ఏడవ గ్రంథము

1. దైవత్వము పౌర దైవశాస్త్రమున కనబడదని స్పశ్హ్టమైనప్పుడు, అది ఎన్నిక దేవతలయందు కనబడునని మనము నమ్మవలెనా

నేను ఇప్పుడే ముగించిన ఆరవ గ్రంథము ఈ దైవత్వమును, అనగా దైవస్వభావమును, ఒప్పింపకుండినయెడల ఈ గ్రంథము ఆ ప్రశ్నును స్పశ్హ్టపరచును. గ్రీకులు θεότης అని పిలుచు దానిని మరింత యథార్థముగా తెలుపుటకు మా గ్రంథకర్తలు ఈ పదమును వాడుటకు సంకోచింపరు. ఆ దైవత్వము వారు పౌరమని పిలుచు, మార్కస్ వార్రో పదహారు గ్రంథములలో వివరించిన దైవశాస్త్రమున కనబడదు. రాజ్యములు ఆరాధింపబడునట్లు నియమించిన దేవతల ఆరాధనచే ఆ రూపమున నిత్యజీవ సౌభాగ్యము లభింపదు. వార్రో తన అంత్య గ్రంథమున కూర్చిన ఎన్నిక ప్రధాన దేవతలను గూర్చి మనము ఇంకను చాలినంత పలుకలేదు. నిత్యము తప్పు మరొకటి కాని ధన్యజీవము నిమిత్తం వీరిని ఆరాధింపవలెనని ఎవడైనను తలంచవచ్చును. టెర్టుల్లియను బహుశా సత్యముకంటే చమత్కారముగా «దేవతలు ఉల్లిపాయలవలె ఎన్నిక చేయబడినయెడల మిగిలినవి నిశ్చయముగా చెడ్డవిగా త్రోసివేయబడును» అని పలికెను.[245] ఇది నేను పలుకను. ఎన్నికలలోనుండియే కొందరు మరింత గొప్ప ఉత్తమ కార్యమునకు మరల ఎన్నిక చేయబడుట నేను చూచుచున్నాను. యుద్ధమున సైనికులు ఎన్నిక చేయబడిన తరువాత వారిలోనుండి మరింత గొప్ప సైనిక సేవకు మరల కొందరు ఎన్నిక చేయబడుదురు. సంఘమున అధ్యక్షులుగా ఎన్నిక చేయబడినవారు ఉండగా మిగిలినవారు త్రోసివేయబడరు. మంచి క్రైస్తవులందరు యోగ్యముగా ఎన్నికైనవారని పిలువబడుదురు. భవనము నిర్మింపబడునప్పుడు మూలరాళ్లు ఎన్నిక చేయబడును. ఇతర భాగములకు నియమింపబడిన రాళ్లు త్రోసివేయబడవు. తినుటకు ద్రాక్షపండ్లు ఎన్నిక చేయబడును. త్రాగుటకు విడుచు ఇతరములు త్రోసివేయబడవు. విశ్హయము స్పశ్హ్టము గనుక అనేక ఉదాహరణలు అవసరము లేదు. అనేకులలోనుండి కొందరు దేవతలు ఎన్నిక చేయబడుట ఈ విశ్హయము వ్రాసినవానిని గాని ఆరాధకులను గాని దేవతలను గాని తిరస్కరించుటకు సరైన కారణము కాదు. ఈ దేవతలెవరో ఏ ఉద్దేశమున వీరు ఎన్నిక చేయబడినట్లు కనబడునో అది మనము తెలిసికోనవలెను.

