మహా మేల్కొలుపు ఆరంభము

మెథడిజము బయలుదేరిన కాలమున ఇంగ్లండు స్థితి సర్వ గ్రంథకర్తలచే అతి నిశిత వర్ణనలతో చిత్రింపబడెను. సౌతీ ఇట్లు చెప్పును, «స్థాపిత సంఘములోనైనను బయటనైనను, వెస్లీ తన బాకా ఊది నిద్రించువారిని మేల్కొల్పినప్పటికంటె తక్కువ మతభావము ఎన్నడును లేదు.» 1732లో వీక్లీ మిసెలనీ ఇట్లు వ్రాసెను, దైవభక్తి ఆసక్తి ఒకనిపై తన ముత్తాత వస్త్రమువలె వింతగా కనబడెను. స్వేచ్ఛాచింతన సంఘములు వర్ధిల్లెను. 1736 ఆగస్టులో డా. బైరమ్ వెస్లీ స్నేహితుడును ప్రచురణకర్తయునైన పుస్తక విక్రేత మిస్టర్ రివింగ్టనుతో టీ త్రాగెను. తన పరిషత్తులోని అనేక యౌవనులు సర్వ బహిరంగ సేవను విడిచి డీయిజము ఒప్పుకొనిరనియు, మంచి గ్రంథముల అమ్మకము కనబడునట్లు తగ్గెననియు రివింగ్టను చెప్పెను. బిషప్ బర్నెట్ ఎంబర్ వారములు తన జీవిత భారమని కనుగొనెను. అభిషేకమునకు అభ్యర్థులు బైబిలు విషయమున అవమానకరముగా అజ్ఞానులు. డా. వాట్స్ ప్రతివానిని «లోకములో మరణించుచున్న మతమును తిరిగి నిలుపుటకు» సర్వ ప్రయత్నము చేయుమని పిలిచెను. అప్పుడు ఆక్స్‌ఫర్డు బిషపుడైన ఆర్చ్‌బిషప్ సెకర్ ఇట్లు నిశ్చయించును, «వివిధ దురదృష్ట కారణములవలన మతమెడల బహిరంగమైన, ఒప్పుకొనబడిన నిర్లక్ష్యము ప్రస్తుత కాలపు విశిష్ట లక్షణమాయెను; ఈ కీడు జాతి మహానగరములో మిక్కిలి ఎత్తుకు పెరిగి, దినదినము ప్రతి భాగమునకు వ్యాపించుచున్నది.» ఇది ఇప్పటికే, అతడు చెప్పును, «ఉన్నత వర్గములలో అట్టి విచ్ఛిన్నతను సూత్ర నిరాదరణను, నీచ వర్గములలో అట్టి దుర్నీతి మద్యపానమును నేరములకు భయము లేమిని తెచ్చెను, ఈ అన్యాయ ప్రవాహము ఆగనియెడల నిశ్చయముగా సర్వనాశనమగును.» ఈ ఆరోపణ వెస్లీలు వెలుగులోనికి నడిపింపబడిన ఆ సంవత్సరముననే ఇయ్యబడెను. 1741లో ఆ బిషపుడు మరల «ఈ దురదృష్టపు అవిశ్వాస స్వేచ్ఛాచార కాలము»ను గూర్చి దుఃఖించెను. ఐజక్ టేలర్ చెప్పును, మెథడిజము పదునెనిమిదవ శతాబ్దపు క్షీణించు నాన్‌కన్‌ఫార్మిటీని నాశనమునుండి కాపాడి పునర్జీవింపజేసెను; «మెథడిస్టు పునరుజ్జీవన కాలమున అది త్వరగా గ్రంథములలోనే తప్ప మరెక్కడను కనబడని స్థితికి పోవుచుండెను.» కింగ్స్‌వుడు గనికారులలోను ఉత్తర ప్రాంతములలోను, కార్న్‌వాలు గనిపనివారిలోను జరిగిన నైతిక మత సంస్కరణతో పాటు, సువార్త పునరుజ్జీవనము ఇంగ్లండు సంఘమును తన స్వంత ఆత్మతో పులియబెట్టెను. సంఘము చెడిపోయెను. ఐరోపాలోని ఏ ఇతర సంఘ పాదిరులకంటెను వీరు తమ పనిలో నిర్లక్ష్యులు గనుక అధిక తిరస్కారము కింద ఉన్నారని దాని ఉత్తమ స్నేహితులు దుఃఖించిరి. వారు మేలుగా జీవించి ఎక్కువ పని చేయువరకు తమ ప్రభావమును తిరిగి పొందజాలరని బర్నెట్ చెప్పెను. వారి ప్రసంగము మనుష్యులను ఈ లోకమునకే సిద్ధపరచుట ఏకైక లక్ష్యమన్నట్లు కనబడెను. ఎలిజబెత్ కాలమున సంఘము స్థిరపడినప్పటినుండి జనసంఖ్య రెట్టింపాయెను, పట్టణములు పురములు పాత కొలతలను మించి పెరిగెను, అయినను తగిన మత బోధ వృద్ధికి ఏ ప్రయత్నమును జరుగలేదు. పాత మతము, లెక్కీ చెప్పును, మనుష్యుల మనస్సుల చుట్టు అంతట వదులగుచున్నట్లు కనబడెను; దాని రక్షకులపైనే అది తరచుగా గొప్ప ప్రభావము చూపలేదు. పార్లమెంటు సభ్యులలో నలుగురు ఐదుగురు మాత్రమే సంఘమునకు క్రమముగా హాజరగుదురని మాంటెస్క్యూ నిశ్చయించెను.

