వెస్లీ రూపము, స్వభావము, పని

ఎప్‌వర్తు కుటుంబము అందరివలె జాన్ వెస్లీ పొట్టి వంశము. అతడు అయిదు అడుగుల ఆరు అంగుళములకంటె కొంచెము తక్కువ, ఎనిమిది స్టోను పది పౌండ్లు బరువు. అనవసర మాంసము ఒక్క అణువు కూడా లేనట్లు తోచెను, అయితే కండరము బలము కలిగి యుండెను. వృద్ధాప్యము వరకు అతని ముఖము అద్భుతముగా సుందరము. స్పష్టము మృదువైన నుదురు, గద్ద ముక్కు, ఊహింపగలిగినంత అత్యంత ప్రకాశవంతము చొచ్చుకొను కన్ను, కలిసి అతనిని గౌరవనీయము అత్యంత ఆసక్తికర ఆకృతి చేసెను. యౌవనములో వెంట్రుకలు నల్లగా ఉండెను; వృద్ధాప్యములో, మంచువలె తెల్లగా అయినప్పుడు, అతని రూపమునకు నూతన సొగసు చేర్చెను, అది అపొస్తలునివలె ఉండెను. ఇరుకు ప్లైటు స్టాక్, చిన్న నిలువు కాలరు గల కోటు ధరించెను. మోకాలి బకిళ్లు, వస్త్రము ఏ భాగములోను పట్టు లేక వెల్వెట్ అనుమతింపలేదు. 453

వెస్లీ వ్యక్తిత్వములోను అలవాటులలోను అతి జాగ్రత్తగా పరిశుభ్రుడు. హెన్రీ మూర్ లండనులో అతని అధ్యయన గదిలో పుస్తకము తప్పు స్థానములో లేక కాగితపు ముక్క పడి ఉండుట ఎన్నడును చూడలేదు. అతని సమయపాలన నిఖరము అర్ధ శతాబ్దము అతనిపై పడిన అపార పనిని పూర్ణ శాంతముతో నిర్వహించుటకు సమర్థము చేసెను. ఒకసారి స్నేహితునితో త్వరపడుటకు తనకు కాలము లేదని చెప్పెను. «నేను ఎల్లప్పుడు త్వరలో ఉన్నను, ఎన్నడును తొందరపడను, ఎందుకనగా పూర్ణ ఆత్మ శాంతముతో పూర్తి చేయగలిగినదానికంటె ఎక్కువ పని ఎన్నడును చేపట్టను.» సలహా కోరిన వారందరికి వ్రాసెను, తన శతాబ్దములో ఏ మనుష్యునికంటె ఎక్కువ భక్తి లేఖా స్నేహితులు కలిగి యుండవచ్చును. ప్రతిదానిని ఉద్దేశపూర్వకముగా చేసెను, ఎందుకనగా మరల చేయుటకు 454 కాలము లేదు. తాను చూచిన అత్యంత నిదాన గ్రంథకర్త అని మూర్ చెప్పును. వెస్లీ ఒకసారి సహోదరుడు చార్లెస్ చిన్న కుమారునితో చెప్పెను, «శామీ, సమయపాలన చేయుము. నేను ఒక స్థలమునకు పోవలసినప్పుడు మొదట చేయునది సిద్ధపడుట; అప్పుడు మిగిలిన కాలమంతయు నాదే.» అతని సారథి 455 నియమిత క్షణమున సరిగా ద్వారమున ఉండవలెనని ఎదురుచూడబడెను. రథము ఏదైనను ఆలస్యము చేసినయెడల, అది అతనిని కలుసుకొనువరకు వెస్లీ నడిచి పోవును. పగలు రాత్రి ప్రతి నిమిషమునకు నియమిత పని ఉండెను. «జోషువా, నేను పడకకు పోయినప్పుడు నిద్రించుటకు పోవుదును, మాట్లాడుటకు కాదు,» అని ఒకసారి అతని గది పంచుకొని కష్ట సమస్యలపై సంభాషణ కొరకు వెస్లీ విలువైన 456 విశ్రాంతి క్షణములు దొంగిలింపగోరిన యువ ప్రసంగికునికి అతని నింద. అంత కొద్ది కాలములో అంత పని ఎట్లు పూర్తి చేయుదువని అడిగినవానికి జవాబిచ్చెను, «సహోదరుడా, నేను ఒక్కసారి ఒక్క పని మాత్రమే చేయుదును, దానిని నా శక్తి అంతటితో చేయుదును.» 457

