ధముగా తమ బలములను కూర్చుకొనినప్పుడు, అది ఆశతో ద్రాక్షారసమును మింగుటకు సమానము; ఏలయనగా త్రాగుబోతులు అతిక్రమములలో మునుగుటకు కలిసికొందురు. అప్పుడు భావమేమనగా --- ఈ మితిమీరిన త్రాగుట జనములకు ప్రాణాంతకమగును. అయితే నేను మొదటి అభిప్రాయమునే ఇష్టపడుచున్నాను, --- పరిశుద్ధ పట్టణపు ద్వారములు తెరవబడినను, లేక ప్రాకారములగుండా సులభమైన మార్గము ఏర్పడినను, దేవుడు అన్ని వైపుల రక్షణగా ఉండును, అందువలన మేము చెప్పినట్లు శత్రువులు ఆ గడపవద్దనే తొట్రిల్లి తమను తామే నలుగగొట్టుకొందురు. ఆ కాలమున ఈ వాగ్దానము ఎంతో అవసరమైనది; ఏలయనగా యెరూషలేము అందరి దాడులకు గురియై యుండెను, కందకములచేతనైనను ప్రాకారములచేతనైనను దిబ్బలచేతనైనను అది తనను కాపాడుకొనజాలకుండెను: అయితే అది నలుగగొట్టుటకు గడపగా ఉండునని ప్రభువు ఇక్కడ వాగ్దానము చేయుచున్నాడు

ఆయన తరువాత ఇట్లు చేర్చుచున్నాడు: యూదాకు విరుద్ధముగాను, లేక యూదామీదను, యెరూషలేమునకు విరుద్ధముగా ముట్టడి జరుగునప్పుడు అది ఉండును. ప్రవక్త ఈ వాగ్దానమును దేశమంతటికి విస్తరింపజేయుచున్నాడని నేను తలంచుచున్నాను, ఆయన ఇట్లు చెప్పినట్లు: "యెరూషలేము పరిధి నివాసులందరిని ఇముడ్చుకొనకపోయినను, వారు అంతటను క్షేమముగా ఉందురు; ఏలయనగా దేవుడు వారిని తన సంరక్షణ క్రిందికి తీసికొనును." కొందరు వ్యాఖ్యాతలు {,}עלol అను ఉపపదమును విడిచిపెట్టి, "యెరూషలేమునకు విరుద్ధమైన ముట్టడిలో యూదా కూడా ఉండును" అని ఎందుకు అనువదించిరో నాకు ఆశ్చర్యముగా ఉన్నది: వారు పూర్తిగా భిన్నమైన అర్థమును రాబట్టుదురు, అనగా యూదావారిలో కొందరే విశ్వాసఘాతకులై, తమ సహోదరులను స్నేహితులను కనికరింపక, వారికి శత్రువులై అన్యజనుల బలములతో తమ బలములను చేర్చుదురని. అయితే నేను దీనికి వ్యతిరేకమైన భావమును గ్రహించుచున్నాను, --- యెరూషలేము ముట్టడింపబడునప్పుడు, ప్రభువు అంతటను అడ్డంకులను పెట్టును, అవి శత్రువుల దాడులను అడ్డగించి నిరోధించును.

దేవుడు పరిశుద్ధ పట్టణమును కాపాడునప్పుడు, (ఏలయనగా ఈ వాక్యభాగమును నేను దేవుని సంరక్షణకు అన్వయించుచున్నాను,) ఇదే సంగతి దేశమంతటను ఉండును అని ఆయన చెప్పుచున్నాడు; ఆయన ఇట్లు చెప్పినట్లు: "దేవుడు పట్టణమునకు మాత్రమే కాక, పరిశుద్ధ దేశమంతటికిని కావలివాడై యుండును." ఇది ఇశ్రాయేలీయులను తీవ్రముగా గుచ్చియుండవలెను, ఏలయనగా స్వేచ్ఛ ఉచితముగా ఇవ్వబడినప్పుడు తమ స్వదేశమునకు తిరిగి వచ్చుట యుక్తమని వారు తలంపలేదు గనుక, దేవుని సహాయమునుండి వారు వెలుపలనుంచబడిరి. తరువాత ఇట్లున్నది ---

306 ఇది కఠినమైన వచనమని కనుగొనబడినది. మన అనువాదములో ఇవ్వబడిన "నేను యెరూషలేమును వణకు పాత్రగా చేయుచున్నాను" మొదలగు మొదటి భాగమును డ్రూసియస్, గ్రోటియస్, మార్కియస్, న్యూకమ్ మరియు హెండర్సన్ అను చాలామంది అంగీకరించిరి, కాని వారిలో కొందరు "వణకు" అనుదానికి బదులుగా "మత్తు" అని స్వీకరించిరి. [{[{סף అను పదమునకు గడప అనియు, గిన్నె లేక పాత్ర అనియు రెండర్థములు ఉన్నవి. సెప్టువజింటు మొదటి అర్థమును, తార్గూము రెండవదానిని తీసికొనినవి: అయితే [{]}רעל అనగా మత్తువలన కలుగు వణకు, తత్తరపాటు, తికమక అని అర్థమైనందున రెండవ అర్థమును తీసికొనుట అధికముగా సరిపోవును.

తరువాతి భాగము మన అనువాదమును అనుసరించి నిశ్చయముగా అన్వయింపబడజాలదు; అది పిస్కేటరు అనువాదము. న్యూకమ్ అనువాదము అక్షరార్థమైనది, అది జెరోము, డ్రూసియస్, కాస్టాలియో, గ్రోటియస్ మరియు మార్కియస్ ఇచ్చిన భావమును అనుసరించుచున్నది; అది ఇట్లున్నది --- మరియు యూదాకు అది (ఆ పాత్ర) అగును, యెరూషలేమునకు విరుద్ధమైన ముట్టడిలో. యూదా యెరూషలేమునకు ద్రోహి అగునని ఇది సూచించుచున్నది. అనేక ప్రాచీన ప్రతులు "అగును" అను పదమును స్త్రీలింగములో చదువుట కొంత విశేషము, [{]}תהיה, మరియు [{]}סף అను పదము పాత్ర లేక గిన్నె అను అర్థములో ఆ లింగముదే.

డాతియస్ మరియొక అభిప్రాయమును ప్రతిపాదించుచున్నాడు. ఆయన సెప్టువజింటును అనుసరించి [{]}מצור అను పదమును, [{περιοχη}] అను అర్థములో, కోట, దుర్గము లేక రక్షణ అని తీసికొనుచున్నాడు; అప్పుడు అనువాదము ఇట్లుండును, మరియు యూదాను గూర్చి, ఆయన యెరూషలేమునకు రక్షణగా ఉండును. అయితే అత్యంత సహజమైన స్పష్టమైన అర్థము ముందటిదే. --- సం.

జెకర్యా 12:3

3. ఆ దినమున నేను యెరూషలేమును సమస్త ప్రజలకు బరువైన రాయిగా చేయుదును; దానిని ఎత్తుకొనువారందరు తునాతునకలుగా కోయబడుదురు, భూమియందలి ప్రజలందరు దానికి విరుద్ధముగా కూడుకొనినను.

3. Et erit in die illa, Ponam Ierusalem lapidem onerosum cunctis populis; quisque portabit concisione concidetur (vel, laceratione lacerabitur,) et congregabuntur contra eam omnes gentes terrae (sic autem resolvi debet oratio, Licet congregentur adversus eam cunctae gentes terrae.)

జెకర్యా ఇక్కడ మరియొక రూపకమును చేర్చుచున్నాడు, అది ఎంతో తగినది; ఏలయనగా భక్తిహీనులు పరిశుద్ధ పట్టణముతో యుద్ధము చేసినప్పుడు, దానిని లోబరచుకొనుటయో, కప్పమును లేక పన్నును విధించుటయో, కేవలము దానిని ఏలుటయో వారి ఉద్దేశము కాదు, --- మరి దేనికి? దానిని పూర్తిగా నిర్మూలించి దాని పేరును తుడిచివేయుటకు. కాబట్టి అట్టి క్రూరత్వము శత్రువులను పరిశుద్ధ పట్టణముపై దాడిచేయుటకు పురికొల్పగా, ప్రవక్త ఇక్కడ అడ్డుపడి, అది వారికి అత్యంత భారమైన రాయి అగునని ప్రకటించుచున్నాడు. ఆ విధముగా ఆయన యెరూషలేము శత్రువులను, ఒక రాయిని ఎత్తుటకు ప్రయత్నించి అందుకు తగినంత బలము లేనివానితో పోల్చుచున్నాడు.

అప్పుడు అతడు తన బలమునకే హాని చేసికొనును; ఏలయనగా మనుష్యుడు తనకు మించిన పనిని చేయ ప్రయత్నించునప్పుడు, తన కీళ్లలో కొన్నిటిని సడలించుకొనును లేక తన నరములను తెంపుకొనును. కాబట్టి అనేక జనములు యెరూషలేమునకు విరుద్ధముగా కుట్ర పన్ని, దానిని కూలద్రోయుటకు సమస్త ప్రయత్నము చేసినను, చివరకు అది తమకు ఎంతో బరువైన భారమని వారు కనుగొందురని ప్రవక్త భావము: కాబట్టి వారు తమ చేతులనే విరుగగొట్టుకొందురు లేక చీల్చుకొందురు, ఏలయనగా మితిమీరిన ప్రయాసవలన వారి నరములు తెగిపోవును. కొందరు చివరి వాక్యభాగమును మరింత చప్పగా, "చీల్చునప్పుడు అతడు చీల్చబడును" అని వివరింతురు, ఎవడైనను గరుకైన రాయిని ఎత్తినప్పుడు తన చేతులనే చీల్చుకొనునట్లు.

అయితే ప్రవక్త మరింత గంభీరమైన దేనినో వ్యక్తపరచ ఉద్దేశించెనని నాకు సందేహము లేదు; అప్పుడు వాక్యభాగములు మరింత చక్కగా సరిపోవును; ఏలయనగా మేము చెప్పినట్లు, భక్తిహీనుల ఉద్దేశము యెరూషలేమును ఒక రాతిపై ఒక రాయి లేకుండ తొలగించుటయే: అయితే అది వారికి అతి బరువైన భారమగునని, తన స్థలమునుండి కదల్చబడజాలని దానిని ఆలోచన లేక తొలగించ ప్రయత్నించుటలో తమ స్వకీయ బలము విరిగిపోవునని వారు కనుగొందురని దేవుడు ఇక్కడ ప్రకటించుచున్నాడు.

ఇప్పుడు ఈ ప్రవచనమునకు కారణమేమనగా, దేవుడే యెరూషలేమును స్థాపించినవాడు, "దాని పునాదులు పరిశుద్ధ పర్వతములలో ఉన్నవి, యెహోవా యాకోబు నివాసములన్నిటికంటె సీయోను ద్వారములను ప్రేమించుచున్నాడు" (కీర్తనలు 87:1,2;) అని చెప్పబడినట్లు, మరియు "యెహోవా దాని మధ్యనున్నాడు, అది కదలింపబడదు" అని మరల చెప్పబడినది.

(కీర్తనలు 46:5.)

చివరి వచనమున మనము గమనించినదానిని కూడా మనము జ్ఞాపకముంచుకొనవలెను: ఏలయనగా ఆకాశములు నిరంతరము కదలికలో ఉండినను, అవి తమ స్థానములను నిలుపుకొనును, గందరగోళములో పడవు; అయితే ఆకాశమును భూమియు కలిసిపోయినను, దేవుని హస్తముచేత స్థాపింపబడినదియు, మనుష్యుల సాధారణ గతినుండి మినహాయింపబడినదియు, ప్రత్యేకమైన స్థితి గలదియునైన యెరూషలేము దృఢముగాను మార్పులేకుండను నిలిచియుండును. కాబట్టి యెరూషలేమును కూలద్రోయ ప్రయత్నించు భక్తిహీనులకు తమను తామే గాయపరచుకొనుటయు చీల్చుకొనుటయు తప్ప వేరొక ఫలితము ఉండదని ప్రవక్త ఎందుకు చెప్పుచున్నాడో మనకు తెలియుచున్నది. (307 అక్షరార్థముగా ఇది — దాని ఎత్తువారందరు, కోయబడి కోయబడుదురు, లేక, గాయపడి గాయపడుదురు. వచనము మొత్తము ఇట్లున్నది, — ఆ దినమున సంభవించునదేమనగా, నేను యెరూషలేమును సమస్త జనములకు బరువైన రాయిగా చేయుదును; దాని ఎత్తువారందరు గాయపడి గాయపడుదురు, దేశమందలి ప్రజలందరు దానికి విరుద్ధముగా కూడుకొనునప్పుడు. — సం.)

ఆయన తరువాత ఇట్లు చేర్చుచున్నాడు: మరియు దానికి విరుద్ధముగా సమస్త జనములు కూడుకొనును. శత్రువులు నాలుగు దిక్కులనుండి గుంపులుగా వచ్చినను దేవుడు వారికంటె శ్రేష్ఠుడుగా ఉండునని చూపుటకై, మేము చెప్పినట్లు, ఇది చేర్చబడినది. కాబట్టి ఈ వాక్యభాగము ఒక అతిశయోక్తిని కలిగియున్నది, తాము శత్రుసైన్యములచేత చుట్టబడియుండుటను చూచినను, విశ్వాసులు అజేయమైన స్థిరత్వముతో తమ నిరీక్షణలో కొనసాగునట్లు వారిని ప్రోత్సహించుటకే. తరువాత ఇట్లున్నది ---

జెకర్యా 12:4

4. ఆ దినమున నేను ప్రతి గుఱ్ఱమును విస్మయముతోను దాని రౌతును వెఱ్ఱితోను మొత్తుదును; యూదా వంశముమీద నా కన్నులు తెరచి, జనముల గుఱ్ఱములన్నిటిని అంధత్వముతో మొత్తుదును అని యెహోవా సెలవిచ్చుచున్నాడు.

4. Die illo, inquit Iehova, percutiam omnem equum stupore, et sesso rem ejus amentia; et super domum Iehudah aperiam oculos meos, et omnem equum populorum percutiam caecitate.

ఆయన ఇక్కడ అదే విషయమును వేరు మాటలతో కొనసాగించుచున్నాడు, --- శత్రువుల ఉగ్రతను తరిమివేయుటకును అణచివేయుటకును అనేక సాధనములు దేవుని చేతిలో ఉన్నవి.

గుఱ్ఱము మరియు దాని రౌతు అను మాటలచేత ప్రవక్త, భాగమును సమస్తమునకు సూచనగా చెప్పి, బలమైనదంతయు అని భావించుచున్నాడు, అది దైవశక్తిచేత సులభముగా జయింపబడగలదని సూచించుచున్నాడు

ఆయన మొదట ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: నేను ప్రతి గుఱ్ఱమును మతిభ్రమతో మొత్తుదును. సైనిక బలము గుఱ్ఱములలోను రౌతులలోను ఉన్నదని మనకు తెలియును; అయితే గుఱ్ఱములు స్తబ్ధములగుననియు, రౌతులు వెఱ్ఱితనముచేత పట్టబడినట్లు తమను తామే నాశనము చేసికొందురనియు, సంఘమునకు ఏ హానియు చేయలేరనియు ఆయన చెప్పుచున్నాడు. అప్పుడు లోకమంతయు సంఘమునకు విరుద్ధముగా కుట్ర పన్నినను, వారి దాడులన్నిటిని త్రిప్పికొట్టుటకును అణచివేయుటకును దేవునియందు సరిపడిన శక్తి ఉండునని ఆయన ఇంతకుముందు చెప్పినదానిని నిర్ధారించుచున్నాడు; మరియు దేవుడు రహస్య సాధనములచేత తమ శత్రువులందరిని నాశనము చేయగలడనియు, లేక పారిపోవునట్లు చేయగలడనియు విశ్వాసులు తెలిసికొనునట్లు ఆయన మతిభ్రమను, వెఱ్ఱితనమును, అంధత్వమును పేర్కొనుచున్నాడు. కాబట్టి దేవుడు దూసిన ఖడ్గములతో పోరాడకపోయినను, యుద్ధపు సాధారణ పద్ధతిని వాడకపోయినను, తన శత్రువులను నేలగూల్చుటకు ఆయన వేరు సాధనములతో సిద్ధముగా ఉన్నాడని ప్రవక్త చెప్పుచున్నాడు; ఏలయనగా లోకమునందలి అత్యంత శక్తిమంతులు కూడా అంధత్వముచేతను వెఱ్ఱితనముచేతను తమ శత్రువులను తికమకపరచునంతవరకు వెళ్లజాలరు; అయితే దేవుడు మనలను విడిపించుటకు మనకు ఏ మార్గమును కనబడకపోయినను, మనము దృఢమైన నిరీక్షణను కలిగియుండవలెనని, ఏలయనగా ఆయన తన ఊపిరిచేత శత్రువులందరిని నాశనము చేయగలడని, వారిని గ్రుడ్డివారిగా చేసి, వారినుండి వివేకమును జ్ఞానమును బలమును తీసివేయగలడని ప్రవక్త ఇక్కడ చూపుచున్నాడు.