1736లో లండనులో ప్రతి ఆరవ ఇల్లు మద్యశాల, జిన్ అమ్మువారు ఒక పెన్నీకి మనుష్యుని మత్తును చేయుదుమనియు, రెండు పెన్నీలకు మరణమత్తును చేసి అతడు తేరుకొనువరకు పరుండుటకు గడ్డి ఇచ్చెదమనియు ప్రకటించు బల్లలు వేలాడదీసిరి. ఈ నిమిత్తము గడ్డి చల్లిన నేలమాళిగలు నిజముగా సిద్ధపరచబడెను. లెక్కీ ఆ కాలపు కొన్ని వ్యథాకర చిత్రములు ఇచ్చును. 1735లో బ్రిటిష్ మద్యములు స్వేదనము 53,94,000 గ్యాలన్లు; ఇరువది ఒక సంవత్సరముల క్రింద రెండు మిలియన్లు మాత్రమే, 1684లో అర్ధ మిలియనుకంటె కొద్దిగా ఎక్కువ. 1742లో అది ఏడు మిలియన్లకంటె ఎక్కువ. 1750లో పదకొండు మిలియన్లకంటె ఎక్కువ గ్యాలన్లు వినియోగింపబడినప్పుడు లండను వైద్యులు చెప్పిరి, పదునాలుగు వేల రోగములు, వాటిలో అనేకములు ఔషధము చేరనివి, నేరుగా జిన్ త్రాగు పిచ్చికి ఆపాదింపదగినవి. ఈ భీకర కీడు పార్లమెంటు సాధనములను అంతిమముగా పరీక్షించెను. 1712లో ఏర్పడిన యౌవన సజ్జనుల సంఘమైన మోహాకులు మహానగర వీధులలో అతి భయంకర అత్యాచారములు చేసిరి. ఈ మత్తు రాక్షసులనుండి పురుషులైనను స్త్రీలైనను సురక్షితులు కాలేదు. బాధితుని ముక్కు ముఖముపై నలిపి వ్రేళ్లతో కన్నులు తొలుచుట వారికి ప్రియ వినోదము. వారి ఖైదీలు ఖడ్గములతో పొడువబడిరి, లేక కాళ్లలో ఖడ్గములు దింపి గంతులు వేయింపబడిరి. స్త్రీలు స్నో హిల్ మీదుగా బారెళ్లలో దొర్లింపబడిరి. కాపలావారును కానిస్టేబులులును పూర్తిగా నిష్ఫలులు. దొంగలు తరచుగా పట్టుకొను ప్రయత్నములను ధిక్కరించి, పగలును రాత్రియు నగరమును భయములో ఉంచిరి.

మహా మేల్కొలుపు ఇప్పుడు ఆరంభమగును. ఐజక్ టేలర్ చెప్పును, «మొదటి శతాబ్దము తరువాత సమకాలీన మనుష్యుల ఏ సమూహముచేను ఇట్టి ఆత్మల కోత కోయబడెనని వ్రాయబడలేదు;» «విస్తారమైన, సాహసపూరిత క్రైస్తవ దయాకార్యము» నేలమీద మెథడిజము స్థాపకులకు సాటి లేరని అతడు భావించును. 1738 డిసెంబరు 11న అప్పుడు ఆక్స్‌ఫర్డులో ఉన్న వెస్లీ, వైట్‌ఫీల్డు జార్జియానుండి తిరిగి వచ్చెనని వినెను. అతడు వెంటనే అతనిని కలుసుకొన పరుగెత్తెను. మరునాడు అతడు చెప్పును, «దేవుడు మరల మాకు మధుర సలహా కూడుటకు అనుగ్రహించెను.» వెస్లీ హెర్న్‌హూత్ నుండి తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఫెటర్ లేనులోని చిన్న సమాజము పది మందినుండి ముప్పది ఇద్దరికి పెరిగినట్లు కనుగొనెను. ఇక్కడ, నూతన సంవత్సర దినమున, 1739లో, వెస్లీలు, వైట్‌ఫీల్డు, ఇంగ్‌హమ్, హాల్, కించిన్, హచిన్స్, మరి సుమారు అరువది మంది ప్రేమవిందు జరుపుకొనిరి. «ఉదయము మూడు గంటలకు మేము ప్రార్థనలో నిలువగా దేవుని శక్తి మాపై బలముగా దిగెను, అనేకులు అత్యానందముతో కేకలు వేసిరి, అనేకులు నేలపై పడిరి. ఆయన మహిమ సన్నిధి యెడల ఆ భయాశ్చర్యమునుండి కొద్దిగా తేరుకొనగానే మేము ఒక స్వరముతో పలికితిమి, ‘దేవా, నిన్ను స్తుతించుచున్నాము; నీవే ప్రభువని ఒప్పుకొనుచున్నాము.’»

ఈలాగున పునరుజ్జీవనము ఉదయించిన సంవత్సరము ఆరంభింపబడెను. ఆక్స్‌ఫర్డు మెథడిజము నూతన చలనమునకు పేరు ఇచ్చెను, అయితే స్నేహితులు చివరకు పొందిన విశ్వాస నీతిని గూర్చి అది కొద్దిగానే ఎరిగెను. సువార్త పునరుజ్జీవన ప్రసంగికులు ప్రభువు అంగీకార సంవత్సరమును ప్రకటింప శక్తిగలవారు. ఆక్స్‌ఫర్డు మెథడిజమునకు అట్టి సందేశము లేదు, అట్టి సందేశము లేకుండ పునరుజ్జీవనము కాలేదు. వైట్‌ఫీల్డు బహిరంగ ప్రసంగమునకు మార్గదర్శి. పరిచర్య ఆరంభమునుండి అతని జనాదరణ అపరిమితము. బ్రిస్టలు నగరమంతయు అతని మొదటి ప్రసంగములచే కదిలింపబడెను, అతడు లండనుకు వచ్చినప్పుడు జనులు అదే ఆతురతతో వినుటకు గుంపులు కూడిరి. 1738 జనవరిలో వెస్లీకి సహాయము చేయుదునను ఉద్దేశముతో జార్జియాకు ఓడ ఎక్కెను. ఇంగ్లండుకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు అతని జనాదరణ తగ్గలేదు. అయితే సంఘములలో ప్రసంగింపనియ్యబడడని త్వరలోనే కనుగొనెను. జార్జియాలోని తన అనాథాశ్రమమునకు ధనము సమకూర్చుటకు ఇంగ్లండుకు వచ్చెను, అయితే సర్వ ద్వారములు మూయబడెను. బ్రిస్టలు సందర్శించినప్పుడు వేదికలనుండి త్రోసివేయబడెను, చెరసాల వారికి కూడా ప్రసంగింపనియ్యలేదు. ఇద్దరు పాదిరులు ధైర్యముతో తమ సంఘములు అర్పించిరి, అయితే డయాసెస్ ఛాన్సెలర్ వైట్‌ఫీల్డు ఆ డయాసెస్‌లో ప్రసంగించుచుండినయెడల అతనిని నిలిపివేసి త్రోసివేయుదునని బెదిరించెను.