2. ఎన్నిక దేవతలెవరు, సామాన్య దేవతల కార్యములనుండి వీరు విముక్తులని ఎంచబదుదురా

వార్రో నిశ్చయముగా ఈ దేవతలను ఎన్నికగా గుర్తించి ఈ విశ్హయమున ఒక గ్రంథము అర్పింఛెను. జానుసు, జూపిటరు, సాటర్ను, జీనియసు, మెర్కురియసు, అపొల్లో, మార్సు, వల్కను, నెప్ట్యూను, సోలు, ఒర్కసు, తండ్రి లీబరు, టెల్లుసు, సెరెసు, జూనో, లూనా, డయానా, మినెర్వా, వీనస్, వెస్టా. ఈ ఇరువది దేవతలలో పన్నెండుగురు పురుషులు, ఎనిమిదిగురు స్త్రీలు. లోకమున వీరి పాలనా క్షేత్రములు ఉన్నతము గనుకనా, లేక ప్రజలకు మరింత తెలిసి వీరిపై మరింత ఆరాధన చెల్లింపబడెను గనుకనా వీరు ఎన్నిక దేవతలనబడుదురు? లోకమున వీరు చేయు గొప్ప కార్యముల నిమిత్తమే అయినయెడల సూక్ష్మ తుచ్ఛ విశ్హయముల భారము అప్పగింపబడిన సామాన్య దేవతా సమూహమున వీరు కనబడకూడదు. మొదట గర్భము ధరింపబడు సమయమున సమస్త కార్యములు ఆరంభమగును. విత్తనము స్వీకరింపబడుటకు మార్గము తెరచువాడు జానుసు తానే. అక్కడనే విత్తనము నిమిత్తం సాటర్ను ఉన్నాడు. పురుషుని విత్తన విసర్జనచే విడిపించు లీబరు ఉన్నాడు.[246] స్త్రీని కూడా విత్తన విసర్జనచే విడిపించునట్లు ఆమెకు అదే మేలు చేయు లీబెరా ఉన్నది. ఆమెను వీనస్ అనియు వారు కోరుదురు. వీరందరు ఎన్నిక అనబడువారిలోనివారే. రజస్సులపై అధికారము చేయు దేవత మేనా కూడా ఉన్నది. జూపిటరు కుమార్తేయైననను ఆమె నీచురాలే. ఈ రజస్సు ప్రాంతమును అదే గ్రంథకర్త ఎన్నిక దేవతల గ్రంథమున ఎన్నికలలో రాణియైన జూనోకే అప్పగించును. ఇక్కడ జూనో లూసినాగా తన సవతి కుమార్తేయైన అదే మేనాతో కలసి అదే రక్తముపై అధికారము చేయును. అక్కడనే అత్యంత మరుగైన ఇద్దరు దేవతలు, విటుమ్నుసు సెంటినుసు ఉన్నారు. ఒకడు గర్భమునకు జీవమిచ్చును. మరొకడు స్పర్శను ఇచ్చును. నిజమునకు వీరు అత్యంత నీచులైననను ఆ ఉన్నత ఎన్నిక దేవతలందరికంటే ఎక్కువనే ఇచ్చుదురు. జీవము స్పర్శ లేకుండ స్త్రీ గర్భమున మోయు ఆ సమస్త గర్భము బురద ధూళికంటే మేలు కాని అత్యంత నీచ నిష్ప్రయోజన వస్తువు కాక మరేమి?

3. అధమ దేవతలకు ఉన్నత కార్యముల పాలన అప్పగింపబడినప్పుడు కొందరు దేవతల ఎన్నికకు చూపదగు కారణము ఏదియు లేదనుత

