రోమీయులకు 16

రోమీయులకు 16

రోమీయులకు 16:1-16

1. కెంక్రేయలో ఉన్న సంఘమునకు పరిచారకురాలైన ఫీబే అను మన సహోదరిని మీకు అప్పగించుచున్నాను.

1. Commendo antera vobis Phoeben sororem nostram, quae est ministra ecclesiae Cenchreensis;

2. పరిశుద్ధులకు తగినట్టుగా ప్రభువునందు మీరు ఆమెను చేర్చుకొని, ఆమెకు మీవలన ఏ విషయములో అవసరమున్నను ఆమెకు సహాయము చేయవలెను; ఆమె అనేకులకును నాకును సహాయురాలై యుండెను.

2. Ut eam suscipiatis in Domino, ut dignum est sanctis, et adsitis ei in quocunque vobis eguerit negotio; etenim ipsa cum multis affuit, tum etiam mihi ipsi.

3. క్రీస్తుయేసునందు నా జతపనివారైన ప్రిస్కిల్లకును అకులకును వందనములు చెప్పుడి. 3. Salutate Priscam et Acylam, cooperarios meos in Christo Iesu; 4. వారు నా ప్రాణముకొరకు తమ ప్రాణములను ఇచ్చుటకైనను తెగించిరి; నేను మాత్రము కాదు, అన్యజనులలోని సంఘములవారందరును వారికి కృతజ్ఞులై యున్నారు.

4. Qui pro anima mea suam ipsorum cervicem posuerunt, quibus non ego solus gratias ago, sed etiam omnes ecclesiae Gentium;

5. వారి యింట ఉన్న సంఘమునకును వందనములు చెప్పుడి. అకయలో క్రీస్తునకు ప్రథమఫలమైయున్న నా ప్రియుడగు ఎపైనెటుకు వందనములు.

5. Et domesticam eorum ecclesiam. Salutate Epaenetum mihi dilectum qui est primitiae Achaiae in Domino.

6. మాకొరకు బహుగా ప్రయాసపడిన మరియకు వందనములు. 6. Salutate Mariam, quae multum laboravit erga vos. 7. నా బంధువులును నాతోకూడ చెరలో ఉండినవారునైన అంద్రొనీకుకును యూనీయకును వందనములు; వీరు అపొస్తలులలో ప్రసిద్ధికెక్కినవారు, నాకంటె ముందుగా క్రీస్తునందున్నవారు.

7. Salutate Andronicum et Juniam, cognatos meos et cocaptivos meos, qui sunt insignes inter Apostolos, qui etiam ante me fuerunt in Christo.

8. ప్రభువునందు నా ప్రియుడగు అంప్లీయతుకు వందనములు. 8. Salutate Ampliam, dilectum meum in Domino. 9. క్రీస్తునందు మన జతపనివాడగు ఊర్బానుకును నా ప్రియుడగు స్టాకుకును వందనములు. 9. Salutate Urbanum, adjutorem nostrum in Christo et Stachyn dilectum meum.

10. క్రీస్తునందు యోగ్యుడైన అపెల్లెకు వందనములు. అరిస్టొబూలు ఇంటివారికి వందనములు.

10. Salutate Apellen, probatum in Christo. Salutate eos qui sunt ex Aristobuli familiaribus.

11. నా బంధువుడగు హెరోదియోనుకు వందనములు. నార్కిస్సు ఇంటివారిలో ప్రభువునందున్నవారికి వందనములు.

11. Salutate Herodionem, cognatum meum. Salutate eos qui sunt ex Narcissi familiaribus, hos qui sunt in Domino.

12. ప్రభువునందు ప్రయాసపడుచున్న త్రుఫైనాకును త్రుఫోసాకును వందనములు. ప్రభువునందు బహుగా ప్రయాసపడిన ప్రియురాలైన పెర్సిసుకు వందనములు.

12. Salutate Tryphsenam et Tryphosam, quae laborant in Domino. Salutate Persidem dilectam, quae multum laboravit in Domino.

13. ప్రభువునందు ఏర్పరచబడిన రూఫుకును అతని తల్లికిని వందనములు; ఆమె నాకును తల్లి. 13. Salutate Rufum electum in Domino et matrem illius ac meam. 14. అసుంక్రితుకును ప్లెగోనుకును హెర్మాకును పత్రొబకును హెర్మేకును వారితోకూడ ఉన్న సహోదరులకును వందనములు.

14. Salutate Asynchritum, Phlegontem, Hermam, Patrobam, Mercurium, et qui cum his sunt fratres.

15. ఫిలొలొగుకును యూలియకును నేరియకును అతని సహోదరికిని ఒలుంపాకును వారితోకూడ ఉన్న పరిశుద్ధులకందరికిని వందనములు.

15. Salutate Philologum et Iuluiam, Nereum et sororem ejus, et Olympam, et qui cum his sunt omnes sanctos.

16. పవిత్రమైన ముద్దుపెట్టుకొని యొకనికొకడు వందనములు చేసికొనుడి. క్రీస్తు సంఘములు మీకు వందనములు చెప్పుచున్నవి. 16. Salutate vos invicem in osculo sancto. Salutant vos ecelesiae Christi. 1. మన సహోదరిని మీకు అప్పగించుచున్నాను మొదలైనవి. ఈ అధ్యాయములో అధిక భాగము వందనములతోనే నిండియున్నది; వాటిలో ఎట్టి కఠినమైన విషయములును లేవు గనుక వాటిని గూర్చి ఎక్కువసేపు ఆగుట నిష్ప్రయోజనము. వివరణవలన కొంత వెలుగు అవసరమైన విషయములను మాత్రమే నేను స్పృశించెదను.

ఈ పత్రికను వారియొద్దకు తీసికొనిపోవుటకు తాను ఎవరికి అప్పగించెనో ఆ ఫీబేను మొదట అతడు వారికి అప్పగించుచున్నాడు; మొదటిగా ఆమె ఉద్యోగమునుబట్టి ఆమెను సిఫారసు చేయుచున్నాడు, ఏలయనగా ఆమె సంఘములో మిక్కిలి ఘనమైనదియు మిక్కిలి పరిశుద్ధమైనదియునైన యొక పనిని నెరవేర్చుచుండెను; తరువాత వారు ఆమెను చేర్చుకొని ఆమెకు సమస్త విధములైన దయను చూపవలసినందుకు మరియొక కారణమును అతడు చూపుచున్నాడు, ఏలయనగా ఆమె ఎల్లప్పుడును భక్తిపరులందరికిని సహాయురాలై యుండెను. కాబట్టి ఆమె కెంక్రేయ సంఘమునకు పరిచారకురాలై యుండినందున, ఆ కారణముచేత ఆమెను ప్రభువునందు చేర్చుకొనవలెనని అతడు ఆజ్ఞాపించుచున్నాడు; మరియు పరిశుద్ధులకు తగినట్టుగా అని చేర్చుటవలన, ఆమెకు ఘనతను దయను చూపకుండుట క్రీస్తు సేవకులకు తగనిదని అతడు సూచించుచున్నాడు. మరియు క్రీస్తు అవయవములన్నిటిని ప్రేమతో హత్తుకొనుట మనకు విధియైయున్నందున, సంఘములో బహిరంగమైన ఉద్యోగమును నెరవేర్చువారిని మనము నిశ్చయముగా లక్ష్యపెట్టి, విశేషముగా ప్రేమించి ఘనపరచవలెను. ఇదియుగాక, ఆమె ఎల్లప్పుడును అందరియెడల దయతో నిండియుండినట్లే, ఇప్పుడు ఆమె వ్యవహారములన్నిటిలో ఆమెకు సహాయమును ఆదరువును ఇయ్యవలెనని అతడు ఆజ్ఞాపించుచున్నాడు; ఏలయనగా స్వభావముచేత దయచూపుటకు మొగ్గియుండువాడు తనకు సహాయము అవసరమైనప్పుడు విడువబడకుండుటయే మర్యాద కోరునది; మరియు వారి మనస్సులను మరింత మొగ్గింపవలెనని, ఆమె సహాయము చేసినవారిలో తన్నుతాను కూడ అతడు లెక్కించుకొనుచున్నాడు.

469 "Ministra," {διάκονος} — పరిచారిక, లేక సేవకురాలు, లేక డీకనెస్సు, అనగా పరిచర్య చేయునది. ఆరిజెను క్రిసోస్టము ఆమె డీకనెస్సు అని యెంచిరి, అయితే ఈ పదము దీనిని తప్పనిసరిగా రుజువుచేయదు; ఏలయనగా సేవచేయుచు ఇతరులకు సహాయమును ఆదరువును సమకూర్చువానిని సాధారణముగా సూచించుటకు అది తరచుగా వాడబడుచున్నది. ఆమె స్పష్టముగా ఐశ్వర్యమును పలుకుబడియుగల స్త్రీ, నిస్సందేహముగా కెంక్రేయ సంఘమునకు గొప్ప ఆధారమును సహాయమునై యుండెను. 1 తిమోతికి 5:10, తీతుకు 2:3 లో పౌలు ప్రస్తావించినవారు విధవరాండ్రును వృద్ధస్త్రీలును, వారు {αἱ} {διὰκονοι}, అనగా డీకనెస్సులు అని పిలువబడలేదు. కనబడుచున్నట్లుగా, ఆదిమ సంఘములో ఈ విధమైన యొక వర్గము ఏర్పడెను; లవొదికయ సభ ఆ ఆచారమును నిషేధించుటకు ముందు వారు హస్తనిక్షేపణముచేత నియమింపబడిరని గ్రోషియస్ చెప్పుచున్నాడు. ష్లూస్నర్ ప్రస్తావించిన బింగమ్ మరియు సూయిసర్ ప్రకారము, స్త్రీలకు బాప్తిస్మమిచ్చుట, స్త్రీ ఉపదేశార్థులకు బోధించుట, రోగులను దర్శించుట, సంఘములో ఇతర చిన్న పనులను నెరవేర్చుట వారి ఉద్యోగమై యుండెను. అయితే ఇది అపొస్తలుల కాలము తరువాతి స్థితి, ఫీబే ఈ వర్గమునకు చెందినదని నమ్ముటకు ఎట్టి కారణమును లేదు. ఈ అధ్యాయములో మరికొందరు స్త్రీలు కూడ ప్రస్తావింపబడినట్లే, ఆమె స్పష్టముగా క్రైస్తవ కార్యమునకు గొప్ప సహాయకురాలై యుండెను; ఆమె అనేకులకు సహాయురాలై యుండెను, (రోమీయులకు 16:2,) ఒక్క సంఘమునకు మాత్రము కాదు, పౌలుకును సహాయురాలై యుండెను; మరియు రోమీయులకు 16:2 లో చెప్పబడినదానినిబట్టి, ఆమె యేదో వ్యాపారమును లేక వర్తకమును నడుపుచుండిన స్త్రీయనియు, కనీసము కొంతవరకైనను ఈ నిమిత్తమే ఆమె రోమాకు వెళ్లెననియు సంభావ్యముగా కనబడుచున్నది. — సం.