వైట్‌ఫీల్డుకు ప్రకటింపవలసిన సందేశమున్నదని తెలిసెను, వేలమంది వినుటకు ఆతురులు. తన యజమానుడు సరస్సు తీరమునను పర్వతముపైనను బోధించెనని జ్ఞాపకము చేసికొనెను; ఈ దృష్టాంతముచే ప్రేరేపింపబడి, 1739 ఫిబ్రవరి 17న కింగ్స్‌వుడు గనికారులకు బహిరంగముగా ప్రసంగింప సాహసించెను. మొదటి సభలో రెండు వందలు, రెండవసారి రెండు వేలు. త్వరలో పది లేక ఇరువది వేలు వినుటకు కూడిరి. ఒక సజ్జనుడు బ్రిస్టలు హృదయములోని పెద్ద బౌలింగ్ మైదానము అప్పగించెను, అక్కడ అతడు విస్తార సభకు ప్రసంగించెను. ఆరు వారములు మహిమాయుత విజయము. అప్పుడు అతడు వెస్లీకి వ్రాసి, తాను ఇతర స్థలములు సందర్శించునప్పుడు బ్రిస్టలు కింగ్స్‌వుడు పనిని చేపట్టుమని బతిమాలెను. వెస్లీ లండనులో పూర్తిగా నిమగ్నుడు, అక్కడ ఆ కాలపు అనేక మత సమాజములలోను ఫెటర్ లేను సమాజములోను లేఖనములు వివరింప ఆహ్వానింపబడెను. వైట్‌ఫీల్డుకు ఉత్తరములో ఒక వారపు పని వర్ణించెను. ఆదివారము, ఫిబ్రవరి 25న, మొదట సెయింట్ కథరైన్స్‌లో, తరువాత ఇస్లింగ్టనులో ప్రసంగించెను, అక్కడ సంఘము నిండి మిక్కిలి వేడిగా ఉండెను. «సేవ తరువాత పొలములు దేవుని స్తుతించు జనులతో తెల్లగా ఉండెను.» తరువాతి గంటకు మినరీస్‌లోని సమాజములో మూడు వందలు; అక్కడనుండి మిస్టర్ బ్రే ఇంటికి, ఫెటర్ లేను సమాజ సమావేశము తరువాత మరొక ఇంటికి, అక్కడను «స్థలము చాలలేదు.» మంగళవారము సాయంత్రము నాలుగు, ఆరు, ఎనిమిది గంటలకు సమావేశములు; బుధవారము స్త్రీల సమావేశము; గురువారము సావాయిలో రెండు మూడు వందలు; శుక్రవారము స్నేహితుని గది నిండి మించెను, మరొక గది ఆతుర శ్రోతలచే రెండుసార్లు నింపబడెను.

ఇట్టి నిరీక్షణాస్పద పని విడుచుటకు వెస్లీ అయిష్టుడు, అయితే వైట్‌ఫీల్డును అతని స్నేహితుడు స్యూయర్డును తామస లేకుండ బ్రిస్టలుకు రమ్మని మిక్కిలి బలముగా బతిమాలిరి. ఆ కాలమున ఇరువురు వెస్లీలు ఏ ఆపదలోనైనను అంతిమ ఆశ్రయముగా బైబిలు తెరచి కన్నుపడిన మొదటి పాఠ్యము చూచి నడిపింపు వెదకెడివారు. ఈ వింత ఆచారము వారును వారి స్నేహితులును మొరేవియనులనుండి నేర్చుకొనిరి. వెస్లీ ఈలాగున కనుగొనిన సర్వ వచనములు ఏదో గొప్ప ఆపదను బెదిరించునట్లు కనబడెను. చార్లెస్ వెస్లీ ఆ ప్రయాణము పేరు పలుకనియ్యనంత వ్యతిరేకి, అయితే «నరపుత్రుడా, చూడుము, నీ కన్నుల కోరికను ఒక్క దెబ్బతో నీయొద్దనుండి తీసికొనుచున్నాను; అయినను నీవు దుఃఖింపవద్దు ఏడువవద్దు, నీ కన్నీళ్లు కారనియ్యవద్దు» అను మాటలపై బైబిలు తెరచినప్పుడు అతని వ్యతిరేకము మౌనమాయెను. ఫెటర్ లేను సమాజము ప్రయాణమును గూర్చి సంప్రదింపబడెను, అయితే నిర్ణయము చేరలేదు. చివరకు చీట్లవలన వెస్లీ బ్రిస్టలుకు పోవలెనని నిర్ణయింపబడెను.

శనివారము, మార్చి 31న, ఆ నగరములో వైట్‌ఫీల్డును కలిసెను. మరునాడు సంఘర్షణ భావములతో స్నేహితుని సభలో నిలిచెను. «పొలములలో ప్రసంగించు ఈ వింత మార్గమును, ఆదివారమున అతడు నాకు దృష్టాంతము చూపినదానిని, మొదట నేను సమాధానపరచుకొన జాలకుంటిని; నా జీవితమంతయు (ఇటీవల వరకు) మర్యాద క్రమము సంబంధించిన ప్రతి అంశమును అంతగా పట్టుకొంటిని గనుక, సంఘములో జరుగనియెడల ఆత్మల రక్షణ కూడా పాపమని తలంచెడివాడను.» అదే దినము వైట్‌ఫీల్డు నగరము విడిచెను. వెస్లీ సాయంత్రము నికొలస్ స్ట్రీటులోని చిన్న సమాజముతో గడిపి, కొండపై ప్రసంగము వివరించెను — అతడు పిలుచునట్లు బహిరంగ ప్రసంగమునకు మిక్కిలి గుర్తింపదగిన ముందటి దృష్టాంతము. ఈలాగున తన మొదటి బహిరంగ ప్రసంగమునకు సిద్ధపడెను. సోమవారము మధ్యాహ్నము నాలుగు గంటలకు అతడు «మరింత నీచుడగుటకు లోబడెను.» నగరమునకు ఆనుకొనిన నేలలోని చిన్న ఎత్తునుండి మూడు వేల మందికి లూకా 4:18, 19 నుండి మాట్లాడెను: «ప్రభువు ఆత్మ నాపై ఉన్నాడు, ఏలయనగా ఆయన దరిద్రులకు సువార్త ప్రకటింప నన్ను అభిషేకించెను.» «ఇది క్రీస్తు ప్రతి నిజ సేవకునిలో నెరవేరునని ఎవడైనను ఎరుగకుండుట సాధ్యమా?» అని అతడు అడుగును. వెస్లీయు అతని శ్రోతలును ఇది అతనిలో అర్ధ శతాబ్దముకంటె ఎక్కువగా ఎంత మహిమగా నెరవేరునో కొద్దిగానే తలంచిరి.

