I. మనుష్యుడును అతని రూపాంతరమును

1920 సెప్టెంబరులో పడమటినుండి భారతదేశమునకు తిరిగి వచ్చువరకు సుందర్ సింగ్ జీవితము స్పష్టముగా నాలుగు కాలములుగా విభజింపబడును. మొదటిది—దాని అంత్యభాగము సమాధానము కొరకు ఎక్కువెక్కువ ఆతుర వెదకుటచే గుర్తింపబడును—పదునారవ సంవత్సరములో క్రైస్తవ్యమునకు అతని మారుమనస్సుతో ముగియును. రెండవది, క్రైస్తవునిగా హిందూ «పవిత్రుని» లేక సాధువు జీవితము స్వీకరించుటచే లక్షణీకరింపబడి, వివిధ అనుభవము అంతరంగ వృద్ధి యొక్క ఏడు సంవత్సరములు. ఇరువది మూడవ సంవత్సరములో మన ప్రభువును అనుకరించి నలువది దినముల ఉపవాసము చేయుటకు అతడు ప్రేరేపింపబడెను. ఆ నలువది దినములు పూర్తి కాలేదని తోచును, అయితే ఆ ప్రయత్నమునుండియే అతడు ఆత్మీయ బలము అంతర్దృష్టి యొక్క గొప్ప వృద్ధిని లెక్కించును. ఇది ఉపవాసమును అతని జీవితములో మూడవ కాలము యొక్క ఆరంభముగా గుర్తించును—తులనాత్మకముగా ఆత్మీయ పరిపక్వత కాలము, సాహస కార్యములు ప్రమాదపు తప్పించుకొనుటల కాలము కూడా. 1917 అంతము వరకు అతని కార్యములు ఉత్తర భారతమునకును టిబెట్టునకును పరిమితము. 1918 ఆరంభములో దక్షిణ భారతమునకును సిలోనునకును యాత్ర నాలుగవ కాలమును తెరచెను—లోకవ్యాప్త ప్రయాణములతో కూడిన ప్రచార యాత్రలు. మొదటి

3 4

వీటిలో అతనిని బర్మా, స్ట్రెయిట్స్ సెటిల్‌మెంట్స్, చైనా, జపానులకు తీసికొనిపోయెను; రెండవది ఐరోపా, అమెరికా, ఆస్ట్రేలియాలకు. ఈ మూడు సంవత్సరములలో అతడు పూర్వ జీవితము యొక్క అగ్నిపరీక్షయైన కష్టములను హింసలను విడిచి, జీవితకాలములోనే—అనర్హముగా కాక—అపొస్తలుడనియు పరిశుద్ధుడనియు స్తుతింపబడు మనుష్యుని పరీక్షించు మరింత ప్రమాదకరమైన శోధనను స్వీకరించెను.

సమాధానము వెదకుట 1889-1904

1889 సెప్టెంబరు 3న ఉత్తర భారతములోని పాటియాలా సంస్థానములోని రాంపూరులో ధనిక తల్లిదండ్రులకు జన్మించి, తండ్రికి చిన్న కుమారుడైన సుందర్ సుఖసంపద మధ్య పెరిగెను. సౌకర్యవంతమైన ఇంటి ఆ ప్రారంభ అనుభవమును అతడు తన ప్రసంగములలో తరచుగా సూచించును; ఆత్మీయ అశాంతిచే నిష్ప్రయోజనమైన ఆ మృదు సౌఖ్యమును, అంతరంగ ఆనందము సమాధానము యొక్క సంపదతో నిండిన సాధువు జీవితపు కష్టములతో పోల్చును. అతని తల్లిదండ్రులు జాతిరీత్యా సిక్కులు, అయితే మత తలంపులోను ఆచరణలోను వారు దాదాపు అంతే హిందువులుగా ఉండిరి; రెండు మతముల ఆరాధన స్థలములకు వెళ్లి, పవిత్ర గ్రంథములు చదివి, రెండింటి బోధకులతో సన్నిహిత సంపర్కము ఉంచిరి. ఈ కాలమును సూచించుచు, ఆంగ్లములోను ఇంకను తన మాతృభాషలోను అతని మాటలకు లక్షణమైన పదక్రీడతో, సుందర్ సింగ్ చెప్పును: «నేను సిక్కును కాదు, సత్యమును వెదకువాడను.»

అతని ప్రత్యేక మతోన్ముఖతను పెంచి నడిపించినది అన్నిటికంటె అతని తల్లి. ఆమెను గూర్చి మాట్లాడునప్పుడు అతని ముఖముపై ప్రకాశించు ప్రేమను అనేకులు గమనించిరి. తల్లులకు అతడు ఇచ్చు ప్రసంగములు తల్లి ప్రభావము యొక్క సాధ్యతల గూర్చి ఉన్నత ఆలోచనలు చూపును. ఒక మంత్రి ఒకసారి సూచ

5

ించెను, «వేదాంత కాలేజీలో కోర్సు చేసినయెడల నీ ప్రభావము మిక్కిలి పెరుగును.» «నేను» అని సాధువు జవాబిచ్చెను, «లోకములోని అత్యుత్తమ వేదాంత కాలేజీకి వెళ్లితిని.» «అట్లా?» అని మంత్రి ఆశ్చర్యముతో అడిగెను. «తల్లి రొమ్ము» అని సాధువు చెప్పెను, «లోకములోని అత్యుత్తమ వేదాంత కాలేజీ.» కాంటర్బరి ఆర్చ్‌బిషప్‌తో ఆమెను గూర్చి మాట్లాడుచు అతడు చెప్పెను: «పరలోకములో నా తల్లిని నేను చూడనియెడల, ఆమెతో ఉండుటకు నన్ను నరకమునకు పంపుమని దేవుని అడుగుదును.» అతడు పెరిగినప్పుడు అనుసరింపవలసిన ఆదర్శముగా సాధువు జీవితమును ఆమె నిరంతరము అతని ఎదుట ఉంచి, లోక విషయములను విడిచి, భారతీయ మతములో అనాదినుండి వెదకబడు ఆ శాశ్వతమైన శాశ్వతముగా తృప్తిపరచు అంతరంగ సమాధానమును పొందుమని ఆజ్ఞాపించెను. అతనికి పదునాలుగు సంవత్సరములు ఉన్నప్పుడు ఆమె మరణించెను; ఆ నష్టభావము తరువాతి రెండు సంవత్సరములలో అతని వెదకుట యొక్క ఆవేశమును పెంచెనని మనము ఊహింపవచ్చును.

ఆమె అతని హృదయములో నాటిన ఈ సమాధానము పొందు కోరిక బలమాయెను; అయితే ఆమె చూపిన సాధనములు పూర్తిగా విఫలమాయెను. ఏడవ సంవత్సరమునకు హిందూ శాస్త్రములలో అందరు అంగీకరించు అత్యున్నతమైన భగవద్గీతలో అధిక భాగము అతడు కంఠస్థము చేసెను. పదునారవ సంవత్సరమునకు సిక్కుల గ్రంథ్, మహమ్మదీయ ఖురాను, అనేక హిందూ ఉపనిషత్తులు చదివెను—భారతీయుడు ఆంగ్లో-సాక్సనుకంటె ముందుగా పరిపక్వుడగునని జ్ఞాపకముంచినను ఇది విశేష సాధన. అయినను సమస్తము వ్యర్థము. తల్లి అతనిని యాజకుల దగ్గరకును సాధువుల దగ్గరకును తీసికొనిపోయెను, అతనికి మార్గము చూపు పవిత్ర వచనములను వారు చూపుదురని;

6

మార్గమును; కొంతకాలము ఒక హిందూ సాధువు నిర్దేశములో అతడు ఒక విధమైన యోగము అభ్యసించెను—ఏకాగ్రతచే పరవశ స్థితివరకు పోయి పరమాత్మతో ఐక్యమును, దానివలన కలుగు సమాధానమును ప్రకాశమును వెదకు, హిందువులలో మిక్కిలి గౌరవింపబడు పద్ధతులలో ఒకటి—అయితే ప్రయోజనము లేకుండెను. బైబిలుతో అతడు మొదట తన గ్రామములోని ప్రెస్బిటేరియన్ మిషను పాఠశాలలో పరిచయమాయెను, అయితే అది పితృమతమును పూర్తిగా నాశనము చేయునదిగాను సిక్కు రక్తపు గర్వ సంప్రదాయములకు అవమానకరముగాను అతనిని వెనుకకు త్రోసెను. ఈ అనుకూలముకాని మూలమునుండియే తాను వెదకు సమాధానము చివరకు దొరుకునని అతడు అప్పుడు ఊహింపలేదు.

మారుమనస్సు పొందినవాడును సాధువును

1904-1912

1904 డిసెంబరు 18న జరిగిన అతని మారుమనస్సు వృత్తాంతము క్యాండీ ప్రసంగములలో ఒకదానినుండి ఉద్ధరింపబడిన అతని స్వంత మాటలలోనే ఉత్తమముగా ఇయ్యబడును. «ప్రచారకులును సాధారణముగా క్రైస్తవులును తరచుగా నా దగ్గరకు వచ్చెడివారు, నేను వారిని ఎదిరించి హింసించెడివాడను. ఏ పట్టణములోనైనను బయట ఉన్నప్పుడు క్రైస్తవ ప్రచారకులమీద రాళ్లు వేయునట్లు జనులను ప్రేరేపించెడివాడను. అవకాశము దొరికినప్పుడు బైబిలును చింపి కాల్చెడివాడను. నా తండ్రి సమక్షములో బైబిలును ఇతర క్రైస్తవ గ్రంథములను కోసి కిరోసిన్ నూనె పోసి కాల్చితిని. ఇది అబద్ధ మతమని తలంచి దానిని నాశనము చేయుటకు నా శక్తియంతటితో ప్రయత్నించితిని. నా స్వంత మతమునకు నమ్మకముగా ఉంటిని, అయితే ఆ మతపు ఆచారములన్నియు నెరవేర్చినను తృప్తియో సమాధానమో దొరకలేదు. కాబట్టి సమస్తము విడిచి ఆత్మహత్య చేసికొనవలెనని తలంచితిని. బైబిలు కాల్చిన మూడు దినముల తరువాత ఉదయము మూడు గంటలకు మేల్కొని సాధారణ స్నానము చేసి ప్రార్థించితిని, ‘ఓ దేవా, దేవుడు ఉన్నయెడల,

7

నాకు సరియైన మార్గము చూపుము, లేనియెడల నన్ను నేను చంపుకొందును.’ నాకు తృప్తి దొరకనియెడల అయిదు గంటల రైలు వచ్చునప్పుడు నా తలను రైలు పట్టెపై ఉంచి చంపుకొందునని నా ఉద్దేశము. ఈ జీవితములో తృప్తి దొరకనియెడల వచ్చు జీవితములో దొరుకునని తలంచితిని. నేను ప్రార్థించుచు ప్రార్థించుచు ఉంటిని, అయితే జవాబు రాలేదు; సమాధానము దొరుకునని మరి అరగంట ప్రార్థించితిని. ఉదయము నాలుగున్నరకు నాకు ఇంతకుముందెన్నడు తోచని దానిని చూచితిని. నేను ప్రార్థించుచున్న గదిలో గొప్ప వెలుగు చూచితిని. ఆ స్థలము మండుచున్నదని తలంచితిని. చుట్టూ చూచితిని, ఏమియు కనబడలేదు. అప్పుడు ఇది దేవుడు నాకు పంపిన జవాబు కావచ్చునని తోచెను. ప్రార్థించుచు ఆ వెలుగులోనికి చూచుచుండగా ప్రభువైన యేసుక్రీస్తు రూపము చూచితిని. దానికి అట్టి మహిమ ప్రేమ కాంతి ఉండెను. అది ఏదో హిందూ అవతారమైయుంటే నేను దాని ఎదుట సాష్టాంగపడియుందును. అయితే అది కొద్ది దినముల క్రిందట నేను అవమానపరచిన ప్రభువైన యేసుక్రీస్తే. అట్టి దర్శనము నా స్వంత కల్పననుండి రాజాలదని భావించితిని. హిందూస్తానీలో ఒక స్వరము వింటిని, ‘ఎంతకాలము నన్ను హింసించెదవు? నిన్ను రక్షించుటకు వచ్చితిని; సరియైన మార్గము తెలిసికొనుటకు ప్రార్థించుచుంటివి. దానిని ఎందుకు పట్టుకొనవు?’ అప్పుడు ఈ తలంపు వచ్చెను, ‘యేసుక్రీస్తు చనిపోలేదు జీవించుచున్నాడు, ఇది ఆయనే కావలెను.’ కాబట్టి ఆయన పాదముల దగ్గర పడి మరెక్కడను దొరకని ఈ అద్భుత సమాధానము పొందితిని. నేను కోరుచున్న ఆనందము ఇదియే. ఇది పరలోకమే. నేను లేచినప్పుడు దర్శనమంతయు మాయమాయెను; అయితే దర్శనము మాయమైనను సమాధానమును ఆనందమును అప్పటినుండి నాతోనే ఉన్నవి. వెళ్లి నేను క్రైస్తవుడనైతినని తండ్రితో చెప్పితిని. అతడు చెప్పెను, ‘పోయి పడుకొని నిద్రపో; ఏలయనగా ఒక్క నిన్న మొన్ననే బైబిలు కాల్చితివి; ఇప్పుడు క్రైస్తవుడనైతినని చెప్పుచున్నావు.’ నేను చెప్పితిని, ‘సరే, నేను

ఇప్పుడు యేసుక్రీస్తు జీవించుచున్నాడని కనుగొని ఆయన అనుచరుడను కావలెనని నిశ్చయించుకొంటిని. ఈ దినము నేను ఆయన శిష్యుడను, ఆయనను సేవించెదను.’»