కాబట్టి జీవమును స్పర్శను అను ఆ దానములు ఇచ్చు విటుమ్నుసు సెంటినుసు, మరుగున పడి అల్పముగా తెలిసినవారైననను, ఆ సూక్ష్మ కార్యములలో ఎన్నిక దేవతలను మించుచున్డగా, ఇంతమంది ఎన్నిక దేవతలను ఆ తుచ్ఛ కార్యములకు నడిపిన్చిన కారణమేది? ఎన్నిక జానుసు ప్రవేశమును, అనగా విత్తనమునకు ఒక ద్వారమును[247] ఇచ్చును. ఎన్నిక సాటర్ను విత్తనమునే ఇచ్చును. ఎన్నిక లీబరు పురుషులకు ఆ విత్తన విసర్జనను ఇచ్చును. సెరెసు లేక వీనస్ అయిన లీబెరా స్త్రీలకు అదే ఇచ్చును. ఎన్నిక జూనో (ఒంటిగా కాక జూపిటరు కుమార్తేయైన మేనాతో కలసి) గర్భము పెరుగుటకు రజస్సులను ఇచ్చును. మరుగైన నీచుడైన విటుమ్నుసు జీవమిచ్చును. మరుగైన నీచుడైన సెంటినుసు స్పర్శను ఇచ్చును. ఈ చివరి రెండు ఇతరములకంటే ఎంత ఉత్తమమో, అవి తాము బుద్ధి జ్ఞానముచే అంతే మించబడును. బుద్ధితో గ్రహించునవి, పశువులవలె బుద్ధి లేకుండ జీవించి స్పర్శించునవాటికంటే ష్రేశ్హ్ఠము. అట్లే జీవము స్పర్శ పొందినవి, జీవింపని స్పర్శింపనివాటికంటే యోగ్యముగా ష్రేశ్హ్ఠము. కాబట్టి జీవదాతయైన విటుమ్నుసును,[248] స్పర్శదాతయైన సెంటినుసును[249] ఎన్నిక దేవతలలో లెక్కింపవలెను, విత్తనము లోపలికి పంపు జానుసును, విత్తనము ఇచ్చు లేక విత్తు సాటర్నును, విత్తనమును కదలించి విడిపించు లీబరును లీబరాను కాదు. ఆ విత్తనము జీవము స్పర్శ చేరకుండ ఆలోచనకు యోగ్యము కాదు. అయినను ఈ ఎన్నిక దానములు ఎన్నిక దేవతలచే ఇయ్యబడవు, కొందరు తెలియని, వారి గౌరవమును బట్టి ఉపేక్షింపబడిన దేవతలచే ఇయ్యబడును. అయితే జానుసు సమస్త ఆరంభములపై అధికారము చేయును గనుక గర్భమునకు మార్గము తెరచుట అతనికు అసంగతము కాదనియు, సాటర్ను సమస్త విత్తనములపై అధికారము చేయును గనుక మనుష్యుడు పుట్టు విత్తనము విత్తుట అతని కార్యమునుండి వేరుపరచబడదనియు, లీబరు లీబెరా సమస్త విత్తన విసర్జనపై అధికారము చేయుదురు గనుక మనుష్యుల ఉత్పత్తికి సంబంధించిన విత్తనములపై వీరు అధికారము చేయుదురనియు, జూనో సమస్త శుద్ధికరణములపైను జననములపైను అధికారము చేయును గనుక స్త్రీల శుద్ధికరణములు మనుష్యుల జననములు ఆమెకు అప్పగింపబడెననియు జవాబు చెప్పినయెడల, విటుమ్నుసు సెంటినుసు కూడా జీవించు స్పర్శించు సమస్తముపై అధికారము చేయవలెనని వారు ఒప్పుదురా అను ప్రశ్నుకు జవాబు కనుగోనవలెను. ఇది ఒప్పినయెడల, వీరిని ఎంత ఉన్నత స్థానమున ఉంచబోవుచున్నారో చూడవలెను. విత్తనములనుండి పుట్టుట భూమియందును భూమిదియును, జీవించుట స్పర్శించుట నక్షత్ర దేవతలకు కూడా ఉండు గుణములని ఎంచబడును. అయితే మాంసమున జీవము పొంది ఇంద్రియములచే నిలుచునవి మాత్రమే సెంటినుసుకు అప్పగింపబడెనని చెప్పినయెడల, సమస్తమును జీవింపజేసి స్పర్శింపజేసిన ఆ దేవుడు, తన సార్వత్రిక కార్యమున గర్భములకు కూడా ఈ దానమిచ్చి, మాంసమునకు కూడా జీవమును స్పర్శను ఎందుకు ఇయ్యదు? అప్పుడు విటుమ్నుసు సెంటినుసు ప్రయోజనమేమి? అయితే జీవముపైను స్పర్శపైను సార్వత్రికముగా అధికారము చేయువాడు ఈ అంత్య అధమ విశ్హయములను ఈ దేవతలకు దాసులవలె అప్పగింఛెననిన యెడల, ఈ ఎన్నిక దేవతలు ఇంత దాసులు లేనివారా, తాము కూడా ఆ విశ్హయములను అప్పగించుటకు ఎవరినైనను కనుగోనలేక, ఎన్నికకు యోగ్యులని ఎంచబడు తమ గౌరవముతోనే నీచులతో కలసి తమ కార్యము చేయవలసి వచ్చెనా? జూనో ఎన్నిక దేవతల రాణి, జూపిటరు సహోదరియు భార్యయు. అయినను ఆమె బాలురకు నడిపించు ఇటర్డూకా, అత్యంత నీచయైన అబియోనా అడియోనా అను దేవతల జంటతో కలసి ఈ కార్యము చేయును. అక్కడ బాలురకు మంచి మనస్సు ఇచ్చు మేనా దేవతను కూడా ఉంచిరి, ఆమె ఎన్నిక దేవతలలో లేదు. మనుష్యునికి మంచి మనస్సుకంటే గొప్పదది ఏమియు ఇయ్యబడునట్లు. అయితే జూనో ఇటర్డూకా డోమిడూకా (ప్రయాణమున నడిపించునదియు ఇంటికి తిరిగి నడిపించునదియు) గనుక ఎన్నికలలో ఉంచబడెను. మనస్సు మంచిది కాకుండ ప్రయాణము చేయుటయు ఇంటికి నడిపింపబడుటయు ఏ మేలు? అయినను ఆ దానమిచ్చు దేవతను ఎన్నిక చేయువారు ఎన్నిక దేవతలలో ఉంచలేదు, ఆమెను నిజమునకు మినెర్వాకంటెను ష్రేశ్హ్ఠముగా ఎంచవలెను, ఈ సూక్ష్మ పని పంపకమున బాలుర జ్ఞాపకము ఆమెకు అప్పగించిరి. మంచి మనస్సు కలిగియుండుట ఎంత గొప్ప జ్ఞాపకముకంటెను ఎంతో మేలని ఎవడు సందేహించును? మంచి మనస్సు కలవాడు ఎవడును చెడ్డవాడు కాడు.[250] అయితే కొందరు అత్యంత దుష్టులు అద్భుత జ్ఞాపకము కలవారు, తాము తలచు చెడ్డవాటిని మరువలేనన్తగా అంతే చెడ్డవారు. అయినను మినెర్వా ఎన్నిక దేవతలలో ఉన్నది, మేనా దేవత నిష్ప్రయోజన సమూహమున దాగియున్నది. విర్టుసును గూర్చి ఏమి పలుకుదును? fఎలిసిటాసును గూర్చి ఏమి? వీరిని గూర్చి నాలుగవ గ్రంథమున నేను ఇప్పటికే చాలా పలికితిని,[251] వీరిని దేవతలని ఎంచినను ఎన్నిక దేవతలలో స్థానమియ్యలేదు, అక్కడ మరణము కలుగజేయు మార్సును, మృతులను స్వీకరించు ఒర్కసును ఉంచిరి.