అప్పుడు ఆయన ఇట్లు చేర్చుచున్నాడు: నేను యూదా వంశముమీద నా కన్నులు తెరచెదను. శత్రువులందరు మతిభ్రమతోను వెఱ్ఱితనముతోను ఎందుకు మొత్తబడుదురో ఇక్కడ కారణము ఇయ్యబడినది, ఏలయనగా ప్రభువు తన సంఘమును గూర్చి శ్రద్ధ వహించును; ఏలయనగా కన్నులు తెరచుట అనగా ఒక దానిని గూర్చి శ్రద్ధ తీసికొనుటయే. కొంతకాలము తన ప్రజలను నిర్లక్ష్యము చేయుట దేవునికి యుక్తముగా కనబడెను, మరియు ఈ నిర్లక్ష్యము ఒక విధమైన మరపువలె ఉండెను. అందుచేత పరిశుద్ధులు తరచు ఇట్లు మొఱ్ఱపెట్టుదురు: "ఎంతకాలము నీవు నిద్రించెదవు! ఎంతకాలము నీ కన్నులు మూసికొనియుందువు! ప్రభువా, క్రిందికి చూచి గమనింపుము."

ఆ విధముగానే ఈ స్థలమున కూడా జెకర్యా భావము, దేవుడు తన ప్రజలను గూర్చి ఇంకను శ్రద్ధ వహించి వారి శత్రువులను అణచివేయునని.

దీనివలన మనము ఒక ఉపయోగకరమైన ఉపదేశమును నేర్చుకొనవచ్చును --- మొదట, దేవుని ఆదరణ నీడలో చేర్చబడుటకంటె మనకు శ్రేష్ఠమైనది మరేదియు లేదు; సంఘమునకు ఏ దుర్గమును లేకపోయినను, ఆమెకు లెక్కలేనంత మంది విరోధులు శత్రువులుగా ఉన్నను, వారిని ఎదిరించుటకు ఆమెకు ఏ బలమును లేకపోయినను, ఈ సత్యము మారదు. కావున సంఘము ఇంతగా కఠినముగా శోధింపబడి, అనేక ప్రమాదముల మధ్య ఉండి, మరణమునకు సైతము గురియైనను, భయముచేతను పిరికితనముచేతను ఆమెను విడిచిపెట్టువారు నిజముగా దౌర్భాగ్యులని ఈ భాగమునుండి మనము నేర్చుకొందము; దేవునికి మొఱపెట్టి, తమ రక్షణ విషయమైన చింతను ఆయనపై మోపువారు, లోకమంతయు వారికి విరోధముగా వెఱ్ఱెత్తియున్నను, సకల జనముల ఆయుధములు వారి నాశనముకొరకు సిద్ధపరచబడియున్నను, వారిని ముంచివేయుటకు గుఱ్ఱములును గుఱ్ఱపురౌతులును కూడియున్నను, ధన్యులగుదురని కూడ నేర్చుకొందము; ఏలయనగా దేవుని రక్షణయే ఆయన సంఘమునకు చాలిన కాపుదల. ఇది ఒక సంగతి. తరువాత, దేవుడు మనలను తోడేళ్ల పండ్ల మధ్యకు విసరివేయుచున్నట్లు కనబడునప్పుడు మన విశ్వాసమును సాధనచేయ నేర్చుకొందము; ఏలయనగా ఆయన కనబడు సహాయమేదియు అనుగ్రహింపకపోయినను, మనలను విడిపించు మార్గము ఆయనకు తెలియును, మనకు గోచరించని రహస్య సహాయసాధనములు ఆయనకు ఉన్నవి; మన విశ్వాసమును మన సహనమును పరీక్షించుటయే ఆయన ఉద్దేశము. చివరిగా, దేవుడు మనలను మరచినట్లు మన బాధలను చూచియూచనట్లు ఉన్నను, ఆయనపై ఆధారపడిన మన నిరీక్షణ ఎన్నటికిని భంగపడదని నేర్చుకొందము; ఏలయనగా మనము ఆయన మందలో నిలిచియుండినయెడల, ఆయన చివరకు మనపై తన కన్నులు తెరచును, మన రక్షణ విషయమై తనకు శ్రద్ధ కలదని నిజముగా కనుపరచును. ఇప్పుడు తరువాత ఇట్లున్నది ---

308 “ఆశ్చర్యకరమైన విస్మయముతో,” న్యూకమ్; “భీతిచేత,” హెండర్సన్; అయితే “స్తబ్ధతతో” లేక “జడత్వముతో” అనుట మేలు, ఇది గుఱ్ఱములకు మరింత తగిన పదము. — సం.

జెకర్యా 12:5

5. అప్పుడు యూదావారి అధిపతులు–యెరూషలేము నివాసులు తమ దేవుడైన సైన్యములకధిపతియగు యెహోవాను బట్టి నాకు బలముగా ఉన్నారని తమ మనస్సులో అనుకొందురు.

5. Et dicent duces Iehudah in cordibus suis, Fortitudo mihi (vel, robus) habitatores Ierusalem in Iehova exercituum Deo suo.

ఆయన అదే విషయమును ఇంకను కొనసాగించుచున్నాడు --- దేవుని మంద ఎంత చిన్నదిగాను బలహీనమైనదిగాను ఉండినను, దానికి చాలిన బలము ఉండును; ఏలయనగా తనను ఆశ్రయించినవారి పక్షమున ప్రభువు నిలుచును. కాబట్టి యెరూషలేము ఇంకను పౌరులతో నిండియుండకపోయినను, అది ఒక్క పట్టణమే అయినను, దాని బలము జయింపరానిదై యుండునని జెకర్యా సాక్ష్యమిచ్చుచున్నాడు; అయితే ఆయన యూదా అధిపతుల విషయమై పోలికచేత మాటాడుచున్నాడు. పూర్వము దానికి గొప్ప జనసంఖ్య యుండెనని, ఆ ఒక్క గోత్రమునుండియు బెన్యామీను అర్ధగోత్రమునుండియు గొప్ప సైన్యములు సమకూర్చబడెనని మనకు తెలియును. కావున పూర్వము అనేక ప్రాంతములు ఉండెను, దేశము జనసమృద్ధిగల పట్టణములతో నిండియుండెను; అయినను అప్పుడు దాదాపు యెరూషలేము మాత్రమే నివాసయోగ్యమగుట ఆరంభించెను. కాని ప్రవక్త ఇక్కడ చెప్పునదేమనగా, సంఘమంతయు ఒక్క పట్టణపు ఇరుకైన పొలిమేరలలో కూడియుండినను, శత్రువుల దాడులన్నిటిని ఎదిరించుటకు దానికి చాలిన బలము ఉండును.

అప్పుడు యూదా అధిపతులు అందురు; అనగా పూర్వము వేలమందికి అధిపతులైనవారు తమ తమ పట్టణములలో బలగములు కలిగియుండిరి, కాని ఇప్పుడు అందరును ఒక్క పట్టణమువైపే చూతురు; ఏలయనగా దేశము దాదాపు విడువబడి నివాసులు లేకుండెను; అయినను వారు నిరీక్షణ కలిగియుండవలెను, ఏలయనగా వారి బలము ప్రభువునందే ఉండును. కొందరు ఒక సంయోజకమును చేర్చి, “నాకును యెరూషలేము పౌరులకును బలము కలుగును” అని చెప్పుదురు; కాని వారు భావమును త్రిప్పివేయుదురు; ఏలయనగా నేను చెప్పిన దానిని ప్రవక్త ఒకే వాక్యములో చెప్పగోరెను --- అందరి కన్నులు ఒక్క పట్టణమువైపే త్రిప్పబడునని, అయినను నిరీక్షణకును ధైర్యమునకును చాలిన ఆధారము ఉండునని, ఏలయనగా వారు తమయందు కాక తమ దేవునియందే బలవంతులగుదురని.

“నాకు బలము” అని అనుటలో సంఖ్యలో మార్పు ఉన్నది, ఏలయనగా ఆయన అధిపతుల గూర్చి మాటాడెను; కావున అది {,}לנוlanu, మాకు, అని ఉండవలసినది. కాని ఇప్పుడు ఆయన వారిలో ప్రతివానిని మాటాడువానిగా చూపుచున్నాడు, ఆయన ఇట్లు చెప్పినట్లుగా: “అధిపతులలో ఎవడును తన స్వదేశమువైపు చూడడు, గాని దానికి విరుద్ధముగా తన కన్నులను పరిశుద్ధ పట్టణమువైపు త్రిప్పి, కొద్దిమంది మనుష్యుల రక్షణతో తృప్తిపడును.” కావున ఆయన, సైన్యములకధిపతియగు యెహోవాయందు, వారి దేవునియందు అని అనుచున్నాడు; ఏలయనగా కొంతకాలము తాను విడిచిపెట్టిన ఆ జనమునకు దేవుడు అప్పుడు రక్షకుడై యుండునని ఆయన భావము. మరియు భక్తుల మనస్సులు తమ శత్రువులతో పోల్చి తాము ఎంతో తక్కువవారమని చూచుకొని భయముచేత క్రుంగిపోకుండునట్లు, ఆయన తన జయింపరాని శక్తిని చూపుటకై ఆయనను మరల సైన్యములకధిపతియగు యెహోవా అని పిలుచుచున్నాడు. 309 తరువాత ఇట్లున్నది ---

జెకర్యా 12:6

6. ఆ దినమున నేను యూదావారి అధిపతులను కట్టెలమధ్య నున్న అగ్నిపాత్రవలెను పనలలో నున్న అగ్నిజ్వాలవలెను చేయుదును; వారు చుట్టునున్న జనములన్నిటిని కుడిచేతి వైపునను ఎడమచేతి వైపునను దహించివేయుదురు; యెరూషలేము తన స్థలమైన యెరూషలేములోనే ఇంకను నివాసస్థలముగా ఉండును.

6. In die illa ponam duces Iehudah quasi fornacem (vel, catinum fusorium) ignis inter ligna, et quasi facem (vel, lampadem) ignis in manipulo (hoc est, inter manipulos;) et comedent ad dextram et ad sinistram cunctos populos in circuitu; et habitabitur (vel, manebit) Ierusalem adhuc sub se (hoc est, in loco suo) in Ierusalem.

ఇంకను నిర్ధారణ కొరకు ఆయన మరియొక రూపకాలంకారమును చేర్చుచున్నాడు; ఏలయనగా యూదా అధిపతులు కరిగించు కుండవలె ఉందురని చెప్పుచున్నాడు; కొందరు దానిని అగ్నిపాత్ర అని అనువదించుదురు, కాని అది సరికాదు, అర్థములేనిది. తరువాత ఆయన వారిని మండు దివిటీతో పోల్చుచున్నాడు, అన్యజనములను కట్టెలతోను చెత్తతోను పొట్టుతోను పోల్చుచున్నాడు. ఆత్మ ఇతర స్థలములలో కూడ ఇట్లే మాటాడును; దాని కారణము గమనింపదగినది; ఏలయనగా భక్తిహీనులు దేవుని సంఘముపై దాడిచేయునప్పుడు సమస్తమును ఆమె నాశనమును బెదిరించుచున్నట్లు కనబడును; కాని వారు పొట్టువలెను కట్టెలవలెను ఉందురని దేవుడు ప్రకటించుచున్నాడు. యెషయా ఇట్లనుచున్నాడు: “ఇశ్రాయేలు ఇంటివారు మండు అగ్నియై అడవి కట్టెలన్నిటిని దహించివేయును”; ఈ స్థలమునందును అట్లే: “ఇశ్రాయేలుకు విరోధముగా కూడిన శత్రువుల గొప్ప సైన్యము నిజముగా ఉండును; కాని ప్రభువు వారిని దహించును, ఏలయనగా ఆయన తన ప్రజల మధ్య అగ్నివలె ఉండును, ఆయన ప్రజలును ఆత్మ యొక్క రహస్య శక్తిచేత, సారవంతమైనదేదియు లేని పొట్టును దహించు మండు పాత్రవలెను దివిటీవలెను ఉందురు.”

అయితే సంఘము యొక్క విడుదల ఎల్లప్పుడును అద్భుతమైనదని ప్రవక్త మరల చూపుచున్నాడు; కావున మానవమైన లౌకికమైన సాధనములపై ఆధారపడి, దేవుని తమ సొంత మార్గములకు బలవంతముగా కట్టివేయువారు మూర్ఖముగా ప్రవర్తించుచున్నారు; ఏలయనగా దేవుడు తాను విమోచకుడనని వాగ్దానము చేయునప్పుడెల్ల వారి విచారణ ఇది: “ఇది ఎట్లు సాధ్యము? ఈ సహాయము మనకు ఎక్కడనుండి వచ్చును? ప్రభువు హస్తము మన కొరకు ఎట్లు చాపబడును? ఆయన తన సైన్యమును ఎక్కడనుండి సమకూర్చును?”

కావున మనము ఇట్లు ఆత్రుతతో విచారించుటకును, ఇట్లు దేవుని సహాయమును మననుండి తరిమివేయుటకును అలవాటుపడియున్నందున, ప్రవక్త బోధించిన ఈ సత్యమును జ్ఞాపకముంచుకొందము --- శత్రువులు గొప్ప సంఖ్యలో మనపైకి వచ్చినను, వారు కట్టెల కుప్పవలెను మనము అగ్నివలెను ఉందుము; ఏలయనగా మనకు బలము లేకపోయినను, ప్రభువు తన రహస్య కృపచేత మన శత్రువులు మన దగ్గరకు వచ్చుటచేతనే దహింపబడునట్లు చేయును.

309 ఈ వచనము యొక్క సాధారణ అనువాదములో తృప్తికరము కాని అంశము ఉన్నది. “తమ మనస్సులో అనుకొందురు” అను మాటలు ఈ సందర్భములో కొంత విచిత్రముగా కనబడును. ఒక ప్రతి ఉన్నది, అది {[{ל ను “నివాసులతో” కలుపును, ఈ పాఠమునకు తర్గూమ్ మద్దతు ఇచ్చుచున్నది. అప్పుడు అనువాదము ఇట్లుండును --- యూదా అధిపతులు తమ హృదయములో అందురు, --- “సైన్యములకధిపతియగు యెహోవా ద్వారా, వారి దేవుని ద్వారా, యెరూషలేము నివాసులకు బలము కలుగును గాక.” హృదయములో చెప్పుట అనగా ప్రార్థించుట, రహస్య ప్రార్థన చేయుట; ఆ ప్రార్థన తరువాతి పంక్తులలో చెప్పబడినది. యూదాకును, అనగా దేశప్రజలకును, యెరూషలేము పట్టణమునకును మధ్య కలహము లేక పోటీ ఉండునని చూపుటకు ఇది; తరువాతి వచనములలో, విశేషముగా 7వ వచనములో, రెండును అసూయకు గురియగునవిగా పేర్కొనబడినవి. --- సం.