అతడు 1739 జూన్ 11 వరకు బ్రిస్టలులో నిలిచెను. «ఓహో, పది సంవత్సరముల క్రింద ఒక దినమున రెండుసార్లు ప్రసంగించుటకు అంత బలహీనుడను అలసినవాడను అయిన నా బలమును దేవుడు ఎట్లు నూతనపరచెను!» అని చెప్పుటకు అతనికి కారణముండెను. ప్రతి ఉదయము న్యూగేట్‌లో ప్రార్థనలు చదివెను, ప్రతి సాయంత్రము ఒకటి లేక అనేక మత సమాజములలో లేఖనము వివరించెను. సోమవారము మధ్యాహ్నము బ్రిస్టలు సమీపమున బహిరంగముగా, మంగళవారము బాతు రెండు మైళ్ల కొండ వంతులవారిగా, బుధవారము బాప్టిస్టు మిల్స్‌లో, ప్రతి రెండవ గురువారము పెన్స్‌ఫర్డు సమీపమున, ప్రతి రెండవ శుక్రవారము కింగ్స్‌వుడు మరొక భాగములో, శనివారము మధ్యాహ్నమును ఆదివారము ఉదయమును బౌలింగ్ గ్రీనులో ప్రసంగించెను. ఆదివారమున పదకొండు గంటలకు హన్నమ్ మౌంట్ సమీపమున, రెండు గంటలకు క్లిఫ్టనులో, ఐదు గంటలకు రోజ్ గ్రీనులోను ప్రసంగించెను. తరువాత కొన్నిసార్లు సమాజములలో ఒకదానిని సందర్శించి ప్రేమవిందు జరుపుకొనెను. ఉదయము ఏడు గంటల సభ తరచుగా అయిదు ఆరు వేలు. ఇట్టి సేవలు అతని బలమును అంతిమముగా పరీక్షించెను.

బ్రిస్టలు చేరిన కొద్ది దినముల తరువాత ముగ్గురు స్త్రీలు వారమువారము చిన్న సమాజముగా కూడుదుమని ఒప్పుకొనిరి; నలుగురు యౌవనులును అదే విధముగా కూడిరి. మే 9న సెయింట్ జేమ్స్ సంఘ శ్మశానము సమీపమున హార్స్ ఫెయిరులో ఒక నేల తీసికొనబడెను, అక్కడ నికొలస్ స్ట్రీటు బాల్డ్‌విన్ స్ట్రీటు సమాజములను వారి స్నేహితులను పట్టునంత పెద్ద గది కట్టబడును. మూడు దినముల తరువాత ఈ మొదటి మెథడిస్టు ప్రసంగ స్థలము పునాది రాయి మహా కృతజ్ఞతతో వేయబడెను. వెస్లీ పదకొండు మంది ట్రస్టీలను నియమించి, నిధులు సమకూర్చి పని చేపట్టుదురని నమ్మెను. తన పొరపాటు త్వరలోనే కనుగొనెను. ట్రస్టీలు ధనము సమకూర్చుటకు ఏమియు చేయలేదు. పని అంతయు నిలిచిపోవునట్లు సిద్ధమాయెను. వెస్లీ పనివారి చెల్లింపు తనపై తీసికొనెను. తానెక్కడ ఉన్నాడో తెలియకముందే ఈలాగున నూట ఏబది పౌండ్లకంటె ఎక్కువ బాధ్యత మోపబడెను. చందాలు నలువది పౌండ్లకు చేరలేదు. వైట్‌ఫీల్డు వెస్లీని భవనమును పూర్తిగా తన చేతులలోనికి తీసికొనుమని బతిమాలెను, ఏలయనగా ఒప్పందము చొప్పున ట్రస్టీలు అతడు తాము కోరినట్లు ప్రసంగింపనియెడల అతనిని త్రోసివేయు అధికారము కలిగియుందురు. ఇది ఉత్తమ సలహా. కావున వెస్లీ ఒప్పందము రద్దు చేసి సర్వ బాధ్యత తనపై తీసికొనెను. ధనము అతనికి లేదు, దానిని సంపాదించు మానవ నిరీక్షణయు సంభావ్యతయు లేదు. «అయితే నేను ఎరిగితిని,» అని అతడు చెప్పును, «‘భూమియు దాని పరిపూర్ణతయు ప్రభువువి,’ ఆయన నామమున సంశయింపక బయలుదేరితిని.»

వెస్లీ పరిచర్యలో బ్రిస్టలు అనేక వింత దృశ్యములు చూచెను. అయితే ఈ దృశ్యములు ఆ నగరములోనే ఆరంభము కాలేదు. 1739 జనవరి 21న మినరీస్‌లో మిస్టర్ సిమ్స్ ఇంట లేఖనము వివరించుచుండగా, బాగుగా వస్త్రములు ధరించిన మధ్యవయస్కురాలు మరణ వేదనలలోనట్లు హఠాత్తుగా కేక వేయుట విని అందరు ఆశ్చర్యపడిరి. ఆమె కేకలు కొంతసేపు కొనసాగెను, ఆమె అతి తీవ్ర వేదనలో ఉన్నట్లు కనబడెను. మరునాడు అతని ప్రత్యేక కోరికపై ఆమె వెస్లీని కలిసెను. మూడు సంవత్సరముల క్రింద ఆమె పాపము యొక్క బలమైన నిందను పొందెననియు, పగలును రాత్రియు ఆదరణయు విశ్రాంతియు లేనంత మనోవేదన పొందెననియు తెలిసికొనెను. పరిషత్తు పాదిరిని సంప్రదించెను, అతడు ఆమె భర్తతో ఆమె పూర్తిగా పిచ్చిదనియు, వైద్యుని పిలువుమనియు చెప్పెను. వైద్యుడు రోగిని కాల్చి రక్తము తీసెను, అయితే ఔషధము కనుగొనలేకపోయెను. వెస్లీ వాక్కు కింద, గాయపరచినవాడు ఆమె వ్యాజ్యము చేపట్టి తనకు విరోధముగా పాపము చేసిన ఆత్మను స్వస్థపరచునను మసక నిరీక్షణ ఆమె కనుగొనెను. ఇట్టి దృశ్యములు బ్రిస్టలులో సమాజ గదులలోను బహిరంగమునను తరచుగా అయ్యెను. పురుషులు స్త్రీలు వెస్లీ వాక్కు కింద మరణ వేదనలలోనట్లు బిగ్గరగా కేకలు వేసిరి. అప్పుడు వారికొరకు ప్రార్థన చేయబడెను, త్వరలోనే వారు సాధారణముగా తమ రక్షకుడైన దేవునియందు ఆనందింప శక్తిగలవారయ్యిరి. కొన్నిసార్లు హింసాత్మక వణుకు శ్రోతలను పట్టుకొని వారు నేలపై కూలిరి. బాల్డ్‌విన్ స్ట్రీటు గదిలో ఒక సమావేశమున జనుల మూలుగులు కేకలవలన వెస్లీ స్వరము వినబడ జాలకుండెను. ఒక క్వేకరు, దీనిని కపటమని భావించి మిక్కిలి అసంతృప్తుడై, పెదవులు కొరుకుచు కనుబొమలు ముడుచుచుండగా ఒక్కసారిగా కూలెను. అతని వేదన చూచుట భయంకరము. ప్రార్థన చేయబడెను; అతడు త్వరలోనే కేక వేసెను, «ఇప్పుడు నీవు ప్రభువు ప్రవక్తవని ఎరుగుదును.»