ఆ దర్శనము కేవలము కలయో స్వంత కల్పనయో అనియు, లేక సుందర్ స్వయముగా స్వీయ-హిప్నాటిజమునకు ఆపాదింపగోరు ఆ పరవశ స్థితిలో హిందూ యోగులు చూచు దర్శనములవంటిదనియు అతనికి సూచింపబడినట్లు కనబడును. జవాబుగా సుందర్ రెండు వాస్తవములను నొక్కి చెప్పును: ప్రార్థన ఆరంభించుటకు ముందు ఆ చలికాలపు ఉదయము చల్లని స్నానము చేసెను గనుక కలగా ఉండజాలడు, క్రీస్తు ప్రత్యక్షత పూర్తిగా అనుకోనిదియు. అయితే అతడు అత్యధిక ప్రాముఖ్యము ఇచ్చునది దర్శన ఫలితము అంత విప్లవాత్మకమును శాశ్వతమునైనదను విషయము; ఆ సమయములో అతని ఆత్మలోనికి పరుగెత్తి వచ్చిన సమాధానము ఈ పదునాలుగు సంవత్సరములు అతనిని విడువలేదు, అసాధారణ ఒత్తిడి హింస ఘడియలలోనే అది మరింత గాఢమగును. ఇందునుండి అతడు తీసికొనగల ఏకైక నిర్ణయము ఏమనగా ఆ క్షణమునుండి బయటనుండి క్రొత్త శక్తి అతని జీవితములోనికి ప్రవేశించెననియు, ప్రత్యక్షమై మాట్లాడినవాడు క్రీస్తే అనియు. ఆ కాలములో పరిశుద్ధ పౌలు మారుమనస్సు వృత్తాంతము తనకు తెలియదని కూడా అతడు తలంచును; అయితే అట్టి విషయములో మానవ జ్ఞాపకమును నిరవధికముగా నమ్మజాలము. అయినను మారుమనస్సునకు నడిపించుటలో బైబిలు పోషించిన పాత్రను అతడు ఒప్పుకొనును, నిజముగా ఎల్లప్పుడు నొక్కి చెప్పగోరును. తరువాత పరవశ స్థితిలో చూచిన క్రీస్తు దర్శనములను వినిన మాటలను మాతో చెప్పుచు, మారుమనస్సు దర్శనములో శరీర కన్నులతో క్రీస్తును చూచినదానిని స్పష్టముగా గట్టిగా వేరుపరచెను, 1 చూడు పు. 197.

9

«ఈ చెవులతో» ఆయనను వినినదానిని, తరువాత «ఆత్మీయ» దృష్టితోను వినికిడితోను చూచి వినిన దర్శనములనుండి.

విజ్ఞాన పరిశోధన ఆత్మ మత ఆత్మకు ఏ విధముగాను విరోధము కాదనియు, అవి ఒకే సత్యము యొక్క వేరు అంశములను మనుష్యుడు పొందు రెండు వేరు మార్గములనియు మనము నమ్ముచున్నందున, దైవశక్తి మనోవిజ్ఞాన నియమములలోను వాటిద్వారాను, ప్రకృతి ఇతర నియమములలోను వాటిద్వారాను పనిచేయునని మనము స్వయముగా నిలుపుదుము. కాబట్టి ఈ దర్శనములో సాధువు నిజమైన నిర్దిష్టమైన దైవపిలుపు పొందెనను మా నమ్మకమును ప్రకటించుటలో మాకు సంకోచము లేదు. అయితే అది పొందబడిన రూపము మనోవిజ్ఞాన నియమములచే నియమింపబడెనని కాదనుటకు మాకు ఏ మొగ్గు లేదు. ఏమైనను ఈ దర్శనము అతని జీవితము యొక్క మలుపు అనుటలో సందేహము లేదు. అప్పటినుండి అతనిలో ప్రాబల్యము కొరకు పోరాడుచున్న అసమ్మత అంశములు క్రొత్త సామరస్యములో కూర్చబడెను, క్రొత్త సమతూకము ఏర్పడెను, క్రొత్త విలువల క్రమము స్థాపింపబడెను, ఆ ఘడియనుండి అతడు క్రొత్త మనుష్యుడాయెను.

అతని తండ్రి, పినతండ్రి, అన్న—తల్లి ఇదివరకే మరణించెనని జ్ఞాపకముంచుకొనుడి—బాలుడు క్రైస్తవుడు కాకుండా నివారించుటకు ప్రతి ప్రయత్నము చేసిరి. పితృమతములో నిలిచినయెడల దొరుకు ధనము సామాజిక స్థానము యొక్క వాగ్దానములు, క్రైస్తవుడైనయెడల కుటుంబముపై పడు సిగ్గు అవమానము యొక్క దుఃఖపు జ్ఞాపకములు, అతని ఉద్దేశమునుండి అతనిని కదల్చలేదు. ప్రేమయు హేతువును విఫలమైనప్పుడు హింస ప్రయత్నింపబడెను. తొమ్మిది నెలలు అవమానములు అవమానకరములు అతనిపై కుప్పగా వేయబడెను. తరువాత స్నేహితుడైన రాజు అతని గౌరవమునకును జాతి గర్వమునకును చేసిన విజ్ఞాపన అతని iచూడు ది స్పిరిట్, సం. బి. హెచ్. స్ట్రీటర్, వ్యాసము II. (మాక్‌మిలన్).

10

సంకల్పమును ఇంకను భంగపరచనప్పుడు, చివరకు అతడు తిరస్కరింపబడి నిత్యము వెళ్లిపోమని ఆజ్ఞ ఇయ్యబడెను. విషము కలిపిన ఆహారముతో అతడు ఇంటినుండి వెళ్లెను. కుటుంబమును అవమానపరచుట కొనసాగించుటకంటె అతడు చనిపోవుట మేలు.

«నేను ఇంటినుండి తరిమివేయబడిన రాత్రి జ్ఞాపకము—మొదటి రాత్రి. నా రక్షకుని తెలిసికొనినప్పుడు తండ్రితోను సహోదరునితోను ఇతర బంధువులతోను చెప్పితిని. మొదట వారు పెద్ద లెక్క చేయలేదు; తరువాత నేను క్రైస్తవుడనగుట గొప్ప అవమానమని తలంచి నన్ను ఇంటినుండి తరిమివేసిరి. మొదటి రాత్రి చలికాలములో ఒక చెట్టు క్రింద గడుపవలసి వచ్చెను. అట్టి అనుభవము నాకు లేదు. ఆశ్రయము లేని అట్టి స్థలములో నివసించుటకు నేను అలవాటు పడలేదు. తలంచ నారంభించితిని: ‘నిన్నను దానికి ముందును ఇంట్లో సుఖసంపద మధ్య జీవించెడివాడను; ఇప్పుడు ఇక్కడ వణకుచు, ఆకలితో దాహముతో, ఆశ్రయము లేక, వెచ్చని బట్టలు లేక ఆహారము లేక ఉన్నాను.’ రాత్రంతయు చెట్టు క్రింద గడుపవలసి వచ్చెను. అయితే నా హృదయములోని అద్భుత ఆనందము సమాధానము, నా రక్షకుని సన్నిధి జ్ఞాపకము. క్రొత్త నిబంధనను చేతిలో పట్టుకొంటిని. ఆ రాత్రిని పరలోకములో నా మొదటి రాత్రిగా జ్ఞాపకముంచుకొనుచున్నాను. సుఖసంపద ఇంట్లో జీవించిన కాలముతో ఆ కాలమును పోల్చిన అద్భుత ఆనందము జ్ఞాపకము. సుఖములు సౌకర్యముల మధ్య నా హృదయములో సమాధానము దొరకలేదు. రక్షకుని సన్నిధి ఆ శ్రమను సమాధానముగా మార్చెను. అప్పటినుండి రక్షకుని సన్నిధిని అనుభవించుచున్నాను.»

1905 సెప్టెంబరు 3న సిమ్లాలో ఇంగ్లాండు సంఘములో అతడు బాప్తిస్మము పొందెను.

క్రైస్తవునిగా హిందూ «పవిత్రుని» వస్త్రము ధరించి ఆ జీవనరీతి చేపట్టుటలో సుందర్ విశేషమైన సృజనాత్మక ఆలోచనను ఆచరణలో పెట్టుచుండెను. ఒక

11

సాధువు, సన్యాసి, లేక ఫకీరు—వీటి మధ్య భేదమును ఇక్కడ వివరింపనక్కరలేదు—భూమిపై తన «వృత్తి» గుర్తైన కాషాయ వస్త్రము తప్ప ఏమియు కలిగియుండడు. తాను స్వీకరించిన ఆ ప్రత్యేక మత జీవిత రూపమునకు పూర్తిగా అంకితుడగును; అది వ్యక్తినిబట్టి మారును, ప్రధానముగా తపస్సు ఆచరణలోనో, ఏకాంత ధ్యానము రహస్య పరవశములోనో, అరుదుగా ప్రచారములోనో ఉండవచ్చును. «పవిత్రుడు» గాఢ గౌరవముతో చూడబడును. ఉన్నత స్థానముగలవారు అతనికి నమస్కరించుదురు. మూఢనమ్మకము అతనికి రహస్య శక్తులు ఆపాదించును. అతనికి భోజనము లేక రాత్రి బస ఇచ్చుట మత పుణ్యక్రియ—ఈ వాస్తవము ఉన్నత ఆదర్శములు పవిత్ర జీవితము గలవారికి ఆ «వృత్తి» సాధ్యము చేయును, ఆదర్శములు జీవితములు ఉన్నతము పవిత్రము కాని అనేకులకు ఆకర్షణీయము చేయును. అయినను అనేకుల అపరాధములు ఉన్నను, కొద్దిమంది ప్రసిద్ధ తపస్సు దాని ప్రతిష్ఠను నిలుపెను; నిజమైన సన్యాసి స్వామి, మహాత్మ, మహారాజా అను దైవ రాజ బిరుదులతో స్తుతింపబడును.

క్రైస్తవ్యమునకు మారినవాడు సాధువు పాత్ర స్వీకరించుట ఒక గొప్ప లాభమును ఒక గొప్ప కష్టము ధరతో వాగ్దానము చేసెను. లాభము క్రొత్త మతమును ప్రత్యేకముగాను లక్షణీయముగాను హిందూ రూపములో ప్రదర్శించు అవకాశము. కష్టము సాధువు వ్యక్తికిని జీవితమునకును సాంప్రదాయముగా ఇయ్యబడు గౌరవము భక్తి, ఈ ప్రత్యేక సాధువు ప్రకటించునది క్రైస్తవ్యమని తెలిసినప్పుడు కోపముగాను హింసగాను మారుటకు ఆస్పదమగుట. తరువాతి ఏడు సంవత్సరములలో సుందర్ తాను చేసిన ఎన్నిక యొక్క కష్టములను లాభములను తీవ్రముగా అనుభవించెను—స్థలమునుండి స్థలమునకు తిరుగుచు, వస్త్రము, దుప్పటి, క్రొత్త నిబంధన ప్రతి తప్ప ఏమియు లేక, కృతజ్ఞులు కనికరముగల వినువారు ఇచ్చు ఆహారముతో, అది దొరకనప్పుడు వేర్లు ఆకులతో జీవించుచు, ఆతిథ్యము ఇయ్యబడినప్పుడు స్వీకరించుచు, లేనియెడల గుహలలోను చెట్ల క్రిందను నిద్రించుచు.

12

భారతదేశము యొక్కను పక్కనున్న రాజ్యముల యొక్కను జనాభా ప్రధానముగా గ్రామములలో నివసించునని జ్ఞాపకముంచుకొనవలెను. కాబట్టి క్రొత్తవాడు రావడమునకు ప్రేక్షకులను సమకూర్చుటకు ప్రకటన అవసరము లేని గ్రామములలోనే సాధువు ఇటీవల వరకు తన ముఖ్య ప్రచార కార్యము చేసెను. అతని మొదటి యాత్ర పంజాబు—అతని స్వంత ప్రాంతము—, కాశ్మీరు, బలూచిస్తాను, ఆఫ్ఘనిస్తానులను కప్పెను. హిమాలయములలో సముద్రమట్టమునకు సుమారు ఆరువేల అడుగులు పైన, సిమ్లాకు ఏబది అయిదు మైళ్ల దూరముననున్న కోట్‌గఢ్ అను గ్రామములో కొద్ది విశ్రాంతితో ముగించెను. ఆ గ్రామము అప్పటినుండి ఒక విధమైన కేంద్రముగానో, కనీసము అతని ప్రచార యాత్రల ఆరంభాంత్య బిందువుగానో ఉన్నది.