అయితే అతడు చెప్పుచున్న ఈ పరిచర్య ఎట్టిదో మరియొక స్థలములో, అనగా 1 తిమోతికి 5:9 లో, అతడు మనకు బోధించుచున్నాడు; ఏలయనగా బీదలు సంఘముయొక్క బహిరంగ ధనాగారమునుండి పోషింపబడినట్లే, బహిరంగ ఉద్యోగములలో ఉన్నవారిచేత వారు సంరక్షింపబడిరి; ఈ బాధ్యతకొరకు విధవరాండ్రు ఏర్పరచబడిరి; వారు గృహసంబంధమైన చింతలనుండి విడుదలపొంది, పిల్లలచేత ఆటంకపరచబడక, భక్తిసంబంధమైన విధులద్వారా తమ్మునుతాము పూర్తిగా దేవునికి ప్రతిష్ఠించుకొనగోరిరి; కాబట్టి తమ్మునుతాము పూర్తిగా అప్పగించుకొనినవారివలె వారు ఈ ఉద్యోగములోనికి చేర్చుకొనబడిరి, మరియు తన శ్రమను కూలికిచ్చి ఇక స్వతంత్రుడుగాను తనకుతానే యజమానుడుగాను ఉండని వానివలె తమ బాధ్యతకు బద్ధులైరి. కావున తాము ఒకప్పుడు స్వీకరించిన ఉద్యోగమును విడిచిపెట్టినవారిని, తమ విశ్వాసమును భంగపరచినవారని అపొస్తలుడు నిందించుచున్నాడు; మరియు వారు విధవరాలితనములోనే జీవింపవలసియుండినందున, అరువది సంవత్సరముల వయస్సుకు లోపువారిని ఏర్పరచకూడదని అతడు నిషేధించెను, (1 తిమోతికి 5:9, 11,) ఏలయనగా ఆ వయస్సుకు లోపున శాశ్వత బ్రహ్మచర్యపు మ్రొక్కుబడి అపాయకరమైనదనియు, అవును, నాశనకరముగా పరిణమించునదనియు అతడు ముందుగానే చూచెను. మిక్కిలి పరిశుద్ధమైనదియు సంఘమునకు మిక్కిలి ప్రయోజనకరమైనదియునైన ఈ పని, పరిస్థితులు చెడిపోయినప్పుడు, సోమరులైన సన్యాసినుల వర్గముగా దిగజారెను; అది తన ప్రారంభమునందే భ్రష్టమైనదియు దేవుని వాక్యమునకు విరుద్ధమైనదియునై యుండినను, తన ఆరంభదశనుండి ఎంతగా పతనమాయెననగా, పవిత్రతకు నిలయములని చెప్పబడు కొన్ని స్థలములకును సాధారణ వేశ్యాగృహమునకును ఏ భేదమును లేదు.

3. ప్రిస్కకును అకులకును వందనములు చెప్పుడి. కొందరు వ్యక్తులకు అనుకూలముగా అతడు ఇక్కడ పలుకుచున్న సాక్ష్యములకు కొంతవరకు ఈ ఉద్దేశముండెను: నమ్మకముగాను యోగ్యముగాను ఉన్నవారిని ఘనపరచుటద్వారా నమ్మకత్వమే ఘనపరచబడవలెననియు, ఇతరులకంటె ఎక్కువ మేలు చేయగలిగినవారును చేయగోరినవారును అధికారము కలిగియుండవలెననియు; మరియు కొంతవరకు, వారు తమ గతజీవితమునకు తగినట్టుగా ప్రవర్తించుటకు ప్రయత్నించి, తమ భక్తిమార్గములో తప్పిపోకయు, తమ భక్తియుక్తమైన ఆసక్తిలో ఎన్నడును మందగింపకయు ఉండవలెననియు.

ఇక్కడ అతడు ప్రిస్కకును అకులకును, విశేషముగా ఒక స్త్రీ విషయములో, ఆరోపించుచున్నది అసాధారణమైన ఘనత. ఈ కారణముచేత ఆ పరిశుద్ధుని వినయము మరింత స్పష్టముగా ప్రకాశించుచున్నది; ఏలయనగా ప్రభువు కార్యములో ఒక స్త్రీని తన జతపనివారిగా కలిగియుండుటకు అతడు చిన్నతనముగా ఎంచలేదు; దీనిని ఒప్పుకొనుటకు సిగ్గుపడలేదు. ఆమె అకుల భార్య, లూకా ఆమెను ప్రిస్కిల్ల అని పిలుచుచున్నాడు. (అపొస్తలుల కార్యములు 18:2.)

4. నేను మాత్రము కాదు మొదలైనవి. ప్రిస్కయు అకులయు పౌలు ప్రాణమును కాపాడుటకై తమ ప్రాణమును లెక్కచేయకుండినందున, తాను వ్యక్తిగతముగా వారికి కృతజ్ఞుడనై యున్నానని అతడు సాక్ష్యమిచ్చుచున్నాడు; అయితే క్రీస్తు సంఘములన్నియు వారికి కృతజ్ఞతలు చెల్లించుచున్నవని అతడు చేర్చుచున్నాడు; అట్టి మాదిరిచేత రోమీయులను ప్రేరేపింపవలెనని దీనిని చేర్చెను. మరియు అట్టి మనుష్యుని ప్రాణము సాటిలేని నిధియై యుండినందున అది అన్యజనులందరికిని తగినట్టుగానే ప్రియమైనదియు అమూల్యమైనదియునై యుండెను; కాబట్టి అన్యజనుల సంఘములన్నియు అతని కాపాడినవారికి తాము ఋణపడియున్నామని తలంచుట ఆశ్చర్యము కాదు.

470 గ్రీస్‌బాఖ్ ఈ విధముగా చదువుచున్నాడు; ఇది ప్రిస్కిల్ల అను పేరే. అపొస్తలుల కార్యములు 18:2, 26, మరియు 2 తిమోతికి 4:19 చూడుడి, అక్కడ కూడ ఆమె ప్రిస్క అని పిలువబడుచున్నది. పూర్వకాలములో, ఇప్పటివలెనే, పేర్లు కొన్నిసార్లు సంక్షిప్తరూపములో వాడబడుచుండెను. — సం.

471 అకుల సామాన్యుడైనను కాకపోయినను, అపొస్తలుడు తన పరిచర్యాకార్యములో తనతో జతపనిచేయు కార్యములో అతని భార్యను అతనితో కలుపుచున్నాడు; మరియు వారిద్దరును అపొల్లోకు బోధించిరని అపొస్తలుల కార్యములు 18:26 వలన మనము చూచుచున్నాము. ఇక్కడ మాత్రమే కాక మరి కొన్ని సందర్భములలోను, అన్నిటిలో కాకపోయినను, భర్తకంటె ముందు భార్య ప్రస్తావింపబడుట కొంత విశేషమైనది. — సం.

వారి యింటనున్న సంఘమును గూర్చి అతడు చేర్చుచున్నది గమనింపదగినది; ఏలయనగా వారి గృహమునకు సంఘము అను బిరుదమిచ్చుటకంటె మరింత ఘనముగా దానిని అలంకరింపలేకపోయెను. ఎరాస్మస్ స్వీకరించిన సమాజము అను పదమును నేను అంగీకరింపను; ఏలయనగా ఘనతనిమిత్తమే పౌలు సంఘము అను పరిశుద్ధ నామమును వాడెనని స్పష్టముగా విశదమగుచున్నది.

5. ప్రథమఫలమైయున్న మొదలైనవి. ఇది ధర్మశాస్త్ర ఆచారములను సూచించు అన్యాపదేశము; ఏలయనగా మనుష్యులు విశ్వాసముచేత దేవునికి ప్రతిష్ఠింపబడుచున్నందున, తమ్మునుతాము మొదట అర్పించుకొనువారు తగినట్టుగానే ప్రథమఫలము అని పిలువబడుచున్నారు. కాబట్టి కాలక్రమములో విశ్వాసమునకు మొదట పిలువబడినవాడెవడైనను, పౌలు అతనికి ఘనతయొక్క ప్రత్యేక హక్కును అనుగ్రహించుచున్నాడు; అయినను అంతము ఆరంభమునకు తగినట్టుగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే అతడు ఈ శ్రేష్ఠతను నిలుపుకొనును. దేవుడు కొందరిని ప్రథమఫలములుగా ఏర్పరచుకొనుట నిస్సందేహముగా సామాన్యమైన ఘనత కాదు; మరియు మొదట ఆరంభించినవారు తమ పరుగులో అలసిపోకుండినయెడల, మరింత దీర్ఘకాలమునందు విశ్వాసముయొక్క మరింత గొప్పదియు విస్తారమైనదియునైన పరీక్ష అదనముగా కలుగును.