దీనికే సరిపోయినది తరువాతి ఉపమానము --- వారు పొట్టు పిడికిళ్ళలో ఉన్న దివిటీవలె ఉందురు; ఇక్కడ కూడ బహువచనమునకు బదులు ఏకవచనము వాడబడినది. తరువాత వివరణ వచ్చుచున్నది: వారు కుడివైపున ఎడమవైపున చుట్టునున్న జనములన్నిటిని దహించివేయుదురు. జెకర్యా ఇక్కడ విశ్వాసులకు తీరని క్రూరత్వమును పగ తీర్చుకొను ఆవేశమును ఆపాదించుచున్నట్లు కనబడును, అయినను వారు తమ పరలోకపు తండ్రిని అనుకరించునట్లు సాధువైన ఆత్మచేత నడిపింపబడవలసినవారు. కాని ఇక్కడ ఆయన వారి స్వభావమును భావమును గూర్చి మాటాడుటలేదు, భక్తిహీనులందరు తమ విజయాశలో భంగపడుదురని మాత్రమే, అంతేకాక వారు నాశనము కూడ చేయబడుదురని మాత్రమే చూపుచున్నాడు. వారు సంఘముపై ఎంత క్రోధముతో దాడిచేయుదురో, వారి నాశనము అంత ఆకస్మికముగా ఉండును; ఏలయనగా విశ్వాసులు వారిని కనికరింపగోరినను, నీతిగల న్యాయాధిపతియైన దేవుడు వారిని కనికరింపడు. సంక్షేపముగా, ఇతర స్థలములలోవలె దేవుని స్వకార్యమే సంఘమునకు ఆపాదింపబడుచున్నది.

చివరిగా, యెరూషలేము తన స్వస్థలమందు, అది ఉండిన చోటనే నిలుచునని ఆయన ప్రకటించుచున్నాడు. ఇక్కడ ఒక విధమైన పునరుక్తి ఉన్నది; మనము ఇదివరకే చెప్పినట్లు, శత్రువులు యెరూషలేమును సంపూర్ణముగా తుడిచివేయునట్లు నాశనము చేయగలమని తలంచిరి గనుక అది చేయబడెను; కాని ప్రవక్త అందుకు విరుద్ధముగా, అది తన స్వస్థలమందే స్థాపింపబడునని చెప్పుచున్నాడు, ఏలయనగా దేవుడు ఆరాధింపబడవలెనని తాను సంకల్పించిన స్థలముగా దానిని ఎన్నుకొనెను, మోషే తరచు చెప్పినట్లు, తన నామమును స్మరింపజేయుటకు దానిని ఎన్నుకొనెను.

ఒక్క మాటలో, సంఘము శాశ్వతముగా స్థాపింపబడునని ఆయన సూచించుచున్నాడు: మనుష్యులందరు దాని నాశనమునకు కుట్రపన్నినను, నలుదిక్కులనుండి దానిపై దాడిచేసినను, దేవుని పరిశుద్ధాలయము ఆయన వాగ్దానము చేసినట్లు క్రీస్తు రాకడ వరకు అక్కడ నిలిచియుండును; ఏలయనగా అప్పుడు ఈ సంగతులన్నిటికి అంతము రావలసి యుండెను, లోకము నూతనపరచబడవలసి యుండెను గనుక, ఆలయముతో కూడ యెరూషలేము సంపూర్ణముగా నాశనము కావలసి యుండెనని మనకు తెలియును.

ప్రార్థన

సర్వశక్తిగల దేవా, క్రీస్తు సిలువ పతాకము క్రింద పోరాడు వారందరి స్థితి నేడు కఠినముగాను దుర్భరముగాను కనబడుచున్నందున --- ఓ దయచేసి, నీవు మమ్మును ప్రోత్సహించు నీ వాగ్దానములపై ఆధారపడి, తోడేళ్లు నలుదిక్కులను మాటుపెట్టినను, దోచుకొనువారును దొంగలును మాపై రౌద్రముగా విరుచుకుపడినను, మేము నీ మందలో నిలిచియుండుటకు వెనుకాడక నిరంతరము స్థిరముగా సహించియుండునట్లును, ఎల్లప్పుడును నీ హస్త రక్షణ క్రింద నిలిచియుండునట్లును, ఈ లోకపు పిల్లల సుఖభోగములను విలాసమును లౌకిక లాభములను చూచి ఎన్నడును అసూయపడక, నిరంతర భయముచేత కలత చెందుటను ఓర్పుతో భరించునట్లును అనుగ్రహించుము; అట్లు మేము మరణించు సమయమున మా రక్షణ నీ హస్తములో భద్రముగాను సురక్షితముగాను ఉన్నదని నీవు మాకు కనుపరచు వరకు ప్రశాంత మనస్సులతో వేచియుండుదుము; ఇట్లు చివరకు సకల శ్రమలను దాటి, నీ అద్వితీయ కుమారుడు తన స్వరక్తముచేత మాకొరకు సంపాదించిన ఆ ధన్యకరమైన విశ్రాంతిలోనికి మేము చేరునట్లు అనుగ్రహించుము. --- ఆమేన్.

నూట అరువది ఒకటవ ఉపన్యాసము

జెకర్యా 12:7

7. దావీదు సంతతివారి ఘనతయు యెరూషలేము నివాసుల ఘనతయు యూదావారిమీద అతిశయింపకుండునట్లు యెహోవా మొదట యూదావారి గుడారములను రక్షించును.

7. Et servabit Iehovah tabernacula Iehudah sicut initio (subaudiendum enim est nota similitudinis;) itaque non gloriabitur decor (vel, magnificentia) domus Davidis, et decore civis Ierusalem contra Iehudam.

దేవుడు తన ప్రజలను కాపాడుటకు తన హస్తమును చాపునప్పుడు సహాయకుల అవసరము లేదని ప్రవక్త మరల మనకు బోధించుచున్నాడు; ఏలయనగా ఆయన ఒక్కడే సమృద్ధిగా చాలినవాడు. ఈ వచనము యొక్క ఉద్దేశము ఏమనగా, యూదులు తమకు లౌకికమైన ప్రతి సహాయము లేకపోవుట చూచినను, దేవునియందే తృప్తిపడ నేర్చుకొనవలెను; ఏలయనగా దేవుడు రక్షింప సంకల్పించినప్పుడు, మనము చెప్పినట్లు, ఆయనకు సహాయము అవసరములేదు; ఆయన ఏదియు అప్పుచేయడు, ఏలయనగా ఆయన స్వయముగా సంపూర్ణముగా చాలినవాడు.

అయితే గుడారములు అను మాటచేత ప్రవక్త, నా తలంపున, పాక్షిక రక్షణ మాత్రమే ఇచ్చు పాకలను సూచించుచున్నాడు. హెబ్రీ భాషలో గుడారములు {,}סחותsachut అనబడునది నిజమే; కాని తాత్కాలిక వసతిని కలిగించిన {,}אעליםaelim, గుడారములు, అనుదాని ద్వారా కూడ తరచు అదే సూచింపబడును; ఏలయనగా అనేక స్థలములనుండి స్పష్టమగునట్లు, అవి దృఢముగా కట్టబడినవి కావు. భేదము లేకుండా ఇండ్లన్నియు కొన్నిసార్లు {,}אהליםaelim అని గుడారములని పిలువబడునని నేను ఒప్పుకొనుచున్నాను; కాని ఆ పదమునకు సరియైన అర్థము తాత్కాలిక సౌకర్యము కొరకు కట్టబడిన గుడారము; ఏలయనగా పితరులకు స్థిరనివాసము లేనప్పుడు వారు గుడారములలో నివసించిరని చెప్పబడినది.

ఇప్పుడు ప్రవక్త గుడారముల గూర్చి ఎందుకు మాటాడుచున్నాడో చూతము. ఆయన అరణ్యములో వారి నివాసమును సూచించి ఉండవచ్చును; కాని ఇది మరీ దూరమైనదిగా తోచునేమో గనుక, ఐగుప్తునుండి విడుదల పొందిన తరువాత యూదులు దేశములో ప్రవేశించి నివసించిన గుడారములనే ఆయన సరళముగా సూచించుచున్నాడని నేను భావించుచున్నాను; ఏలయనగా వారు తమ పొరుగువారందరిని రెచ్చగొట్టి అందరి ద్వేషమును తమపై రగిలించుకొనినందున, వారు దేవుని హస్తముచేత అద్భుతముగా కాపాడబడి యుండవలెను. కొన్ని కోటగల పట్టణములు నిజముగా ఉండెను; కాని చాలవరకు వారు గ్రామములలో నివసించిరి, ప్రజలలో ఎక్కువ భాగము తమ గుడారములతో లేక పాకలతో తృప్తిపడిరనుటలో సందేహములేదు. కావున ఇశ్రాయేలీయులకు అప్పుడు ఏ రక్షణయు లేనందున, వారు అప్పుడు దేవునిచేత మాత్రమే కాపాడబడిరని ప్రవక్త ఇప్పుడు వారికి జ్ఞాపకము చేయుచున్నాడు; దేవుడు అంతమువరకు వారిని కాపాడునట్లు, వారు భవిష్యత్తులో క్షేమముగాను సురక్షితముగాను ఉందురని వారు నమ్ముటకే ఇది. కావున ఇక్కడ గుడారములకును కోటగల పట్టణములకును మధ్య సూచితమైన పోలిక ఉన్నది; మరియు తమ పితరులు పూర్వము ఏమి అనుభవించిరో ఆలోచింపుడని ప్రవక్త వారికి చెప్పుచున్నాడు, ఏలయనగా వారు రక్షణలేనివారై శత్రువుల దాడులకు గురియై యుండినప్పుడును దేవుడు నమ్మకముగా వారిని కాపాడెను.

ఆయన మొదట ఇట్లనుచున్నాడు: యెహోవా గుడారములను రక్షించును, మొదలగునవి; ఆయన ఇట్లు చెప్పినట్లుగా: “మీ పితరులు పూర్వము దేవుని హస్తముచేత కాపాడబడిరని తెలిసికొనుడి; వారిలో చాలమంది పట్టణములలో నివసింపక, గ్రామములలో చెదరి జీవించిరి. కావున రాజు నియమింపబడక ముందు అనేక యుగములు దేవుడు తన ప్రజలను కాపాడువాడై యుండెను గనుక, ఇకముందు ఆయన మీకును అట్లే ఉండునని నమ్ముడి.” అయినను మనము నిన్న చెప్పిన దానిని మనము జ్ఞాపకముంచుకొనవలెను --- తమ స్వదేశమునకు తిరిగివచ్చిన యూదులకు దేవుని సహాయ వాగ్దానము ఇవ్వబడెను; బబులోనులో తమ సోమరితనముచేత నిలిచిపోయిన ఇశ్రాయేలీయులు తాము తమ కృతఘ్నతకు తగిన దండనను అనుభవించుచున్నామని తెలిసికొనునట్లు, ఏలయనగా దేవుని ఆశ్రయమునకు తమను అప్పగించుకొని, ఆయన కాపుదలపై ఆధారపడి లోకమునుండి ఇతర సహాయములను వెదకకుండుటచేత వారు తగినట్లు దేవునికి మహిమ చెల్లింపలేదు: అందుచేత ఆయన వారిని ఆదియందువలె రక్షించునని చెప్పుచున్నాడు; ఏలయనగా “వలె” అను సామ్య సూచక అవ్యయము ఇక్కడ గ్రహింపవలసినది. 310

310 ఇది సెప్టువజింట్, సిరియాక్, వల్గేటు అనువాదము, దీనిని దాతియస్ న్యూకమ్ స్వీకరించిరి. అయితే హెబ్రీ పాఠము ఉన్నట్లుగానే ద్రూసియస్, మార్కియస్, హెండర్సన్ అంటిపెట్టుకొనిరి; సందర్భము కోరునది ఇదియే: ఏలయనగా తరువాతి మాటలు యూదా గుడారములు (కింఖీ ప్రకారమును గ్రోటియస్ ప్రకారమును ఇవి ఇక్కడ యూదా పట్టణములను గ్రామములను సూచించును) “మొదట” లేక ఆదియందు రక్షింపబడుటకు కారణమును తెలుపుచున్నవి; ఆ కారణమేమనగా --- దావీదు ఇంటివారి ఘనతయు యెరూషలేము పౌరుల ఘనతయు యూదా ఘనతకంటె హెచ్చింపబడకుండుటకు. ఇదియే ఈ వచనము యొక్క స్పష్టమైన భావము. అక్షరార్థ అనువాదము ఇట్లున్నది,— 7. అయితే రక్షించును యెహోవా యూదా గుడారములను మొదట, దావీదు ఇంటివారి ఘనత, యెరూషలేము నివాసి యొక్క ఘనత కూడ, యూదా ఘనతకంటె హెచ్చింపబడకుండునట్లు. “నివాసి” అనునది కవితా ఏకవచనము. “ఘనత” అని అనువదింపబడిన పదము [{,[{תפארת, దీనిని సెప్టువజింట్ మొదటిసారి ``[{καύχημα}] --- అతిశయము,'' అనియు రెండవసారి ``[{ἔπαρσις}] --- ఉన్నతి,'' అనగా హెచ్చింపు అనియు అనువదించెను; తర్గూమ్ కూడ ఇట్టి భావముగల పదమునే ఇచ్చుచున్నది. కాని “మహిమ” అనునదియే అతి సాధారణమైన అనువాదము: అదియే మార్కియస్, న్యూకమ్, హెండర్సన్ అనువాదము. --- సం.

తరువాత ఆయన ఇట్లు చేర్చుచున్నాడు: కావున దావీదు ఇంటివారి ఘనతయు యెరూషలేము పౌరుని ఘనతయు యూదా మీద అతిశయింపవు. ఈ తరువాతి వాక్యము వివరణగా చేర్చబడెనని నేను భావించుచున్నాను; విషయమునుండియే ఇది స్పష్టమగుచున్నది, ఏలయనగా దేవుడు తాను నిస్సహాయులకు రక్షకుడై యుండునని ప్రకటించుచున్నాడు, అందువలన వారు అనేకమంది ఆయుధధారులైన సైనికులను కలిగి, యుద్ధము సాగించుటకు ధనమును ఇతర అవసరములను సమకూర్చుకొనినవారికంటె తక్కువ జయమొందరు. ఏలయనగా ఇక్కడ దావీదు ఇంటివారిని యెరూషలేము నివాసులను యూదాతో పోల్చుటలో, రాజ్యము లేకున్నను కోటగల పట్టణములు లేకున్నను ఆయనలోనే చాలిన రక్షణ ఉండునని, కత్తులైనను శక్తియైనను మరి ఏ అవసరమైన సాధనమైనను లేని నిరాయుధులైన ప్రజలను ఆయన స్వయముగా కాపాడగలడని ఆయన నిస్సందేహముగా దృష్టిలో ఉంచుకొనుచున్నాడు. కావున దావీదు ఇంటివారు అతిశయింపరు: ఇది ఉద్దేశపూర్వకముగా పేర్కొనబడినట్లు కనబడును, ఏలయనగా వారు తమ సొంత ఐశ్వర్యముపైను శక్తిపైను నమ్మికయుంచినప్పుడు, వారు చేయవలసినట్లు దేవునిపై ఆధారపడలేదు.

కావున రాజ్య ఘనత నిలిచియుండినప్పుడును, వారు ఐశ్వర్యమును యుద్ధసామగ్రిని కలిగియుండినప్పుడును యూదులు వ్యర్థ గర్వముచేత ఉబ్బిపోయిరి గనుక, దేవుడు ఇక్కడ ఈ అబద్ధ నమ్మికను గద్దించుచున్నాడు; ఏలయనగా ఆ విధముగా యూదులు ఆయన ఉచిత కృపను మరుగుపరచిరి.