అతి విశేష సంఘటనలలో ఒకటి నేతపనివాడు జాన్ హేయ్‌డన్ యొక్కది. అతడు దృఢ సంఘనిష్ఠుడు, జీవితమంతటను అలవాటులలోను క్రమశిక్షణ గలవాడు. సమావేశములలో జనులు వింత మూర్ఛలలో పడుదురని విని స్వయముగా చూచుటకు వచ్చెను. కోపగించిన క్వేకరు కూలిన ఆ రాత్రి బాల్డ్‌విన్ స్ట్రీటులో హేయ్‌డన్ కోరిక నెరవేరెను. సమావేశము తరువాత ఉదయము ఒక గంట వరకు స్నేహితులలో తిరిగి, ఇదంతయు దుష్టుని మాయ అని ఒప్పించుటకు ప్రయాసపడెను. ఈ సమావేశము తరువాతి దినము భోజనమునకు కూర్చుండెను, అయితే «‘విశ్వాసమువలన రక్షణ’ మీద అప్పుగా తెచ్చిన ప్రసంగము» ముగింపగోరెను. చివరి పుట చదువుచు వర్ణము మారి, కుర్చీనుండి పడి, భయంకరముగా కేకలు వేసి నేలకు తనను కొట్టుకొన నారంభించెను. పొరుగువారు ఇంటి చుట్టు గుంపులు కూడిరి. ఒకటి రెండు మధ్య వెస్లీ, ఇట్టి పరిస్థితులలో తరచుగా పిలువబడువాడు, వీధిలో ఈ సంఘటన విని ఇంటిలోనికి వచ్చెను. గది జనులతో నిండెను. హేయ్‌డన్ భార్య వారిని బయట ఉంచగోరెను, అయితే అతడు చెప్పెను, «కాదు; అందరు రానియ్యుడు; లోకమంతయు దేవుని న్యాయ తీర్పు చూడనియ్యుడు.» వెస్లీ ప్రవేశించినప్పుడు అతడు నేలపై పరుండి ఇద్దరు ముగ్గురు పురుషులచే పట్టబడెను, అయితే వెంటనే అతనిపై కన్ను నిలిపెను. చేయి చాచి కేక వేసెను, «అవును, జనులను మోసపుచ్చువాడని నేను చెప్పినవాడు ఇతడే. అయితే దేవుడు నన్ను పట్టుకొనెను. ఇదంతయు మాయ అని చెప్పితిని; అయితే ఇది మాయ కాదు.» అప్పుడు గర్జించెను, «ఓ దయ్యమా! శపింపబడిన దయ్యమా! అవును, దయ్యముల సమూహమా! నీవు నిలువజాలవు. క్రీస్తు నిన్ను వెళ్లగొట్టును. ఆయన పని ఆరంభమాయెనని ఎరుగుదును. కోరితివా నన్ను ముక్కలు చేయుము; అయితే నన్ను హాని చేయజాలవు.» పలికిన వెంటనే నేలపై తనను కొట్టుకొన నారంభించెను. ఛాతి ఎగిరిపడెను, పెద్ద చెమట బిందువులు ముఖముపై దొర్లెను. వెస్లీయు స్నేహితులును బాధితుని వేదనలు ఆగువరకు ఆతురతతో ప్రార్థించిరి; అప్పుడు శరీరమును ఆత్మయు విడుదల పొందెను. సాయంత్రము వెస్లీ మరల అతనిని సందర్శించెను. ఆ మనుష్యుని స్వరము పోయెను, బాలునివలె బలహీనుడు, అయితే సమాధానముతోను ఆనందముతోను నిండెను.

ఇట్టి మూర్ఛలు లండనులోను న్యూకాజిల్‌లోను వెస్లీ శ్రోతలలో కొందరిని పట్టుకొనెను. ఇవి ముఖ్యముగా జాన్ వెస్లీ పరిచర్యలోనే జరిగెననునది విశేషము. చార్లెస్ వెస్లీ ప్రసంగికునిగా మరింత ఆవేశపరుడు, వైట్‌ఫీల్డు మరింత ఉద్వేగపరుడు ఉత్తేజపరుడు, అయితే ప్రతి మాట శ్రోతల హృదయములకు మనస్సాక్షులకు చేరు వెస్లీ యొక్క నిశ్చలమైన, కొలవబడిన వాదముతోనే ఈ శరీర మనో మూర్ఛలు అత్యధికముగా కూడెను. కొన్ని సంఘటనలు కపటమనుటలో సందేహము లేదు. 1740 ఆగస్టులో చార్లెస్ వెస్లీ పన్నెండేళ్ల బాలికతో కఠినముగా మాట్లాడవలసి వచ్చెను, ఆమె ఇప్పుడు ఒప్పుకొనెను, వెస్లీ తనను గమనించునట్లు సుమారు ముప్పదిసార్లు కేక వేసెను లేక మూర్ఛ పట్టినట్లు నటించెను. 1743 జూన్‌లో న్యూకాజిల్‌లో చార్లెస్ వెస్లీ ఒక బాలికను బయటికి మోయుమని ఆజ్ఞాపించెను. బయటికి పోవువరకు ఆమె కేకలు హింసాత్మకము, అయితే ద్వారము బయట పరుండబెట్టబడినప్పుడు కాళ్లు కనుగొని నడచిపోయెను. మరొక రాత్రి ఎవడు తన స్వరమును ముంచునంతగా కేక వేయునో వానిని నిశ్శబ్దముగా గది చివరకు మోయుదురని ప్రకటించెను. ఈ సమయోచిత హెచ్చరిక అంత మంచి ఫలము ఇచ్చెను గనుక సేవ అంతటికి అతని «మోయువారికి» పని లేకుండెను.