అతని విస్తార పఠనము, అపార అనుభవము, సహజ స్నేహ స్వభావము కలిసి వెస్లీని అసాధారణ ఆసక్తికర స్వాగత అతిథి చేసెను. డాక్టర్ జాన్సన్ అతని సహవాసము మిక్కిలి ఆనందించెను. «జాన్ వెస్లీ సంభాషణ మంచిది,» అని అతడు చెప్పెను, «అయితే అతడు ఎన్నడును విశ్రాంతిలో లేడు. నియమిత గంటకు పోవ బలవంతము. కాళ్లు మడిచి నా మాట అయ్యేవరకు మాట్లాడగోరు మనుష్యునికి ఇది మిక్కిలి అయిష్టము.» పదునెనిమిదవ శతాబ్దపు అత్యంత గొప్ప మాటగాడినుండి ఇది ఉన్నత స్తుతి. వెస్లీ ఒకసారి డాక్టర్‌తో భోజనము చేసెను. ఈ సందర్శనకు రెండు గంటలు నియమించుకొనెను. అయితే భోజనము ఒక గంట ఆలస్యము. కాబట్టి అది అయిన వెంటనే లేవవలసి వచ్చెను. జాన్సన్ అంతరంగ స్నేహితురాలు, అతని సహోదరి శ్రీమతి హాల్, అతిథి వెళ్లుటవలన మిక్కిలి నిరాశ చెందిన నిఘంటువు కర్తను ఓదార్చ ప్రయత్నించెను. «ఎందుకు, డాక్టర్,» అని ఆమె చెప్పెను, «నా సహోదరుడు మీతో రెండు గంటలు ఉండెను.» «రెండు గంటలు, అమ్మా!» అని అతని జవాబు; «నీ సహోదరునితో రోజంతయు రాత్రంతయు మాట్లాడగలను.» 458

సమస్త కొరతలలో వెస్లీ ఉల్లాసము అతని జీవితము అత్యంత గుర్తింపదగిన లక్షణములలో ఒకటి. 1780 అంతమున అతడు వ్రాయును, «నేను పుట్టినప్పటినుండి పావు గంటయైనను మనోదైన్యము అనుభవించినట్లు జ్ఞాపకము లేదు.» ఇరువది అయిదు సంవత్సరముల మునుపు స్నేహితుడు మిస్టర్ బ్లాక్‌వెల్‌తో చెప్పెను, తనతో ఉన్నప్పుడు సహచరులు ఎల్లప్పుడు మంచి స్వభావములో ఉందురని, ఇతర ఆత్మ గల ప్రజలను చుట్టు ఉంచుకొన భరింపజాలడని. «చెడుగా వండిన భోజనము, కఠిన పడక, పేద గది, వర్షపు జల్లు, లేక మురికి మార్గము వారిని స్వభావము తప్పించినయెడల, అది మిగిలినదంతటికంటె గొప్ప భారము నాపై ఉంచును. దేవుని కృపవలన నేను ఎన్నడును చిరాకు పడను; దేనిని గూర్చియు విలపింపను; దేనితోను అసంతృప్తి పడను. నా చెవివద్ద ప్రతిదానిని గూర్చి చిరాకు పడి సణుగు వ్యక్తులు ఉండుట నా ఎముకలనుండి మాంసము చింపుటవలె. దేవుడు తన సింహాసనముపై కూర్చుండి సమస్తము బాగుగా పరిపాలించుట నేను చూచుచున్నాను.» 459