ఇక్కడ 1906 అంత్యమున సుందర్ శ్రీ ఎస్. ఇ. స్టోక్స్‌ను కలిసెను; అస్సీసి సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ స్వభావము ఆదర్శములచే ఆకర్షింపబడి సర్వ భౌతిక ఆస్తిని త్యజించి ఆదిమ ఫ్రాన్సిస్కనుల నమూనాపై భారతదేశములో మిషను కార్యము కొరకు సహోదర సంఘము స్థాపింప ప్రయత్నించు ధనిక అమెరికా సజ్జనుడు. «నా జీవితము మార్చుకొనిన కొన్ని వారముల తరువాత» అని స్టోక్స్ వ్రాయుచున్నాడు, «ఒక భారతీయ క్రైస్తవుడు నాతో చేరుటకు ప్రేరేపింపబడెను. అతడు సిక్కులనుండి మారినవాడు, సంవత్సరమునకు పైగా క్రైస్తవ సాధువుగా (పవిత్రునిగా) దేశములో తిరుగుచుండెను.... నా పని మైదానములకు నన్ను తీసికొనిపోయినప్పుడు అతడు కొండలపై మా ప్రయోజనములను కాపాడి అంత నమ్మకముగాను అట్టి ఫలితముతోను శ్రమించెను గనుక అందరును ఆశ్చర్యపడిరి. అతని పని నాదానికంటె మిక్కిలి శ్రేష్ఠము, అతడు ఇంకను బాలుడే అయినను తన యజమాని నిమిత్తము ఆకలి, చలి, రోగము,

13

చెరసైనను భరించెను.» గ్రామములలో ప్రచారము చేయుటతో పాటు ఇద్దరును సుబాతు కుష్ఠారోగ్యశాలలోను లాహోర్ సమీపమున ప్లేగు శిబిరములోను కలిసి పనిచేసిరి. స్టోక్స్‌తో నిజముగా మూడు నెలలు మాత్రమే కలిసి నివసించిరని, అయితే రెండు సంవత్సరములు సహకారములో పనిచేసిరని సుందర్ స్వయముగా చెప్పును. స్టోక్స్ నుండి సహజముగా సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ గూర్చి అనేకము వినెను.

సాధువు సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్‌ను అత్యంత భక్తితో ఎల్లప్పుడు పేర్కొనును; కాబట్టి తన జీవితాదిలోనే, తన «క్రైస్తవ సాధువు» ఆదర్శమునకు అంత సన్నిహితమైన లక్ష్యములు జీవనరీతి గల ఆత్మీయ ప్రతిభాశాలిని ఆరాధించుటకు అనుమతి పొందుట ప్రేరణయు నిలువైన ప్రభావమును కాకుండా ఉండజాలదు. అదే సమయములో సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్‌ను ఉద్దేశపూర్వకముగా అనుకరించుటను మనము కాదనవలెను. «నీవు నీవే ఉండుము, ఇతరులను నకలు చేయకుము» అనునది సాధువునకు, తన జీవితములోను ఇతరులకు సలహాలోను, మూల సూత్రము. నిజముగా స్టోక్స్ స్వభావము కార్యము గూర్చి గొప్ప ఆదరముతో మాట్లాడుచు, ఫ్రాన్సిస్కను నమూనాను అతి దాస్యముగా అనుకరించుటలో తన స్నేహితుడు పొరపాటు చేసెననియు, క్రొత్త సహోదర సంఘములో తాను పూర్ణ సభ్యుడు కావలెనని తిరస్కరించెననియు మాతో చెప్పెను.

ఒక అతి ముఖ్య విషయములో అతడు ఇప్పటివరకు సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్‌ను అనుకరించుటకు నిరాకరించెను. «సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ క్రొత్త సన్యాస శాఖ ఆరంభించుట దేవుని చిత్తమని భావించెను: అయితే అది నాకు దేవుని చిత్తమని నేను భావింపను.» జ్ఞానముగానో అజ్ఞానముగానో, క్రైస్తవ సాధువుల శాఖ ఏర్పరచుమని అతనిని కోరినవారికి అతడు ఇప్పటివరకు స్వల్ప ప్రోత్సాహమే ఇచ్చెను. అట్టి శాఖలు సాధారణముగా

14

స్థాపకుని జీవితానంతరము చెడిపోవుననియు, మత సంస్థలు మానవ సహాయమును అతిగా లెక్కించుననియు అతడు తలంచును. «పర్వతములపై వరదలు తమ మార్గములను తామే కోసుకొని పారును. అయితే మైదానములలో నీరు పారునట్లు మనుష్యులు కష్టపడి కాలువలు త్రవ్వవలెను. అట్లే దేవునితో ఉన్నతములో నివసించువారిలో పరిశుద్ధాత్మ తనంతట తానే మార్గము చేసికొనును, ప్రార్థనకును దేవుని సహవాసమునకును స్వల్ప కాలము వెచ్చించువారు కష్టపడి సంస్థలు ఏర్పరచవలెను.»

సాధువు యొక్క ఈ నిర్ణయము, సంస్థాపనపై అతని పూర్ణ ఆసక్తి లేమి—బహుశా దానికి సామర్థ్యము లేమియు—అతనికి అనేక ఇతర సంపర్క బిందువులున్న ఆ ఇద్దరు అత్యున్నత మిషనరీ రహస్యానుభవులైన సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ పరిశుద్ధ పౌలు నుండి వెంటనే అతనిని వేరుపరచును. తాను «ఆత్మీయ దేవపిల్లలు» అని పిలుచు వ్యక్తుల గూర్చి సాధువు గాఢ శ్రద్ధ కలిగియుండెను, అయితే «సమస్త సంఘముల భారము» లేక సాధారణ అధ్యాయము యొక్క బెదరింపు తిరుగుబాటు అతనికి అనుభవము కాలేదు. అనేక విధములుగా సిలువ మోసెను, అయితే ప్రియ సమూహము న్యాయశాస్త్రమునకు తిరిగి పోకుండాను, భేదములో కూలిపోకుండాను, నియమము యొక్క ఆదిమ సరళతనుండి తొలగిపోకుండాను ఆందోళనపడి పోరాడవలసి రాలేదు. బహుశా ఈ కారణము చేతనే, కొన్ని దిశలలో అతని దృష్టి పౌలు ఫ్రాన్సిస్ దృష్టి అంత లోతుగా చొచ్చుకొనలేదు.

1908లో సాధువు టిబెట్టులోనికి మొదటి యాత్ర చేసెను. అప్పటినుండి ఆ దేశమును తన ముఖ్య కార్యక్షేత్రముగా చేసికొనెను. టిబెట్టువైపు అతడు ఆకర్షింపబడెను, పాక్షికముగా ఇంతవరకు క్రైస్తవ ప్రచారము స్వల్పముగానో లేకుండానో జరిగినందున—సరిహద్దున కొద్దిమంది మిషనరీలు, ప్రధానముగా మొరేవియనులు, మాత్రమే ఉన్నందున—, పాక్షికముగా టిబెట్టు మారుమనస్సు భారత సంఘము మిషను ప్రయత్నముపై ప్రత్యేకముగా ఉన్న కర్తవ్యమని అతడు భావించుటచేతను. టిబెట్టు మతము బౌద్ధము యొక్క చెడిపోయిన రూపము; యాజకులు, లామాలు అని పిలువబడువారు, తమ యాజక పదవివలన పౌర అధికార స్థానములన్నియు కూడా ధరించుట వారిని మత నూతనతకు తీవ్ర విరోధులుగా చేయును. అయితే ఈ ప్రత్యేక క్షేత్రము సాధువును ఆకర్షించుట ఆ కార్యము కలిగించు అసాధారణ కష్టములచే నిశ్చయముగా బలపడెను. చలి మంచు మధ్య శ్రమ, హింస నిశ్చయత, హింసాసాక్షిత్వ సాధ్యత, క్రీస్తు శ్రమలలో సహవాసము కొరకు అతనిలోని ఆ ఆవేశమును పిలుచును; అది అతని జీవితములో ప్రధాన గుణము, అనేకులు—తప్పుగా, తరువాత మనము చూచునట్లు—అతనిని తపస్వి అని పిలుచుటకు దారితీసినది. 1908నుండి అతని పథకము సంవత్సరములో సగము లేక కొంచెము ఎక్కువ టిబెట్టులో గడుపుటయు శీతకాలములో భారతదేశములో పనిచేయుటయు. ఒకసారి శీతకాలములో టిబెట్టులో ప్రచారము ప్రయత్నించెను, అయితే పన్నెండు అడుగుల మంచు దిబ్బ అతనిని పదునేడు దినములు ఒక ఇంట్లో ఉంచి, ఆ కాలములో సంచార ప్రచారకుని జీవితము అక్కడ అసాధ్యమని నమ్మించెను.

15

1909 1910 సంవత్సరములు లాహోర్ సెయింట్ జాన్స్ దివ్యత్వ కాలేజీలో గడిపెను. అక్కడను అతడు సాధువు జీవితము గడిపెనని సహపాఠి జ్ఞాపకము చేయును. అతడు ఎన్నడు ఫిర్యాదు చేయలేదు, అరుదుగా విమర్శించెను, అయినను సాధారణ విద్యార్థి ఆసక్తులు దృష్టితో అతడు నిశ్చయముగా అసమ్మతుడు. సాధారణముగా క్రైస్తవులు తమ వృత్తి ఆదర్శములకు ఎంత తక్కువగా ఉన్నారో చూచి నిజముగా దుఃఖించెను—ఈ తీర్పు సాధువు స్వంత ఉన్నత ఆచరణ వెలుగులో గ్రహింపవలెను, లాహోర్ క్రైస్తవులపై ప్రత్యేక నిందగా తీసికొనరాదు. అధ్యయన పాఠ్యక్రమము కూడా, సాధారణ విద్యార్థికి ఎంత సరిపోయినను,

16

అతని స్వభావము అనుభవము గలవానికి ఆకర్షణీయము కాలేదు; అత్యున్నత మత జ్ఞానము బుద్ధి అధ్యయనమువలన కాక క్రీస్తుతో నేరుగా సంపర్కమువలన పొందబడునను నమ్మకము పరిపక్వమగుట ఈ కాలమునకు ఆపాదింపవలెనని తోచును; అది మతము తల విషయము కాదు హృదయ విషయమను అతని ప్రియ సిద్ధాంతములో వ్యక్తమగును.

క్రీస్తు అనుకరణము అను గ్రంథమును అతడు మొదట లాహోర్‌లోనే కలిసినట్లు కనబడును; అప్పటినుండి తరచుగా చదివిన ఈ గ్రంథము అతని «సిలువ తత్త్వము»పై స్పష్ట ముద్రలు వేసెను. బైబిలును ప్రకృతి గ్రంథమును మాత్రమే ఇప్పటికిని క్రమముగా చదువునని అతడు చెప్పును. నిజముగా అవియే అతని దగ్గర ఎల్లప్పుడు ఉండు గ్రంథములు. అయితే స్నేహితుల దగ్గర బస చేయునప్పుడు అప్పుడప్పుడు ఇతర గ్రంథములు చేతిలో తీసికొనును, ముఖ్యముగా రహస్యానుభవులలో ఒకనిచేత లేక ఒకని గూర్చి ఏదైనను దొరికినయెడల. సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ జీవితము ఒకటి చదివెను—ఎవరిచేతో ఎప్పుడో జ్ఞాపకము లేదు, అట్టి వివరములపై అతనికి ఆసక్తి లేదు. ఏదో కాలములో అల్-గజ్జాలి ఇతర సూఫీ రహస్యానుభవులలోనికి తొంగిచూచెను. ఈ విధముగానే బోమె, సెయింట్ థెరేసా, సిలువ సెయింట్ యోహాను, స్వల్పముగా స్వీడెన్‌బర్గ్ మేడమ్ గైయాన్ కూడా చదివెను. ఈ చివరి అయిదుగురిని సాధారణముగా ఇటీవలి సంవత్సరములలోనే పరిచయము చేసికొనెనని మనము ఊహించుచున్నాము, అయితే తేదీల గూర్చి అతనినుండి నిర్దిష్టము ఏమియు తెలిసికొనలేకపోతిమి.