6. మరియ తనకు చూపిన దయను జ్ఞాపకము చేయుటలో అతడు మరల తన కృతజ్ఞతను సాక్ష్యమిచ్చుచున్నాడు. తాను పొగడినవారిని రోమీయులకు సిఫారసు చేయుటకే అతడు ఈ పొగడ్తలను స్మరించుచున్నాడనుటలో ఏ సందేహమును లేదు.

7. అంద్రొనీకుకు వందనములు. పౌలు బంధుత్వమును శరీరసంబంధమైన ఇతర విషయములను ఎక్కువగా ఎంచువాడు కాకపోయినను, యూనీయయు అంద్రొనీకును తనతో కలిగియుండిన బంధుత్వము వారిని మరింత పూర్తిగా ఎరుకపరచుటకు కొంతవరకు ఉపయోగపడవచ్చును గనుక, అతడు ఈ సిఫారసును నిర్లక్ష్యము చేయలేదు. వారిని తనతోకూడ చెరలో ఉండినవారని పిలుచుటలో రెండవ పొగడ్తకు మరింత బరువు కలదు; ఏలయనగా క్రీస్తు యుద్ధమునకు చెందిన ఘనతలలో బంధకములు అతి తక్కువవని ఎంచబడకూడదు. మూడవదిగా, అతడు వారిని అపొస్తలులని పిలుచుచున్నాడు; ఈ పదమును దాని సరియైన సాధారణ అర్థములో అతడు వాడుటలేదు, గాని దానిని మరింత విస్తరింపజేసి, ఒక్క సంఘములో బోధించుట మాత్రమే కాక ప్రతిచోటను సువార్తను ప్రకటించుటలో తమ శ్రమను వెచ్చించువారందరికిని దానిని వర్తింపజేయుచున్నాడు. కాబట్టి రక్షణ సిద్ధాంతమును అక్కడక్కడకు తీసికొనిపోయి సంఘములను స్థాపించినవారిని అతడు ఈ స్థలములో సాధారణ రీతిగా అపొస్తలులని పిలుచుచున్నాడు; ఏలయనగా మరియొకచోట, క్రీస్తు పండ్రెండుమంది శిష్యులను నియమించినప్పుడు ఆరంభమునందు స్థాపించిన ఆ మొదటి వర్గమునకే అతడు ఈ బిరుదమును పరిమితము చేయుచున్నాడు. లేనియెడల ఈ ఘనత వీరికిని మరి కొద్దిమందికిని మాత్రమే ఆరోపింపబడుట వింతగా ఉండెడిది. అయితే వారు పౌలుకంటె ముందే విశ్వాసముచేత సువార్తను హత్తుకొనినందున, ఈ కారణముచేత వారిని తనకంటె ముందు ఉంచుటకు అతడు సంకోచించుటలేదు.

472 ఆ సందర్భము ప్రస్తావింపబడలేదు. అపొస్తలుల కార్యములు 18 లో ఇయ్యబడిన వృత్తాంతము ప్రకారము అది బహుశః కొరింథులో జరిగియుండవచ్చును.

473 ఆ కుటుంబమువారందరును భక్తిపరులై యుండినందున ఆ కుటుంబమే సంఘమని సంఘపితరులలో కొందరు యెంచిరి; అయితే ఇది వాడబడిన భాషారీతికిని ఆ కాలపు పరిస్థితులకును పూర్తిగా విరుద్ధమైనది. కూడుకొనుటకు వారికి గుడులుగాని దేవాలయములుగాని లేవు; ప్రైవేటు గృహములే వారి సంఘములు. ఆరాధనా స్థలములను గూర్చిన మూఢభక్తి తలంపులు నిస్సందేహముగా మనుష్యులను అట్టి దానిని వెదకునట్లు నడిపించెను; అతడు కేవలము కుటుంబమునే ఉద్దేశించియుండినయెడల ఈ క్రిందిది — "అకులయు ప్రిస్కిల్లయు తమ యింట ఉన్న సంఘముతోకూడ ({σὺν} — కూడ) ప్రభువునందు మీకు అనేక వందనములు చెప్పుచున్నారు," 1 కొరింథీయులకు 16:19. — సం.

474 ఇక్కడ అకయకు ప్రథమఫలమని పిలువబడిన ఎపైనెటు, 1 కొరింథీయులకు 16:15 లో ప్రథమఫలమని చెప్పబడిన స్తెఫను ఇంటివారిలో ఒకడై యుండవచ్చును. అయితే అధిక సంఖ్యాక ప్రతులలో ఇక్కడ అకయ, {Αχαίας}, అనుటకు బదులుగా ఆసియ, {Ασίας}, అని యున్నది. ఆసియ అనగా తరచుగా ఆసియా మైనరు అని అర్థము, అది సరియైన పాఠమైనయెడల ఇక్కడ కూడ నిస్సందేహముగా అదే అర్థము. — సం.

475 మరియను గూర్చి ఆమె {εἰς} {ἡμᾶς}, అనగా మాయెడల, లేక మా మధ్య, "బహుగా ప్రయాసపడెను" అని చెప్పబడుచున్నది; "inter nos — మా మధ్య," బేజా; "pro nobis — మాకొరకు," గ్రోషియస్. {εἰς} {ὑμᾶς}, అనగా మీయెడల, అను పాఠమునకు అనేక వ్రాతప్రతుల మద్దతు కలదు, మరియు {ἐν} {ὑμῖν}, అనగా మీ మధ్య, అను పాఠమునకు కూడ. — సం.

476 అపొస్తలుడు దేనిని సూచించుచున్నాడో నిశ్చయము కాదు; ఏలయనగా ఫిలిప్పీలో కొద్దికాలము తప్ప, (అపొస్తలుల కార్యములు 16:23-40,) ఇంతవరకు అతడు ఖైదీగా ఉండినట్లు మనకు ప్రత్యేకమైన వృత్తాంతమేదియు లేదు; మరియు ఆ సందర్భములోనే వారు అతనితోకూడ చెరలో ఉండిరని సంభావ్యముగా ఉన్నది; ఏలయనగా "ఖైదీలు" వారు పాడుట వినిరని చెప్పబడుటవలన, (అపొస్తలుల కార్యములు 16:25,) పౌలును సీలయు కాక మరి యితర ఖైదీలును ఉండిరని ఆ వృత్తాంతమువలన కనబడుచున్నది; మరియు అపొస్తలుల కార్యములు 16:28 లో పౌలు చెరసాల నాయకునితో "మేమందరము ఇక్కడనే యున్నాము" అని చెప్పుట, సీల గాక మరికొందరు అతనితో ఉండిరని స్పష్టముగా సూచించుచున్నది. — సం.

11. నార్కిస్సు ఇంటివారిలో ఉన్నవారికి. పేతురు అప్పుడు రోమాలో ఉండియుండినయెడల, ఇంత దీర్ఘమైన పట్టికలో అతనిని విడిచిపెట్టుట అనుచితముగా ఉండెడిది; రోమా మతస్థులను మనము నమ్మినయెడల అతడు అక్కడ ఉండియుండవలెను. అయితే సందేహాస్పదమైన విషయములలో సంభావ్యమైన ఊహను అనుసరించుటకంటె మేలైనది మరేదియు లేదు గనుక, నిష్పక్షపాతముగా తీర్పుతీర్చువాడెవడును వారు స్థిరపరచునది సత్యమని ఒప్పింపబడడు; ఏలయనగా పౌలు నిశ్చయముగా అతనిని విడిచిపెట్టియుండలేడు.

మరియు ఉన్నత స్థాయిగల మనుష్యులు క్రైస్తవులై యుండిరని మనము నిర్ధారించుటకు వీలైన వైభవమైనట్టియు ఘనమైనట్టియు బిరుదములను గూర్చి మనము ఇక్కడ ఏమియు వినుటలేదని మరింత గమనింపవలెను; ఏలయనగా పౌలు ప్రస్తావించువారందరును రోమాలో అప్రసిద్ధులును నీచకులజులునై యుండిరి. అతడు ఇక్కడ పేర్కొనుచున్న నార్కిస్సు, క్లౌదియయొక్క విడుదలపొందిన దాసుడని, అనేక నేరములకును దుర్గుణములకును పేరుపొందిన మనుష్యుడని నేను తలంచుచున్నాను. సమస్త విధములైన దుష్టత్వముతో నిండియుండిన ఆ అపవిత్రమైన యింటిలోనికి చొచ్చుకొనిపోయిన దేవుని మంచితనము మరింత ఆశ్చర్యకరమైనది; నార్కిస్సు తానే క్రీస్తునొద్దకు మార్చబడెనని కాదు, గాని నరకమువంటిదైన యొక యిల్లు క్రీస్తు కృపచేత దర్శింపబడుట గొప్ప విషయము. మరియు ఒక నీచమైన వ్యభిచార దళారికిని, అతి ఆశాపాతకుడైన దోపిడిగానికిని, మనుష్యులలో అతి భ్రష్టునికిని లోబడి జీవించినవారు క్రీస్తును పవిత్రముగా ఆరాధించినందున, దాసులు తమ యజమానులకొరకు కనిపెట్టుటకు ఏ కారణమును లేదు, గాని ప్రతివాడును తనమట్టుకు తాను క్రీస్తును వెంబడింపవలెను. అవును, పౌలు చేర్చిన మినహాయింపు ఆ కుటుంబము విభజింపబడియుండెననియు, విశ్వాసులు కొద్దిమంది మాత్రమే యుండిరనియు చూపుచున్నది.