దీర్ఘ యాత్రలో వెస్లీ ఆతిథ్యము పొందిన ఇళ్లలో మిక్కిలి ప్రేమింపబడెను. భోజనము తరువాత స్నేహితులతో ఒక గంట గడిపి, యువకులు వృద్ధులు ఆనందమునకు తన సంపన్న ఉపాఖ్యాన నిధి కుమ్మరించెను. «అతడు ఎల్లప్పుడు ఇంట్లోనే, పూర్ణ స్వేచ్ఛలో.» సంభాషణను సాధారణముగా 460 సందర్భమునకు అద్భుతముగా తగిన కీర్తన రెండు మూడు పద్యములతో ముగించి, నిష్కపట మర్యాదవలనను వైవిధ్య సంభాషణవలనను ప్రతివానిని సుఖముగా చేసెను. మరణమునకు రెండు సంవత్సరముల మునుపు స్నేహితుడు అలెగ్జాండర్ నాక్స్ అతని సహవాసములో కొన్ని దినములు గడుపు అవకాశము పొందెను. గౌరవనీయ సువార్తికునిపై నిష్పక్షపాత తీర్పు రూపించ ప్రయత్నించెను. ఫలితము ప్రతి క్షణము గౌరవమునకును భక్తికిని నూతన కారణములు ఇచ్చెను. «అంత సుందర వృద్ధుని నేను ఎన్నడును చూడలేదు! అతని మనస్సు సుఖము ముఖములో ప్రకాశించెను. ప్రతి చూపు అతడు ఎంత పూర్తిగా ఆనందించెనో చూపెను

వెస్లీ ఎక్కడ పోయినను తన స్వంత సుఖము భాగము వ్యాపింపజేసెను. ప్రవర్తనలో సులభము స్నేహము, ప్రతి రకము సమాజమునకు తనను అనుగుణము చేసుకొని, అత్యంత పరిష్కృత మర్యాద అత్యంత పరిపూర్ణ భక్తితో ఎంత సుఖముగా కలుపబడగలదో చూపెను. అతని సంభాషణలో అతని సుందర శాస్త్రీయ రుచిని, మనుష్యులు విషయములపై విస్తార జ్ఞానమును, హృదయము నిండు మంచితనమును ఏది అధికముగా మెచ్చుకొనవలెనో మనము సందేహింపవచ్చును. గంభీరులు గౌరవనీయులు అతని జ్ఞానముతో ఆకర్షింపబడగా, నిర్దోష వినోదము యొక్క ఆట పలుకులు యువకులను నిర్లక్ష్యులను కూడా ఆనందింపజేసెను; ఇద్దరును అతని నిరంతర ఉల్లాసములో నిజ మతము ఉన్నతత్వము చూచిరి. యౌవనము తేలికను గూర్చిన కఠిన వ్యాఖ్యలు అతని ప్రసంగములను చేదు చేయలేదు. గత కాలములపై స్తుతి స్మరణ అతని ప్రస్తుత అసంతృప్తిని గుర్తించలేదు. అతనిలో వృద్ధాప్యము కూడా ఆనందకరముగా కనబడెను, మేఘము లేని సాయంకాలమువలె; అతనిని చూచి ఆతురముగా కోరకుండ ఉండుట అసాధ్యము, ‘నా అంత్యము అతనివలె ఉండును గాక!’»

పిల్లలతోను యువకులతోను వెస్లీ సంబంధములు అతని స్వభావమును ప్రత్యేక ఆకర్షణ వెలుగులో ఉంచును. అతని సందర్శనములను యువ స్నేహితులు ఆతురముగా ఎదురుచూచిరి. నూతన నాణెముల స్టాక్ తనతో ఉంచుకొని, తరచుగా వారికి ఈ ప్రకాశవంత నాణెములలో ఒకటి ఇచ్చెను. పిల్లలను చేతులలో తీసికొని ఆశీర్వదించి, వారి చిన్న భేదములు తీర్చి, ఒకరినొకరు ప్రేమించ నేర్పెను. అంత్య సంవత్సరములలో దేశమంతట ఆదివార పాఠశాలలు ఉదయించుటపై మిక్కిలి సంతోషించి, వివిధ స్థలములలో వాటి తరఫున ప్రసంగములు ప్రకటించెను. బోల్టనులో ఆదివార పాఠశాలనుండి ఎన్నుకొనబడిన బాలురు బాలికల పాట మన తండ్రి ఇంట దూతల పాటల ధన్య పూర్వసూచనవలె అతనికి తోచెను. వెస్లీకంటె పిల్లలను ఎక్కువ ప్రేమించినవానిని కనుగొనుట నిజముగా కష్టము. «యువకులను గౌరవించుదును,» అని అతడు చెప్పెను, «నేను మృతుడనైన తరువాత వారు ఉపయోగకరులు కాగలరు గనుక.» గై ఫాక్స్ దినమున బాలురు ఎల్లప్పుడు అతనిని దయగల స్నేహితునిగా కనుగొనిరి. మేనల్లుడు చెప్పును, ఒక నిబంధనతో తన కానుక ఇచ్చుచుండెను: «ఇక్కడ, నా బాలురారా, మీకు మేలు చేయునంతకంటె ఎక్కువ త్రాగని నిబంధనపై మీకు ఏదో ఉన్నది.» 461