కాలేజీలో ఉన్నప్పుడు భారతీయ తంతి వాయిద్యమైన సితార్ వాయించుట నేర్చుకొన నారంభించెను, అయితే త్వరలో విడిచిపెట్టెను, ఎందుకనగా అది అధిక కాలము తీసికొనెను, సాధువుగా దానిని వెంట తీసికొనిపోవుట కష్టము. కాబట్టి దేవుని మహిమకు దానిని ఉత్తమముగా వాడుమని స్నేహితునికి ఇచ్చెను. వేరు మనోస్థితులలో సంగీతము అతనిని వేరుగా ప్రభావితము చేసెను; ముందున్న పనుల పరిమాణముచే మనస్సు భారముగా ఉన్నప్పుడు అది నిరుత్సాహపరచునట్లు ఉండెను. అత్యున్నత ఘడియలలో అప్పుడప్పుడు కృతజ్ఞత గీతములు పాడును, అయితే సాధారణ దృష్టిని హాస్యముగా ఇట్లు చెప్పును: «నేను పాడకుండుట మేలు: శబ్దము మాత్రమే చేయుదునేమో భయము.»

17

దీని తరువాత త్వరలో అతడు ఒక ముఖ్య నిర్ణయమునకు వచ్చెను. డీకను పట్టమునకు సిఫారసు చేయబడి ప్రచారము చేయు అనుమతి ఇదివరకే ఇయ్యబడెను. అయితే ఇంగ్లాండు సంఘములో పవిత్ర పట్టము స్వీకరించుట ఇతర శాఖల క్రైస్తవుల విషయములో అతని క్రియా స్వేచ్ఛను అడ్డగించుననియు క్రైస్తవ కార్యక్షేత్రముపై నియంత్రణలు పరిమితులు మోపుననియు గ్రహించినప్పుడు, డీకనత్వమునకు వెళ్లకుండా నిర్ణయించి అదే సమయములో ఆనాటి లాహోర్ బిషప్ అయిన బిషప్ లెఫ్రాయ్‌కు అనుమతిని తిరిగి ఇచ్చెను. ప్రత్యేక స్వభావము విశాల క్షేత్రము గల కార్యమునకు సాధువు పిలుపును గుర్తించిన బిషప్ ఈ అడుగు జ్ఞానమును పూర్తిగా అంగీకరించి, తన దినముల అంతము వరకు అతనియందును అతని కార్యమునందును గాఢ పితృవాత్సల్య శ్రద్ధ చూపెను.

సాధువు ఆక్స్‌ఫర్డులో ఉన్నప్పుడు అనుమతి విడిచిన ఖచ్చిత కారణము అడిగితిమి. «నాకు చెప్పబడెను» అని అతడు జవాబిచ్చెను, «ఇంగ్లాండు సంఘములో పట్టము పొందినయెడల ఇతర సంఘములలో ప్రకటింపజాలను, అయితే ఇతర క్రైస్తవుల పాఠశాలలలోను కాలేజీలలోను మాట్లాడగలను.» ఈ మాట క్రైస్తవ ఐక్యత విషయముపై సంభాషణకు దారితీసెను. లక్షణీయమైన సూక్తులను మనము గమనించితిమి: «ఈ స్వల్ప జీవితములో క్రైస్తవులు కలిసి సంతోషముగా జీవింపలేనియెడల నిత్యత్వములో ఎట్లు కలిసి జీవించెదరు?» «దేవుని పిల్లలు మిక్కిలి ప్రియులు అయినను మిక్కిలి వింతగా ఉందురు. వారు మిక్కిలి మంచివారు అయినను మిక్కిలి సంకుచితులు.» «కాంటర్బరి ఆర్చ్‌బిషప్‌తో నేను చెప్పితిని, భారతదేశములో ఉన్నత కులము నీచ కులము ఉన్నట్లు,

18

ఇంగ్లాండు సంఘములో ఉన్నత సంఘశాఖ నీచ సంఘశాఖ ఉన్నవి: క్రీస్తు స్వయముగా అట్టి భేదములు చేసియుండెను కాదు.» లాంబెత్‌లో ఆర్చ్‌బిషప్‌తో సంభాషణను ఇంకను చెప్పుచు, «నేను నిష్కపటముగా అతనితో చెప్పితిని» అని అతడు చెప్పెను, «ఆంగ్లికన్ సంఘములలో మాట్లాడుచున్నాననియు, వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ చాపెల్‌లో మాట్లాడుటకు డా. జె. హెచ్. జౌవెట్ ఆహ్వానము అంగీకరించితిననియు, మెట్రోపాలిటన్ టాబర్నాకిల్‌లో మాట్లాడుటకు మరొక ఆహ్వానము అంగీకరించితిననియు. ‘అది నీకు సరే’ అని ఆర్చ్‌బిషప్ చిరునవ్వుతో చెప్పెను.» అయితే తనకు పూర్ణ క్రియా స్వేచ్ఛను నిశ్శబ్దముగా పట్టుబట్టినను, సాధువు సంఘ అధికారమునకు అట్టి విరోధి కాదు. ఆర్చ్‌బిషప్‌ను విడిచిపెట్టుటకు ముందు, తోడుగా వచ్చిన ఉన్నత సంఘశాఖ స్నేహితుని సూచనకు లోబడి, ఆశీర్వాదము పొందుటకు భక్తితో అతని ఎదుట మోకరిల్లెను. ఆర్చ్‌బిషప్ మరల కలుసుకొనగోరెను, అది ఏర్పడనందున, లండన్ బిషప్ అధ్యక్షతన సాధువు మాట్లాడిన లండన్ మంత్రుల సభ వేదికపై హాజరయ్యెను.

ఏ మత సంస్థకును అనుబంధము లేని క్రైస్తవ సాధువు జీవితము యొక్క «వాతావరణమును», అప్పటినుండి అతడు చివరకు స్వీకరించినదానిని, సూచించుటకు మూడు ఉపాఖ్యానములు చాలును. మొదటిది పారిసు ఒక గృహసత్రములో అతని స్వంత నోటినుండి వింటిమి.

ఒకనాడు ఒక గ్రామమువైపు ప్రయాణించుచు, ముందు ఇద్దరు మనుష్యులను చూచెను, వారిలో ఒకడు హఠాత్తుగా కనబడకుండా పోయెను. కొంచెము ముందుకు వెళ్లి మిగిలినవానిని కలిసెను; అతడు చాపతో కప్పబడిన నేలపైని రూపమును చూపి, మార్గములో చనిపోయిన తన స్నేహితుడు ఇతడని సాధువుతో చెప్పెను, «నేను ఇక్కడ పరదేశిని; అతని సమాధికి డబ్బుతో సహాయపడుమని వేడుకొనుచున్నాను.» సుందర్ దగ్గర తాను దాటవలసిన వంతెన సుంకము కొరకు ఇయ్యబడిన రెండు పైసలు మాత్రమే ఉండెను, అతని

19

దుప్పటియు, అయితే వీటిని ఆ మనుష్యునికి ఇచ్చి ముందుకు వెళ్లెను. దూరము వెళ్లకముందే ఆ మనుష్యుడు వెంబడించి పాదముల దగ్గర పడి ఏడ్చుచు చెప్పెను, «నా తోడువాడు నిజముగా చనిపోయెను.» సాధువు అర్థము చేసికొనలేదు, ఒకడు చనిపోయినట్లు నటించి యాత్రికులను దోచుకొనుట వారి వంతుల పద్ధతి అని అతడు వివరించువరకు. సంవత్సరములు ఇట్లు చేసిరి; అయితే ఆ దినము స్నేహితుని పిలువ వెళ్లినప్పుడు జవాబు లేక చాప ఎత్తగా నిజముగా చనిపోయియుండుట చూచి భయముతో వణికెను. «ఈ దినము చనిపోయినవాని పాత్ర నాది కాకపోవుటకు మిక్కిలి సంతోషము» అని అమాయకముగా చెప్పెను. తాము దోచుకొనినదంతయు దోచుకొన్న గొప్ప పవిత్రుడు ఇతడనియు దేవతల కోపము అర్హులమనియు నమ్మి ఆ దీనుడు సాధువు క్షమాపణ వేడుకొనెను. అప్పుడు సుందర్ క్రీస్తును గూర్చియు ఆయననుండి క్షమాపణ ఎట్లు పొందవచ్చునో చెప్పెను. «నన్ను నీ శిష్యునిగా చేయుము» అని ఆ మనుష్యుడు చెప్పెను. «నేను స్వయముగా శిష్యుడను మాత్రమే ఉన్నప్పుడు నిన్ను ఎట్లు నా శిష్యునిగా చేయగలను?» అని సాధువు జవాబిచ్చెను. అయినను కొంతకాలము తన సంచారములలో తోడుగా ఉండుటకు అనుమతించెను. తరువాత గఢ్వాల్ సమీపమున మిషను కేంద్రమునకు పంపెను, అక్కడ సమయమున అతడు బాప్తిస్మము పొందెను.

రెండవ కథను శ్రీమతి పార్కర్ రేఖాచిత్రమునుండి ఉద్ధరించుచున్నాము.

«థోరియా జిల్లాలోని ఒక గ్రామములో జనులు అతనియెడల అంత చెడుగా ప్రవర్తించిరి గనుక వారి మధ్య పనిచేయు కాలమంతయు రాత్రులు అడవిలో గడిపెను. విశేషముగా చీకటి రాత్రి, నిరుత్సాహపరచు కఠిన దినము తరువాత, సాధువు ఒక గుహ కనుగొని దుప్పటి పరచి రాత్రి గడిపెను. పగలు వచ్చినప్పుడు అతని దగ్గరనే ఇంకను నిద్రించుచున్న పెద్ద చిరుతపులి కనబడెను. ఆ దృశ్యము భయముచేత అతనిని దాదాపు పక్షవాతపు పాలు చేసెను, అయితే గుహ

వెలుపలికి వచ్చిన తరువాత నిద్రించుచుండగా తనను కాపాడిన దేవుని గొప్ప ప్రొవిడెన్స్‌ను మాత్రమే ధ్యానింపగలిగెను. ‘ఈ దినము వరకు’ అని అతడు చెప్పును, ‘ఏ అడవి మృగమును నాకు హాని చేయలేదు.’»

తరువాతి కథకు మా ప్రమాణము ఉత్తర భారత క్రైస్తవ వారపత్రిక నూర్ అఫ్షాన్‌కు సంతకము చేసిన పత్రిక, శ్రీ జహీర్ ఉద్ధరించినది.2 రచయిత, అటవీ శాఖలోని సివిల్ సర్వీసు భారతీయ సజ్జనుడు, ఒకనాడు కొండదిగుచు పైకి వెళ్లు సాధువును కలిసెనని చెప్పును. ఆసక్తి ఏమి జరుగునో చూడ ప్రేరేపించెను గనుక మొదట తలంచినట్లు సంభాషణకు చేరక కాచుకొనెను. అతడు చూచినది ఇది. సాధువు గ్రామమునకు చేరి ఒక దుంగపై కూర్చుండి ముఖముపై చెమట తుడిచి క్రైస్తవ గీతము పాడ నారంభించెను. త్వరలో జనసమూహము చేరెను, అయితే క్రీస్తు ప్రేమ విషయమని తెలిసినప్పుడు అనేకులు కోపగించిరి—పత్రిక రచయితయు, ఆర్య సమాజము యొక్క ఉత్సాహ సభ్యుడు. ఒకడు లేచి సాధువును కూర్చున్న చోటునుండి పడవేసిన దెబ్బ కొట్టి చెక్కిలి చేతిని గాయపరచెను. ఒక్క మాట లేకుండా సుందర్ లేచి తలపాగాతో చేయి కట్టుకొని, రక్తము ఇంకను ముఖముపై కారుచుండగా దేవుని స్తుతించి తన హింసకు పార్కర్, పు. 46. 2 జహీర్, ఎ లవర్ ఆఫ్ ది క్రాస్, పు. 14. 3 ఆర్య సమాజము భారతదేశములోని వివిధ ఆధునిక సంస్కరణ చలనములలో బహుశా అత్యంత ప్రభావశాలి. ఇది హిందూమతము యొక్క ఒక విధమైన ప్రొటెస్టంటు సంస్కరణ, దాని నినాదము «వేదములకు తిరిగి పోవుడి»—భారతదేశపు ఆదిమ శాస్త్రములు—విగ్రహారాధన నిర్మూలనతోను విద్యపై గొప్ప నొక్కుతోను కూడినది. జాతీయ మతము యొక్క అత్యంత ప్రాచీన అంశములలో క్రైస్తవ్యము పెరుగు ఆకర్షణకు సమర్థ ప్రతిభారమగు అంత ఉన్నత ఆదర్శములు కనుగొనుట దాని ప్రేరణలో అధిక భాగము.