చార్లెస్ వెస్లీ ఈ మూర్ఛలను గూర్చి వివేకపూరిత వివరణ ఇచ్చును. «సందేహము లేదు, మా మొదటి ప్రసంగమున అనేకులు ఆత్మలోను శరీరములోను వేదన లోతులలోనికి కూలిరి. వారి బాహ్య ఆవేశములు అనుకరింప సులభము.» న్యూకాజిల్‌లో, కేక వేయుటవలనను తన పని అడ్డగించుటవలనను ఎవనిని మేలుగా ఎంచనని ప్రకటించిన చోట, అందరు నిశ్శబ్దముగా వినిరి. అతడు వివేకముగా ప్రవర్తించెననుటలో సందేహము లేదు. «మూర్ఛలు» పనిని నిలుపు సాతాను ఉపాయమని భావించి, నిశ్శబ్దము తిరిగి వచ్చినప్పుడు «మరి ఎక్కువ గొప్పవారు» వచ్చిరని కనుగొనెను. మూర్ఛలవలన దృష్టి ఆకర్షింపగోరినవారు తమను బాధపెట్టుకొనుట విలువ లేదని త్వరలోనే కనుగొనిరి. అయితే సర్వ తీసివేతలు చేసిన తరువాతను మొదటి అనేక సంఘటనలు ఇంకను వివరింపబడలేదు. తీవ్ర పాప నిందకు ఆపాదించు వివరణ తప్ప ఏ వివరణను ఈ సంఘటనలకు సరిపోదు. ఇది తరచుగా శరీరమును మనస్సును వేదన యాతనలో పడవేయునట్లు ఎరుగబడెను. రాబర్ట్ మొఫాట్ విజయము లేకుండ తొమ్మిది సంవత్సరములు పనిచేసిన తరువాత బెచువానాలు క్రైస్తవ్యము అంగీకరింప నారంభించినప్పుడు, కురుమాను సంఘము సేవ కొనసాగింప దాదాపు అసాధ్యమగునంత ఏడుపుల కేకల తుఫానుతో నిండెను. మెథడిజము లేచుటకు ముందు ఇట్టి దృశ్యములు న్యూ ఇంగ్లండులోను స్కాట్లాండులోను చూడబడెను. ఈ ప్రదర్శనలలో కపటము గొప్ప భాగమని అనుమానించిన ఒక వైద్యుడు బ్రిస్టలు సమావేశములో ఉండెను. అతడు అనేక సంవత్సరములు ఎరిగిన ఒక స్త్రీ «బలమైన కేకలలోను కన్నీళ్లలోను» బయలుదేరెను. అతడు తన కన్నులను నమ్మ జాలకుండెను. ఆమెకు దగ్గరగా నిలిచి ప్రతి లక్షణము గమనించెను, పెద్ద చెమట బిందువులు ముఖముపై దొర్లువరకు, ఆమె ఎముకలన్నియు వణుకువరకు. ఇది కపటము కాదు సహజ వ్యాధి కాదు అని వెంటనే చూచెను గనుక కలవరపడెను. శరీరమును ఆత్మయు ఒక్క క్షణములో స్వస్థపడినప్పుడు వైద్యుడు దేవుని వ్రేలు ఒప్పుకొనెను.

1739 జూన్‌లో బాతుకు వెస్లీ సందర్శనములలో ఒకటి బ్యూ నాష్‌తో అతని ఎదురుకాళ్ళకు స్మరణీయము. నాష్ సేవను అడ్డగింప వచ్చునని తెలిసినప్పుడు నగరములో మహా ఉత్సాహము కలిగెను. వెస్లీ ప్రసంగింపవద్దని బతిమాలబడెను, అయితే అట్టి నీచ సూచనకు లోబడలేదు. సంఘటన అతడు న్యాయమని చూపెను. ఆ కాలమున బాతు ఇంగ్లండులో అతి వైభవ జలవిహార స్థలము. ప్రతి సంవత్సరము ఎనిమిది వేలకంటె ఎక్కువ కుటుంబములు దానిని సందర్శించెనని చెప్పబడును. స్నేహితుడు వెస్లీ నాష్‌తో ఎదురుకాళ్ళ తరువాత నాలుగు సంవత్సరములు అక్కడ నిలిచిన జేమ్స్ హర్వే ఇట్లు చెప్పును, «ప్రతివాడును వైభవమైన గొప్ప రూపము చేసికొనుటలో నిమగ్నుడని కనబడును. నేను ఎన్నడును చూచిన అతి మెరుసెడు స్థలములలో ఇది ఒకటని తలంచుదును. ‘నూనెతో అభిషేకింపబడి, గులాబీ మొగ్గలతో కిరీటము పెట్టబడి, ఊదారంగు సన్నని నారతో అలంకరింపబడి,’ వారు తమ దినములు ఆటలలో గడుపుదురు, వీణా నాదమునకు పాడుచు, పాత్రలలో ద్రాక్షారసము త్రాగుచు, ఏనుగు దంతపు పీఠములపై చాపుకొనుచు.» నాష్ వినోదముల రాజు.

అతడు సాహసికుడును జూదగాడును, అయితే బాతు అంతయు అతని పాలన ఒప్పుకొని పంప్ గదిలో అతడు అతికించిన నియమములను జాగ్రత్తగా కాపాడెను. నృత్య వస్త్రములు నృత్యములు అన్నియు బ్యూచే నిర్ణయింపబడెను. అతని వాహన వైభవము అత్యున్నతము. అతడు సాధారణముగా బాతునుండి టన్‌బ్రిడ్జికి ఆరు బూడిద రంగు గుఱ్ఱముల పోస్టు రథములో, ముందు స్వారీలు, పనివారు, ఫ్రెంచి కొమ్ములు, ఖరీదైన ప్రదర్శన యొక్క ప్రతి అనుబంధముతో ప్రయాణించెను. అతడు ఎల్లప్పుడు తెల్ల టోపీ ధరించెను, ఈ వైలక్షణ్యమును సమర్థించుటకు దొంగిలింపబడకుండ కాపాడుటకే అని చెప్పెను; అతని సర్వ వస్త్రము మెరుపు మితిమీరినది.