వెస్లీయు అతని ప్రసంగికులలో ఒకడును ఒకసారి సేవ తరువాత సజ్జనునితో మధ్యాహ్న భోజనమునకు ఆహ్వానింపబడిరి. యాత్రికుడు మిక్కిలి సాధు మర్యాదలు గలవాడు, మంచి సమాజమునకు చెందిన నియమములను పూర్తిగా ఎరుగనివాడు. మిస్టర్ వెస్లీ ప్రసంగమువలన లోతుగా కదిలింపబడిన అందమునకు ప్రసిద్ధ యజమానుని కుమార్తెతో మాట్లాడుచు, ఈ మంచి మనుష్యుడు ఆమె అనేక ఉంగరములు ధరించుట గమనించెను. భోజనములో విరామమున యువతి చెయ్యి పట్టుకొని ఎత్తి, మెరుస్తున్న రత్నములకు వెస్లీ దృష్టి పిలిచెను. «దీనిని గూర్చి మీరేమి తలంచుదురు, అయ్యా,» అని అతడు చెప్పెను, «మెథడిస్టు చేతికి?» బాలిక ఎఱ్ఱబడెను. ఆభరణ ప్రదర్శనపై అయిష్టము అంత బాగుగా తెలిసిన వెస్లీకి ప్రశ్న అత్యంత అసౌకర్యము. అయితే వృద్ధ సువార్తికుడు లార్డ్ చెస్టర్‌ఫీల్డ్ అసూయపడగల నేర్పు చూపెను. శాంతము దయగల చిరునవ్వుతో చూచి, కేవలము చెప్పెను, «చెయ్యి మిక్కిలి సుందరము.» యువతి సాయంకాల ఆరాధనకు తన రత్నములు లేకుండ హాజరయ్యి, దృఢ నిశ్చయ క్రైస్తవురాలాయెను.