16. పవిత్రమైన ముద్దుపెట్టుకొని యొకనికొకడు వందనములు చేసికొనుడి. ముద్దు యూదులలో స్నేహమునకు వాడుకగానున్న సాధారణ సూచనయని లేఖనములోని అనేక భాగములవలన స్పష్టమగుచున్నది; రోమీయులలో అది బహుశః తక్కువగా వాడబడియుండవచ్చును, అయినను అరుదైనది కాదు; బంధువులైన స్త్రీలను తప్ప మరి యితర స్త్రీలను ముద్దుపెట్టుకొనుట మాత్రము న్యాయము కాదు. అయితే ప్రభువు రాత్రి భోజనములో పాలుపొందుటకు ముందు క్రైస్తవులు ఆ సూచనద్వారా తమ స్నేహమును సాక్ష్యపరచుటకై ఒకరినొకరు ముద్దుపెట్టుకొనుట పూర్వీకులలో ఆచారమాయెను; ఆ తరువాత ముద్దుచేత తాము సూచించినదానిని వాస్తవముగాను క్రియాఫలముచేతను స్థిరపరచుటకై వారు తమ ధర్మములను ఇచ్చుచుండిరి: ఇదంతయు క్రిసోస్టము ప్రసంగములలో ఒకదానివలన స్పష్టముగా కనబడుచున్నది. ఇందునుండియే పళ్లెమును ముద్దుపెట్టుకొనుటయు కానుక ఇచ్చుటయు అను ఆచారము ఈ దినమున పోపు మతస్థులలో పుట్టెను: వీటిలో మొదటిది ఏ ప్రయోజనమును లేని మూఢభక్తియే తప్ప మరేమియు కాదు, రెండవది యాజకుల ధనాపేక్షను తృప్తిపరచుటకే తప్ప మరి ఏ ఉద్దేశమునకును ఉపయోగపడదు, అది అసలు తృప్తిపరచబడగలిగినయెడల.

477 {ἐπίσημοι} {ἐν} {τοῖς} {ἀποστόλοις}, అనగా అపొస్తలులలో ప్రసిద్ధికెక్కినవారు, అను మాటలు ఇక్కడ ఇయ్యబడిన అర్థమునకు భిన్నమైన అర్థమును ఒప్పుకొనజాలవు; అయినను కొందరు, వారు అపొస్తలులచేత ఎంతో గౌరవింపబడిరనియు, లేక వారు "అపొస్తలుల దృష్టిలో ప్రసిద్ధులై యుండిరనియు," లేక వారు అపొస్తలులకు బాగుగా తెలిసినవారనియు భావమును వివరించిరి. అయితే బర్నబావలె, (అపొస్తలుల కార్యములు 14:14,) మరి కొన్ని సందర్భములలో "అపొస్తలులు" అనగా బోధకులని అర్థమైయున్నందున, ఇక్కడ ఇయ్యబడిన వివరణయే మిక్కిలి అంగీకారయోగ్యమైనది. — సం. 478 ఆదిమ క్రైస్తవులు ఎల్లప్పుడును ప్రార్థనల తరువాత, లేక ఆరాధన ముగింపులో, ఒకరినొకరు ముద్దుపెట్టుకొనిరని జస్టిన్ మార్టిర్ టెర్టూలియనులవలన కనబడుచున్నది. వారు "తామందరును సమానులని చూపుటకు ఆలాగు చేసిరి; ఏలయనగా పారసీకులును తూర్పుదేశస్థులును తమ సమాన స్థాయిగలవారి నోటిని మాత్రమే ముద్దుపెట్టుకొని, తమకంటె తక్కువవారికి తమ చేతులను ముద్దుపెట్టుకొనుటకు ఇచ్చిరి" అని గ్రోషియస్ చెప్పుచున్నాడు. అది స్పష్టముగా యూదులలో ఒక ఆచారమై యుండెను. 2 సమూయేలు 20:9; లూకా 7:45; మత్తయి 26:49 చూడుడి. ఈ "పవిత్రమైన ముద్దు" 1 కొరింథీయులకు 16:20; 2 కొరింథీయులకు 13:12; 1 థెస్సలొనీకయులకు 5:26 లో ప్రస్తావింపబడుచున్నది. పేతురు దానిని ప్రేమయొక్క ముద్దు అని పిలుచుచున్నాడు, 1 పేతురు 5:14. అది ప్రత్యేకమైన అలవాట్లనుండి పుట్టిన వాటిలో ఒకటి, పాదములు కడుగుటవలెనే, అది సమస్త జనములమీద బద్ధమైనదిగా ఎంచబడకూడదు. అపొస్తలుని ఉద్దేశము ఒక ఆచారమును ఆజ్ఞాపించుట కాదు గాని, అప్పటికే ఉన్న యొక అలవాటును క్రమపరచి దానిని దుర్వినియోగమునుండి కాపాడుటయే అని కనబడుచున్నది: అది పవిత్రమైన ముద్దుగా ఉండవలెను. — సం.

అయితే పౌలు ఇక్కడ ఒక ఆచారమును స్థిరముగా ఆజ్ఞాపించినట్లు కనబడుటలేదు, గాని సహోదర ప్రేమను పెంపొందించుకొనవలెనని మాత్రమే వారిని హెచ్చరించుచున్నాడు; మరియు దానిని లోకముయొక్క అపవిత్రమైన స్నేహములనుండి అతడు వేరుపరచుచున్నాడు; అవి చాలమట్టుకు వేషధారణతో కూడినవి, లేక దుర్గుణములచేత సంపాదింపబడినవి, లేక దుష్టమైన యుక్తులచేత నిలుపుకొనబడినవి, అవి ఎన్నడును మేలునకు నడిపింపవు. సంఘములనుండి వందనములు పంపుటద్వారా, క్రీస్తు అవయవములన్నిటిని ప్రేమయొక్క పరస్పర బంధముచేత బంధింపవలెనని అతడు తనకు సాధ్యమైనంతమట్టుకు ప్రయత్నించుచుండెను.

రోమీయులకు 16:17-20

17. సహోదరులారా, మీరు నేర్చుకొనిన బోధకు విరుద్ధముగా భేదములను ఆటంకములను కలుగజేయువారిని కనిపెట్టియుండుడని మిమ్మును బతిమాలుకొనుచున్నాను; వారిలోనుండి తొలగిపోవుడి.

17. Obsecro autem vos fratres, ut observetis eos qui dissidia et offensiones contra doctrinam, quam vos didicistis, excitant; et ut declinetis ab illis.

18. అట్టివారు మన ప్రభువైన యేసుక్రీస్తుకు కాక తమ కడుపునకే దాసులు; వారు ఇచ్చకపు మాటలవలనను దీవెన వచనములవలనను నిష్కపటుల మనస్సులను మోసపుచ్చుదురు.

18. Qui enim tales sunt, Christo Domino non serviunt, sed suo ventri; ac per blandiloquentiam et assentationem decipiunt corda simplicium.

19. మీ విధేయత అందరికిని ప్రచురమైనది గనుక మిమ్మును గూర్చి సంతోషించుచున్నాను. అయినను మీరు మేలు విషయమై జ్ఞానులును, కీడు విషయమై నిష్కపటులునై యుండవలెనని కోరుచున్నాను.

19. Vestra quidem obedientia ad omnes permanavit: gaudeo igitur de vobis; sed volo vos sapientes esse ad bonum, simplices vero ad malum.

20. సమాధానకర్తయగు దేవుడు సాతానును మీ కాళ్లక్రింద శీఘ్రముగా చితుకత్రొక్కించును. మన ప్రభువైన యేసుక్రీస్తు కృప మీకు తోడై యుండును గాక. ఆమేన్.

20. Deus autem pacis conteret brevi Satanam sub pedibus vestris. Gratia Domini nostri Iesu Christi sit vobiscum. Amen.

17. మిమ్మును బతిమాలుకొనుచున్నాను మొదలైనవి. అతడు ఇప్పుడు ఒక హెచ్చరికను చేర్చుచున్నాడు; దానిచేత సంఘములన్నియు తరచుగా ప్రేరేపింపబడవలసిన అవసరము కలదు; ఏలయనగా క్రీస్తు రాజ్యమును కలవరపరచుటకు సాతాను పరిచారకులు ఎల్లప్పుడును అవకాశము కొరకు సిద్ధముగా ఉన్నారు: మరియు వారు రెండు విధములుగా కలవరములు పుట్టించుటకు ప్రయత్నించుదురు; ఏలయనగా మనుష్యుల మనస్సులు సత్యముయొక్క ఐక్యతనుండి తొలగింపబడునట్లు వారు భేదములను విత్తుదురు, లేక మనుష్యులు సువార్తయొక్క ప్రేమనుండి వేరుపరచబడునట్లు ఆటంకములను కలుగజేయుదురు. మనుష్యులు కల్పించిన క్రొత్త సిద్ధాంతములతో దేవుని సత్యము కలుపబడినప్పుడు మొదటి కీడు జరుగుచున్నది; నానావిధములైన యుక్తులచేత అది అసహ్యమైనదిగాను తిరస్కారమైనదిగాను చేయబడినప్పుడు రెండవది జరుగుచున్నది. కాబట్టి ఈ రెండిటిలో ఏదైనను చేయువారందరు జాగ్రత్తలేనివారిని మోసపుచ్చి పట్టుకొనకుండునట్లు వారిని కనిపెట్టియుండవలెననియు, వారు హానికరులు గనుక వారిని విసర్జింపవలెననియు అతడు ఆజ్ఞాపించుచున్నాడు. అతడు విశ్వాసులనుండి ఈ జాగ్రత్తను కోరుట నిర్హేతుకము కాదు; ఏలయనగా అట్టి దుష్టులు ఎదిరింపబడకముందే మన అజాగ్రత్తవలనగాని నిర్లక్ష్యమువలనగాని సంఘమునకు గొప్ప హాని చేయుట తరచుగా జరుగుచున్నది; మరియు జాగ్రత్తగా కనిపెట్టబడనియెడల, కీడుచేయుటకై వారు ఆశ్చర్యకరమైన కుయుక్తితో దూరుదురు.