వెస్లీకి సాధారణముకంటె మిక్కిలి పెద్ద సభ కలిగెను. ధనవంతులు గొప్పవారు మెథడిస్టు ప్రసంగికుని నిరీక్షిత అవమానము చూచుటకు గుంపుతో వచ్చిరి. వెస్లీ లేఖనము అందరిని పాపము కింద ముగించెనని చూపుచుండగా వారు «త్వరగా గంభీరతలోనికి మునుగుచుండిరి,» అప్పుడు నాష్ కనబడి ప్రసంగికునికి దగ్గరగా వచ్చి ఏ అధికారముతో ఈ పనులు చేయుచున్నావని అడిగెను. జనులందరు జవాబు కొరకు కాచిరి. బాతు రాజు మెథడిస్టు పాదిరికి వింత వ్యత్యాసముగా కనబడి యుండును. వెస్లీ నిశ్చలముగా జవాబిచ్చెను, తాను ప్రసంగించునది «యేసుక్రీస్తు అధికారమువలన, అది (ఇప్పుడు) కాంటర్‌బరీ ఆర్చ్‌బిషపుచే నాకు అప్పగింపబడెను, అతడు నాపై చేతులు ఉంచి, ‘సువార్త ప్రకటించు అధికారము తీసికొనుము’ అని చెప్పినప్పుడు.» అప్పుడు నాష్ ఈ సమావేశము నిషేధిత సభ అని చెప్పెను; అయితే వెస్లీ నిశ్చలముగా ఇది తిరుగుబాటు సమావేశము కాదనియు, కావున నిషేధిత సభ కాదనియు, పార్లమెంటు చట్టమునకు విరుద్ధము కాదనియు చెప్పెను. ఇక్కడ ఓడిపోయి నాష్ తన మాటను మాత్రము పునరుక్తి చేసి మరింత నిరీక్షణాస్పద ఆరోపణకు తిరిగెను. «అది అట్టిదే అని చెప్పుచున్నాను. మరియు, నీ ప్రసంగము జనులను బుద్ధి తప్పించును.» «అయ్యా,» అని వెస్లీ, «నీవు నన్ను ఎన్నడైనను ప్రసంగించుట వినితివా?» «లేదు» అని జవాబు. «అయితే ఎన్నడును విననిదానిని ఎట్లు తీర్పు తీర్చగలవు?» «అయ్యా, సాధారణ ప్రకటనవలన» అని నాష్. «సాధారణ ప్రకటన చాలదు. అనుమతి ఇమ్ము అయ్యా, నీ పేరు నాష్‌నా?» బ్యూ జవాబిచ్చెను, «నా పేరు నాష్.» వెస్లీ జవాబిచ్చెను, «అయ్యా, సాధారణ ప్రకటనవలన నిన్ను తీర్పు తీర్చ ధైర్యము చేయను; అది తీర్పునకు చాలదని తలంచుదును.» నాష్‌కు ఆ అంశముపై చాలినది. తేరుకొనుటకు కొంత నిలిచి అప్పుడు చెప్పెను, «ఈ జనులు ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చుచున్నారో నాకు తెలియగోరుదును.» వెస్లీ మాట్లాడు అవసరము లేదు. సమూహములోని ఒక స్త్రీ బయలుదేరెను, «అయ్యా, అతనిని నాకు విడువుము; ఒక ముసలి స్త్రీ అతనికి జవాబియ్యనియ్యుము. నీవు, మిస్టర్ నాష్, నీ శరీరము చూచుకొనుము; మేము మా ఆత్మలు చూచుకొనుచున్నాము; మా ఆత్మల ఆహారముకొరకు ఇక్కడికి వచ్చుచున్నాము.» నాష్ మరొక మాట పలుకక తప్పించుకొనెను. వెస్లీ విజయముతో బయటపడెను. అతని నిశ్చల జవాబులు వైభవ జూదగాడికి, అట్టి ఖడ్గ నిపుణుని జోలికి పోవుట యొక్క మూఢత్వము చూపి యుండవచ్చును, ఆ బీద స్త్రీ యొక్క సంతోషకరమైన ప్రత్యుత్తరము పూర్తిగా పలకలు త్రిప్పెను. 1743లో తన సందర్శనమున జేమ్స్ హర్వే కూడా నాష్‌కు నమ్మకమైన ఉత్తరము వ్రాసి, అంత్యమున గ్రంథములు తెరవబడుటకు ముందు మారుమనస్సు పొందుమని పిలిచెను, ఈలాగున బాతు రాజు గద్దింపు లేకుండ విడువబడలేదు.

వెస్లీ స్నేహితుని ఇంటికి తిరిగి వచ్చుచుండగా వీధి «గొప్ప మాటలు పలుకుచు» ఇటు అటు పరుగెత్తు జనులతో నిండెను. అయితే వెస్లీ వారి ప్రశ్నలకు «నేనే» అని జవాబిచ్చినప్పుడు వారు వెంటనే మౌనమయ్యిరి. అనేక స్త్రీలు మిస్టర్ మర్చంట్ ఇంటి వరకు అతనిని వెంబడించిరి. వారు అతితో మాట్లాడుటకు కాచుచున్నారని చెప్పబడిన గదిలోనికి వెళ్లెను. «నమ్ముదును, స్త్రీలారా, పనిమనిషి పొరపాటు పడెను, మీరు నన్ను చూచుటకు మాత్రమే కోరితిరి. ధనవంతులు గొప్పవారు నాతో మాట్లాడగోరుదురనియు నన్ను వినగోరుదురనియు నిరీక్షింపను, ఏలయనగా నేను స్పష్ట సత్యము పలుకుదును — మీరు కొద్దిగానే విను, వినగోరని విషయము.» కొన్ని మాటలు జరిగెను; అప్పుడు వెస్లీ వెనుకకు తీసికొనెను.

1739 జూన్ మధ్యలో ఫెటర్ లేను సమాజములో అతని సన్నిధి సలహా లేమివలన మహా గందరగోళము కలిగెనని తెలిపిన ఉత్తరములవలన లండనుకు పిలువబడెను. జూన్ 13న మహానగరము చేరెను. ఇస్లింగ్టను సంఘములో ప్రభుభోజనము పొందిన తరువాత వెస్లీ ఒక సంవత్సరము చూడని తన తల్లిని కలిసెను. అప్పుడు తన స్వంత హృదయములోని కృప పని వృత్తాంతము ఆమెకు చదివెను, ఆమె మిక్కిలి అంగీకరించెను. తన కుమారుని అట్టి న్యాయమైన ఆలోచనకు తెచ్చిన దేవుని హృదయపూర్వకముగా ఆశీర్వదించెను. వెస్లీ జర్మనీలో ఉన్నప్పుడు ఎవడో ఆ పత్రపు ప్రతిని అతని బంధువులలో ఒకనికి పంపెను, అతడు దాని వృత్తాంతము శ్రీమతి వెస్లీకి పంపెను. అతడు విశ్వాసమునుండి తప్పిపోయెనను వింత భయముల కింద ఆమెను వెస్లీ కనుగొనెను. నిజ విషయములు అంతగా మార్చబడెను గనుక ఆమె ఆదినుండి అంతము వరకు వినిన పత్రమును గుర్తింపలేదు. ఈ విషయము సంతోషముగా తేల్చబడెను; వెస్లీల తల్లి తన అంత్య సంవత్సరములు ఫౌండరీలో గడిపి, మెథడిజము వ్యాప్తియందు ఆనందించి, తన వివేక సలహాలవలన కుమారునికి కొద్ది సేవ కాదు చేసెను.