ఏలయనగా దావీదును సొలొమోనును కూర్చిన ధననిధులు ఎంత గొప్పవైనను, వారి శత్రువులకును పొరుగు జనములకును వారు ఎంత భయంకరులైనను, వారు దేవుని కాపుదలపై మాత్రమే ఆధారపడవలసినవారు. కావున లౌకిక సహాయములు వారి మనస్సులను ఉబ్బించినందున, దేవుడు ఇప్పుడు వారి వ్యర్థ అహంకారమును గద్దించి, సింహాసనమున రాజు కూర్చుండనప్పుడును, ప్రజల రక్షణకై ఏ సహాయమును చేర్చబడనప్పుడును ప్రజల స్థితి తక్కువ సంతోషకరము కాదని చూపుచున్నాడు; కావున వారు సకల కీడులకు గురియైనను క్షేమముగాను సురక్షితముగాను ఉందురని ప్రకటించుచున్నాడు, ఏలయనగా దేవుడు వారిని కాపాడును. అందుచేతనే రాజసంతతి గుడారములలో నివసించు యూదామీద అతిశయింపదని, అప్పుడు ఒక విధముగా సభాసదులవలె ఉండిన యెరూషలేము పౌరులును అతిశయింపరని ప్రవక్త చెప్పుచున్నాడు: ఏలయనగా రాజాసనము యెరూషలేములో ఉన్నందున, పౌరులందరిలో ఒక విధమైన వ్యర్థ అతిశయము ఉండెను. కావున పట్టణపు స్థితి ప్రసిద్ధముగా ఉన్నప్పుడు వారందరు దేశ నివాసులను తృణీకరించినందున, దావీదు సంతతియు యెరూషలేమును ఇకమీదట బయలు పొలములలో చెదరియున్న యూదా ప్రజలమీద అతిశయింపవని ప్రవక్త చెప్పుచున్నాడు. అప్పుడు తరువాత ఇట్లున్నది ---

జెకర్యా 12:8

8. ఆ దినమున యెహోవా యెరూషలేము నివాసులకు కేడెముగా ఉండును; వారిలో తొట్రిల్లువాడు ఆ దినమున దావీదువలె ఉండును; దావీదు సంతతివారు దేవునివలెను వారి ముందర నడచు యెహోవా దూతవలెను ఉందురు.

8. Die illo proteget Iehova super habitatorem Ierosolymae; et erit qui aegrotabit inter ipsos die illo quasi David; et domus Davidis sicuti angeli (aut, Dii,) sicuti angelus

Iehovae coram facie ipsorum.

ఆయన అదే విషయమును కొనసాగించుచున్నాడు; దేవుడు యూదులను కాపాడు కేడెమువలె ఉండునని చెప్పుచున్నాడు. ఇక్కడ {,}יגןigen అను క్రియ వాడబడినను, అది కేడెమని అర్థమిచ్చు {,}מגןmegen నుండి వచ్చినందున, ఆ రూపకము ఇక్కడ గ్రహింపవలసినది --- అనగా యూదులు శక్తి లేకుండను యుద్ధసాధనములు లేకుండను ఉన్నను, దేవుని కాపుదల క్రింద క్షేమముగా ఉందురు, ఏలయనగా ఆయన వారి కేడెముగా ఉండుట చాలును.

దేవుడు ఇక్కడ పరోక్షముగా, మనుష్యులు మిక్కిలి ఆత్రుతతో వెదకి వ్యర్థముగా ఆధారపడు సకల విధముల కోటలకు విరుద్ధముగా నిలుపబడుచున్నాడు. కావున సమస్త లోకమునకు విరుద్ధముగా, ఇతర సహాయమేదియు కనబడనప్పుడు, శత్రువులందరిని జయించుటకును తన ప్రజలను రక్షించుటకును చాలినదిగా కనబడు శక్తిని ప్రవక్త నిస్సందేహముగా ఇక్కడ దేవునికి చెందినదిగా చెప్పుచున్నాడు.

కావున యెహోవా కేడెముగా ఉండునని ఆయన చెప్పుచున్నాడు 311

అయితే ఇక్కడ ఏదో విరుద్ధము ఉన్నట్లు కనబడును; ఏలయనగా యూదులు ఎక్కడ నివసించినను, యెరూషలేములో నివసింపకపోయినను క్షేమముగా ఉందురని ఆయన ముందు చెప్పెను; కాని ఇప్పుడు ఈ వాగ్దానమును యెరూషలేము పౌరులకు మాత్రమే పరిమితము చేయుచున్నాడు. దీనికి సమాధానము స్పష్టమే: స్వదేశమునకు తిరిగివచ్చుటలో అనేక కఠినమైన శ్రమలను అనుభవించుటకును, తరువాత అనేక ప్రమాదములకు తమను గురిచేసికొనుటకును ఇష్టపడి, ప్రవాసములో నిలిచియుండుటకు ఇష్టపడనివారి భక్తి ప్రశంసింపబడెనని మనము నిన్న గమనించితిమి, ఏలయనగా ప్రవాసములో వారు ఆలయమునుండి సంపూర్ణముగా వేరుపడుదురు. ఇదియే ప్రవక్త ఉద్దేశమైనందున, ఆయన ఒక్కొక్కప్పుడు యెరూషలేము నివాసులను పేర్కొనుటయు, మరొకప్పుడు యూదులందరిని సామాన్యముగా చేర్చుటయు ఆశ్చర్యము కాదు. మరియు గత వచనములో యెరూషలేము పౌరులు గ్రామములలో చెదరియున్న దేశప్రజలమీద అతిశయింపకూడదని చెప్పుటచేత, ఆయన ఈ విధముగా మాటాడుటలో యెరూషలేము పౌరులను తగ్గించగోరెను, కాని అందరికి చేయబడిన వాగ్దానమునుండి వారిని వెలివేయగోరలేదు: ఏలయనగా దేవుడు అందరికి రక్షకుడై యుండగా, ప్రవక్త మరల యెరూషలేమునకు తిరిగివచ్చుచున్నాడు. ఏలయనగా దేవుడు అక్కడ తన పరిశుద్ధాలయమును ఎన్నుకొనినందున, ఆ స్థలము ఆయన దృష్టిలో విలువైనదగుట ఆశ్చర్యము కాదు. అయితే చెప్పబడినట్లు, యూదులు లౌకిక సహాయములపైను ఆధారములపైను నమ్మికయుంచకుండునట్లు, వారినుండి సకల గర్వమును తొలగించుట అవసరమై యుండెను. ఆయన, దేవుని రక్షణ యెరూషలేము నివాసులమీద ఉండునని చెప్పునప్పుడు భావము ఇదియే.

ఇప్పుడు ఆయన ఇట్లు చేర్చుచున్నాడు --- వారిలో తొట్రిల్లువాడు 312 దావీదువలె ఉండును. కొందరు సూక్ష్మమైన వివరణ ఇచ్చుచున్నారు --- యుద్ధమునకు శిక్షణ పొందక, ఏ విధముగాను బలవంతుడు కాక, దాదాపు బాలుడైన దావీదు గర్విష్ఠుడైన రాక్షసుడగు గొల్యాతును సంహరించినట్లు, యూదులలో బలహీనుడు దేవుని శక్తిచేత తన శత్రువులపై జయముపొందునని వారు తలంచుదురు. కాని ఇది బలవంతముగా తెచ్చినదిగా తోచును. కావున ప్రవక్త మొత్తమును కలిపి, దావీదును రాజుగా పరిగణించుచున్నాడని నాకు సందేహములేదు; ఏలయనగా దావీదు గొల్యాతును సంహరించినప్పుడు, అతడు ఏ శౌర్యముచేతను ప్రసిద్ధుడు కాని బాలుడు మాత్రమే. అతడు రాజ్యము పొందిన తరువాత, లోకములోని రాజులందరికంటె ప్రతి విధమున మరింత ఘనుడాయెనని మనకు తెలియును. కావున వారిలో అల్పుడును మిక్కిలి తృణీకరింపబడినవాడును దావీదువలె ఉండునని ప్రవక్త చెప్పునప్పుడు ఆయన దృష్టిలో ఉన్నది ఈ ఘనతయే; ఆయన ఇట్లు చెప్పినట్లుగా --- “వారందరు రాజసమైన వీరోచితమైన శౌర్యముతో నింపబడుదురు, సామాన్యజనులే కాదు, స్త్రీలవలె కనబడినవారును, పురుషత్వముగల ఏదియు లేనివారును సైతము; అయినను వారు వీరోచిత శౌర్యములో దావీదువలె ఆధిక్యము చూపుదురు.”

తరువాత ఇట్లున్నది --- దావీదు ఇంటివారందరు దూతలవలె ఉందురు; అనగా రాజసంతతి దూతసమానమైన శౌర్యముచేత విశేషమైనదై యుండును. మరియు ఇది చేర్చుట అవసరమై యుండెను, ఏమనగా రక్షణ ఎవరి నుండి ఆశింపబడవలసియుండెనో ఆ దావీదు ఇల్లు శూన్యమగునని విశ్వాసులు తలంచకుండునట్లు. ఏలయనగా వారికి వాగ్దానము చేయబడినదంతయు మాయమై పోవచ్చును, ఒకవేళ మొత్తము ప్రజల రక్షణ ఆధారముగా నున్న ఆ వాగ్దానము స్థిరముగా నిలువకపోయినయెడల --- “ఆయన యిల్లు నిత్యము నిలుచును.” (కీర్తన 89:37.)

311 సెప్టువజింట్ అనువాదము, “[{ὑπερασπιεῖ}] --- పైన కేడెము పట్టును,'' అనగా కేడెమును పైన పట్టును. --- సం. 312 ఇది సెప్టువజింట్ అనువాదము, హెబ్రీ పాఠము కాదు. కింఖీ ప్రకారము తొట్రిల్లుట, లేక తొట్రిల్లువాడు, సరియైన అనువాదము. బ్లేనీ అనువదించినట్లు “క్షీణతలో పడినవాడు” అనునది అంగీకరింపదగినది కాదు. “తొట్రిల్లువాడు” అనునది ద్రూసియస్, మార్కియస్, హెండర్సన్ అనువాదము. అది నిస్సందేహముగా బలహీనుడు లేక దుర్బలుడు, కాని బలహీనతను సూచించు చర్యనే మూలము వ్యక్తపరచుచున్నది. --- సం.

జెకర్యా రాజగృహమును పడద్రోసి సంపూర్ణముగా నాశనము చేసినట్లు కనబడినందున, "అట్లయిన మన రక్షణ ఎక్కడనుండి వచ్చును? క్రీస్తు లేకుండ మనము సంపూర్ణముగా నశించిపోయినవారమని నిశ్చయము గదా" అని విశ్వాసుల మనస్సులలో తలంపు కలుగవచ్చును. క్రీస్తు దావీదు వంశమునుండియే తప్ప మరి ఎక్కడనుండియు రాకూడదు. కావున ప్రవక్త ఇక్కడ తగిన సమయమున, రాజవంశమునకు చెందిన మనుష్యులందరును దూతలైనట్లు ఆ రాజగృహము మిక్కిలి ఘనమైనదగునని ప్రకటించుచున్నాడు. అతడు {,}אלהיםaleim అను పదమును ఉంచుచున్నాడు; దానికి దేవుడు అనియు అర్థము; అయితే అదే వాక్యమున ఇట్లు చేర్చుచున్నాడు — వారి యెదుట యెహోవా దూతవలె. ప్రవక్త ఇక్కడ దావీదు సంతతిని, ప్రజలకు నాయకుడుగాను విమోచనకు పరిచారకుడుగాను ఉండిన ఆ దూతతో పోల్చుచున్నాడనుటలో సందేహము లేదు. ఆ దూత క్రీస్తే అని మనము నిర్ణయించుచున్నాము; ఏలయనగా దేవుడు తన ప్రజలకు అనేక దూతలను నియమించినను, క్రీస్తు వారి అధిపతియు శిరస్సునై యుండెనని బాగుగా ఎరిగిన సంగతియే. కావున రాజగృహమునందు దూతలు మాత్రమే గాక, ప్రజలను విమోచించుటలో దేవుని వర్ణింపశక్యముకాని శక్తిని ప్రయోగించిన పితరుల నాయకుడే యుండునని, దేవుని శాశ్వతమైన సహాయముకొరకు ఎదురుచూడుడని ప్రవక్త ఇక్కడ యూదులకు ఉద్బోధించుచున్నాడు.

కాబట్టి ప్రవక్త యొక్క ఉద్దేశ్యమును మనము ఇప్పుడు గ్రహించుచున్నాము: దాని సారాంశమేమనగా, దేవుడు తన ప్రజల రక్షణను సంరక్షణను ఏ ఇతర సహాయమును లేకుండ తానే చాలినవాడగునట్లు తన భారముగా తీసికొనును; మరియు రక్షణ పరిచారకుడు రాజగృహములోనే ఉండును; ఏలయనగా పూర్వము వారి పితరులు ఐగుప్తునుండి తేబడినప్పుడు దేవుడు ఒక దూత ద్వారా తన శక్తిని ప్రయోగించినట్లు, ఇప్పుడు ఆయన వారిపై ఒక మధ్యవర్తిని నియమించెను.

ఈ భావమునకు అనుగుణముగా అతడు, {,}לפניהםlepeniem, వారి యెదుట అని చేర్చుచున్నాడు. అప్పుడు సర్వ గౌరవమును కోల్పోయి సహాయము చేయు శక్తి ఏమాత్రమును లేని ఆ రాజగృహమును గమనింపవలెనని అతడు విశ్వాసులను ఆజ్ఞాపించుచున్నాడు. నిజమే, అప్పుడు దావీదు సంతతిలో అవమానకరమైనదియు తృణీకరింపదగినదియు తప్ప మరేదియు కనబడలేదు; అయినను, లెక్కింపదగినది ఏదియు లేకుండునంతగా దీనస్థితికి దిగజారిన ఆ గృహమునుండియే రక్షణ కొరకు ఎదురుచూడుడని ప్రవక్త వారిని ఆజ్ఞాపించుచున్నాడు.

ఈ ప్రవచనము ఎప్పుడు నెరవేరెనని మనము ఇప్పుడు అడుగవచ్చును. జెకర్యా గొప్ప సంగతులను ప్రకటించుచున్నాడు గాని, సమస్త చరిత్రలను పరిశీలించినను దానికి సరిపోవు దేమియు కనబడదు. అయినను, ఈ ధన్యమైన సంతోషకరమైన స్థితి యూదులకు వాగ్దానము చేయబడెనని గమనింపవలెను; ఏలయనగా వారినుండియే క్రీస్తు ఉద్భవింపవలసియుండెను, మరియు యెరూషలేము సమస్త సంఘములకు తల్లియై యుండవలసియుండెను; ఏలయనగా అక్కడనుండియే ధర్మశాస్త్రము బయలువెడలవలసియుండెను, అక్కడనుండియే దావీదు కుమారుడు సర్వలోకమును పరిపాలించునట్లు రాజదండమును పంపవలెనని దేవుడు నిర్ణయించియుండెను. సంగతి ఇట్లుండగా, ఆ దౌర్భాగ్యపు ప్రజల స్థితి దావీదు యొక్క ధనికమును వర్ధిల్లుచుండిన రాజ్యములో కంటె ఎంత సంతోషకరమును ఎంత మహిమాన్వితమునగునో మనము ఇప్పుడు సులభముగా గ్రహింపగలము; ఏలయనగా క్రీస్తు చివరకు వచ్చును, ఆయనయందే సంపూర్ణ సంతోషము కనబడును.

313 హెండర్సన్ చెప్పినదాని ప్రకారము, జెనీసియస్ మరియు లీ ఇద్దరును {,[{אלהים అను పదమునకు దూతలని ఎన్నడును పేరు పెట్టబడదని నిరాకరించుచున్నారు; అయినను సెప్టువజింటు ఈ పదమును తరచుగా "దూతలు" అని అనువదించియున్నది. ఇక్కడ సెప్టువజింటు "దేవుని యింటివలె" అని house అను పదమును ప్రవేశపెట్టుచున్నది; టార్గమ్ "అధిపతులు" అని కలిగియున్నది; మరియు రాజులు అధిపతులు కూడ కొన్నిసార్లు "దేవతలు" అని పిలువబడుదురు. అయితే తరువాతి పంక్తులు దాని అర్థమును స్థిరపరచుచున్నవి, ఏలయనగా అది స్పష్టముగా ఒక వివరణయై యున్నది — 8. ఆ దినమున వారిలో తొట్రిల్లువాడు దావీదువలె ఉండును, దావీదు ఇల్లు దేవునివలె, వారి యెదుట యెహోవా దూతవలె ఉండును. తొట్రిల్లువాడు లేక బలహీనుడు దావీదువలె బలవంతుడును పరాక్రమశాలియునగునని, దావీదు సంతతివారు అరణ్యములో వారి ముందు నడచిన దూతవలె, నాయకత్వము వహించి నడిపించుచు, దేవునివలె ఉందురని దీని భావము; ఆ దూత తరువాత శరీరధారియైన దేవునిగా ప్రత్యక్షపరచబడినట్లు ఆమోదింపబడెను. — సం.