479 సంఘములు అనుదాని తరువాత {τάσαι}, "అన్నియు," అను పాఠమును గ్రీస్‌బాఖ్ అంగీకరించుచున్నాడు: అప్పుడు అది "సంఘములన్నియు" అని యుండును; అనగా గ్రీసు దేశపు సంఘములని గ్రోషియస్ చెప్పుచున్నాడు, అయితే కొరింథు సంఘములని, అనగా వేర్వేరు ప్రైవేటు గృహములలో కూడుకొనిన సంఘములని వోల్ఫియస్ చెప్పుచున్నాడు: ఆరిజెనును ఇతరులును చెప్పినట్లు, తాను స్థాపించిన సంఘములన్నియు రోమా సంఘమునకు మేలు కోరినవని పౌలు నిశ్చయముగా తీసికొనెనను తలంపుకంటె ఇది మరింత సంభావ్యమైన ఊహ. అవి దానికి మేలు కోరినవనుటలో ఏ సందేహమును లేదు; అయితే పౌలు అట్టి ఊహమీద ఆధారపడి ప్రవర్తించెనని సంభావ్యము కాదు. — సం.

అయితే దేవుని స్వచ్ఛమైన సత్యమును నేర్చుకొనినవారిని గూర్చియే అతడు మాటలాడుచున్నాడని గమనించుడి. క్రీస్తు సత్యమునందు ఏకీభవించువారిని విభజించుట నిజముగా భక్తిహీనమైనదియు దేవదూషణకరమైనదియునైన ప్రయత్నమే; అయినను సమాధానము ఐక్యత అను నెపముతో అబద్ధములలోను భక్తిహీనమైన బోధలలోను ఐక్యమును సమర్థించుట సిగ్గుకరమైన కుతర్కమే. కావున మామీద ద్వేషము పుట్టించుటకై పోపు మతస్థులు ఈ వాక్యభాగమునుండి ఆధారము వెదకుటకు ఎట్టి హేతువును లేదు; ఏలయనగా మేము క్రీస్తు సువార్తను ఎదిరించుటయు చీల్చుటయు చేయుటలేదు, గాని ఇంతవరకు దానిని మరుగుపరచిన అపవాది అబద్ధములనే ఎదిరించుచున్నాము: అంతేకాదు, అతడు అన్నివిధముల భేదములను ఖండింపలేదు, గాని సత్యవిశ్వాసమునందలి ఏకాభిప్రాయమును నశింపజేయు భేదములనే ఖండించెనని పౌలు స్పష్టముగా చూపుచున్నాడు; ఏలయనగా ఈ వాక్యభాగము యొక్క బలమంతయు మీరు నేర్చుకొనిన అను మాటలయందే యున్నది; ఎందుకనగా రోమీయులు సరిగా బోధింపబడకముందు తమ తండ్రుల ఆచారములను తమ పితరుల సంప్రదాయములను విడిచిపెట్టుట వారి విధియైయుండెను.

18. అట్టివారు మొదలైనవి. క్రీస్తు సేవకులనుండి అబద్ధప్రవక్తలను వేరుపరచి గుర్తించుటకు ఒక మార్పులేని గురుతును అతడు తెలుపుచున్నాడు; ఏలయనగా వారికి క్రీస్తు మహిమనుగూర్చిన చింత ఏమియు లేదు, గాని తమ కడుపునకు లాభమునే వెదకుదురు. అయితే వారు కపటముగా లోపలికి జొరబడి, వేరొక వేషము ధరించి తమ దుష్టత్వమును మరుగుపరచుకొనిరి గనుక, ఎవడును మోసపోకుండునట్లు వారు అవలంబించిన కుయుక్తులను అతడు అదే సమయమున చూపించెను — అనగా వారు ఇంపైన మాటలచేత ఇతరుల అభిమానమును సంపాదించుకొనిరి. సువార్త ప్రకటకులకును తమ మర్యాదయు తమ ఇంపైన విధానమును కలవు, గాని అవి యథార్థతతో కూడియుండును; కావున వారు వ్యర్థమైన పొగడ్తలతో మనుష్యులను బుజ్జగింపరు, వారి దుర్గుణములను ముఖస్తుతి చేయరు: గాని మోసగాండ్రు మనుష్యులను తమకు అంటిపెట్టుకొనియుండునట్లు చేసికొనుటకై ముఖస్తుతిచేత వారిని ఆకర్షించి, వారి దుర్గుణములను ఉపేక్షించి వాటికి అనుకూలముగా నడుచుకొందురు. మోసములను తప్పించుకొనుటకు తగినంత జాగ్రత్తలేనివారిని అతడు నిష్కపటులని పిలుచుచున్నాడు.

19. మీ విధేయత మొదలైనవి. ఇది ఒక ఆక్షేపణను ముందుగానే నివారించుటకై చెప్పబడినది; ఏలయనగా తాను వారిని గూర్చి చెడుగా తలంచినందున కాదు గాని, వారి విషయములో పతనము సులభముగా సంభవింపగలదైనందుననే తాను వారిని హెచ్చరించితినని అతడు చూపుచున్నాడు; అతడు ఈలాగు చెప్పినట్లున్నది, — "మీ విధేయత నిజముగా అంతటను పొగడబడుచున్నది, ఈ హేతువుచేత మిమ్మును గూర్చి నేను సంతోషించుచున్నాను: అయినను నిష్కపటత్వమువలన తరచుగా పతనము కలుగుచున్నది గనుక, కీడు చేయు విషయములో మీరు నిర్దోషులును నిష్కపటులునై యుండవలెననియు, మేలు చేయు విషయములో మాత్రము, అవసరమైనప్పుడెల్ల, మీ యథార్థతను కాపాడుకొనునట్లు మిక్కిలి వివేకము గలవారై యుండవలెననియు కోరుచున్నాను."

480 ఆ రెండు మాటలు {διχοστασίαι} మరియు {σκάνδαλα}, అనగా భేదములు మరియు ఆటంకములు లేక అడ్డంకులు. భోజనము చేయుటను గూర్చియు దినములను ఆచరించుటను గూర్చియు అతడు 14వ అధ్యాయములో ప్రస్తావించినదానిని అతడు నిస్సందేహముగా ఇక్కడ దృష్టిలో ఉంచుకొనెను; మరియు తన సాధారణ పద్ధతి ప్రకారము అతడు మొదట ఫలితమును — "భేదములను," తరువాత కారణమును — "ఆటంకములను" పేర్కొనుచున్నాడు. అన్యజనులలోనుండి వచ్చిన క్రైస్తవులు భోజనము చేయుటచేత విశ్వసించిన యూదులకు ఆటంకము కలుగజేసిరి, ఈ ఆటంకము ఒక భేదమునకు లేక వేరుపాటుకు దారితీసెను. అతడు ఇంతకుముందు సరిదిద్దుటకు ప్రయత్నించిన దోషములే ఇక్కడ సూచింపబడినవనుటకు సందేహము లేదు. తరువాతి వచనములోని "తమ కడుపునకే దాసులు" అను మాటకు ఈ విషయములో విశేషార్థము కలదు. క్రీస్తు నిమిత్తమును ఆయన సంఘము యొక్క సమాధానము నిమిత్తమును భోజనపదార్థముల వాడుకలో తమ్మును తాము ఉపేక్షించుకొనుటకు బదులుగా, వారు తమ స్వంత ఆకలిని తృప్తిపరచుకొనుటకే ఇష్టపడిరి. మరియు తమ దురాశచేత ఈడ్వబడినవారై, తమతో చేరినవారితో దయగా లేక నమ్మదగినట్లుగా మాటలాడుటచేతను ({χρηστολογία}) వారిని పొగడుటచేతను ({εὐλογία}) తమ నిజమైన ఉద్దేశమును మరుగుపరచుకొనిరి; ఈ విషయములో వారు ఏ తప్పుడు సూత్రముచేత నడిపింపబడినను, అబద్ధముగా విశ్వాసము ఒప్పుకొనువారును ఉద్రేకులునైన వారందరి కుయుక్తులను అనుకరించిరి. — సం.

481 దీనిని అతడు రోమీయులకు 1:8లో "విశ్వాసము" అని పిలుచుచున్నాడు: కావున సువార్తకు విధేయత చూపుట అనగా అది ప్రకటించుదానియందు విశ్వాసముంచుటయే. విశ్వసించుటయే సువార్త యొక్క ప్రత్యేకమైన ఆజ్ఞ: కావున విశ్వసించుటయే కోరబడుచున్న విధేయత యొక్క ప్రత్యేకమైన క్రియ; మరియు విశ్వసించువాడే రక్షింపబడువాడు. అయితే ఈ విశ్వాసము పెదవులది కాదు, హృదయమునకు సంబంధించినది; ప్రేమద్వారా కార్యసాధకమై లోకమును జయించు విశ్వాసము; దాని గొప్ప శక్తిని హెబ్రీయులకు 11నుండి మనము నేర్చుకొనుచున్నాము. — సం.