21

కులకు ఆశీర్వాదము కోర నారంభించెను. సుందర్‌ను పడవేసిన కృపా రామ్ అను మనుష్యుడు తరువాత «ఆ గాయపడిన చేతిచేత» బాప్తిస్మము పొందవలెనని ఆశతో అతనిని చిరకాలము ఆతురముగా వెదకెను, అయితే కనుగొనలేక స్థానిక మిషనరీ చేత బాప్తిస్మము పొందెను, అతని పేరు ఇయ్యబడినది, అయినను ఏదో ఒక దినము సాధువును చూడగోరుచున్నాడు. ఈ సంఘటన తన స్వంత క్రైస్తవ్య దృష్టిని పూర్తిగా మార్చెనని సాక్షి విస్తారముగా వివరించి, బాప్తిస్మముచే క్రీస్తునందలి విశ్వాసమును బహిరంగముగా ఒప్పుకొనగలుగునట్లు తన కొరకు ప్రార్థించుమని పత్రిక పాఠకులందరిని కోరుచు ముగించును.పరిపక్వత సాధన

1912-1918

స్నేహితుల నివారణలు ఉన్నను, ఇరువది మూడవ సంవత్సరములో సాధువు తన యజమానిని అనుకరించి నలువది దినముల ఉపవాసము చేయుటకు నిర్బంధింపబడెను. హరిద్వారుకును డెహ్రాడూనుకును మధ్యనున్న అడవి ప్రదేశములో నీడగల స్థలము ఎన్నుకొని, ఉపవాసము ఆరంభించిన ఖచ్చిత దినము క్రొత్త నిబంధనలో గుర్తించి, కాలము లెక్కించుటకు నలువది రాళ్ల కుప్పను దగ్గర ఉంచెను, ప్రతి దినము ఒకటి పక్కకు వేయవలెను. ఉపవాసపు ఆది దశలలో ఆహారము లేకపోవుటచే కడుపులో తీవ్ర దాహము ఉండెను, అయితే అది త్వరలో పోయెను. ఉపవాసములో క్రీస్తును చూచెను, మారుమనస్సు వలె శరీర కన్నులతో కాదు అని అతడు చెప్పును, ఏలయనగా అవి ఇప్పుడు మసకబారి ఏమియు చూడలేవు, అయితే ఆత్మీయ దర్శనములో, గుచ్చబడిన చేతులు, రక్తము కారు పాదములు, ప్రకాశించు ముఖముతో. మొత్తము కాలమంతయు క్రైస్తవుడైనప్పటినుండి కొంతవరకు అతనిది అయిన సమాధానము సంతోషము యొక్క అనుభూతి విశేషముగా సంపన్నపడుట అనుభవించెను. నిజముగా ఆ అనుభూతి అంత గొప్పది గనుక ఉపవాసము విడువవలెనను శోధన ఏమాత్రము లేదు. శరీర శక్తులు బలహీనపడుచుండగా సింహమునో ఇతర అడవి మృగమునో చూచెను లేక చూచినట్లు తోచెను, దాని గర్జన వినెను; గర్జన దూరమునుండి వచ్చినట్లు, మృగము దగ్గర ఉన్నట్లు—వినికిడి దృష్టికంటె త్వరగా ప్రభావితమగునట్లు. రాళ్లు పక్కకు వేయుటకు కూడా బలహీనుడై కాలము లెక్క తప్పెను, ఎన్ని దినములు పూర్తి చేసెనో పూర్తి నిశ్చయము లేదు. ఇద్దరు కట్టెలు కొట్టువారు ఈ స్థితిలో అతనిని కనుగొని దుప్పటిలో రిషికేశునకు అక్కడనుండి డెహ్రాడూనుకు మోసికొనిపోయిరి. జరుగుచున్నది పూర్తి స్పృహలో ఉండెనని జ్ఞాపకము, అయితే మాట్లాడు శక్తి లేదు.

22

ఉపవాసము తన ఆత్మీయ జీవితముపై శాశ్వత ఫలితము విడిచెనని సాధువు చెప్పును. అతడు పెట్టుకొనిన కొన్ని సందేహములు చివరకు నివృత్తి అయ్యెను. ఇంతకుముందు తన సమాధానము ఆనందము «తన స్వంత జీవితపు దాగిన శక్తి» కావచ్చునని, తనలోనుండి ఉబికి దైవసన్నిధివలన కాదని అప్పుడప్పుడు ఆశ్చర్యపడెను. అయితే ఉపవాసములో శరీర శక్తులు శూన్యము లేక దాదాపు శూన్యము అయినప్పుడు సమాధానము గణనీయముగా పెరిగి మరింత బలమాయెను. ఈ సమాధానము పరలోకజనిత సమాధానము, మానవ శక్తుల సహజ వ్యాపార ఫలితము కాదని ఇది అతనిని నమ్మించెను. ఉపవాసము యొక్క మరొక ఫలితము ఆత్మ మెదడునుండి వేరను నమ్మకము. శరీరము క్షయించిన తరువాత తన ఆత్మ ఏమగునో అతడు ఆశ్చర్యపడుచుండెను. అయితే ఉపవాసములో శరీరము బలహీనపడుచుండగా ఆత్మీయ శక్తులు మరింత చురుకుగా మేలుకొనినట్లు కనబడెను గనుక ఆత్మ మెదడునుండి పూర్తిగా వేరని నిర్ణయించెను. «మెదడు కేవలము

23

ఆత్మ పనిచేయు కార్యాలయము. మెదడు ఆర్గను వలె, ఆత్మ దానిపై వాయించు వాద్యకారుని వలె. రెండు మూడు స్వరములు తప్పిపోయి సంగీతము పుట్టకపోవచ్చును. అయితే అందువలన వాద్యకారుడు లేడని అర్థము కాదు.»

ఉపవాసము తన స్వభావముపై కూడా శాశ్వత ప్రభావము విడిచెనని మాతో చెప్పెను. «నలువది దినముల ఉపవాసము ప్రయత్నించుటకు ముందు నేను తరచుగా శోధనలకు లోనయ్యెడివాడను—మీరు మీ పుస్తకము వ్రాయునప్పుడు నా బలహీనతలను కూడా వ్రాయవలెను—ముఖ్యముగా అలసినప్పుడు జనులు మాట్లాడుటకు ప్రశ్నలడుగుటకు వచ్చినప్పుడు చిరాకు పడెడివాడను. ఈ కష్టము ఇప్పటికిని ఉన్నది, అయితే ఉపవాసమునకు ముందంత కాదు. నిజముగా స్నేహితులు అది కనబడదని చెప్పిరి—అయితే వారు సరియైనను అది నా జీవితములో ఉండగోరని బలహీనత. అది నాకు అనేక కష్టము సందేహము కలిగించెను, అయితే పరిశుద్ధ పౌలు పేర్కొనిన శరీరములోని ముల్లు వలె నన్ను తగ్గించుటకు ఇయ్యబడి ఉండవచ్చును, అదే విషయము కావచ్చునని అప్పుడప్పుడు తలంచుచున్నాను. లేక ఇంకను శరీరములో జీవించుట ఫలితము కావచ్చును, అయితే అట్లు కాకుండుట ఇష్టము. ఉపవాసమునకు ముందు ఇతర శోధనలు కూడా ఉండెను. ఆకలి దాహము భరించునప్పుడు సణుగుచు ప్రభువు ఎందుకు సమకూర్చలేదని అడుగెడివాడను. నాతో డబ్బు తీసికొనిపోవద్దని ఆయన చెప్పెను. డబ్బు తీసికొనియుంటే అవసరమైనది కొనగలిగియుందును. అయితే ఉపవాసము తరువాత శారీరక కష్టములు వచ్చినప్పుడు చెప్పుదును, ‘ఇది నా తండ్రి చిత్తము, బహుశా నేను ఏదో అర్హమైనది చేసియుందును.’ మరల ఉపవాసమునకు ముందు సాధువు జీవితపు కష్టములు విడిచి తండ్రి ఇంటి సుఖమునకు తిరిగి పెండ్లి చేసికొని సౌకర్యముగా జీవించవలెనని అప్పుడప్పుడు శోధింపబడెడివాడను. అక్కడను మంచి క్రైస్తవుడై దేవుని సహవాస జీవితము గడుపలేనా? అయితే అప్పుడు నేను

24

చూచితిని, ఇతరులు సౌకర్యముగా జీవించి ధనము ఇల్లు కలిగియుండుట పాపము కాకపోయినను, నాకు దేవుని పిలుపు వేరు; ఆయన నాకిచ్చిన పరవశ వరము ఏ ఇంటికంటెను శ్రేష్ఠము. ఇక్కడ ఇతరములన్నిటిని మించు అద్భుత ఆనందములు దొరుకును. నా నిజమైన వివాహము క్రీస్తుతో. ఇతరులకు వివాహము మంచిది కాదని చెప్పను. క్రీస్తుతో ఇదివరకే బంధింపబడినయెడల మరొకని ఎట్లు పెండ్లి చేసికొనగలను?»

అప్పటినుండి స్వల్ప కాలములు ఉపవాసము చేసెనా అని అడిగితిమి. «హిమాలయములలో నిర్బంధింపబడితిని» అని అతడు జవాబిచ్చెను.

«ఈ విధమైన ఉపవాసము నీ ఆత్మీయ జీవితమునకు మేలని కనుగొంటివా?»

«ఆకలి దాహము ఇతరములతో పాటు సమస్తమును నా ఆత్మీయ జీవితమునకు ఉపయోగపడునని కనుగొంటిని.»

ఉపవాసము తనపై శ్రమ మోపుటకు చేపట్టలేదని సాధువు మాకు స్పష్టము చేసెను—అది హిందూ ఆలోచన అని అతడు ప్రకటించెను. దానిని మరల చేయను; ప్రతి క్రైస్తవునికి అది ఆశించదగినదని తలంచడు. అయితే దాని గూర్చి అతడు చేసిన వివిధ సూచనలనుండి అది అతని ఆత్మీయ వికాసములో సంక్షోభమని మనము నిర్ణయించితిమి. రహస్యానుభవ వేదాంతపు సాంకేతిక భాషలో దీనిని «ప్రకాశ» దశనుండి «ఐక్య» దశకు దాటుటగా వర్ణింపగోరియుందుము; అయితే మధ్యనున్న «ఆత్మ యొక్క చీకటి రాత్రి» అను దశకు సమానమైనదాని అతి స్వల్ప సూచనలు—తరువాతి అధ్యాయములో తిరిగి చూచు విషయము—ఈ పోలికను మోసపూరితము చేయును. మరల, బంధక పత్రికలను పరిశుద్ధ పౌలు లక్షణీకరణనుండి మినహాయించుట ధర్మమైనయెడల, ఈ దాటుట పౌలీయ అనుభవ రూపమునుండి యోహానీయ రూపమునకు అని చెప్పవచ్చును. అయితే ఇదియు కొన్ని విషయములలో అంతే మోసపూరితము. సాధువు వ్యక్తిత్వము పరిపక్వతవైపు వ్యక్తిగత మార్గములలో నడచుటకు తగినంత వ్యక్తిగతము.

25

ఉపవాసము తరువాతి కాలము, ముఖ్యముగా టిబెట్టులో, అతడు హింస యొక్క అంత్యస్థాయి భరించిన కాలముగాను, అతడు స్వయముగా బహుశా దేవదూతల జోక్యమువలనని భావించు విశేష విడుదలలు అనుభవించిన కాలముగాను గుర్తింపదగినది. కొంత కష్టముతో, ఆక్స్‌ఫర్డు ప్యూసీ హౌస్‌లోని చిన్న సమావేశములో, ఈ సంఘటనలలో అత్యంత విశేషమైన దాని స్వంత వృత్తాంతము ఇచ్చుటకు సాధువు ప్రేరేపింపబడెను. శ్రీమతి పార్కర్ ఇచ్చినట్లు కథను ఉద్ధరించుచున్నాము, రెండు వృత్తాంతముల మధ్య మనము గమనించిన కేవలము పదసంబంధము కాని భేదములను అడి గమనికలో సూచించుచు.

«రాసర్ అను పట్టణములో దేశములోనికి ప్రవేశించి క్రీస్తు సువార్త ప్రకటించిన నేరముపై అతడు పట్టుబడి ప్రధాన లామా ఎదుట నిలువబెట్టబడెను. అపరాధిగా తీర్పు పొంది దుష్టమనస్కుల సమూహము మధ్య మరణశిక్ష స్థలమునకు తీసికొనిపోబడెను. ప్రాణదండనకు రెండు ప్రియ రూపములు: తడి యాక్ చర్మములో కుట్టి మరణము వేదనను ముగించువరకు ఎండలో ఉంచుట, లేక ఎండిన బావి లోతులలో పడవేసి నేరస్థుని తలపై మూత గట్టిగా కట్టుట. సాధువునకు రెండవది ఎన్నుకొనబడెను.

«ఆ స్థలమునకు చేరి అతని వస్త్రములు తీసివేయబడెను

26

ఈ భయంకర మృతదేహాలయపు చీకటి లోతులలో అంత హింసతో పడవేయబడెను గనుక కుడి చేయి గాయపడెను. అతనికి ముందు అనేకులు ఈ అదే బావిలోనికి దిగి మరల రాలేదు, అతడు మానవ ఎముకలు కుళ్లు మాంసము కుప్పపై పడెను. ఏ మరణమైనను దీనికంటె మేలని తోచెను. చేతులు ఎక్కడ ఉంచినను కుళ్లు మాంసము తగిలెను, వాసన అతనిని దాదాపు విషప్రాయము చేసెను. తన రక్షకుని మాటలలో కేకవేసెను, ‘నన్ను ఎందుకు విడిచిపెట్టితివి?’