ఇంకను ఇదియు మనము చేర్చవచ్చును — యూదులలో కొద్దిమందియే క్రీస్తు కటాక్షమును స్వీకరించిరనియు, మిగిలినవారు విడిచిపోయి అన్యజనులకు చోటిచ్చిరనియు తెలిసినను, విశ్వాసుల భాగము ఎంత చిన్నదైనను, ప్రవక్త ఇక్కడ అతిశయోక్తిగా మాట్లాడుట లేదు, ఏలయనగా లక్ష్యపెట్టవలసినది ఆ సంగతియే; యూదులు ఈ ధన్యస్థితిని అనుభవింపకపోవుట వారి స్వంత కృతఘ్నతవలననే; అయినను ఇది జెకర్యా ఇక్కడ వర్ణించిన సంతోషమునకు ఏమాత్రమును భంగము కలిగించదు. మనము కొనసాగుదము —

జెకర్యా 12:9

9. ఆ దినమున యెరూషలేమునకు విరోధముగా వచ్చు సమస్త జనములను నాశనము చేయ యత్నించెదను.

9. Et erit die illo, quaeram ad perdendum omnes gentes, quae venient contra Ierusalem.

భక్తిహీనులును దుష్టులునైన మనుష్యులు గొప్ప సంఖ్యలో నలువైపులనుండి సంఘముపై దాడిచేసినను, దేవుడు దాని రక్షకుడుగా ఉండునని ప్రవక్త మరల పునరుద్ఘాటించుచున్నాడు. నాశనము చేయ యత్నించెదను మొదలైన మాటల ద్వారా, మనుష్యులు ఒక లక్ష్యమును ఆసక్తితో వెంబడించునప్పుడు ఆతురపడునట్లు, దేవుడు నాశనము చేయుటకు పూర్తిగా సంకల్పించును (intentum) అని అతని భావము. కావున దేవుని తిరస్కారముచేతనో, నిర్లక్ష్యముచేతనో, మరపుచేతనో తాము నశించెదమని విశ్వాసులు తలంచకుండునట్లు, ఆయన తాను వారి ఆతురతగల రక్షకుడుగా ఉండునని చెప్పుచున్నాడు. కావున నేను యత్నించెదను అనగా, సమస్త జనములను నాశనము చేయుటకు నేను మిక్కిలి ఆసక్తితో శ్రద్ధ వహించెదను.

ఈ వాగ్దానము నిశ్చయముగా యూదులకంటె ఎంతో విశాలముగా వ్యాపించును; ఏలయనగా ఇక్కడ అతడు క్రీస్తు రాజ్యమును గూర్చి ప్రవచించుచున్నాడు: అది ఎట్లనగా, వారి తిరిగివచ్చుటనుండి క్రీస్తు రాకడ వరకు మధ్యనున్న కాలమంతయు ప్రజల స్థితిని మనము పరిశీలించినయెడల, జరిగినదానికంటె ఎంతో గొప్పదానిని గూర్చిన నిరీక్షణను ప్రవక్త ఇక్కడ ఇచ్చెనని నిశ్చయముగా కనబడును. అయితే అతడు ముఖ్యముగా క్రీస్తును దృష్టియందుంచుకొనెను. కావున ఇక్కడ సంఘమునకు శాశ్వతమైన కాపుదల వాగ్దానము చేయబడుచున్నది; అందువలననే రక్షణ విషయమై నమ్మకము కూడ కలుగుచున్నది, ఏలయనగా మన శత్రువులందరినీ సమర్థవంతముగా ఎదిరించునట్లు దేవుడు మనలను జాగ్రత్తగా కనిపెట్టియున్నాడు.

దీర్ఘమును సూక్ష్మమునైన పరిశీలన అవసరమైన ఈ సంగతులను నేను క్లుప్తముగా మాత్రమే స్పృశించుచున్నాను; అయితే ప్రవక్త యొక్క భావమును స్పష్టముగా చూపినయెడల చాలును, అప్పుడు చెప్పబడినదానిని ప్రతివాడును తన స్వంత అభివృద్ధికి అన్వయించుకొనవచ్చును. ఈ లోకములో సంఘము ఎల్లప్పుడును కలవరపరచబడునని కూడ ప్రవక్త మాటలనుండి మనము ఈ మధ్య నేర్చుకొనవచ్చును, ఏలయనగా ఒక్క శత్రువు మాత్రమే గాక అనేక జనములు కూడ దానికి విరోధముగా లేచును. తరువాత ఇట్లున్నది —

జెకర్యా 12:10

10. నేను దావీదు సంతతివారిమీదను యెరూషలేము నివాసులమీదను కృపయు విజ్ఞాపనయునగు ఆత్మను కుమ్మరింపగా వారు తాము పొడిచినవాడైన నా వైపు చూచి, ఒకడు తన యేకైక కుమారునిగూర్చి దుఃఖించునట్లు అతనిగూర్చి దుఃఖించుదురు, ఒకడు తన ప్రథమ కుమారునిగూర్చి మిక్కిలి వ్యసనపడునట్లు అతనిగూర్చి మిక్కిలి వ్యసనపడుదురు.

10. Et effundam supe domum Davidis, et super habitatorem Ierosolymae Spiritum gratiae et miserationum; (vel, precationum, vertunt alii;) et respicient ad me quem confixerunt; et lugebunt super ipsum tanquam luctu super inigenitum; et amarulenti erunt super eum, quasi amarulentia quae est super primogenitum.

ఈ వచనము ఆరంభమున ప్రవక్త, యూదులు అప్పుడు దౌర్భాగ్యులై యుండిరనియు, భవిష్యత్తులో కూడ ఉందురనియు, అయినను దేవుడు వారిపట్ల కనికరము చూపునని సూచించుచున్నాడు; ఈ విధముగా, దీర్ఘకాలపు విసుగుచేత వారు సొమ్మసిల్లకుండునట్లు వారిని ఓర్పునకు ప్రోత్సహించుచున్నాడు. ఏలయనగా దేవుని సహాయమును గూర్చి మనము గమనించిన సంగతులను వారికి వాగ్దానము చేయుట చాలదు; లోకము వారిని దాదాపు నిర్మూలమైనవారినిగా పరిగణించునంతగా వారు అన్ని కష్టములను సహించిన పిమ్మట దేవుడు చివరకు వారిపట్ల కనికరముగాను కృపగాను ఉండునని జెకర్యా చేర్చియుండనిచో అది చాలదు.

ఆత్మను కుమ్మరించుట విషయమై, ఆ వాక్యము మొదటి చూపులో గ్రహించుటకు కఠినముగా కనబడుచున్నది; ఏలయనగా కృపగల ఆత్మను కుమ్మరించుట అనగా ఏమి? అతడు వాస్తవముగా, "నేను నా కృపను మీమీద కుమ్మరింతును" అని చెప్పవలసియుండెను. అయితే అతని భావమేమనగా, దేవుడు కనికరముగలవాడగును, ఏలయనగా యూదులను విడిపించుటకు ఆయన ఆత్మ కదలింపబడును; ఏలయనగా అతడు ఇక్కడ దేవుని ఆత్మను మనుష్యుని మనస్సుతో పోల్చుచున్నాడు, మరియు లేఖనము తరచుగా ఇట్టి భాషను వాడునని మనము ఎరుగుదుము. కావున కృపగల ఆత్మను కుమ్మరింతును అను వాక్యమును ఇట్లు తగినవిధముగా వ్యక్తపరచవచ్చును — "నేను నా కనికరపు అంతరంగమును కుమ్మరింతును," లేక "ఈ ప్రజలపై కనికరము చూపుటకు నా హృదయమంతటిని విప్పెదను," లేక "నా ఆత్మ, దౌర్భాగ్యులకు సహాయము చేయుటకు మనుష్యుని ప్రేరేపించు అతని ఆత్మవలె ఉండును."

కావున దేవుడు కృపగల ఆత్మను కుమ్మరించునని చెప్పుట ఏ భావములో తగునో మనము ఇప్పుడు గ్రహించుచున్నాము. అయినను దీనిని మరింత సూక్ష్మముగా గ్రహింపవచ్చును; అనగా, దేవుడు తన ప్రజలపట్ల కనికరము చూపుట మాత్రమే గాక, తన కనికరమును వారు గ్రహించునట్లు చేయును అని అర్థము; ఈ అభిప్రాయమును నేను ముఖ్యముగా తరువాత వచ్చు మాటలనుబట్టి అంగీకరింప మొగ్గుచూపుచున్నాను — కనికరముల ఆత్మ లేక విలాపముల ఆత్మ; ఏలయనగా హెబ్రీయ భాషలో {,}תחנוניםtachnunim అను పదమునకు సాధారణముగా విలాపములని అర్థము. కొందరు దానిని "ప్రార్థనలు" అని అనువదించుదురు గాని అది సరికాదు, ఏలయనగా వారు ఆ పదము యొక్క బలమును వ్యక్తపరచరు. అది ఎల్లప్పుడును బహువచనములోనే ఉంచబడును, కనీసము ఈ అంత్యప్రత్యయముతో; మరియు దానిని కనికరములని అనువదింపగల స్థలము ఒక్కటియే కలదు, అది యిర్మీయా 31:9లో — "కనికరములతో నేను వారిని తిరిగి రప్పించెదను."

అయితే అక్కడ కూడ, ఆ వచనమంతటికి అనుగుణముగా దానిని విలాపములని అనువదింపవచ్చును; ఏలయనగా ప్రవక్త, "వారు ఏడ్చుచు వచ్చెదరు" అని చెప్పి, తరువాత, "విలాపములతో నేను వారిని తిరిగి రప్పించెదను" అని చేర్చుచున్నాడు. వ్యాఖ్యాతలలో ఎక్కువమంది ఇక్కడ దానిని ప్రార్థనలని అనువదించుదురు; అయితే హెబ్రీయులు దానిని కనికరములని అనువదించుటకు ఇష్టపడుదురు, దానికి కారణమేమనగా కృపగల ఆత్మ అనగా కేవలము కృపయే తప్ప మరేమియు కాదని వారు తలంచుదురు. కృపగల ఆత్మ నిజముగా విశ్వాసముతో కలిసిన కృపయే: ఏలయనగా దేవుడు తరచుగా దౌర్భాగ్యుల మొఱ్ఱను ఆలకించి, వారికి తన చేయి చాపి, వారికి మిక్కిలి సమర్థవంతమైన విడుదలను కలుగజేయును, అయితే వారు ఇంకను గ్రుడ్డివారై నిర్లక్ష్యముగా ఉండిపోవుదురు. కావున కృపకంటె కృపగల ఆత్మ మనపై కుమ్మరింపబడుట ఎంతో శ్రేష్ఠము: ఏలయనగా దేవుని ఆత్మ మన హృదయములలోనికి చొచ్చి, కృపయొక్క అవసరమును గూర్చిన బోధను మనలో పుట్టించనియెడల, అది వ్యర్థమగుట మాత్రమే గాక హానికరమును అగును; ఏలయనగా మన నిర్లక్ష్యముచేత తన కృప నశించుటను దేవుడు చూచినప్పుడు, చివరకు ఆయన మన కృతఘ్నతపై ప్రతీకారము తీర్చుకొనును. కావున ప్రవక్త భావము నా అభిప్రాయమున ఇదియే: దేవుడు చివరకు యూదులపట్ల ఎంతగా ప్రసన్నుడగునంటే వారిపై కృపగల ఆత్మను, తరువాత కృపను పొందుటకు విలాపముల ఆత్మను కుమ్మరించును.

ఇంతకుముందు నేను చెప్పినట్లు, ఆ పదమును ప్రార్థనలని అనువదించువారు ఆ మాట యొక్క పూర్ణ భావమును తెలియజేయరు. అయితే కనికరములు అను పదమును దాని సాధారణ భావమునకు అనుగుణముగా నిష్క్రియార్థములో కూడ తీసికొనవచ్చును: నా కృపను వారే గ్రహించునట్లు నేను కృపగల ఆత్మను కుమ్మరింతును; తరువాత, తమ కష్టములను గూర్చి దుఃఖించి, తాము పైనుండి వచ్చిన శక్తిచేత విడిపింపబడితిమని గ్రహించునట్లు కనికరముల ఆత్మను కుమ్మరింతును. కావున జెకర్యా ఇక్కడ ఇంతకుముందుకంటె ఎక్కువ వాగ్దానము చేయుచున్నాడు; ఏలయనగా వారు కాపాడబడుటకు కారణమైన దేవుని బాహ్య సహాయమును గూర్చి అతడు ఇక్కడ మాట్లాడుటలేదు, గాని దేవుడు వారి హృదయములలోనికి మరుగైన సంతోషమును కుమ్మరించునట్లు చేయు అంతరంగ కృపను గూర్చి మాట్లాడుచున్నాడు, అప్పుడు ఆయన తమపట్ల ప్రసన్నుడైయున్నాడని వారు నిశ్చయమైన అనుభవముచేత ఎరిగి కనుగొందురు.

అయితే {,}תחנונוםtachnunim అను పదమును కనికరములని అనువదించినయెడల, నేను ఇంతకుముందు చెప్పినట్లు, పరిశుద్ధాత్మ యొక్క ప్రేరణచేతను సూచనలచేతను యూదులు దేవుడు తమపట్ల కనికరము గలవాడని కనుగొందురనుట అర్థమగును; కాని దానిని విలాపములని అనువదించినయెడల, ప్రవక్త మరి ఎక్కువ చెప్పుచున్నాడని గ్రహింపవలెను — తమ దుష్టత్వములో ఇంతకుముందు ఎంతగా కఠినపడియుండిరనగా సహాయము కొరకు దేవునియొద్దకు పారిపోనివారైన యూదులు, చివరకు విజ్ఞాపనచేయువారగుదురు, ఏలయనగా ఆత్మ వారి హృదయములను అంతరంగమున ఎంతగా స్పృశించునంటే, వారు దేవుని యెదుట తమ స్థితిని గూర్చి దుఃఖించి, ఆ విధముగా తమ ఫిర్యాదులను ఆయనకు విన్నవించుకొందురు: 314 మరియు ఈ అభిప్రాయము తరువాత వచ్చు మాటలచేత మరింత సంపూర్ణముగా స్థిరపరచబడుచున్నది.

వారు నా వైపు చూచెదరు, అని అతడు చెప్పుచున్నాడు, వారు పొడిచినవాడైన నా వైపు. కావున యూదులకు బాహ్యమైన కృప లేక కటాక్షము మాత్రమే గాక, విశ్వాసము యొక్క అంతరంగ వెలుగు వాగ్దానము చేయబడెనని ఇక్కడ మనము చూచుచున్నాము, దాని కర్త ఆత్మయే; ఏలయనగా దేవుని మంచితనమును చూచునట్లు మన మనస్సులను ప్రకాశింపజేయువాడు ఆయనే, మన హృదయములను త్రిప్పువాడును ఆయనే: ఈ కారణముచేతనే అతడు, వారు నా వైపు చూచెదరు అని చేర్చుచున్నాడు. 315 ఏలయనగా దేవుడు, నేను ఇంతకుముందు మీకు జ్ఞాపకము చేసినట్లు, అవిశ్వాసులయెడల మిక్కిలి ఉదారముగా వ్యవహరించును, అయితే వారు గ్రుడ్డివారు; కావున ఆయన చెకుముకి రాతిమీదనో కొండలమీదనో వర్షించినట్లు తన కృపను ఏ ప్రయోజనమును లేకుండ కుమ్మరించును. కావున దేవుడు అవిశ్వాసులకు తన కృపను ఎంత ఉదారముగా అనుగ్రహించినను, వారు రాళ్ళవంటివారు గనుక ఆయన కటాక్షమును వ్యర్థము చేయుదురు.