క్రైస్తవులయందు మెచ్చుకొనబడు నిష్కపటత్వము ఎట్టిదో ఇక్కడ మనము చూచుచున్నాము; కావున దేవుని వాక్యమునుగూర్చిన తమ బుద్ధిహీనమైన అజ్ఞానమును ఈ దినమున గొప్ప సద్గుణముగా ఎంచుకొనువారు ఈ ఘనతను తమకు ఆపాదించుకొనుటకు ఎట్టి హేతువును లేదు. ఏలయనగా రోమీయులు విధేయులును బోధకు లోబడువారునై యుండిరని అతడు వారియందు మెచ్చుకొనుచున్నను, విశ్వసించుటకు వారికున్న సంసిద్ధత వారిని మోసములకు గురిచేయకుండునట్లు వారు జ్ఞానమును వివేచనను అభ్యసింపవలెనని అతడు కోరుచున్నాడు. కాబట్టి వారు దుష్టస్వభావమునుండి విడుదల పొందియుండిరని అతడు వారిని అభినందించుచున్నాడు; అయినను వారు జాగ్రత్త వహించునట్లు జ్ఞానులై యుండవలెనని అతడు కోరెను.

20. తరువాత వచ్చునది, దేవుడు సాతానును చితుక త్రొక్కించును మొదలైనవి, ప్రార్థన అనుటకంటె వారిని స్థిరపరచుటకై చేయబడిన వాగ్దానమే. అతడు సాతానుతో ధైర్యముగా పోరాడవలెనని వారిని హెచ్చరించుచు, వారు శీఘ్రముగా జయము పొందుదురని వాగ్దానము చేయుచున్నాడు. సాతాను ఒకప్పుడు క్రీస్తుచేత జయింపబడినమాట నిజమే, అయినను అతడు యుద్ధమును ఎడతెగక మరల ఆరంభింపకుండునంతగా జయింపబడలేదు. కావున పోరాటము మధ్యలో కనబడని అంతిమ పరాజయమును అతడు వాగ్దానము చేయుచున్నాడు. అదే సమయమున సాతాను పూర్తిగా చితుకత్రొక్కబడు అంత్యదినమును గూర్చి మాత్రమే అతడు మాటలాడుటలేదు; గాని సాతాను అప్పుడు, కళ్లెములు వదులైనట్లుగా లేక తెగిపోయినట్లుగా క్రోధముతో చెలరేగుచు, సమస్తమును కలవరపరచుచుండెను గనుక, ప్రభువు శీఘ్రముగా వానిని అణచివేసి, వానిని కాళ్లక్రింద త్రొక్కబడునట్లు చేయునని అతడు వాగ్దానము చేయుచున్నాడు. వెంటనే ఒక ప్రార్థన వచ్చుచున్నది, — క్రీస్తు కృప వారికి తోడైయుండును గాక అని, అనగా క్రీస్తుచేత వారికొరకు సంపాదింపబడిన ఆశీర్వాదములన్నిటిని వారు అనుభవింతురు గాక అని.

రోమీయులకు 16:21-27

21. నా జతపనివాడైన తిమోతియు, నా బంధువులైన లూకియ, యాసోను, సోసిపత్రు అనువారును మీకు వందనములు చెప్పుచున్నారు. 21. Salutant vos Timotheus, cooperarius meus, et Lucius et Iason et Sosipater, cognati mei.

482 ఈ వాక్యములోని "మేలు" "కీడు" అనునవి ఉపకారమును అపకారమును సూచించును. మేలు విషయమై జ్ఞానులైయుండుట అనగా, బేజా దీనిని గ్రహించినట్లు కనబడుచున్న ప్రకారము, దయాకార్యములయందును మేలును వృద్ధిచేయుటయందును జ్ఞానులైయుండుట; మరియు కీడు విషయమై నిర్దోషులుగా లేక కపటము లేనివారుగా లేక నిష్కపటులుగా ఉండుట అనగా, రోమీయులకు 16:17లో సూచింపబడినవారు అపకారము చేయుటకును భేదములు పుట్టించుటకును చేసినట్లుగా, నమ్మదగినట్లు కనబడు మాటలచేతను ముఖస్తుతులచేతను ఎట్టి కుయుక్తులను ప్రయోగింపకుండుట. యూదులకును అన్యజనులకును మధ్య ఏకమనస్సు కలుగజేయుటయే అపొస్తలుని ఉద్దేశమంతటను ఉన్నట్లు కనబడుచున్నది. కావుననే తరువాతి వచనములో అతడు దేవుని "సమాధానకర్తయగు దేవుడు" అని, అనగా తన ప్రజలలో సమాధానమును కలుగజేయువాడని పేర్కొనుచున్నాడు; మరియు ఈ సమాధానకర్తయగు దేవుడు కలహమునకు కర్తయు భేదములను ఆటంకములను వృద్ధిచేయువాడునైన సాతానును శీఘ్రముగా త్రొక్కివేయునని అతడు చెప్పుచున్నాడు; లేక అనేకులు ఈ వాక్యభాగమును గ్రహించునట్లు, దేవుడు ఈలాగు చేయవలెనని అతడు ప్రార్థించుచున్నాడు; ఏలయనగా హెబ్రీ భాషా పద్ధతి ప్రకారము భవిష్యత్కాలము అపొస్తలునిచేత కొన్నిసార్లు ఆశీర్వచనార్థకముగా వాడబడుచున్నది. మరియు నిజముగా కొన్ని ప్రతులలోను, సిరియా, ఇథియోపియా, వల్గేట్ అనువాదములలోను ఈ క్రియాపదము ఈ రూపములోనే ({συντρίψαι}) కనబడుచున్నది. — సం.

22. ఈ పత్రికను వ్రాసిన తెర్తియు అను నేను ప్రభువునందు మీకు వందనములు చెప్పుచున్నాను. 22. Saluto ego vos Tertius, qui scripsi epistolam, in Domino. 23. నాకును యావత్సంఘమునకును ఆతిథ్యమిచ్చు గాయియు మీకు వందనములు చెప్పుచున్నాడు. ఈ పట్టణపు ఖజానాదారుడైన ఎరస్తును, సహోదరుడైన క్వర్తును మీకు వందనములు చెప్పుచున్నారు.

23. Salutat vos Gaius, hospes meus et Ecclesiae totius. Salutat vos Erastus, quaestor aerarius urbis, et Quartus frater.

24. మన ప్రభువైన యేసుక్రీస్తు కృప మీకందరికిని తోడైయుండును గాక. ఆమేన్. 24. Gratia Domini nostri Iesu Christi sit cure omnibus vobis. Amen. 25. నేను ప్రకటించుచున్న సువార్త ప్రకారమును యేసుక్రీస్తును గూర్చిన ప్రకటన ప్రకారమును, అనాదినుండి రహస్యముగా ఉంచబడిన మర్మము బయలుపరచబడిన ప్రకారమును మిమ్మును స్థిరపరచుటకు శక్తిగలవానికి,

25. Ei vero qui potens est vos confirmare secundum evangelium meum, et praeconium scilicet Iesu Christi, secundum revelationem mysterii, quod temporibus secularibus tacitum,

26. ఆ మర్మము ఇప్పుడు ప్రత్యక్షపరచబడి, నిత్యదేవుని ఆజ్ఞ ప్రకారము ప్రవక్తల లేఖనములద్వారా సమస్త జనులు విశ్వాసమునకు విధేయులగుటకై వారికి తెలియజేయబడెను:

26. Manifestatum nunc fuit, et per scripturas propheticas, secundum aeterni Dei ordinationem, in obedientiam fidei ad omnes gentes promulgatum, —

27. అద్వితీయ జ్ఞానవంతుడునైన దేవునికి యేసుక్రీస్తుద్వారా నిరంతరము మహిమ కలుగును గాక. ఆమేన్. కొరింథునుండి రోమీయులకు వ్రాయబడి, కెంక్రేయలోని సంఘపరిచారికయైన ఫీబేద్వారా పంపబడినది.

27. Soli sapienti Deo per Iesum Christum gloria in secula. Amen. Ad Romanos missa fuit a Corinthe per Phoeben, ministram Cenchreensis ecclesiae.

21. తిమోతి మొదలైనవి. అతడు నమోదు చేయుచున్న వందనములు కొంతవరకు దూరముగా ఎడబాసియున్నవారి మధ్య ఐక్యతను పెంపొందించుటకును, కొంతవరకు తమ సహోదరులు ఈ పత్రికకు సమ్మతించి సంతకము చేసిరని రోమీయులకు తెలియజేయుటకును ఉపయోగపడెను; పౌలునకు ఇతరుల సాక్ష్యముయొక్క అవసరము కలదని కాదు, గాని భక్తుల ఏకాభిప్రాయము స్వల్పమైన ప్రాముఖ్యముగలది కాదు గనుకనే.

మనము చూచుచున్నట్లు, ఈ పత్రిక దేవునికి స్తుతితోను కృతజ్ఞతాస్తుతులతోను ముగియుచున్నది. అన్యజనులకు సువార్త వెలుగును అనుగ్రహించుటలో దేవుడు చూపిన విశేషమైన దయను అది నిజముగా నమోదు చేయుచున్నది; దానిచేత ఆయన యొక్క అనంతమైనదియు వర్ణింపశక్యముకానిదియునైన మంచితనము స్పష్టపరచబడెను. అదే సమయమున ఈ ముగింపునకు ఈ విశేషము కూడ కలదు, — భక్తులు తమ హృదయములను దేవునివైపు ఎత్తి, ఇక్కడ ఆయనకు ఆపాదింపబడిన సమస్తమును పూర్తిగా నిరీక్షించునట్లును, ఆయన పూర్వము చేసిన ఉపకారములను తలంచుకొని రాబోవువాటిని గూర్చిన తమ నిరీక్షణను స్థిరపరచుకొనునట్లును, అది వారి నమ్మికను లేవనెత్తి బలపరచుచున్నది. అయితే అతడు అనేక విషయములను ఒకే వాక్యభాగములోనికి కూర్చి దీర్ఘమైన వాక్యమును వ్రాసెను గనుక, క్రమము మార్చబడుటచేత ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసికొనియున్న వేర్వేరు భాగములను విడివిడిగా పరిశీలింపవలెను.