1821లో వెస్లీ మేనకోడలు ఆడమ్ క్లార్క్‌కు అతని జీవితములో కొన్ని 462 సంఘటనల రేఖాచిత్రము పంపెను, అందులో ఆమె చెప్పును, «నేను జ్ఞాపకము చేసికొనగల అతి మొదటి కాలమునుండి నాపై అతని విశేష దయ చెరిపివేయలేని ముద్ర వేసెను. మృదుత్వము తప్ప మాటయు, తగ్గింపు ఉదారము తప్ప క్రియయు నేను స్మరింపజాలను.» వెస్లీని కఠినుడు నిస్పృహావాది అని చిత్రించుట ఎంత గొప్ప పొరపాటో ఆమె స్పష్టముగా చూపును. «బంధువు,» అని ఆమె చేర్చును, «అతని వ్యక్తిగత గుణములకు ఈ న్యాయము చేయవలెను, గృహ జీవితము మృదు దయలకు జాన్ వెస్లీకంటె ఎక్కువ జీవము గల మానవుడు ఎవడును లేడని అనుభవమునుండి సాక్ష్యము ఇయ్యవలెను. కలంకమునకు అతని నిర్లక్ష్యమును తాను నమ్మిన కర్తవ్యములో అచంచల పట్టుదలయు ఈ భావమునకు కారణము.» మిస్ వెస్లీ 1775లో కాంటర్‌బరీ సందర్శనము సుందర వర్ణన కూడా ఇచ్చెను. «రథములో అతడు చెప్పెను, ‘నీవు నాతో ప్రయాణించుటకు సరైన వయస్సు. నిన్ను నన్ను ఎవడును నిందింపజాలడు.’ అతని మృదు జాగ్రత్త సందర్భములు నా మనస్సులో తాజాగా ఉన్నవి. మనము ప్రయాణించుచుండగా వాతావరణము మిక్కిలి చల్లగా ఉండెను. మొదటి విశ్రాంతి స్థలమున రథము పక్కన గుఱ్ఱముపై పోవు ప్రసంగికుడు అతని పాదములు వెచ్చగా ఉంచుటకు గడ్డితో హాసక్ తెచ్చెను. వెంటనే అతడు అడిగెను, ‘నా చిన్న బాలికకు ఒకటి ఎక్కడ?’ నేను అతనివలె సౌకర్యము పొందువరకు ముందుకు పోలేదు. నీవు అతనిని ఎరిగితివి. ఉపయోగ ప్రణాళికను అడ్డుపెట్టని ఇతరుల భావములకు అతడు నిర్లక్ష్యము చూపుట నీవు ఎన్నడును చూచితివా? మనము ముందుకు పోవుచుండగా దాటిన ప్రతి గుర్తింపదగిన స్థలము చూపి, బహిరంగములో అతనిని విశేషపరచిన అదే దయ ఆత్మతో ఆనందింపజేసి నేర్పెను. మార్గము భాగము బీటీ ‘మిన్‌స్ట్రెల్’ అతనికి చదివినట్లు జ్ఞాపకము, అప్పుడు ఇటీవల ప్రచురింపబడిన పుస్తకము, కావ్యము నేను ప్రేమించుదును గనుక అది నన్ను ఆనందింపజేయునని చెప్పి, మనము పోవుచుండగా ఇతర కావ్యములపై వ్యాఖ్యలు చేసెను. తాను అయిదు గంటలకు ప్రకటించినను, ఉదయము ఆరు వరకు ప్రజలు నన్ను లేపనీయలేదు, మనము ఉండిన ప్రతి స్థలమున అత్యంత సుఖకర సౌకర్యము నాకు సమకూర్చెను.

«నా సహోదరుడు చార్లెస్ యౌవనములో తక్కువ జన్మ గల ప్రియమైన బాలికపై అనురాగము కలిగి యుండెను. దీనిని నా తల్లియు ఆమె కుటుంబమును మిక్కిలి ఎదుర్కొని, మామకు ఆందోళనతో చెప్పిరి. ఇది ప్రధాన అభ్యంతరమని నా తండ్రినుండి తెలిసికొని, అతడు గమనించెను, ‘అయితే కుటుంబము లేదు, అయినను బాలిక మంచిదని వింటిని.’ ‘ఆస్తి కూడా లేదు,’ అని నా తల్లి చెప్పెను, ‘ఆమె నిర్లక్ష్యురాలు.’ అతడు జవాబు ఇయ్యలేదు, అయితే సహోదరునికి పెండ్లి విందుకు ఏబది పౌండ్లు పంపెను, ఆమె మరొకని పెండ్లి చేసికొనుటవలన అతని ఇష్టము అడ్డుపడెనని నిజముగా విచారించెనని నమ్ముచున్నాను. అయితే ప్రేమలో ఉన్న యువకులకు ఎల్లప్పుడు ప్రత్యేక సానుభూతి చూపెను.» 463