«పగలు రాత్రిలోనికి మారెను, ఈ భయంకర స్థలపు చీకటిలో మార్పు లేక నిద్రవలన ఉపశమనము లేకుండా. ఆహారము లేక నీళ్లు కూడా లేక గంటలు దినములుగా మారెను, ఇంకను నిలువజాలనని సుందర్ భావించెను. మూడవ రాత్రి, దేవునికి ప్రార్థనలో కేకలు వేయుచుండగానే, పైనుండి రాపిడి శబ్దము వినెను. ఎవడో అతని దుఃఖపు చెరసాల తాళముగల మూత తెరుచుచుండెను. తాళము తిరుగుటయు ఇనుప మూత లాగబడు శబ్దమును వినెను. అప్పుడు బావి పైనుండి స్వరము అతనిని చేరి, రక్షణకు దింపబడుచున్న తాడును పట్టుకొమ్మని చెప్పెను. తాడు చేరినప్పుడు మిగిలిన శక్తియంతటితో పట్టుకొనెను, బలముగాను మృదువుగాను ఆ చెడు స్థలమునుండి పైని తాజా గాలిలోనికి లాగబడెను.

«బావి పైకి చేరినప్పుడు మూత మరల లాగి తాళము వేయబడెను. చుట్టూ చూచినప్పుడు రక్షకుడు ఎక్కడను కనబడలేదు, అయితే చేతిలోని నొప్పి పోయెను, నిర్మల గాలి క్రొత్త జీవముతో నింపెను. సాధువు చేయగలిగినదంతయు ఈ అద్భుత విడుదలకు దేవుని స్తుతించుట; ఉదయము వచ్చినప్పుడు పట్టణమునకు కష్టపడి తిరిగి వెళ్లి సరాయిలో విశ్రమించి మరల ప్రచారము ఆరంభింపగలిగెను. పట్టణమునకును పూర్వ కార్యమునకును తిరిగి రావడము గొప్ప కలకలమునకు కారణమాయెను. చనిపోయెనని అందరు తలంచిన మనుష్యుడు బాగుగా ఉండి మరల ప్రకటించుచున్నాడని వార్త త్వరలో లామాకు చేరెను.

27

«సాధువు మరల పట్టుబడి లామా న్యాయపీఠమునకు తీసికొనిపోబడెను, ఏమి జరిగెనని అడుగగా అద్భుత తప్పించుకొనుట వృత్తాంతము చెప్పెను. లామా మిక్కిలి కోపగించి, ఎవడో తాళము సంపాదించి రక్షించియుండవలెనని ప్రకటించెను; అయితే తాళము వెదకగా అది అతని స్వంత నడికట్టుపైనే దొరికినప్పుడు ఆశ్చర్యముతోను భయముతోను మాటలేకుండా పోయెను. అప్పుడు సుందర్ పట్టణము విడిచి సాధ్యమైనంత దూరము వెళ్లుమని ఆజ్ఞాపించెను, అతని శక్తిగల దేవుడు తనపైను తన ప్రజలపైను ఏదో చెప్పలేని విపత్తు తెచ్చునేమో అని.»

ఈ కాలమునకు జన కల్పనను ఆకర్షించిన రెండు సంఘటనలు చెందును.

ఇరువది నాలుగు వేల సభ్యులున్నట్లు చెప్పబడు క్రైస్తవ సహోదర సంఘము ఉనికిని అతడు కనుగొనెను, సాధారణముగా «రహస్య సన్యాసి మిషను» అని పిలువబడును. నిజముగా క్రైస్తవమైన అనేకముతో పాటు కొన్ని వింత రహస్య సిద్ధాంతములు సంప్రదాయములు వారికి ఉన్నట్లు కనబడును—ఇప్పటివరకు బయలుపరచబడిన వాటిని బట్టి తీర్పు చేసినయెడల అవి అంత ఆసక్తికరము విలువైనవి కావు. సాధువు సమస్త క్రైస్తవ శాఖలతో వలె సానుభూతి సహోదరత్వ ఆత్మతో వారితో కలిసెను; అయితే బహిరంగమునకు రమ్మని వారిని కోరెను. క్రీస్తును ఒప్పుకొను ధైర్యమును ఆయనకు సాక్ష్యమిచ్చు కర్తవ్యమును నిజమైన క్రైస్తవ్యము యొక్క సారమని అతని మనస్సు.

తరువాత హిమాలయముల కైలాస శ్రేణిపై సముద్రమట్టమునకు పదుమూడు వేల అడుగుల పైన ఒక గుహలో పురాతన

28

ఋషిని లేక తపస్విని కనుగొనెను—«కైలాస మహర్షి.» ఋషి తన అపార వయస్సు అద్భుత శక్తులు సాహసముల విస్మయ వృత్తాంతము సాధువునకు చెప్పి అపొకలిప్తిక స్వభావముగల దర్శనముల శ్రేణిని కూడా అందించెను. ఈ విశేష వ్యక్తి వ్యక్తిత్వము సందేశములచే సాధువు నిశ్చయముగా ప్రభావితుడై, ఒకటికంటె ఎక్కువసార్లు అతనిని మరల చూచి, తాను చూచినది వినినది భారతదేశములో అనేకులకు నివేదించెను. దురదృష్టవశాత్తు, అయితే బహుశా అసహజము కాదు, కథలోని మరింత వింత అంశములచే ఆకర్షింపబడిన జన ఆసక్తి ఈ చిత్రమైన తపస్విపై కేంద్రీకరించి ఇటీవల సాధువునకు కొంత ఇబ్బంది కలిగించెను; అతని గూర్చియు అతని ప్రత్యక్షతల గూర్చియు ప్రశ్నలు తరచుగా అతనిపై వర్షించును. «నా జీవితములోని ఈ సంఘటనను జనులు అతిగా చేసిరి» అని ఆక్స్‌ఫర్డులో మాతో చెప్పెను, «మహర్షి ప్రార్థన మనుష్యుడు, అతనియందు నాకు గొప్ప గౌరవము ఉన్నది; అయితే నా పని ఋషిని ప్రకటించుట కాదు, క్రీస్తును ప్రకటించుట.»

సాధువు జీవితములోని ఈ కాలమును అతడు ఆత్మీయ పరిపక్వతను సాధించిన కాలముగా మనము పేర్కొంటిమి—అట్టిది ఇంకను జీవించు ఏ మనుష్యుని గూర్చియు సరిగా చెప్పదగినంతవరకు. కాబట్టి అతని అంతరంగ జీవితము యొక్క మూడు ప్రధాన లక్షణములను గమనించుట అనుకూలము—శ్రమవైపు అతని లక్షణ దృష్టిని మనము ఇట్లు పిలువగలిగినయెడల అతని సిలువ తత్త్వము; క్రీస్తు సన్నిధి రహస్యానుభవమునకు చెందిన వర్ణింపశక్యముకాని సమాధానము; అతని పరవశ కాలములు. ఇవి ఉపవాసమునకు ముందే ఉండి నిజముగా ప్రసిద్ధమైనను, ఇప్పుడు మరింత తీవ్రత నిలుకడ పొందినట్లు కనబడును.

ఇదివరకే 1906 శరదృతువులో స్టోక్స్ చెప్పునట్లు, జ్వరముతో కూడిన కడుపు తీవ్ర నొప్పిలో సాధువును సేవించుచు అతడు వినెను

29

అతడు స్వరము పలుకకుండా గొణుగుట, ‘ఆయన నిమిత్తము శ్రమపడుట ఎంత మధురము.’ శ్రమ ఒక భాగ్యమను ఆలోచన, క్రీస్తు అనుభవములో పాలుపొంది ఆయన కార్యమునకు సహాయపడు అవకాశము అను అర్థములో, పరిశుద్ధ పౌలునకు వలె సాధువునకు మూలము. క్రీస్తు నిమిత్తము నొప్పి భరించుటలో అతడు అక్షరాలా ఆనందించుననుటలో సందేహము లేదు. ఈ కారణమున అనేకులు అతనిని తపస్వి అని వర్ణించిరి; అయితే తరువాత మనము చూచునట్లు సాధారణముగా గ్రహింపబడు తపస్సు ఆలోచనను అతడు స్పష్టముగా తిరస్కరించును. శ్రమను దాని నిమిత్తము కాక క్రీస్తు నిమిత్తము ఆయన కార్యము నిమిత్తము అతడు ప్రేమించును.

«పరలోకములోను భూమిపైను సిలువవంటిది మరేదియు లేదు. సిలువద్వారా దేవుడు మనుష్యునియెడల తన ప్రేమను ప్రత్యక్షపరచెను. సిలువ లేనియెడల మన పరలోకపు తండ్రి ప్రేమను గూర్చి మనము అజ్ఞానులమైయుందుము. ఈ కారణమున తన పిల్లలందరు సిలువ యొక్క ఈ భారమైనను ‘మధురమైన’ భారము మోయవలెనని దేవుడు కోరును, ఏలయనగా దీనిద్వారానే మనము దేవునియెడల చూపు ప్రేమయు ఆయన మనయెడల చూపు ప్రేమయు ఇతరులకు ప్రత్యక్షమగును.»

«భూలోక జీవితము తరువాత సిలువ మోయుటకు రెండవ అవకాశము మనకు ఎన్నడు దొరకదు; ఏలయనగా ఈ జీవితమునకు మనము మరల రాము. కాబట్టి ఇప్పుడే సిలువను సంతోషముగా మోయు కాలము: ఈ మధుర భారము మోయు అవకాశము మరల ఇయ్యబడదు.» 2

«నా ఎన్నిక దారిద్ర్యములోను సరళతలోను పనిచేయుట. ఆర్చ్‌బిషప్ పదవి ఇచ్చినను నేను తిరస్కరించెదను.»

రెండవదిగా, అతడు «భూమిపై పరలోకము» అని పిలుచు వర్ణింపశక్యముకాని సమాధానమును మనము గమనింపవలెను, అది ప్రవహించును

30

ఆదరణగాను సహవాసముగాను శక్తిగాను క్రీస్తు సన్నిధి యొక్క నిలువైన చైతన్యమునుండి. ఇదియే అతని సిలువ తత్త్వమును దినసరి జీవిత వాస్తవములలోనికి అనువదింపజేయును. «ఒక రహస్యానుభవి సమాధానము» అను అధ్యాయములో దీని వర్ణన చర్చ ప్రయత్నించెదము. ప్రస్తుత సందర్భములో తీవ్ర శ్రమ హింస కాలములలో ఈ అనుభవము ఎల్లప్పుడు విశేష తీవ్రతకు ఎదిగెనను అతని సాక్ష్యము నమోదు చేయుట చాలును. టిబెట్టు ఎండిన బావిలో మరణము కాచుకొన్న కాలపు తీవ్రమైన సమాధానమును, తరువాత మనము చెప్పు మరొక సందర్భములో ఆహారము నీళ్లు లేక ఒక పగలు రాత్రి గడుపవలసి వచ్చినప్పుడు చేతులు పాదములు దండములలో, నగ్న శరీరము రక్తము పీల్చు జలగలతో కప్పబడినప్పుడు, అతడు విశేషముగా జ్ఞాపకముంచుకొనెనని మాతో చెప్పెను.

చివరగా అతని పరవశ కాలములు ఉన్నవి; ఉపవాసము తరువాత ఇవి మరింత తరచుగా సంభవించి అతనికి సారముగా సమృద్ధమైనట్లు తోచెను. వీటిలో, అతడు నమ్మునట్లు, పరిశుద్ధ పౌలు వలె మూడవ ఆకాశములోనికి చుట్టబడి వర్ణింపశక్యముకాని సంగతులు చూచి వినును. వీటినుండి ఆత్మీయ ఆదరణ ప్రకాశము మాత్రమే కాక శారీరక తాజాదనము నూతన బలము కూడా పొందును. అవి ఈ గ్రంథము యొక్క తరువాతి రెండు అధ్యాయములలో వర్ణింపబడి వాటి స్వభావము విలువ చర్చింపబడును.

«నేను నమ్ముచున్నాను» అని సాధువు చెప్పెను, «ప్రార్థన జీవితము

నేను క్రైస్తవ జీవితముతో కూడిన అంతరంగ సమాధానము

నేను రోగమును బహుమట్టుకు నిరోధించుటకును

ఆకలిని కష్టమును భరించుటకును సమర్థులను చేయును. నేను ఆశ్చర్యపడితిని నేను

నేను కొందరు రహస్యానుభవులు గణనీయముగా బాధపడిరని వింటిని

‘ వారి శారీరక ఆరోగ్యములో.»