483 అపొస్తలుడు ప్రత్యేకముగా దృష్టిలో ఉంచుకొనిన విషయమునకు — అనగా యూదులను అన్యజనులను సమాధానపరచుటకు — ఈ ముగింపు స్పష్టమైన సంబంధము కలిగియున్నది. అతడు సువార్తను పురాతన లేఖనములతో జతపరచి, సువార్త వాటితో ఏకీభవించుచున్నదని పేర్కొనుచున్నాడు. కావున యూదులకు ఫిర్యాదు చేయుటకు ఎట్టి హేతువును లేకపోయెను. రోమీయులకు 16:17 నుండి 20 వరకు గల వచనములలో అతడు భేదములు కలుగజేసిన అన్యజనులను గద్దించినట్లే, ఈ వచనములలో యూదుల ఆక్షేపణలకు అంతము కలుగజేయుటయే అతని ప్రత్యేక ఉద్దేశము. — సం.

అతడు మొదట మహిమ అంతయు దేవునికి మాత్రమే ఆపాదించుచున్నాడు; తరువాత అది న్యాయముగా ఆయనకే చెందునని చూపుటకై, ఆయన గుణలక్షణములలో కొన్నిటిని ప్రసంగవశాత్తు పేర్కొనుచున్నాడు; వాటివలన ఆయన ఒక్కడే సమస్త స్తుతికి పాత్రుడని విశదమగుచున్నది. ఆయన మాత్రమే జ్ఞానవంతుడని అతడు చెప్పుచున్నాడు; ఈ స్తుతి ఆయనకు మాత్రమే ఆపాదింపబడుటచేత సమస్త సృష్టములనుండి తీసివేయబడుచున్నది. అదే సమయమున పౌలు దేవుని రహస్య సంకల్పమునుగూర్చి మాటలాడిన తరువాత, మనుష్యులందరిని దేవుని జ్ఞానమును భయభక్తులతో గౌరవించి ఆరాధించుటకు నడిపించుటకై ఈ స్తుతివాక్యమును ఉద్దేశపూర్వకముగా జతచేసినట్లు కనబడుచున్నది: ఏలయనగా దేవుని కార్యములకు ఏ హేతువును కనుగొనలేనప్పుడు మనుష్యులు గొల్లుమని కేకలువేయుటకు ఎంతగా మొగ్గుచూపుదురో మనకు తెలియును.

దేవుడు రోమీయులను స్థిరపరచుటకు శక్తిగలవాడని చెప్పుటచేత, అతడు వారి అంతిమ స్థిరత్వమును గూర్చి వారికి మరింత నిశ్చయత కలిగించెను. మరియు వారు ఆయన శక్తియందు మరింత సంపూర్ణముగా నిలుకడగా విశ్రమించునట్లు, సువార్తలో దానికి సాక్ష్యమియ్యబడుచున్నదని అతడు జతచేయుచున్నాడు. సువార్త మనకు ప్రస్తుత కృపను వాగ్దానము చేయుట మాత్రమే కాక, నిరంతరము నిలుచు కృపను గూర్చిన నిశ్చయతను కూడ మనకు తెచ్చుచున్నదని ఇక్కడ మీరు చూచుచున్నారు; ఏలయనగా తాను ఇప్పుడు మాత్రమే కాక అంతమువరకును మన తండ్రియై యుందునని దేవుడు దానియందు ప్రకటించుచున్నాడు: అంతేకాదు, ఆయన దత్తపుత్రత్వము మరణమును దాటి వ్యాపించుచున్నది, ఏలయనగా అది మనలను నిత్యమైన స్వాస్థ్యమునకు నడిపించును.

మిగిలిన విషయములు సువార్త యొక్క శక్తిని ఘనతను మెప్పించుటకై పేర్కొనబడినవి. అతడు సువార్తను యేసుక్రీస్తును గూర్చిన ప్రకటన అని పిలుచుచున్నాడు; ఏలయనగా దాని సారాంశమంతయు నిస్సందేహముగా క్రీస్తును ఎరుగుటయందే ఇమిడియున్నది. దాని బోధ మర్మము బయలుపరచబడుటయే; దాని ఈ స్వభావము దానిని వినుటకు మనలను మరింత శ్రద్ధగలవారినిగా చేయుట మాత్రమే కాక, దానియెడల అత్యున్నతమైన భయభక్తులను మన మనస్సులలో ముద్రింపవలెను: మరియు అది లోకారంభమునుండి అనేక యుగములవరకు మరుగైయుండెనని జతచేయుటచేత, అది ఎంత ఉన్నతమైన రహస్యమో అతడు సూచించుచున్నాడు.

ఈ లోకసంబంధులు వెదకునట్టి ఆడంబరమైనదియు గర్వముగలదియునైన జ్ఞానము దానిలో లేదన్నది నిజమే; ఈ కారణముచేతనే వారు దానిని తృణీకరించుచున్నారు: గాని అది సమస్త మానవ విద్యకంటె మిక్కిలి ఉన్నతమైన పరలోక జ్ఞానము యొక్క వర్ణింపశక్యముకాని ధననిధులను విప్పి చూపుచున్నది; దేవదూతలే వాటిని ఆశ్చర్యముతో చూచుచున్నారు గనుక, మనలో ఎవడును వాటిని తగినంతగా ఆశ్చర్యపడలేడు. అయితే ఈ జ్ఞానము దీనమైనదియు సరళమైనదియు సామాన్యమైనదియునైన శైలిలో అందింపబడుచున్నదని దానిని తక్కువగా ఎంచకూడదు; ఏలయనగా ఈ విధముగానే శరీరము యొక్క అహంకారమును అణచివేయుట ప్రభువునకు ఇష్టమాయెను.

మరియు ఇన్ని యుగములుగా మరుగైయున్న ఈ మర్మము ఇంత అకస్మాత్తుగా ఎట్లు బయలుపడగలిగెనని కొంత సందేహము కలుగవచ్చును గనుక, ఇది మనుష్యుల తొందరపాటు చర్యలవలనైనను యాదృచ్ఛికముగానైనను సంభవింపలేదు గాని దేవుని నిత్యమైన నిర్ణయమువలననే సంభవించెనని అతడు మనకు బోధించుచున్నాడు. ఇక్కడ కూడ మానవ మనస్సు యొక్క మొండితనము లేవదీయుటకు అలవాటుపడిన కుతూహలపు ప్రశ్నలన్నిటికిని అతడు ద్వారము మూసివేయుచున్నాడు; ఏలయనగా అకస్మాత్తుగాను అనుకోకుండను సంభవించునదేదైనను యాదృచ్ఛికముగా సంభవించునని వారు తలంచుదురు; అందువలన దేవుని కార్యములు హేతువిరుద్ధమైనవని వారు అసంబద్ధముగా నిర్ణయించుదురు; లేక కనీసము అనేకమైన చిక్కు సందేహములలో తమ్మును తాము చిక్కుపరచుకొందురు. కావున అప్పుడు అకస్మాత్తుగా కనబడినది జగత్తు పునాది వేయబడకముందే దేవునిచేత నిర్ణయింపబడెనని పౌలు మనకు జ్ఞాపకము చేయుచున్నాడు.

484 ఆ మాటలు {χρόνοις} {αἰωνίοις}; హామండ్ మొదలైనవారు వీటిని నిత్యయుగములనుండి, లేక నిత్యత్వమునుండి, అని అనుచితముగా అనువదించిరి. 2 తిమోతికి 1:9లోను తీతుకు 1:2లోను వీటికి ముందు {πρὸ} అనగా ముందు అను మాట ఉన్నది: "నిత్యయుగములకు ముందు" అనునది సరియైన అనువాదము కాజాలదు; మన అనువాదములోని "లోకము ఆరంభమగుటకు ముందు" అనునదియు సరియైనది కాదు; ఏలయనగా తీతుకు పత్రికలో దేవుని వాగ్దానమునకు సంబంధము చూపబడుచున్నది. "యుగముల కాలములయందు" అనునది బేజా మరియు మెక్‌నైట్ చేసిన అనువాదము; మరియు "పూర్వకాలములయందు" అనునది డాడ్రిడ్జ్ మరియు స్టువర్ట్ చేసిన అనువాదము. ఇదే విషయము మరి రెండు స్థలములలో, ఎఫెసీయులకు 3:5లోను కొలొస్సయులకు 1:26లోను చర్చింపబడినది: మరియు అక్కడ అతడు వాడిన మాటలు "ఇతర తరములలో," {ἑτεραις} {γενεαῖς}, మరియు "యుగములనుండియు తరములనుండియు," {ἀπὸ} {τῶν} {αἰώνων} {καὶ} {ἀπὸ} {τῶν} {γενεῶν}. థియోడొరెట్ ఈ పదములను {ἄνωθεν} — గతకాలములలో — అను మాటచేతను, థియోఫిలాక్ట్ {πάλαι} — పూర్వము — అను మాటచేతను, ష్లూస్నర్ అట్టిదే అయిన olim అను మాటచేతను వివరించిరి. — సం.