సౌతీ సుందర అభిమాన వెస్లీ జీవితమునకు ఒక కళంకము ఉన్నది, దానిని తానే తరువాత గుర్తించి తొలగింప సిద్ధపడెను. వెస్లీని అతడు అభిమానము అని నిందించెను. తన పుస్తకము ప్రచురణ తరువాత, అంత ఉన్నతముగా గౌరవించిన మనుష్యుని స్వభావము తప్పుగా వ్యాఖ్యానించెనని నమ్మింపబడెను. «మిస్టర్ అలెగ్జాండర్ నాక్స్,» అని 1835లో మిస్టర్ నికల్స్‌కు వ్రాసెను, «వెస్లీ కదిలించు ప్రేరణలలో అభిమానము పెద్ద భాగము అని నేను ఊహించుటలో తప్పు చేసితినని నన్ను నమ్మించెను. ఈ విషయముపై అతడు దీర్ఘము అత్యంత అద్భుత పత్రము వ్రాసి, నా రచన ఎప్పుడైనను మరల ముద్రింపబడినప్పుడు దానిని జతపరచ అనుమతి ఇచ్చెను. ఇది నేను చేసెదను, పరిణామముగా అవసరమైన మార్పులు పుస్తకములో చేసెదను.» డాక్టర్ ఆడమ్ క్లార్క్‌కు అదే వాగ్దానము చేసెను. సౌతీ తానే రెండవ సంచిక ఎన్నడును ప్రచురించలేదు, గనుక మార్పులు చేయబడలేదు. అతని కుమారుడు రెవరెండ్ కత్‌బర్ట్ సౌతీ వెస్లీ కుటుంబము సభ్యునికి సమాన వాగ్దానము చేసెను, అయితే అది ఎన్నడును నెరవేర్చబడలేదు. వెస్లీ జీవితమంతయు అభిమాన నిందకు జవాబు. పాండిత్య విశ్రాంతిని ఆనందించుటకు లేక ప్రతిభావంతుల సహవాసములో మిక్కిలి సంతోషించుటకు అతనికంటె ఎవడును ఎక్కువ సిద్ధపడి యుండెడివాడు కాడు. అయినను సామాన్య ప్రజలకు తన జీవితము ఉద్దేశపూర్వకముగా ఇచ్చెను. అతని దినములు పేదల మధ్య గడిపెను. జనసమూహములను క్రీస్తునకు తీసికొనిరావుటకు తనను నియమించుకొని, ఆ ఉద్దేశమునకు అర్ధ శతాబ్దముకంటె ఎక్కువ నమ్మకముగా ఉండెను. ధనము అతనికి శోధన లేదు. బాధపడువారికి ఆపదలో ఉన్నవారికి గొప్ప ఆస్తి ఇచ్చెను. గుంపు హింసయు అనేక సంవత్సరములు ముద్రణాలయమునుండి వచ్చిన ఉగ్ర దాడులును అతనిని పనినుండి తొలగింపలేదు. అతని కోరిక మేలు చేయుట, లోక రక్షణకు తాను చేయగలిగినంత చేయుట, దానిని ఉత్తమము వివేకమైన మార్గములో చేయుట.