ఇప్పుడు, యూదులు చివరకు దేవుని వైపు చూచెదరని జెకర్యా ప్రకటించుచున్నాడు గనుక, పశ్చాత్తాపపు ఆత్మయు విశ్వాసపు వెలుగును వారికి వాగ్దానము చేయబడెనని సిద్ధించుచున్నది; అందువలన వారు దేవుని తమ రక్షణకర్తగా ఎరిగి, తాము అప్పటికే రక్షింపబడితిమని నిశ్చయముగా భావించి, ఇకమీదట సంపూర్ణముగా ఆయనకు అంకితులగుదురు: అందుచేత వారు తాము పొడిచిన నా వైపు చూచెదరు. ఇక్కడ కూడ ప్రవక్త యూదుల గొప్ప మొండితనమును పరోక్షముగా గద్దించుచున్నాడు, ఏలయనగా దేవుడు వారిని పునరుద్ధరించియుండెను, అయినను వారు అడవి మృగములవలె లొంగనివారై యుండిరి; ఏలయనగా ఈ పొడుచుట నిరంతరమైన రెచ్చగొట్టుటకు అలంకారముగా తీసికొనబడవలెను, యూదులు తమ మూర్ఖత్వములో యుద్ధమునకు సిద్ధపడినట్లు, తమ దుష్టత్వముచేత తమ తిరుగుబాటు ఆయుధములచేత దేవుని పొడిచి పొడుచుచుండిరని ఆయన చెప్పినట్లున్నది. వారు ఇట్టివారైయుండగా, దేవునిచేత ఇట్టి మార్పు కలుగునని, తాము ఇంతకుముందు పొడిచినవాని వైపు చూడ నేర్చుకొనునట్లు వారు మిక్కిలి భిన్నులగుదురని ఇప్పుడు ఆయన చెప్పుచున్నాడు. ఈ దినమున మనము ముగింపలేము.

ప్రార్థన

సర్వశక్తిగల దేవా, మేము ఈ దినమున శత్రువులచేత చుట్టబడియుండి, ఏ రక్షణయు లేనివారమై, మా క్షేమము ప్రతి క్షణమును ప్రమాదములో ఉన్నట్లు కనబడుచున్నందున — ఓ దేవా, మేము మా హృదయములను నీ వైపు ఎత్తునట్లును, నీ సంరక్షణయందే తృప్తిపొందినవారమై, సాతానును సమస్త లోకమును మమ్మును ఏ బెదరింపులతో భయపెట్టినను వాటిని తృణీకరించునట్లును, ఆ విధముగా మా పోరాటమును సాగించుచు అజేయులుగా నిలిచియుండునట్లును అనుగ్రహించుము; అప్పుడు చివరకు మేము ఆ ధన్యమైన విశ్రాంతిని చేరెదము; అక్కడ నీవు భూమిపై మాకు వాగ్దానము చేసిన మేలులను మాత్రమే గాక, మా శిరస్సైన యేసుక్రీస్తుతో కలిసి మేము పాలుపొందబోవు మహిమాన్వితమును జయోత్సవమునైన విజయమును కూడ అనుభవించెదము; ఏలయనగా ఆయన మా కొరకు లోకమును జయించెను, తద్వారా మమ్మును తనయొద్దకు చేర్చుకొని, తన విజయములోను తన సర్వ ఆశీర్వాదములలోను మమ్మును భాగస్థులనుగా చేయవలెనని ఆయన సంకల్పించెను. ఆమేన్.

314 ఈ రెండు పదములు సెప్టువజింటులో ఇట్లు వ్యక్తపరచబడినవి, [{πνεῦμα} {χάριτος} {και} {οἰκτιρμου}] — "కృపయు కనికరమునగు ఆత్మ"; టార్గమ్ కూడ ఇట్టి మాటలతోనే వ్యక్తపరచును. చివరి పదమునకు జెరోము, డ్రూసియస్, పిస్కేటర్ "deprecationum — వేడుకోలుల" అని కలిగియున్నారు; మన అనువాదమును, న్యూకమ్, హెండర్సన్ "విజ్ఞాపనలు" అని కలిగియున్నారు. ఈ ఇద్దరు గ్రంథకర్తలు ఇద్దరును "ఒక ఆత్మ" మొదలైనవిగా కలిగియున్నారు, గ్రోటియస్ ఆ వాక్యమును గ్రహించినట్లు "ఆత్మ" అనగా ఒక ప్రేరణ లేక మనఃప్రవృత్తి అని భావించినట్లు; అయితే ఇక్కడ "ఆత్మ" అనగా యోవేలు 2:28లోని "నా ఆత్మను కుమ్మరింతును" మొదలైన చోట ఉన్న ఆత్మయే; మరియు దైవాత్మయే వాటికి కర్త గనుక అది "కృపయు వేడుకోలులునగు ఆత్మ" లేక విజ్ఞాపనలు అని పిలువబడుచున్నది. నూతనపరచు కృపయు యథార్థమైన వేడుకోలులును ఆత్మనుండి వచ్చును. చివరి పదము, ద్విరుక్త క్రియనుండి పుట్టినది, విజ్ఞాపనలకంటె ఎక్కువ అర్థమిచ్చును; అది తీవ్రమైన విజ్ఞాపనలను లేక వేడుకోలులను సూచించును.

315 Respicient ad me, [{{}אלי{[. והביטו ఇదే వాక్యప్రయోగము నిర్గమకాండము 3:6; సంఖ్యాకాండము 21:8లో "చూచు" అని, కీర్తన 34:5; యెషయా 22:11; 51:1, 2లో "వైపు చూచు" అని అనువదింపబడినది. న్యూకమ్ మన అనువాదమును అనుసరించును, హెండర్సన్ కాల్విన్‌ను అనుసరించి "నా వైపు చూచెదరు" అని అనువదించును. ఈ వాక్యప్రయోగము ఈ రెండు అర్థములను అంగీకరించును గనుకను, సెప్టువజింటును అనుసరింపక పరిశుద్ధ యోహాను దానిని మన అనువాదపు భావములో వ్యాఖ్యానించెను గనుకను, దానిని ఆ విధముగానే — మన కన్నుల యెదుట ఉన్న వస్తువుగా చూచుట అని — పరిగణింపవలెను. — సం.

నూట అరువది రెండవ ఉపన్యాసము

వారు పొడిచిన నా వైపు వారు చూచెదరు అను మాటలు అలంకార భావములో తీసికొనబడవలెనని మనము నిన్నటి ఉపన్యాసములో చెప్పితిమి, 316 ఏలయనగా యూదులు ఏదో ఒక కాలమున, అనగా కృపయు కనికరములునగు ఆత్మను పొందినప్పుడు, సరియైన మనస్సునకు తిరిగి వచ్చెదరని తాను ఇంతకుముందు చెప్పినదానినే ప్రవక్త ఇక్కడ వ్యక్తపరచుచున్నాడు. ఏలయనగా మనుష్యులు తాము దేవునితో యుద్ధములో ఉన్నామనియు, తాము సమాధానపడువరకు ఆయన తమకు శత్రువనియు గంభీరముగా ఒప్పుకొనునప్పుడే అది నిజమైన మార్పు; ఏలయనగా పాపి ఒక విధముగా దేవుని న్యాయపీఠము యెదుట తన్నుతాను నిలుపుకొననియెడల, అతడు నిజమైన పశ్చాత్తాప భావముచేత ఎన్నడును స్పృశింపబడడు.

కావున మనము దేవునికి కోపము పుట్టించితిమనియు, ఆయన కోపమును ప్రతీకారమును రేపినందున, మనకు సాధ్యమైనంతవరకు మనలను నాశనము చేయునట్లు ఆయనను ప్రేరేపించితిమనియు జ్ఞాపకముంచుకొనుట మనకు అవసరము. ప్రవక్త యొక్క అసలు భావము ఇదియే: ఏలయనగా యూదులు అనేక విధములుగా దీర్ఘకాలము నిర్లక్ష్యముగా దేవునికి కోపము రేపిన పిమ్మట, దేవుని తీర్పుచేత భయపడినవారగుదురు గనుక, వారిలో ఎవడును తాను లెక్క అప్పగింపవలసినవాడని ఇంతకుముందు తలంచకయుండినను, ఏదో ఒక కాలమున పశ్చాత్తాపమునకు నడిపింపబడుదురు.

ఈ ప్రవచనము క్రీస్తునందు నెరవేరెనని యోహాను చెప్పుచున్నాడు, అనగా ఆయన ప్రక్కలో ఈటెతో పొడువబడినప్పుడు (యోహాను 19:37); ఇది మిక్కిలి సత్యము: ఏలయనగా యూదులు, ప్రవక్తల ద్వారా మాట్లాడిన దేవుడు ఆయనే అని తెలిసికొనునట్లు, క్రీస్తు వ్యక్తియందు కనబడు గుర్తు ప్రదర్శింపబడుట అవసరమై యుండెను; అట్టి ఉదాహరణలను మనము వేరే చోట్ల చూచియున్నాము. కావున యూదులు తమ దేవుని ఆత్మను దుఃఖపెట్టినప్పుడు తమ దేవుని సిలువవేసిరి; అయితే క్రీస్తు కూడ శరీరవిషయమై వారిచేత పొడువబడెను. యోహాను భావము ఇదియే — ఆ ప్రత్యక్ష చిహ్నముచేత దేవుడు, యూదులచేత ఇంతకుముందు అవమానకరమైన విధమున రెచ్చగొట్టబడెననుట మాత్రమే గాక, చివరకు తన అద్వితీయ కుమారుని వ్యక్తియందు వారి అవమానకరమైన భక్తిహీనతకు, వారు క్రీస్తు ప్రక్కను కూడ పొడిచిరను ఈ గొప్ప పాపము కూడ చేర్చబడెనని స్పష్టము చేసెను. నిజమే, క్రీస్తు ప్రక్కను పొడిచినది రోమా సైనికుడే, అయితే పేతురు చెప్పినట్లు ఆయన యూదులచేత సిలువవేయబడెను, ఏలయనగా వారే ఆయన మరణమునకు కర్తలు, పిలాతు వారిచేత దాదాపు బలవంతము చేయబడి ఆయనకు శిక్ష విధించెను. (అపొస్తలుల కార్యములు 2:36.) కావున ఆయన ప్రక్కను పొడిచిన పని యూదులకే న్యాయముగా ఆపాదింపబడవలెను, ఏలయనగా వారి వెఱ్ఱి భక్తిహీనత సూచించినదానిని వారు ఒక అన్యదేశపు సైనికుని చేతితో నెరవేర్చిరి.

అయితే యోహాను ప్రవక్త మాటలను పశ్చాత్తాపమును గూర్చి ఉదాహరింపలేదని గమనింపవలెను, ఏలయనగా అతడు అక్కడ పశ్చాత్తాపమును గూర్చి మాట్లాడుటలేదు; క్రీస్తు ఆదినుండి ప్రవక్తల ద్వారా మాట్లాడిన ఆ దేవుడే అని సంక్షేపముగా చూపుట అతని ఉద్దేశ్యము; ఏలయనగా అతడు, వారు నా వైపు చూచెదరు అని చెప్పుచున్నాడు. (316 ఈ వ్యాఖ్యాన సూత్రము, కాల్విన్ వేరే చోట ప్రస్తావించినది, చాలా ముఖ్యమైనది. అలంకార రీతిలో దేవునికి, లేక ఇశ్రాయేలు రాజును కాపరియునైన మెస్సీయాకు, ఆయన శరీరధారిగా ప్రత్యక్షమగుటకు ముందు అన్వయింపబడినది, తరువాత ఆయన శరీరధారి స్థితిలో ఆయన విషయమై అక్షరార్థముగా సత్యమాయెను. ఇశ్రాయేలు ప్రజలు లేక యూదులు ఆయన శరీరధారియగుటకు ముందు ఆయన వారి రాజుగా ఉండగా వారి రెచ్చగొట్టుటలచేత ఆయనను "పొడిచిరి"; తరువాత కల్వరిపై అక్షరార్థముగా ఆయనను పొడిచిరి. ప్రవక్తలనుండి గ్రహింపబడి క్రీస్తునకు అన్వయింపబడిన ఇట్టి అనేక వాక్యప్రయోగముల విషయములో కూడ ఇదే దృష్టిని తీసికొనవచ్చును, కాల్విన్ తీసికొనుచున్నాడు. — సం.) ఆకాశమును భూమిని సృష్టించిన ఏకైక సత్యదేవుడే తన ఆత్మద్వారా జెకర్యా నోటిచేత దీనిని ప్రకటించెనని నిశ్చయము. కావున క్రీస్తు అదే దేవుడు. అయితే మనము దీనిచేత వ్యక్తులను కలగాపులగము చేయుటలేదు; గాని తండ్రి యొక్కయు కుమారుని యొక్కయు సారము సరళమైనదియు ఒక్కటియునై యున్నదని మనము నిర్ణయింపవలెను; ఇప్పుడు సంఘమును కలవరపరచుచున్న ఆ దుష్టులు దీనిని నిరాకరింప ప్రయత్నించుచున్నారు. ఏలయనగా తండ్రి మాత్రమే సత్యదేవుడని వారు ఊహించుచున్నారు, తరువాత క్రీస్తు కూడ ఒక దేవుడని ఒప్పుకొనుచున్నారు; అయితే ఊటనుండి బయలువెడలు నదివలె ఒక క్రొత్త రకమైన దైవత్వమును వారు కల్పించుకొనుచున్నారు. కావున క్రీస్తు ఏకైక సత్యదేవుడని వారు నిరాకరించుచున్నారు; ఆయన నిత్యత్వము నుండి జనించెనని వారు ఒప్పుకొనినను, తండ్రి యొక్కయు కుమారుని యొక్కయు సారము ఒక్కటి కాదని మనకు బోధించుచున్నారు; మరియు వారు క్రీస్తును ఏదో ఒక విధమైన భూతముగా, ఏమియో నాకు తెలియదు, పరిగణించుచున్నారు; ఏలయనగా ఈ ప్రవచనకర్తయైన ఆ దేవుడు ఆయనే అని వారు ఎన్నడును ఒప్పుకొనరు.

వారు తప్పక చెప్పవలసినట్లే, జెకర్యా దేవుని ఆత్మచేత మాట్లాడెనని చెప్పుచున్నారు; అయితే దీనిని కూడ సమీప కారణమును ద్వితీయ కారణమును చూపుటచేత వివరించుచున్నారు, అనగా తండ్రియైన దేవుడు తన స్వకుమారుని ఉపయోగించుకొనెనని. అయినను క్రీస్తు తండ్రితో ఏకసత్త్వముగల దేవుడు కాడని వారు మొండిగా వాదించుచున్నారు; ఏలయనగా వారి భావమునందు "దేవుడు" అను పదము తండ్రికే గాని మరి ఎవనికిని యథార్థముగా చెందదు.

అయితే పరిశుద్ధాత్మ ఈ దూషణను ఎట్లు ఖండించుచున్నాడో మనము స్పష్టముగా చూచుచున్నాము; ఏలయనగా సిలువ వేయబడినవాడు ఒక విధమైన రెండవ దేవుడు కాడనియు, మోషే ద్వారా మాట్లాడినవాడును, ఆ విధముగా తానే ఏకైక సత్యదేవుడనని ప్రకటించుకొనినవాడునైన దేవుడే ఆయననియు, యెషయా నోటి ద్వారా కూడ దీనినే ధృవపరచెననియు సువార్తికుని నోటిద్వారా ఆయన చూపుచున్నాడు --- "నా మహిమను వేరొకనికి ఇయ్యను: నేనే, నేనే ఉన్నవాడను, నేను తప్ప మరి ఎవడును లేడు." (యెషయా 42:10.)

ఇప్పుడు, మన గడచిన ఉపన్యాసములో మనము చదివినదియు, అయితే సమయము చాలనందున వివరింప నాకు అవకాశము లేకపోయినదియునగు భాగము వచ్చుచున్నది: అద్వితీయ కుమారుని గూర్చి దుఃఖించునట్లు అతని విషయమై అంగలార్చుదురు; జ్యేష్ఠకుమారుని విషయమై వ్యసనపడునట్లు అతని విషయమై మిక్కిలి వ్యసనపడుదురు అని ఆయన చెప్పుచున్నాడు.