అయితే ఎవడును ఈ విషయమునుగూర్చి వివాదము లేవదీసి, సువార్త క్రొత్తదని నిందమోపి, ఆ విధముగా దానిని అపకీర్తిపాలు చేయకుండునట్లు, అతడు ప్రవక్తల లేఖనములను సూచించుచున్నాడు; నెరవేరినది వాటిలో ముందుగా తెలుపబడెనని మనము ఇప్పుడు వాటియందు చూచుచున్నాము; ఏలయనగా ప్రవక్తలందరును సువార్తకు ఎంత స్పష్టమైన సాక్ష్యమిచ్చిరనగా, మరి ఏ విధముగాను అది అంత సంపూర్ణముగా స్థిరపరచబడజాలదు. మరియు తాము అలవాటుపడనిదాని క్రొత్తదనము తన ప్రజలను అధికముగా విస్మయపరచకుండునట్లు దేవుడు ఈ విధముగా వారి మనస్సులను తగినరీతిగా సిద్ధపరచెను.

దేవుడు తన ప్రవక్తలద్వారా సాక్ష్యమిచ్చిన మర్మము సమస్త యుగములయందును మరుగైయుండెనని పౌలు చెప్పుచున్నాడు గనుక అతని మాటలలో అసంగతి కలదని ఎవడైనను ఆక్షేపించినయెడల, — ఈ ముడిని విప్పు పరిష్కారము పేతురుచేత స్పష్టముగా ఇయ్యబడినది, — అనగా ప్రవక్తలు మనకు తెలియజేయబడిన రక్షణను గూర్చి శ్రద్ధగా విచారించినప్పుడు తమకొరకు కాదు గాని మనకొరకే పరిచర్య చేసిరి. (1 పేతురు 1:12.) కావున దేవుడు మాటలాడినను ఆ కాలమున మౌనముగా ఉండెను; ఏలయనగా తన సేవకులు ఏ విషయములనుగూర్చి ప్రవచింపవలెనని ఆయన ఉద్దేశించెనో ఆ విషయముల ప్రత్యక్షతను ఆయన నిలిపియుంచెను.

ఈ స్థలములోను, ఎఫెసీయులకు 3:9లోను, కొలొస్సయులకు 1:26లోను అతడు ఏ భావములో సువార్తను మరుగైన మర్మమని పిలుచుచున్నాడను విషయమై పండితులలో ఏకాభిప్రాయము లేకపోయినను, దానిని అన్యజనుల పిలుపునకు అన్వయించువారి అభిప్రాయమునకే ఎక్కువ బలము కలదు; పౌలు స్వయముగా కొలొస్సయులకు వ్రాసిన పత్రికలో దానినే స్పష్టముగా సూచించుచున్నాడు. అయితే ఇది ఒక హేతువని నేను ఒప్పుకొనుచున్నను, ఇదే ఏకైక హేతువని నమ్మునట్లు నన్ను ఒప్పింపజాలరు. పాత నిబంధనకును క్రొత్త నిబంధనకును మధ్యగల మరికొన్ని భేదములను కూడ పౌలు దృష్టిలో ఉంచుకొనెనని నాకు మరింత సంభావ్యముగా కనబడుచున్నది. ఏలయనగా క్రీస్తును ఆయన అపొస్తలులును వివరించిన విషయములన్నిటిని ప్రవక్తలు పూర్వము బోధించినను, వారు వాటిని ఎంత అస్పష్టతతో బోధించిరనగా, సువార్త వెలుగు యొక్క నిర్మలమైన ప్రకాశముతో పోల్చినప్పుడు, ఇప్పుడు ప్రత్యక్షపరచబడిన ఆ విషయములు మరుగైయుండెనని చెప్పబడుటలో ఆశ్చర్యమేమియు లేదు. మరియు నీతిసూర్యుడు ఉదయించునని మలాకీ ప్రకటించుట (మలాకీ 4:2;) గాని, మెస్సీయ రాయబారమును యెషయా ముందుగానే అంత అధికముగా కొనియాడుట గాని నిజముగా నిష్ప్రయోజనము కాదు. చివరిగా, సువార్త దేవుని రాజ్యమని పిలువబడుట హేతువులేనిది కాదు: గాని నీడలన్నియు తొలగింపబడి, దేవుడు తన అద్వితీయకుమారునిద్వారా తన పూర్వ ప్రజలకు ముఖాముఖిగా ప్రత్యక్షమైనట్లు ప్రత్యక్షమైనప్పుడే పరలోక జ్ఞానము యొక్క ధననిధులు తెరువబడెనని సంభవించిన సంగతినుండియే మనము నిర్ణయించవచ్చును. సువార్త ఏ ఉద్దేశము నిమిత్తము ప్రకటింపబడవలెనో మొదటి అధ్యాయారంభములో పేర్కొనబడిన ఆ ఉద్దేశమును అతడు మరల సూచించుచున్నాడు, — అనగా దేవుడు సమస్త జనములను విశ్వాసమునకు విధేయులగునట్లు నడిపించుటయే

485 ఈ వాక్యము వేర్వేరు విధములుగా అన్వయింపబడుచున్నది: కొందరు "ప్రవక్తల లేఖనములను" "ప్రత్యక్షపరచబడెను" అను మాటతో జతపరచుదురు. డాడ్రిడ్జ్ మరియు స్టువర్ట్ ఆలాగే చేయుదురు; గాని బేజా, పరేయస్, మెక్‌నైట్ కాల్విన్‌తో ఏకీభవించి, ఆ మాటలను "తెలియజేయబడెను" లేక ప్రకటింపబడెను అను మాటతో జతపరచుదురు. {διὰ} తరువాత వచ్చు {τε} అను సంయోజకము ఈ అన్వయమునకు అనుకూలముగా ఉన్నది; మరియు {διὰ} అనునది ఇక్కడ "ప్రవక్తల లేఖనముల సాధనముచేత," లేక వాటి సహాయముచేతను ఆమోదముచేతను, అను అర్థమిచ్చుచున్నది. అప్పుడు భావమేమనగా — "యుగములుగా మరుగైయున్న మర్మము ఇప్పుడు ప్రత్యక్షపరచబడినది, అనగా సువార్తచేత; మరియు ప్రవక్తల లేఖనముల సాధనముచేతను, నిత్యదేవుని ఆజ్ఞకు ({ἐπιταγὴν}) లేక నిర్ణయమునకు అనుగుణముగాను, విశ్వాసమునకు విధేయత కలుగుటకై సమస్త జనములకు తెలియజేయబడినది." కాల్విన్ యొక్క వివరణ ఈ అభిప్రాయము ప్రకారమే యున్నది, అది నిస్సందేహముగా సరియైనదే. అయితే ఈ పత్రిక యొక్క చివరి భాగపు సారాంశముతోను, అతడు ఇదే మర్మమును ప్రస్తావించుచున్న ఎఫెసీయులకు 3:4-6, కొలొస్సయులకు 1:26, 27 వంటి ఇతర వాక్యభాగములతోను మరింత అనుగుణముగా ఉండునది ఏదనగా, కాల్విన్ మొదలైనవారు తలంచినట్లు సాధారణముగా సువార్తకు కాక, ఇక్కడి సూచన కేవలము యూదులకును అన్యజనులకును కలుగు ఐక్యతకే సంబంధించినదని ఎంచుటయే. చివరి వచనములో ఒక వ్యాకరణ సంబంధమైన చిక్కు కలదు: "మహిమ" అను మాటకు ముందు {ᾦ} అను సంబంధవాచక సర్వనామము కనబడుచున్నది. బేజా మొదలైనవారు అది అనవసరమైనదని ఎంచిరి. ఆ వచనము అక్షరశః ఈ విధముగా ఉన్నది,— 27. అద్వితీయ జ్ఞానవంతుడైన దేవునికి, యేసుక్రీస్తుద్వారా, ఆయనకు నిరంతరము మహిమ కలుగును గాక. ఆమేన్. కొన్ని ప్రతులలో అది విడువబడినది; అనేక ప్రతులలో {αὐτῷ} అని ఉన్నది, అది మరింత చక్కగా చదువబడును: గాని దాని ప్రామాణికతను గ్రీస్‌బాఖ్ మొదలైనవారు నిరాకరించుచున్నారు. తన కృపాకనికరముల ఏర్పాటును సంకల్పించి క్రమపరచినవానిగా దేవునికే ఈ స్తుతి స్పష్టముగా అర్పింపబడుచున్నది: మరియు ఇక్కడ ఆయన జ్ఞానము, రోమీయులకు 11:33లో వలెనే, అదే విషయమును సూచించుచున్నది. యూదులను అన్యజనులను గూర్చిన ఆయన ఏర్పాటు మనకు ఎంత మర్మముగా కనబడినను — అనగా అన్యజనులను ఇంత దీర్ఘకాలము అజ్ఞానములో విడిచిపెట్టుటయు, ప్రథమమున యూదులను మాత్రమే తన ప్రత్యక్షతతో అనుగ్రహించుటయు, తరువాత అన్యజనులయెడల కటాక్షము చూపుటయు, యూదులను కొంతకాలము విసర్జించి తరువాత వారిని మరల పునరుద్ధరించుటయు — ఈ సంగతులన్నియు ఎంత మర్మముగా కనబడినను, అవి అద్వితీయ జ్ఞానవంతుడైన దేవుని ఏర్పాటులేనని అపొస్తలుడు మనకు నిశ్చయపరచుచున్నాడు. — సం.

అద్వితీయ జ్ఞానవంతుడైన దేవునికి నిరంతరము స్తుతి కలుగును గాక: ఆమేన్.