అతని రాక సాయంత్రము వెస్లీ ఫెటర్ లేను సమాజమును కలిసెను. ఒక ఫ్రెంచి ప్రవక్తి సరళమనస్కులపై వింతగా మోసము చేసెను. తాను తక్షణము ప్రేరేపింపబడుదునని చెప్పుకొని, చార్లెస్ వెస్లీ ప్రార్థించినప్పుడు అతి భయంకరముగా గర్జించెను. ఆమె దుర్నీతి జీవితురాలని స్పష్టముగా చూపు ఒప్పుకోలు ఒక మనుష్యునినుండి అతడు పిండెను, అయితే బ్రే ఆమె రక్షణలో మిక్కిలి ఉద్రిక్తుడు. జాన్ వెస్లీ సమాజమును కలిసినప్పుడు ఆమె పక్షపాతులు మిక్కిలి వినయము పొందిరి, అందరు ఆమెను విడనాడుదుమని ఒప్పుకొనిరి. చొరబడిన అనేక అపార్థములు అపరాధములు తొలగించి, మంచి కొలతలో «ప్రేమ ఆత్మను స్వస్థ మనస్సు ఆత్మను» పునఃస్థాపించుట దేవునికి ఇష్టమాయెనని అతడు చెప్పగలిగెను. ఇంగ్లండు సంఘముతో సర్వ సంబంధము విడిచిన ఇద్దరు సమాజ సభ్యులు జాబితానుండి తీసివేయబడిరి. శనివారమున అందరు తమ అవిశ్వాసముకొరకు దేవుని ఎదుట తమను తగ్గించుకొన కూడిరి. మహా ఆశీర్వాదము వారిపై నిలిచెను. స్మరణీయమైన నూతన సంవత్సర కుమ్మరింపు తరువాత అట్టి కాలము ఎరుగబడలేదు.

వెస్లీ లండనులో అయిదు దినములు నిలిచెను. ఫెటర్ లేనులో సమాధానము పునఃస్థాపించుటలోనే కాక లండనులో బహిరంగ ప్రసంగికునిగా తన స్థానము తీసికొనెను. రాక మరునాడు వైట్‌ఫీల్డుతో బ్లాక్‌హీత్‌కు వెళ్లెను. పన్నెండు లేక పదునాలుగు వేలు కూడిరి. తన స్థానములో ప్రసంగింపమని అడిగి వైట్‌ఫీల్డు అతనిని ఆశ్చర్యపరచెను, «నేను చేసితిని,» అని అతడు చెప్పును, «ప్రకృతి వెనుకకు తగ్గినను, నా ప్రియ విషయముపై, ‘యేసుక్రీస్తు, దేవునివలన మనకు జ్ఞానమును నీతియు పరిశుద్ధతయు విమోచనయు ఆయనే.’ అక్కడ ఉన్న ధనవంతులయెడల మిక్కిలి కనికరము కలిగి వారికి ప్రత్యేకముగా వర్తింపజేసితిని. కొందరు వినుచున్నట్లు కనబడిరి, మరికొందరు అట్టి అమర్యాద ప్రసంగికునినుండి తమ రథములు తోలిపోయిరి.» ఆదివారము ఉదయము ఏడు గంటలకు అప్పర్ మూర్‌ఫీల్డ్స్‌లో ఆరు ఏడు వేలకు ప్రసంగించెను (చార్లెస్ వెస్లీ చెప్పును, «అనుమానముగా పది వేలకంటె ఎక్కువ»), సాయంత్రము ఐదు గంటలకు కెనింగ్టను మైదానమున సుమారు పదునైదు వేలకు. తరువాతి ఆదివారము చార్లెస్ వెస్లీ సహోదరుని దృష్టాంతము అనుసరింప సాహసించెను. సంఘ అధికారుల చర్యవలన ఇస్లింగ్టను క్యూరసీనుండి త్రోసివేయబడి వైట్‌ఫీల్డు బహిరంగ సేవలకు వెళ్లెను, అయితే ఇంతవరకు లండనులో బహిరంగముగా ప్రసంగింప సాహసింపలేదు. ఈ ముగ్గురు స్నేహితులు ఇప్పుడు ఈ పనిలో చేర్చబడిరి.

1739లో వెస్లీ లండనునుండి బ్రిస్టలుకు నాలుగు ప్రయాణములు చేసెను. ఆక్స్‌ఫర్డు నాలుగుసార్లు సందర్శించెను, వేల్సులో కొద్ది నిలుపు చేసెను, పెద్ద సహోదరుని మరణము వినినప్పుడు చార్లెస్ వెస్లీతో టివర్టనుకు వెళ్లెను. సంవత్సరపు మొదటి మూడు నెలలు ముఖ్యముగా లండనులో గడిపెను; తరువాత వెస్లీ ఐదు నెలలు బ్రిస్టలులో ఉండెను, గనుక ఆ సంవత్సరము లండనుకు మరి సుమారు రెండు నెలలు మాత్రమే అర్పింపగలిగెను.

ఎప్‌వర్తు రెక్టరు పెద్ద కుమారుడు శామ్యూల్ వెస్లీ 1739 నవంబరు 6న టివర్టనులో తన ఏబదవ ఏట మరణించెను. అతడు తన సహోదరుల తరువాతి గమనమును ఆతురతతో అనుసరించి వారి బహిరంగ ప్రసంగమునకు మిక్కిలి వ్యతిరేకి. మరణముకు పదునేడు దినములు ముందు మాత్రమే తల్లిని «వ్యాపించు మోసమును జాక్ సభలో ఒకరగునంతగా» లక్ష్యపెట్టినందుకు గద్దించెను. «నా విషయమున,» అని అతడు చెప్పును, «వారు మూర్‌ఫీల్డ్స్ ప్రాంగణములో ప్రసంగించుటకంటె గోడలలోపల గడ్డి ఏరుకొనుట నాకు మిక్కిలి ఇష్టము.»

శామ్యూల్ వెస్లీ మంచి క్రైస్తవుడు, అయినను అతని సంఘ సూత్రములు అంత కఠినము. పాఠశాల జీవితపు ఏకాంతములో, నశించువారికి సువార్త ప్రకటింప రాజమార్గములలోనికి పోవుటకు తన చిన్న సహోదరులను నడిపించిన బలవంతము అర్థము చేసికొన జాలకుండెను. వారు అతనివలెనే నిష్ఠాగల సంఘస్థులు, క్రమము రక్షణలో అంతే ఉత్సాహులు, అయితే సువార్త ప్రకటింపవలసిన అవసరము వారిపై మోపబడెను. శామ్యూల్ వెస్లీ విశ్వాసములో మరణించెను. «నా బీద సహోదరి,» అని జాన్ వెస్లీ చెప్పును, «నిరీక్షణ లేనివానివలె దుఃఖించుచుండెను. అయినను సహోదరుని సర్వ బలహీనతలో సేవించినవానినుండి విని మేము ఆనందింపక మానలేకపోతిమి, అతడు ఇక్కడనుండి పోవుటకు అనేక దినముల ముందు దేవుడు క్రీస్తులో అతని భాగమును గూర్చిన నిశ్చలమైన, పూర్ణమైన నిశ్చయత అనుగ్రహించెను. ఓహో, దీనికి వ్యతిరేకించు ప్రతివాడును ఈ సిద్ధాంతము దేవునిది అని ఈలాగున ఒప్పింపబడును గాక!»