జెకర్యా ఇదే విషయమును కొనసాగించుచున్నాడు; ఏలయనగా ముందువలెనే యూదులకు పశ్చాత్తాప స్వభావమును వాగ్దానము చేయుచు, ఒక ప్రత్యేక విధమైన పశ్చాత్తాపమును పేర్కొనుచున్నాడు; అయితే భాగమును చెప్పి పూర్ణమును సూచించుటచేత ఈ విధము క్రిందనే దాని ప్రతి భాగమును చేర్చుచున్నాడు. పశ్చాత్తాపమునకు ఆరంభము దుఃఖమును అంగలార్పునై యున్నదని మనమెరుగుదుము. కావున "వారు నావైపు చూచెదరు" అను మాటచేత తాను కోరినదానిని ఆయన చాలినంతగా వ్యక్తపరచలేదు గనుక, క్రీస్తును సిలువ వేసినందుకు దేవుడు చివరకు యూదులకు పశ్చాత్తాపము అనుగ్రహించునని అంగలార్పును దుఃఖమును పేర్కొనుటచేత తన భావమును ఇప్పుడు మరింత స్పష్టముగా వివరించుచున్నాడు. పురుషభేదము మారుచున్నది నిజమే; అయితే ప్రవక్తలు దేవుని మాటలాడువానినిగా ఒకప్పుడు ప్రథమపురుషయందును, మరొకప్పుడు మధ్యమపురుషయందును ప్రవేశపెట్టుట సాధారణమని మనమెరుగుదుము. ఇక్కడ పురుషవిషయమై భేదము సూచింపబడినదని ఎవడైనను తలంచినయెడల నేను ఆక్షేపింపను; కాని అది నిలువని సూక్ష్మార్థమేమోయని నా భయము. అయినను ఈ వివరణను మనము ఇట్లు చెప్పవచ్చును --- వారు తాము పొడిచినవాడైన నావైపు చూచెదరు. తండ్రియైన దేవుడు పొడువబడెనా? ఎంతమాత్రమును కాదు; ఏలయనగా ఆయన బాధపడగల శరీరమును ధరింపలేదు; (317 ఇది తరచు జరుగుచుండునది నిజమే; అయినను యోహాను (యోహాను 19:37) ఈ పూర్వవాక్యమును సెప్టువజింటు నుండి కాక హెబ్రీ నుండియే ఉదాహరించుచు, ప్రథమపురుషను సూచించు విధముగా ఉదాహరించుచున్నాడు గనుక, "నాయందు" అనునది "ఆయనయందు" అనుదానికి పొరపాటని మనము భావింపవచ్చును. ప్రాచీన అనువాదములన్నియు, అత్యుత్తమమైన హస్తప్రతియు నిజముగా "నాయందు" అనుదానికే అనుకూలముగా ఉన్నవి; ఈ ప్రమాణముల వలన ప్రభావితులై దాథియస్, హెండర్సన్ ఈ పాఠమునే నిలుపుకొనిరి; అయితే కెన్నికాట్ మరియు న్యూకమ్ కొందరు ప్రాచీన సంఘ పితరుల మద్దతుతోను, చివరివాడు చెప్పినట్లు ముప్పది ఆరు హస్తప్రతుల మద్దతుతోను "ఆయనయందు" అని స్వీకరించిరి; ఇదే ఉత్తమమైన మార్గమని తోచుచున్నది. సెయింట్ యోహాను ఉదాహరణకు సంబంధించిన చిక్కుకు దాథియస్ గాని హెండర్సన్ గాని సంతృప్తికరమైన పరిష్కారము ఇయ్యలేదు. — సం.) కాని ఇది ఆయన అద్వితీయ కుమారునిచేత జరిగెను. అట్లయిన తండ్రి "వారు నావైపు చూచెదరు" అని ఎందుకు చెప్పుచున్నాడు? సత్త్వైక్యమునుబట్టి అని జవాబు చెప్పబడుచున్నది. తరువాత ఇట్లున్నది --- మరియు వారు ఆయన విషయమై అంగలార్చుదురు, ఆయన విషయమై వ్యసనపడుదురు. ఇక్కడ ప్రథమపురుష నుండి ప్రథమేతరపురుషకు మార్పు ఉన్నది; ఏలయనగా క్రీస్తు తండ్రితో ఒక్కడే అయినను వ్యక్తిత్వమునుబట్టి భిన్నుడు. కాని నేను ముందే చెప్పినట్లు, ఈ అభిప్రాయమును బలపరచుటకు నాకు ఇష్టము లేదు; ఏలయనగా హెబ్రీ భాషాపద్ధతి ఇతర అభిప్రాయమునే సమర్థించునట్లున్నది --- అనగా ప్రవక్త మొదట దేవుని మాటలాడువానినిగా ప్రవేశపెట్టి, తరువాత దేవుని సేవకుడైన తానే జరుగబోవునదానిని వివరించుచున్నాడు అనునదియే.

అయితే నేనిప్పుడు ప్రస్తావించినది నిస్సందేహముగా సత్యమే --- అనగా ఇక్కడ భాగమును చెప్పి పూర్ణమును సూచించుటచేత పశ్చాత్తాపము వర్ణింపబడుచున్నది; ఏలయనగా 2 కొరింథీయులకు 7:10లో పౌలు మనకు బోధించినదాని ప్రకారము క్రమములో మొదటిది దుఃఖము; దానికి కారణమును నేను చెప్పినదానినుండి గ్రహింపవచ్చును --- అనగా దేవుడు పాపములకు ప్రతిదండన చేయువాడనియు, మనము ఆయనతో వ్యవహరించవలసినవారమనియు ఒప్పుకొనుచు, మన అపరాధము మనలను పొడిచి గాయపరచితేనే గాని పాపము మనకు అసహ్యమగుటయు మనము పశ్చాత్తాపపడుటయు సాధ్యము కాదు; ఏలయనగా న్యాయాధిపతియైన దేవుడు మనలను శిక్షించుటకు బయలుదేరి వచ్చునప్పుడు, మనము భయంకరమైన దుఃఖమునకును గాభరాకును గురియై, దాదాపు దానిచేత మ్రింగివేయబడుట తప్పనిసరి కాదా? కనుకనే ప్రస్తావింపబడిన ఆ వ్యసనము; కనుకనే అంగలార్పు; మనపై వ్రేలాడుచున్న దేవుని ప్రతీకారమునకు మనము భయపడునప్పుడు అది వేరుగా ఉండజాలదు.

అయితే ప్రవక్త మరొకటి భావించినట్లున్నాడని చెప్పవచ్చును --- అనగా వారు తమ నిమిత్తము కాక క్రీస్తు నిమిత్తము అంగలార్చెదరని. దీనికి సులభమైన ప్రత్యుత్తరము చెప్పవచ్చును --- అంగలార్పునకు ఊట యును కారణమును సూచింపబడినది; ఏలయనగా తమ మొండి వక్రతలో తాము దేవునితోను ఆయన అద్వితీయ కుమారునితోను యుద్ధము చేసితిమని వారు గ్రహించుదురు గనుక కృతఘ్నత యూదులను అంగలార్చుటకు బలవంతపెట్టును. కాబట్టి స్నేహితుని, సహోదరుని, లేక కుమారుని మరణమునందు మనము కన్నీళ్లు విడుచుటకును అంగలార్చుటకును అలవాటుపడినట్లు క్రీస్తు మరణము వారికి చేదుగా ఉండునని ఆయన భావము కాదు; గాని తాము మిక్కిలి అంధులైయుండిరనియు, తమ పాపములచేత దేవుని రెచ్చగొట్టిరనియు వారు తెలిసికొని గ్రహించెదరని ఆయన భావము

జెరోము ఇట్లు తలంచెను: క్రీస్తు తన దైవస్వభావమునుబట్టి అద్వితీయుడనియు, భక్తులందరికి పెద్ద సహోదరుడును సంఘమునకు శిరస్సునై యున్నందున జ్యేష్ఠుడనియు పిలువబడెను. ఈ అభిప్రాయము నిజమే; అయితే ఈ చోట ప్రవక్త అభిప్రాయము ఇదియేనా అని నేను ఎరుగను. కాబట్టి ఇక్కడ చెప్పబడినదానిని ఈ సరళమైన విధముగా గ్రహించుట నాకిష్టము --- అనగా యూదులు క్రీస్తును తిరస్కరించిన తరువాత, చివరకు ఆయనను అమూల్యమైన, వెలలేని నిధిగా ఒప్పుకొనెదరు; ఆయనను తిరస్కరించినందుకు వారు దేవుని ప్రతీకారమునకు పాత్రులైరి. మనము ముందుకు సాగుదము ---

జెకర్యా 12:11

11. ఆ దినమున యెరూషలేములో మెగిద్దోను లోయలోని హదద్రిమ్మోను వద్ద జరిగిన అంగలార్పువంటి గొప్ప అంగలార్పు కలుగును.

11. In die illo magnificabitur (ad verbum, magnus erit) lucus in Ierusalem, sicut luctus Hadadrimon in planitie Megedon.

అధ్యాయము ముగియు వరకు ప్రవక్త దాదాపు ఇదే విషయమును చెప్పుచున్నాడు; అయితే సంఘటన స్మరణార్హమైనది గనుక అనేక అలంకార పదములతో దానిని అలంకరించుచున్నాడు.

కాబట్టి క్రీస్తు మరణము విషయమైన అంగలార్పు యోషీయా మరణమునకు తరువాత జరిగినదానివలె ఉండునని ఆయన చెప్పుచున్నాడు; ఏలయనగా హదద్రిమ్మోను అనునది ఒక మనుష్యుని పేరని అనువారికి తమ అభిప్రాయమునకు ఆధారము లేదు; వారు కేవలము ఊహలలో మునుగుచున్నారు. నిజముగా హదద్రిమ్మోను మెగిద్దోను మైదానముతో సంబంధముగల ఒక పట్టణమనియు, లేక యెజ్రెయేలు సమీపములోని ఒక ప్రాంతమనియు దాదాపు అందరును అంగీకరించుచున్నారు. అయితే అది ఏదో అనునది అంత ముఖ్యమైన విషయము కాదు. హదద్రిమ్మోను సమీపములోని ఒక పట్టణమనియు, లేక మెగిద్దోను మైదానము ఉన్న ప్రాంతములో ఒక భాగమనియు నేను నమ్ముచున్నాను.

ప్రవక్త చేయు ఈ పోలిక మిక్కిలి సముచితమైనదని ఇప్పుడు మనము గమనింపవచ్చును; ఏలయనగా యోషీయా ఐగుప్తు రాజుచేత చంపబడినప్పుడు సంవత్సరమున ఒకమారు అంగలార్పు నియమింపబడెనని 2 దినవృత్తాంతములు 35:25లో చెప్పబడియున్నది. కాబట్టి యూదులు ప్రతి సంవత్సరము యోషీయా మరణమును గూర్చి అంగలార్చుట అలవాటు చేసికొనిరి; ఏలయనగా ఆ కాలము నుండి దేవుడు ప్రజలపై ఎంతగా అసంతుష్టుడైయుండెనంటే విమోచనను గూర్చిన ఆశ వారికి ఇక లేకపోయెనని స్పష్టమాయెను; అంతేకాదు, పరిశుద్ధ చరిత్ర వలన కనబడునట్లు యిర్మీయా తన శోకగీతములో విశేషముగా యోషీయాను సూచించెను. మరియు ఇతర విషయములతోపాటు, మన జీవము ఎవని జీవమునందు జీవించెనో ఆ మన ప్రభువైన క్రీస్తు మన పాపముల నిమిత్తము చంపబడెనని ఆయన చెప్పుచున్నాడు. కాబట్టి ఆ భక్తిగల రాజు కొనిపోబడుట దేవుని ప్రతీకారమునకు విశేష నిదర్శనమనియు, యూదులు ఆ విధముగా విడువబడినట్లైరనియు, యోషీయా జీవమునందే వారు ఊపిరి పీల్చుచుండిరి గనుక అటుపిమ్మట మృతదేహమువలె అయిరనియు యిర్మీయా ఒప్పుకొనుచున్నాడు; అదే సమయమున, క్రీస్తు రాజ్యమునకు ప్రతిరూపముగాను ప్రతిబింబముగాను ఉండవలెనని దేవుడు సంకల్పించిన రాజ్యము దాదాపు అంతరించిపోయెనని ఆయన మనకు జ్ఞాపకము చేయుచున్నాడు; ఏలయనగా యోషీయా తరువాత వచ్చినవాడు సమస్త రాజగౌరవమును కోల్పోయెను, చివరకు ప్రజల ఘనత అంతయును మాత్రమే గాక వారి క్షేమము కూడ కాళ్లక్రింద త్రొక్కబడెను. కావున ప్రవక్త ఈ అంగలార్పును క్రీస్తు మరణమునకు మిక్కిలి సముచితముగా అన్వయించుచున్నాడు; ఆయన చెప్పినదేమనగా --- యూదులు ప్రతి సంవత్సరము యోషీయా మరణమును గూర్చి అంగలార్చిరి, ఏలయనగా ఆ భక్తిగల పాలకుని కోల్పోవుట దేవుని భయంకరమైన ప్రతీకారమునకు సాక్ష్యము; ఇప్పుడు కూడ, తాము దేవుని కుమారుని సిలువ వేసినందున తమ రక్షణ దీపము ఆరిపోయెనని వారు గ్రహించినప్పుడు అట్టి అంగలార్పే కలుగును, తమ గొప్ప దుష్టత్వమును దీనమనస్సుతో వారు ఒప్పుకొని క్షమాపణ పొందితేనే తప్ప.

ఆ విధముగా యెరూషలేములోని అంగలార్పు మెగిద్దోనులోని అంగలార్పువలె ఉండునని ప్రవక్త చెప్పినప్పుడు ఆయన నిజమైన భావమును ఇప్పుడు మనము చూచుచున్నాము.

క్రీస్తు మరణము కన్నీళ్లతోను శోకముతోను కూడియుండలేదని ఎవరైనను అభ్యంతరపెట్టి చెప్పినయెడల, నేను ఇట్లు జవాబిచ్చెదను --- ఇక్కడ విశ్వాసుల పశ్చాత్తాపము మాత్రమే వర్ణింపబడినది; ఏలయనగా ప్రజలందరిలో కొద్దిమంది మాత్రమే దేవునివైపు తిరిగిరని మనమెరుగుదుము; అయితే ప్రవక్త దేవుడు ఏర్పరచినవారిని, చిన్న శేషమును మాత్రమే సూచించినను, జాతి అంతటిని గూర్చి సాధారణముగా మాట్లాడుట ఆశ్చర్యము కాదు; ఏలయనగా పశ్చాత్తాపపడిన ఆ కొద్దిమందిని దేవుడు అబ్రాహాము వంశమంతయునుగా ఎంచెను. లూకా చెప్పిన స్త్రీలను కొందరు పేర్కొనుచున్నారు; కాని ఇది మిక్కిలి సంకుచితముగాను బలవంతముగాను తోచుచున్నది; ఇంతేకాక ఆ అంగలార్పు క్రీస్తుచేత నిషేధింపబడెనని మనము చూచుచున్నాము: "నా విషయమై కాదు, మీ విషయమును మీ పిల్లల విషయమును ఏడ్చుడి" అని ఆయన చెప్పెను. (లూకా 23:28.)

కాబట్టి ఆ ఏడ్పు వ్యర్థమును నిష్ప్రయోజనమునని క్రీస్తు చూపుచున్నందున, జెకర్యా ఇక్కడ చెప్పినది అప్పుడు నెరవేరలేదని మనము నిశ్చయముగా చెప్పవచ్చును. మరియు నేను ముందు చెప్పినదానిని మనము జ్ఞాపకముంచుకొనవలెను --- అనగా అంగలార్పు మరియు దుఃఖముచేత యూదులకు అనుగ్రహింపబడిన ఆ పశ్చాత్తాపము వర్ణింపబడుచున్నది; అది వారందరికి కాదు గాని, దేవుని ఉచితమైన దత్తతవలన రక్షణకు నియమింపబడినవారికే. తరువాత ఇట్లున్నది ---

318 "ఇది (హదద్రిమ్మోను) యెజ్రెయేలు సమీపములోని ఒక స్థలమనియు, తన కాలమున దానిని మాక్సిమియానోపొలిస్ అని పిలిచిరనియు జెరోము చెప్పుచున్నాడు. డి లైల్ దానిని మెగిద్దో సమీపమున ఉంచుచున్నాడు; అక్కడనే యోషీయా చంపబడెను, అతని విషయమై గొప్ప అంగలార్పు జరిగెను, 2 దినవృత్తాంతములు 35:22-25." — న్యూకమ్.