ఈ సంబంధములో శ్రీ స్టోక్స్ అనుభవము ఉద్ధరింపదగినది. «భారతదేశమునకు వెళ్లుటకు ముందు నేను బలముగా లేను: నిజముగా సాధారణ పరిస్థితులలోనైనను

31

భారతీయ వాతావరణములో జీవింపగలనా అని సందేహింపబడెను. భారతదేశమునకు వెళ్లిన తరువాత, ఈ పని చేపట్టుటకు ముందు, పునరావృత్తులతో మిక్కిలి చెడ్డ టైఫాయిడ్ జ్వరము పట్టెను. వైద్యులు—ఇద్దరు ఉండిరి—నన్ను స్వదేశమునకు పంపిరి, విధేయుడను కానియెడల పదునాలుగు నెలలలో చనిపోదునని నమ్మించిరి. పని విడువజాలనని భావించి నిలిచితిని, అయినను బ్రతికితిని అప్పటినుండి మరింత బలముగా ఉన్నాను. నిజముగా అనేకము అసాధ్యమని వాటి సాధ్యతను పరీక్షించకముందే నిర్ణయించుటకు మనము మొగ్గుదుము. తన చిత్తమునకు విరోధముగా శ్రమపడువాడు త్వరగా శారీరక నాశనమగును; అయితే తన ఆదర్శముచే ప్రేరేపింపబడి స్వేచ్ఛగా శ్రమపడినయెడల అతని సహన శక్తికి దాదాపు పరిమితి లేదు. ఇది సహోదర సుందర్ సింగ్‌లోను హిందూ భక్తులలోను చూచితిని, నేను స్వయముగా భరించినదానినుండి ఎరుగుదును. ఆదర్శము దానికి జీవించుటవలన కలుగు శ్రమను భాగ్యముగా చేయును. ఇంట్లో వైద్యుడు నన్ను ఆహార జాబితాపై ఉంచెను, అయితే ఫ్రయర్‌గా కొందరు భారతీయులు ముట్టుటకు భయపడు ఆహారము తరచుగా తినితిని.... మనుష్యుని బలము దేవుడు అతనికిచ్చు పనికిని దానిని చేపట్టు ఉద్దేశము ఉత్సాహమునకును సమానము.»

లోక విఖ్యాతి

1918-1920

1918 ఆరంభములో సాధువు మద్రాసు యాత్ర అతని జీవితములో క్రొత్త యుగము ఆరంభించును, అస్పష్టత స్థానమునుండి లోకవ్యాప్త కీర్తి స్థానమునకు దాటుటను గుర్తించునట్లు. దక్షిణ భారతములో ఉత్తరములోని అతని కార్యముల కీర్తి అతనికి ముందు వచ్చెను. వేలకొలది వినుటకు గుంపులు చేరిరి. అతడు వెళ్లిన చోట క్రైస్తవులలో ఒక తరంగము

32

ఆత్మీయ మేల్కొలుపు అనుసరించెను. క్రైస్తవులు కానివారును ప్రభావితులైరి, ఒక స్థలములోనే పందొమ్మిది మంది మారుమనస్సు పొందిరి.

ఈ సంబంధములో పదేపదే కోరికలు ఉన్నను సాధువు మారినవారిని బాప్తిస్మము చేయుటకు ఎల్లప్పుడు నిరాకరించునను వాస్తవము గమనింపవచ్చును. ఆ స్థలములో కార్యము గల ఆ ప్రత్యేక శాఖ యొక్క నియమిత మంత్రులకు వారిని ఎల్లప్పుడు పంపును. ఈ కాలమునందు అతని స్వంత తండ్రి క్రైస్తవుడు కావలెనని నిర్ణయించెను. «నా ఆత్మీయ కన్నులు తెరచితివి» అని అతడు చెప్పెను, «కాబట్టి నీవు నాకు బాప్తిస్మము ఇయ్యవలెను.» «నీకు బాప్తిస్మము ఇచ్చినయెడల» అని సాధువు జవాబిచ్చెను, «మరి వందలమందికి బాప్తిస్మము ఇయ్యవలెను. నా పని బాప్తిస్మము ఇచ్చుట కాదు, సువార్త ప్రకటించుట.»

బాప్తిస్మమునకు ముందు సంచార ప్రచారకుడు ఇయ్యగలిగినదానికంటె దీర్ఘ బోధ కావలెననియు, సాధారణ మారినవాడు త్వరలో పూర్వ స్థితికి తిరిగి పోకుండునట్లు నిర్దిష్ట క్రైస్తవ సమూహమునకు నేరుగా అనుబంధము అవసరమనియు సాధువు నిశ్చయముగా గుర్తించును. అయితే బాప్తిస్మ క్రియను తానే నెరవేర్చుటకు నిరాకరించుట, కనీసము పాక్షికముగా, అవిద్యావంతుడైన మారినవాడు తన వ్యక్తిగత క్రియకు ఏదో ప్రత్యేక గుణము ఆపాదించునేమో అను సుస్థిర భయమువలన కావచ్చును. హిందువు «పవిత్రునికి» అతీంద్రియ శక్తులు సులభముగా ఆపాదించి, అతని శాపమును భయపడి లేక అతని ఆశీర్వాదమును మనుష్యునిలోనే నిలిచిన శక్తులుగా వేడుకొనును. తనకు వ్యక్తిగతమైన శక్తుల కీర్తి ఏదైనను సాధువు అన్నిటికంటె తప్పించుకొనగోరును.

ఆత్మీయ స్వస్థత ప్రయత్నించెనా అని ఒకసారి అడిగితిమి. «అవును» అని అతడు చెప్పెను, «అయితే జనులు క్రీస్తువైపు కాక నావైపు చూచుట కనుగొని విడిచిపెట్టితిని, అది నేను భరింపలేని సిలువ. సిలోనులో ఒక క్రైస్తవ సజ్జనుని కుమారుడు చనిపోవుచుండెను, వైద్యులు

33

అతనిని విడిచిపెట్టిరి. తల్లి వచ్చి నా చేతులు అతనిపై ఉంచి ప్రార్థించుమని వేడుకొనెను. నేను చెప్పితిని, ‘ఈ చేతులలో శక్తి లేదు, క్రీస్తు గుచ్చబడిన చేతులలోనే ఉన్నది.’ చివరకు ఆసుపత్రిలో అతనిని చూచి ప్రార్థించి తలపై చేయి ఉంచుటకు అంగీకరించితిని. మూడు దినముల తరువాత నేను ప్రసంగించు సభలో వెనుక సీటులో తల్లితో కూర్చున్న బాలుని చూచితిని. అప్పుడు కనుగొంటిని, అది నా వ్యక్తిగత శక్తి కాదు ప్రార్థనకు జవాబుగా క్రీస్తు శక్తి అని ఎంత నొక్కి చెప్పినను, వారు నన్ను అద్భుతకారిగా చూచుట పట్టుబట్టిరి; ఇది మూఢనమ్మకము పెంచి నేను ప్రకటింపవలసిన సువార్తనుండి దృష్టి మరల్చును గనుక మరల ఇట్లు చేయరాదని గ్రహించితిని.»

కేవలము వ్యక్తిగత ప్రసిద్ధి యొక్క చెడు ఫలితమునకు సుందర్ మేలుకొనియుండుటను ఒక మహిళా మిషనరీ చెప్పిన వాస్తవము ఇంకను వివరించును. ఆమె పనిచేయు ఉత్తర భారత పట్టణమును మొదట సందర్శించినప్పుడు, తాను నొక్కి చెప్పు పాఠమును వివరించుటకు తరచుగా చేయునట్లు, తాను అనుభవించిన విశేషమైన, తన దృష్టిలో అతీంద్రియమైన, విడుదలలలో కొన్నింటిని ప్రసంగములలో పేర్కొనెను. ఆ స్థలపు భారతీయ క్రైస్తవులు వారములు మరేదియు మాట్లాడలేదు. మూడు నాలుగు సంవత్సరముల తరువాత అదే పట్టణము సందర్శించెను, అయితే ఈసారి అట్టి సంఘటన ఒక్కటియు పేర్కొనలేదు.

దక్షిణ భారతము సిలోను ప్రచార యాత్ర తరువాత బర్మా, ఫెడరేటెడ్ మలయ్ స్టేట్స్, చైనా, జపాను ముఖ్య పట్టణములకు సమాన యాత్ర అనుసరించెను, తరువాత వేసవి తన సాధారణ మిషను కార్యము కొరకు టిబెట్టులో గడుపుటకు తిరిగి వచ్చెను.

1920 జనవరిలో ఇంగ్లాండుకు ఓడ ఎక్కెను. పాలస్తీనా సందర్శించుట అతని కోరిక, అయితే పాస్‌పోర్టు దొరకలేదు; అయినను ఇంగ్లాండునుండి తిరిగి వచ్చు మార్గములో

34

అట్లు చేయగలనను నిరీక్షణతో భారతదేశము విడిచెను. మే నెలలో ఇంగ్లాండునుండి అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రములకు వెళ్లెను. ఇంగ్లాండునకు తిరిగి వచ్చునప్పుడు స్వీడన్, ఫ్రాన్సు, స్విట్జర్లాండు సందర్శించుమని ఆహ్వానింపబడెను, అయితే చివరకు ఆస్ట్రేలియాకు వెళ్లి అక్కడనుండి భారతదేశమునకు తిరిగి వచ్చు ఆహ్వానము అంగీకరించెను.

డబ్బు లేక రేపటికి ఏర్పాటు లేక స్థలమునుండి స్థలమునకు ప్రయాణించి అవసరమైనది ప్రభువు సమకూర్చునని నమ్ము సూత్రమును అతడు ఇంకను కఠినముగా పాటించెను. పడమటి దేశములలో ఈ «సాధు-ఆదర్శము» వైపు సాధ్యమా అని సందేహించినవానికి అతడు జవాబిచ్చెను, «దేవుడు తూర్పునను పడమరను అదే దేవుడు.» నిజముగా ఏ కష్టము సంభవించలేదు. ఇంగ్లాండుకు ప్రయాణ ఖర్చు, ఇదివరకే చెప్పినట్లు ఇటీవల సమాధానమైన తండ్రి చెల్లించెను; ఇంగ్లాండులోను అమెరికాలోను స్నేహితులు అట్టి విశేష వ్యక్తికి ఆతిథ్యము సంపాదించుటలో సహజముగా స్వల్ప కష్టమే పడిరి. అతిథేయుడు రైల్వే స్టేషనులో సాగనంపుచు తరువాతి గమ్యమునకు టికెట్టు అతని చేతిలో ఉంచును. అమెరికా ప్రయాణమువంటి పెద్ద ఖర్చులకు స్నేహితులు చందాలు సేకరించిరి.

పడమటిని సందర్శించుటలో సుందర్‌కు ఒకటికంటె ఎక్కువ ఉద్దేశము ఉండెను. పడమర అనైతికమనియు అక్కడ క్రైస్తవ్యము జీవశక్తి కోల్పోయెననియు భారతదేశములో క్రైస్తవులు కానివారు చేసిన ప్రకటనలో సత్యము తానే పరిశోధింపగోరెను; అక్కడ «దైవభక్తులతో» సంభాషింపగోరెను; అక్కడను క్రీస్తు శక్తికి సాక్ష్యమిచ్చుటకు తాను పిలువబడెనని భావించెను.

ఆ యాత్ర విలువైనది. మిషనుల మద్దతుదారులు గొప్ప ప్రోత్సాహము పొందిరి, గత సంవత్సరముల ప్రార్థనలు శ్రమపై దైవాశీర్వాదము యొక్క ప్రసిద్ధ రుజువుగా అతనిని చూచి. అనేకులు అతని తాజా స్పష్టమైన

35

మత ప్రదర్శన వినుటలో ప్రేరణ పొందిరి, కొందరు అతనితో వ్యక్తిగత సంపర్కమును తమ జీవితములో మలుపుగా తలంచుదురు. బహుశా ఈ పడమటి యాత్ర అతని దృష్టిని విశాలపరచి అనుభవమును విస్తరించిన ఫలితము స్వల్పము కాకపోవచ్చును, భారతదేశములో క్రైస్తవ్యము భవిష్యత్తు వికాసముపై ప్రభావము లేకుండా ఉండకపోవచ్చును.

పడమటి పట్టణ వీధులలో కాషాయ వస్త్రము తలపాగా కన్నులు ఆకర్షించును. అయితే ఎక్కడైనను అతడు దృష్టిని ఆకర్షించు రూపము. నిటారుగా, మధ్య ఎత్తుకంటె కొంచెము పైన, నల్లని వెండ్రుకలు గడ్డము, లేత ఒలీవ వర్ణము, మృదు నల్లని కన్నులతో సిరియా ముఖము, ముఖభావము నడత యొక్క ప్రశాంతతయు దృఢ శాంత గౌరవ నడకయు వస్త్రము తలపాగా లేకుండానే, ఎవడో చెప్పినట్లు, «బైబిలు పుటలనుండి నేరుగా దిగి వచ్చినట్లు» కనబడునట్లు చేయును. ఒకసారి ఒక ఇంటికి వచ్చినప్పుడు దూర గ్రామమునుండి క్రొత్తగా వచ్చిన చిన్న పనిపిల్ల తలుపు తెరచెనని కథ చెప్పబడును. «సాధు సుందర్ సింగ్» అని పేరు చెప్పెను. యజమానురాలి దగ్గరకు పరుగెత్తెను. «ఎవడో మిమ్ములను చూడగోరుచున్నాడు, అమ్మా. అతని పేరు నాకు అర్థము కాలేదు. అయితే యేసుక్రీస్తు అయినట్లు కనబడుచున్నాడు.»