వెస్లీ రిషెల్యూవలె పరిపాలనకు అంత గొప్ప ప్రతిభ కలిగి యుండెనను లార్డ్ మెకాలే తీర్పు అన్ని చోట్ల పునరుక్తము. 1742 నవంబరు 17 తేదీన సహోదరి శ్రీమతి హాల్‌కు రహస్య లేఖలో వెస్లీ తన సమాజముల పాలనకు తనకు ఇయ్యబడిన వరము కృతజ్ఞతతో ఒప్పుకొనును. «ఇది దేవుడు నాకు ఇచ్చిన ప్రత్యేక వరమని నేనెరుగుదును,» అని అతని మాటలు. ఏ గొప్ప రాజనీతిజ్ఞుడు ప్రజా అభిప్రాయ గమనము అంత జాగ్రత్తగా చూడలేదు వెస్లీ మెథడిజములో సంఘటనల అభివృద్ధి చూచినంత. వ్యవస్థ ఆలోచించి తన ప్రజలపై బలవంతము చేయలేదు. వెస్లీ పాలనలో ఆవిష్కరణ శక్తికి ప్రత్యేక ఆధారము లేదు. ఆర్థిక విషయములకు ప్రణాళిక లేకపోవుటను గూర్చి తానే మాట్లాడును. ఐక్య సమాజములపై అతని పాలన విజయము 464 అనుభవము ఇచ్చు నూతన వెలుగును ఎల్లప్పుడు వాడుకొనుటవలన. మెథడిస్టు సంస్థ క్రమ వృద్ధి. ఆచరణలో నిరూపితమైన స్థానిక ప్రయోగములు సమాజములన్నిటిలోనికి ప్రవేశపెట్టబడెను. నాయకులు, స్టీవార్డులు, లే ప్రసంగికులు, సువార్త మేల్కొలుపు ఫలితములు వ్యాపింపజేసి కాపాడు ప్రధాన సాధనములు, ఈ వృద్ధి ఫలము. వెస్లీ అట్టి సాధనములపై హృదయము ఉంచలేదు, అయితే పరిస్థితులు వాటిని సూచించినప్పుడు వాటి అపార లాభములు చూచి, త్వరలోనే తన వ్యవస్థలో చేర్చెను. ఈ పద్ధతి వెస్లీ మేల్కొలుపు ఆరంభమునుండి జీవిత చివరి దినము వరకు అనుసరించెను. ఇది అతని పని అత్యంత గుర్తింపదగిన లక్షణము. అతడు తన ముందు ఒక దినము కూడా చూడలేదని దాదాపు చెప్పవచ్చును. జార్జ్ బెల్ వంటి కలవరపరచువారితో వ్యవహరించుటలో సడలింపు నిందకు కొన్ని సార్లు తనను తెరచెను, అయితే మార్గము స్పష్టము అయ్యేవరకు కదల సిద్ధపడలేదు. అతని మైదాన ప్రసంగము, చాపెల్ నిర్మాణము, ప్రసంగికులను పిలుచుట, డిక్లరేషన్ డీడ్ ఈ ఆత్మకు ఉదాహరణలు సమకూర్చును. మెథడిస్టు పాలనయు మెథడిస్టు ఆర్థికమును అడుగడుగున కట్టబడెను. వెస్లీకంటె నిష్కపట మనస్సు గలవాడు ఎవడును లేడు. ప్రతివానినుండి నేర్చుకొని, జీవిత చివరి దినము వరకు నేర్చుకొనుచుండెను. నాయకునిలో అట్టి ఆత్మ ప్రసంగికులకు ప్రజలకు నమ్మకము ఇచ్చెను. చార్లెస్ వెస్లీ మెథడిజమును తన స్వంత పొడవులోనికి బలవంతము చేసి, ప్రయత్నములో ముక్కలు చేసి యుండెడివాడు. అతని సహోదరుడు తన కారణము దేవుని చేతులలో విడిచి, ఆయన చిత్తము గుర్తించు సంఘటనల వికాసము కొరకు ఎదురుచూడ సిద్ధపడెను. ఏ కారణము తన శిరస్సున అంత సుఖముగా లేదు; ఆదిమ మెథడిస్టులు జాన్ వెస్లీని ప్రేమించినట్లు ఏ ప్రజలు తమ ప్రధానుని ప్రేమించలేదు.

వెస్లీ మరణమునకు మునుపటి సమావేశమున పాత లోకములో అతని సమాజములలో 71,463 సభ్యులు, నూతన లోకములో 48,610. అమెరికాకు 108 సర్కిటులు, ఇంగ్లాండు స్కాట్లాండు ఐర్లాండులో ఉన్నంతే. తాజా లెక్కలు చూపును, మిషను క్షేత్రములపై 30,924 కలిపి, ఇంగ్లాండులో వెస్లియన్ సమావేశము పర్యవేక్షణలో ఇప్పుడు సుమారు 468,000 సభ్యులు, 2,540 మంత్రులు మిషనరీలు. ఫ్రాన్సు, ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, దక్షిణ ఆఫ్రికా, వెస్ట్ ఇండీస్‌కు వేరు సమావేశములు ఏర్పాటు చేయబడెను. లోకమంతట మెథడిస్టు కుటుంబము ఇప్పుడు సుమారు అయిదు మరియు పావు మిలియను సభ్యులు, సుమారు ముప్పది మూడు వేల మంత్రుల పర్యవేక్షణలో. ఆదివార పాఠశాల విద్యార్థులు బహిరంగ ఆరాధన హాజరైనవారు చేర్చినయెడల సంఖ్య సుమారు ఇరువది అయిదు మిలియన్లు చేరును. వెస్లీ మనతో ఉండి తన సమాజముల అద్భుత వృద్ధి చూచి, స్వదేశములోను విదేశములోను ఇంగ్లాండు సంఘము ఇతర సువార్త సహవాసముల అపార కార్యములు చూచినయెడల, సిటీ రోడ్ చాపెల్ పునాది వేసినప్పుడు ఎన్నుకొనిన పాఠ్యమునుండి మరల ప్రకటించెడివాడు: «దేవుడు ఏమి చేసెను!»