జెకర్యా 12:12-14

12. దేశములోని ప్రతి వంశము వేరువేరుగా దుఃఖించును; దావీదు ఇంటివారి వంశము వేరుగాను వారి స్త్రీలు వేరుగాను, నాతాను ఇంటివారి వంశము వేరుగాను వారి స్త్రీలు వేరుగాను దుఃఖించెదరు;

12. Et lugebit terra, familiae, familiae seorsum; familia domus Davidis seorsum, et uxores eorum seorsum;

13. లేవి ఇంటివారి వంశము వేరుగాను వారి స్త్రీలు వేరుగాను, షిమీ వంశము వేరుగాను వారి స్త్రీలు వేరుగాను దుఃఖించెదరు;

13. Familia domus Levi seorsum, et uxores eorum seorsum; familia Simei seorsum, et uxores eorum seorsum;

14. శేషించిన వంశములన్నియు, ప్రతి వంశము వేరువేరుగాను వారి స్త్రీలు వేరుగాను దుఃఖించెదరు.

14. Omnes familiae residuae, familiae, familiae seorsum (hoc est, singulae familiae seorsum,) et uxores eorum seorsum.

జెకర్యా తన విషయమును పూర్తిచేయుటకు అవసరమైనదానికంటె ఎక్కువ మాటలు వాడినట్లు కనబడుచున్నాడు; ఏలయనగా స్పష్టమైన విషయమున ఆయన విస్తరించినట్లు తోచుచున్నాడు: అయితే దాని అపారమైన ప్రాముఖ్యతను మనము గమనింపవలెను; ఏలయనగా ఆ జనములో ఎవరైనను పశ్చాత్తాపపడుదురన్నది నమ్మశక్యము కానిదిగా తోచెను, ఏలయనగా వారందరును దాదాపు భ్రష్టమైన మనస్సునకు అప్పగింపబడియుండిరి. చిన్నవాని నుండి గొప్పవాని వరకు అందరును తమ శక్తికొలది క్రీస్తును అంధకారములో ముంచివేయ ప్రయత్నించినప్పుడు, దేవుని కటాక్షమునకు చోటున్నదని ఎవడు తలంచగలడు? కాబట్టి నీతి సూర్యుడు యూదులచేత ఆరిపోయినట్లు చేయబడినప్పుడు, వారు దేవునిచేత తృణీకరింపబడిన జనమని తోచుట సహజమే. అయితే దేవుడు తన నిబంధనను జ్ఞాపకము చేసికొని, అన్ని వంశములలోనుండి కొందరిని తనవైపు త్రిప్పుకొనునని ప్రవక్త ఇక్కడ చూపుచున్నాడు.

దేశము అంగలార్చును అని ఆయన చెప్పుచున్నాడు. సమాజ సమూహమునకు ఇది జరుగలేదని మనమెరుగుదుము గాని, చిన్న మందయే విలువైనదిగా ఎంచు దేవుడు, తాము ఎంత ఘోరముగా పాపము చేసితిమో గ్రహించి, దేవుని కుమారుని తామే పొడిచినట్లు తమ హృదయములలో కలవరపడిన విశ్వాసులను ఇక్కడ దేశమంతయునుగా పేర్కొనుచున్నాడు. (అపొస్తలుల కార్యములు 2:37.) యూదులు తమను తామే నాశనము చేసికొనినను, ప్రత్యేకమును ఆశ్చర్యకరమునైన కృపచేత పేతురు చేసిన ఒక్క ప్రసంగమునకే మూడువేలమంది మారుమనస్సు పొందిరి; పిమ్మట గ్రీసులోను, ఆసియా మైనరులోను, తూర్పు దేశములలోను అనేకులు పశ్చాత్తాపపడిరి, దేవుడు క్రొత్త జనమును సృష్టించినట్లు ప్రతిచోట అనేక సంఘములు లేచెను. ఇవి మనకు సరిగ్గా అర్థమైనయెడల, జెకర్యా దేశమంతటికి పశ్చాత్తాపమును వాగ్దానము చేయుట అసమంజసమని మనము తలంపము.

ఆయన ముందు యెరూషలేమును గూర్చి చెప్పినది, ఆయన తన మాటను ఒక్క పట్టణమునకే పరిమితము చేసినట్లు భావింపరాదు; ఈ పేరు క్రింద లోకములోని దూరప్రాంతములయందు చెదరియున్న జనమంతటిని ఆయన చేర్చుచున్నాడు.

ఈ అంగలార్పు ప్రతి వంశమునందు వేరువేరుగా ఉండునని ఇప్పుడు ఆయన చెప్పుచున్నాడు. ఈ మాటచేత, ఒకడు ఏడ్వనారంభించి ఇతరుల కన్నుల నుండి కన్నీళ్లు రాబట్టునట్లు ఇది కల్పితమైన లేక నటనగల ఆచారము కాదని ఆయన భావము. కాబట్టి అది నిజమైన దుఃఖమే అని ప్రవక్త సాక్ష్యమిచ్చుచున్నాడు, ఏలయనగా ఒకడు ఇంకొకని అనుకరింపడు, ప్రతివాడును తన స్వంత భావముచేత ప్రేరేపింపబడి నిజముగా దుఃఖించి అంగలార్చును. అందువలన వంశములు వేరువేరుగా అంగలార్చునని ఆయన చెప్పుటకు ఇదే కారణము. విశ్వాసులు తమ మాదిరిచేత ఇతరులను ప్రేరేపింపవలెను, పశ్చాత్తాపపడునట్లు వారిని ప్రోత్సహింపవలెను అనునది నిజమే; కాని సమాజములో పదిమందిలో ఒకడైనను క్షమాపణ కొరకు నిజముగా ప్రార్థించి తన పాపములనుబట్టి నిజముగా అంగలార్చుట అరుదు. కావున మనుష్యులు ఈ విధముగా కపటమునకే పుట్టినవారై, తమ జీవిత పద్ధతి అంతటిచేత దానియందే స్థిరపరచబడియున్నందున, నిజమైన దుఃఖమును చూపుటకు ప్రవక్త ఇక్కడ ప్రతి వంశమును వేరువేరుగా ఉంచుట ఆశ్చర్యము కాదు; ఆయన ఇట్లు చెప్పినట్లున్నది: "దావీదు వంశము తాను పాపము చేసితినని తెలిసికొనును, లేవి వంశము అట్టి మాదిరిని గమనింపకపోయినను తన అపరాధమును అంతరంగములో ఒప్పుకొనును." జెకర్యా "వేరుగా" అను పదమును ఇన్నిమారులు ఎందుకు మరల చెప్పుచున్నాడో ఇప్పుడు మనము చూచుచున్నాము.

స్త్రీలు వేరుగా ఏడ్చెదరని చెప్పుటచేత, యోవేలు రెండవ అధ్యాయములో (యోవేలు 2:1) మనము చదువు దానినే ఆయన నిస్సందేహముగా సూచించుచున్నాడు: "పెండ్లికుమారుడు తన గదిలో నుండి బయలుదేరవలెను, పెండ్లికుమార్తె తన అంతఃపురము నుండి బయలుదేరవలెను."

దుఃఖములో ఉన్న మనుష్యులు సమస్త సుఖములనుండియు సమస్త సంతోషమునుండియు వైదొలగుదురని మనమెరుగుదుము. కాబట్టి నియమితమైన బహిరంగ దుఃఖకాలమున లేక శోకకాలమున పురుషులు తమ భార్యలనుండి వేరుపడుట పరిపాటి గనుక, ప్రవక్త స్త్రీలను వేరుగా ఉంచుచున్నాడు; అదే సమయమున పురుషులు తమకు శోకమాదిరి చూపువరకు స్త్రీలు వేచియుండరనియు, వారే స్వయముగా తమ స్వంత భావముచేత అంగలార్చుటకు మొగ్గు చూపుదురనియు ఆయన సూచించుచున్నాడు.

అయితే నేను ఇటీవల చెప్పినదానిని మనము జ్ఞాపకముంచుకొనవలెను --- అనగా క్రీస్తు మరణమునుగూర్చి యూదులు పొందిన దుఃఖము ఇక్కడ వర్ణింపబడినది కాదు, గాని దేవుడు వారి కన్నులు తెరచి తమ స్వంత వక్రతను గూర్చి పశ్చాత్తాపపడునట్లు చేసినప్పుడు వారిని తాకిన దుఃఖమే; ఏలయనగా క్రీస్తు మరణము మనకు దుఃఖకారణమైనదానికంటె సంతోషకారణమని మనము ఒప్పుకొనుచున్నాము; అయితే దేవుడు మనకు బెదిరించు న్యాయాధిపతిగా కనబడుటవలన మన అపరాధము నిజముగా మనలను గాయపరచు వరకు క్రీస్తు మరణమువలన కలుగు ఆనందము మనయందు ప్రకాశింపజాలదు. ఈ దుఃఖమునుండి పశ్చాత్తాపపడవలెనను కోరికయు దేవుని యెడల నిజమైన భయమును పుట్టుచున్నవి. అందుచేతనే దేవుడే మనకు ఆనందమిచ్చును; ఏలయనగా పౌలు చెప్పునట్లు మనము దుఃఖములో మునిగిపోవుట ఆయనకు ఇష్టము లేదు; మనలను మరల లేవనెత్తుటకే ఆయన మనలను సాష్టాంగపడజేయుచున్నాడు.

ఇప్పుడు, ఇతర గోత్రములకంటె లేవి ఇంటిని, షిమీ లేక షిమ్యోను ఇంటిని, దావీదు ఇంటిని, నాతాను ఇంటిని ఆయన ఎందుకు పేర్కొనుచున్నాడో నిశ్చయము కాదు: అయినను దావీదు వంశమనగా యూదా గోత్రమంతయు అని ఆయన భావమనియు, నాతాను వంశమును అదేననియు నాకు తోచుచున్నది. లేవి గోత్రము యాజకత్వమునుబట్టి ఘనతలో అధికమైనది గాని, షిమ్యోనునకు ఏ ఘనతయును లేదు.

అట్లయిన ఇశ్శాఖారును జ్యేష్ఠుడైన రూబేనును, ఇతర గోత్రములును ఇక్కడ ఎందుకు విడువబడినవి?

అప్పుడు జెబూలూను లేక ఇశ్శాఖారు లేక రూబేను గోత్రములనుండి మిగిలినవారికంటె షిమ్యోను లేవి గోత్రములనుండి ఎక్కువమంది మిగిలియుండిరేమో నిజమే; అయితే ఇది నిశ్చయము కాదు, కేవలము ఊహలకు ఎక్కువ విలువనిచ్చుటకు నాకు మనస్సు లేదు. కాని దావీదు వంశమును లేవి గోత్రమును ఇక్కడ పేర్కొనబడుటకు కారణము గౌరవార్థము కాక నిందార్థమని నాకు తోచుచున్నది, ఏలయనగా క్రీస్తును సిలువ వేసినవారు రాజవంశమును యాజకులునే, ఆయన అద్వితీయ కుమారుని వ్యక్తియందు దేవుని పొడిచినవారును వారే. జెరోము ఊహించునదేమనగా, నాతాను ప్రసిద్ధుడైన ప్రవక్తయు ఇతరులకంటె ఉన్నతుడునై యుండెను గనుక అతని వంశము పేర్కొనబడెనని, అతని ద్వారా ప్రవక్తలు సూచింపబడిరని. షిమ్యోను గోత్రమునుండి అనేకమంది బోధకులు పుట్టిరని ఆయన చెప్పుచున్నాడు; కాని ఆయనకు ఈ సమాచారము ఎక్కడ దొరికెనో నాకు తెలియదు, ఏలయనగా ఆయన ఏ రుజువులను చూపలేదు.

319 ఆయన సారాంశముగా చెప్పునదేమనగా, దావీదు వంశము రాజ క్రమమును — నాతాను వంశము ప్రవక్త క్రమమును — లేవి వంశము యాజక క్రమమును — షిమ్యోను వంశము బోధకుల క్రమమును సూచించెను, ఏలయనగా ఆ గోత్రమునుండి వారిలో అనేకులు వచ్చిరి. థియొడొరెట్ మరియు కురిలు కూడ ఇదే అభిప్రాయమును కలిగియుండిరి. దావీదు కుమారుడైన నాతానే ఉద్దేశింపబడెనని మార్కియస్ తలంచెను, అతడు సూచించినవాడు,

అయితే ఇంతకుముందు ఇవ్వబడిన సరళమైన అభిప్రాయముతో నేను తృప్తి చెందుచున్నాను --- అనగా ప్రవక్త కొన్ని వంశములను పేర్కొనుటచేత ప్రజలందరినీ చేర్చుటకు భావించెననియు, రాజవంశమును యాజకులను విడువలేదనియు, ఏలయనగా క్రీస్తును సిలువ వేసినవారు విశేషముగా వారే: క్రీస్తు నాతాను వంశమునుండి వచ్చెనని మనమెరుగుదుము, అయినను ఇక్కడ క్రీస్తు పూర్వీకులలో ఒకడైన నాతాను కంటె ప్రవక్త ఉద్దేశింపబడెనని జెరోము తలంచెను: అయితే ఇవి అల్ప ప్రాముఖ్యత గలవి.

ఈ అంగలార్పు మిగిలిన వంశములన్నిటికిని సామాన్యముగా ఉండునని ఆయన చివరిగా చెప్పుచున్నాడు. యూదా బెన్యామీను గోత్రములనుండియు లేవి గోత్రమునుండియు వచ్చినవారు తప్ప కొద్దిమంది మాత్రమే తిరిగివచ్చినను, ఇక్కడ మిగిలిన వంశములు అనుదానిచేత సాధారణ నాశనమునుండి అద్భుతముగా విడిపింపబడిన ఏర్పరచబడినవారిని జెకర్యా ఉద్దేశించెనని నా తలంపు; ఏలయనగా అంధత్వము ఎంతగా ప్రబలెనంటే ప్రజలందరూ దేవునిచేత తిరస్కరింపబడుట స్పష్టమాయెను. కాబట్టి ఈ పేరు క్రింద పౌలు చెప్పునట్లు కృపచేత మిగిలిన శేషములు చేర్చబడినవని నేను ఎంచుచున్నాను; ఆ ప్రవక్త ఇట్లు చెప్పినట్లున్నది: తాను దుఃఖమును గూర్చి చెప్పినది జాతి అంతటిని విచక్షణ లేకుండ గూర్చి కాదు, దేవుని ఉచిత ఏర్పాటుప్రకారము శేషముగా ఉన్న ఆ భాగమును గూర్చియే. (ఇప్పుడు తరువాత వచ్చునది రాజవంశము కాదు, అతని ఇతర సంతతివారు, మరియు షిమీ లేవి గోత్రమునకు చెందినవాడై లేవీయులను సూచించెను, యాజకవంశమును కాదు; సంఖ్యాకాండము 3:18 చూడుము; హెండర్సన్ అభిప్రాయమును ఇదే. అయితే బ్లేనీ వారందరును మన రక్షకుని పూర్వీకులని తలంచెను. లూకా 3:29-31. "షిమీ" బదులు సెప్టువజింటు, అరబీ, సిరియా అనువాదములు "షిమ్యోను" అని కలిగియున్నవి; దానిని న్యూకమ్ నిజమైన పాఠముగా స్వీకరించెను. మూడు హస్తప్రతులు, సిరియా అనువాదము, తార్గుము దాని ముందు "ఇంటి" అనుదానిని చేర్చుచున్నవి. ఈ ప్రవచనము ఎజ్రా కాలమున అక్షరార్థముగా నెరవేరలేదా? అతని తిరిగిరాకయు, అతడు చేసిన సంస్కరణయు ఈ ప్రవచనము ఇవ్వబడిన కాలమునకు అనేక సంవత్సరముల తరువాత జరిగినవి. ఎజ్రా తొమ్మిదవ పదియవ అధ్యాయములలో ఇవ్వబడిన సంక్షిప్త వృత్తాంతము ఇక్కడ వర్ణింపబడిన స్థితిని పోలిన స్థితిని స్పష్టముగా సూచించుచున్నది. ముఖ్యముగా 9:1-4; 10:1,9,14 అధ్యాయములను, అపరాధము చేసినవారి పేర్లను, 20-44 చూడుము. లేవి యాజక వంశమును క్రింది తరగతివారును, 9:2లో "అధిపతులును పెద్దలును" అని పేర్కొనబడిన "ఇశ్రాయేలీయులలోని"వారును కూడ పేర్కొనబడిరి. కాబట్టి "స్త్రీలు" అంగలార్చుటకును, అదియును వేరుగా అంగలార్చుటకును కారణము ఇక్కడ మనకు కనబడుచున్నది. — సం.)