స్వభావముచేత ఏకాంతప్రియుడు గనుక బహిరంగ స్థలములలో దృష్టి ఆకర్షింపకుండుటకు వస్త్రముపై వర్షకోటు తరచుగా ధరించును. సాధ్యమైనప్పుడు బస్సులు రద్దీ రైళ్లు తప్పించుకొని నడచుటను, అవసరమైనప్పుడు కాబును ఇష్టపడును. అయినను తానును తన అపరిచిత వస్త్రమును చూడబడు విధమును ఎల్లప్పుడు మంచి మనస్సుతో స్వీకరించును; వీధులలో పిల్లల గట్టి, అప్పుడప్పుడు మర్యాద లేని, శ్రద్ధచేత ఏమాత్రము కలవరపడడు. బర్మింగ్‌హామ్‌లో కాడ్‌బరీ చాక్లెట్ కర్మాగారము చూపబడెను. చూచినది ఎంత ఆనందించెనని తరువాత అడుగగా, «నేను ఆనందించితిని» అని చెప్పెను, «అయితే కర్మాగారములో పనిచేయు ఆడువారు పురుషులు

36

నన్ను చూచుటలో మరింత ఆనందించిరని తలంచుచున్నాను.» «దానికి ఏదో వసూలు చేయవలసింది» అని స్నేహితుడు చెప్పెను. «అవును అవును» అని సాధువు నవ్వుచు చెప్పెను, «అయితే అంత చాక్లెట్ ఇచ్చిరి గనుక ఆ దినము భోజనము తినజాలకపోతిని.» అట్టి హాస్య కిరణములు అతనిలో అరుదు కావు; మధ్యయుగ పరిశుద్ధులవలె సాంప్రదాయ గౌరవములను అప్పుడప్పుడు లెక్కచేయడు. మూడు అంతస్తుల ఐఫల్ గోపురము ఎక్కిన తరువాత చెప్పెను, «పరిశుద్ధ పౌలు వలె మీరు ఇప్పుడు మూడవ ఆకాశమునకు వెళ్లితిమని చెప్పవచ్చును.»

సాధువును భోజనమునకు పిలుచువారు ఆహారముపై ఏ నియమములు ఉన్నవా అని ముందుగా తరచుగా అడుగుదురు. అతనికి ఏవియు లేవు. «ఏదైనను ఏ కాలమైనను» అనునది అతడు తరచుగా నిలుపు సూత్రము. బాగుగా వడ్డించిన సుసంపన్న భోజనమునకు కూర్చుండుటకును, అతి సాధారణ ఆహారము తినుటకును, అవసరమైనయెడల లేకుండా ఉండుటకును సమానముగా సిద్ధము. సమూహమునకు కాఫీ లేక మిఠాయి ఇయ్యబడినయెడల వాటిని తిరస్కరింపడు.

«ఇంగ్లాండు నాకు చాలా చల్లగా లేదు» అని సన్నని బట్టలలో వాతావరణ కాఠిన్యము అనుభవించునేమో భయపడినవారికి అతని మాట. టిబెట్టు అతనిని అత్యంత చలికి అలవాటు పరచెను. ఒకసారి చెప్పెను, చెప్పులు కూడా ధరింపనని—భారతదేశములో ఎన్నడు ధరింపడు—అయితే ఇంగ్లీషు ఇండ్లలో స్త్రీలు కార్పెట్ల గూర్చియు, పాదములతో నడిచినయెడల తెచ్చు మట్టి గూర్చియు శ్రద్ధ చూపవచ్చునని స్నేహితులు సూచించిరి. కాబట్టి వీధులలో చెప్పులు ధరించెను, అయితే సాధారణముగా తూర్పు రీతిలో గదిలోనికి ప్రవేశించునప్పుడు వాటిని విడిచిపెట్టెను.

స్నేహితులయెడల ప్రేమగలవాడు, అందరియెడల మర్యాదగలవాడు శ్రద్ధగలవాడు, జంతువుల ప్రేమికుడు—తన దృష్టి కోరిన చిన్న కుక్కను దాదాపు మృదువుగా తడిమెనని మనము గమనించితిమి—అతనిని కలిసిన ప్రతివానికి సమాధానము, సాత్వికము, ప్రేమదయ యొక్క మూర్తిగా కనబడెను.

37

హఠాత్తుగా మేల్కొని లండనులోనో న్యూయార్కులోనో «ప్రధాన ప్రదర్శన» అని తెలిసికొనుట పడమటి నాగరికతను తగినంత ఎరిగి జన ఉత్సాహము యొక్క గుణము లోతు సరైన విలువకు లెక్కించగలవారిని కూడా సులభముగా చెడగొట్టు అనుభవము. సాధువు శుభాకాంక్షులలో కొందరు సహజముగా, అయితే మా నమ్మకము ప్రకారము అనవసరముగా, ప్రచలిత పదములో చెప్పినయెడల అతడు «చెడిపోవునేమో» అని భయపడిరి.

లోకము యొక్క విరోధము కంటె సంఘము యొక్క స్తుతి ఎదుర్కొనుట కఠినము కావచ్చును. అయితే సాధువు మానవ ఆత్మను ఎరుగనివాడు కాదు. «క్రీస్తును మన కన్నులు ఆయనపై స్థిరముగా నిలిపి అనుసరింపవలెను, అయితే రెండు చెవులు మూసికొనవలెను. ఒక వైపు మనలను గర్వింపజేయు ముఖస్తుతి మాటలు వినవచ్చును; మరొక వైపు మనలను నిరుత్సాహపరచు విమర్శను దూషణను వినవచ్చును.» «జనులు నా గూర్చి వ్రాయుదురు» అని బారన్ వాన్ హ్యూగల్‌తో చెప్పెను, «అయితే నేను సరిచేసికొనునట్లు నా లోపములు చూపరు.» ఒక దుకాణములో శ్రీమతి పార్కర్ పుస్తకము అమ్మబడుచున్నదని అతని సమక్షములో ఒకసారి పేర్కొనబడెను. «మనుష్యుని జీవితచరిత్ర అతని జీవితకాలములో వ్రాయబడుట మంచిది కాదు» అని అతడు చెప్పెను. నిజముగా ఈ మా గ్రంథము మరొక జీవితచరిత్ర కాక అతని సందేశమును పడమటికి వ్యాఖ్యానించు ప్రయత్నము, అట్లు అతని ప్రచారమును అనుసరించి ఏదో చేయుట, అను స్పష్ట నిబంధనపైనే ఈ పనికి పదార్థము ఇచ్చుటకు అతడు అంగీకరించెను.

పడమటి పట్టణముల జీవితపు రద్దీ గర్జన స్వభావముచేత బహిరంగ ప్రకృతి ప్రియుడును ధ్యాన జీవిత ప్రియుడునైనవానిని స్పష్టముగా కలవరపరచి అలసట పుట్టించెను. భారతదేశములోను పెద్ద పట్టణములు అతనికి ఇష్టము లేవు. అక్కడ చెడు ఆత్మ విశేషముగా శక్తిగలదని ఎల్లప్పుడు భావించును. «పెద్ద పట్టణములలోనికి వెళ్లుట ఎల్లప్పుడు నా కోరికకు విరోధము, నేను

38

నన్ను నేను నిర్బంధింపవలెను, అయితే ఒకసారి పరవశములో చెప్పబడెను, ఈ లోకములో ఇతరులకు సహాయపడుటకు ప్రస్తుత జీవితమే ఇయ్యబడు ఏకైక అవకాశము. అది దేవదూతలకును అనుమతింపబడని భాగ్యము. పరలోకము నిత్యము మనది, అయితే ఇక్కడ సేవకు స్వల్ప కాలమే ఉన్నది, కాబట్టి ఆ ఏకైక అవకాశము వృథా చేయరాదు. ఋషులు గుహలలోను పర్వతములలోను నివసింపగోరు కారణము నాకు తెలియును. నేను స్వయముగా దానిని మిక్కిలి ఇష్టపడుదును.»

ఆక్స్‌ఫర్డులో భోజనపు బల్ల వద్ద ఎవడో ఆంగ్ల క్రైస్తవ్యము ఆంగ్ల జీవితము గూర్చి అతని అభిప్రాయము నేరుగా అడిగెను. ఆతిథేయులకు అమర్యాదగా కనబడకుండా తన దృష్టిని వ్యక్తపరచుటలో అతనికి స్పష్టముగా కష్టము కనబడెను, ఇంకను అభిప్రాయము ఇచ్చుటకు చాలినంత చూడలేదని చెప్పుచు, మతమును ఆత్మ సమాధానముగా చూచు అంశము అతి స్వల్పముగా లెక్కింపబడునట్లు తోచెనని చెప్పెను. «నిశ్శబ్దము ధ్యానము లేకుండా ఆత్మీయ సంగతులు గ్రహింపబడవు»; అప్పుడు పూర్తి సహజముగా దేవుని సమాధానముపైను ఆంగ్ల జీవితములోను ఆంగ్ల మతములోను దాని లేమిపైను ప్రసంగములోనికి దిగెను, వినినవారెవరును త్వరలో మరువరు.

భారతదేశములోని స్నేహితునికి సాధువు పత్రిక మరింత స్పష్టము. «నా సరళ వస్త్రముతో కాళ్లకు కాలుజోళ్లు బూట్లు లేకుండా నన్ను చూచి అనేకులు ఆశ్చర్యపడుదురు. అయితే సరళత ప్రేమించుచున్నాననియు ఎక్కడికి వెళ్లినను భారతదేశములో జీవించునట్లే జీవింపగోరుచున్నాననియు, రంగు మార్చు బల్లివలె రంగు మార్చననియు చెప్పితిని. ఇంగ్లాండులో రెండు వారములే ఉన్నాను గనుక నా ముద్రలను గూర్చి గొప్ప నమ్మకముతో మాట్లాడజాలను. అయితే పొగ మంచుచే సూర్యుడు అరుదుగా కనబడునట్లు, నీతి సూర్యుడు భౌతికవాదపు పొగ మంచుచే దాదాపు ఎల్లప్పుడు కప్పబడునని భావించుచున్నాను.... అనేకులు, ముఖ్యముగా సభలనుండి

39

ఆశీర్వాదము పొందినవారు, భారతదేశమునుండి మరి ఎక్కువ మిషనరీలు అవసరమని నాతో చెప్పుదురు.»

మరొకవైపు ఆంగ్లేయులు అంత భౌతికవాదులైనను వారిలో అనేక ఆత్మీయులు కనుగొంటినని ఒక భారతీయ స్నేహితునితో చెప్పెను. «పడమటి మిషనరీలనుండి» భారతదేశమునకు ఇంకను నేర్చుకొనుట లేదను సూచనను స్పష్టముగా కాదనెను. నిజముగా మిషను ఆసక్తి కార్యమును పడమటి క్రైస్తవ్యములో అత్యంత జీవప్రద శక్తిగా భావించెను.

అమెరికాలో పడమటి గూర్చిన ఈ ద్విముఖ ముద్ర గాఢమైనట్లు కనబడును—కనీసము మరింత బహిరంగముగా దానిని వ్యక్తపరచెను. «క్రీస్తు ఇక్కడ చెప్పును, ‘బరువైన బంగారు భారము మోయు మీరందరు నాయొద్దకు రండి, నేను మీకు విశ్రాంతి ఇత్తును.’» «అయినను దేవుని ప్రజలు లోకమంతట ఉన్నారు, పడమరను ఆయనకు స్వంత సాక్షులు ఉన్నారు.»

అమెరికాలోను ఇంగ్లాండులోను వలె అతడు వెళ్లిన చోటంతట ఉత్సాహముతో స్వాగతింపబడెను, అభ్యాసము ఫలితముగా ఆంగ్లభాషలో పెద్ద సమావేశములతో మాట్లాడుట అతనికి క్రమముగా సులభమాయెను. స్వాగతమును మెచ్చుకొనెను, స్నేహములు ఏర్పరచుకొనెను, తన సందేశము వ్యర్థము కాలేదని నమ్ముటకు కారణము ఉండెను. అయినను అతనితో అత్యంత సన్నిహితులు అతడు పడమరలో పూర్తి సంతోషముగా లేడని భావించి, హిమాలయముల ప్రశాంతతకును భారతీయ సాధువు జీవితపు కఠిన సరళతకును దినదినము మరింత ఆతురపడుట చూచిరి.