కాబట్టి ఎన్నిక దేవతలు తామే ఇతరులతో కలసి, సెనేటు ప్రజలతో కలసినట్లు, అనేక దేవతలకు సూక్ష్మముగా పంచబడిన ఆ సూక్ష్మ కార్యములన్నిటియందు పని చేయుట మనము చూచుచుండగా, ఎన్నికకు యోగ్యులని ఎంచబడని కొందరు దేవతలు ఎన్నిక అనబడువారికంటే ఎంతో గొప్ప మేలైనవి పాలించుట మనము కనుగోనగా, వీరు లోకమున ఉన్నత కార్యములు చేయుటవలన కాక, ప్రజలకు మరింత తెలియబడుట సంభవించుటవలన ఎన్నిక ప్రధానులని పిలువబడిరని మనము ఊహిమ్పవలసి యున్నది. వార్రో తానే, మనుష్యులకు సంభవించునట్లు, కొందరు తండ్రి దేవతలకును తల్లి దేవతలకును ఆ విధముగా మరుగు పడెనని చెప్పును.[252] కాబట్టి fఎలిసిటాసు బహుశా ఎన్నిక దేవతలలో ఉంచబడకూడదు, ఏలయనగా వీరు ఆ ఉన్నత స్థానమును యోగ్యతచే కాక అదృష్టముచే చేరిరి. అయినను కనీసము fఆర్చూఉను వారిలో, లేక వారికంటే ముందు ఉంచబడవలెను. ఆ దేవత తాను పొందు దానములను ఏ యుక్తి క్రమముచే కాక అదృష్టము నిర్ణయించునట్లు ప్రతివానికి పంచునని చెప్పుదురు. ఆమె ఎన్నిక దేవతలలో అత్యున్నతము స్థానము పొందవలెను, ఏలయనగా వీరియందే ఆమె తన శక్తిని ముఖ్యముగా చూపును. వీరు ఏ ఉన్నత గుణముచే గాని యుక్త ధన్యతచే గాని ఎన్నిక చేయబడలేదు, ఈ దేవతలను ఆరాధించువారు fఆర్చూఉను చూపునని తలచు ఆ యాద్RRచ్ఛిక శచ్తిచే ఎన్నిక చేయబడిరి. ఆ అత్యంత వాక్చాతుర్యుడైన సల్లస్టు కూడా బహుశా దేవతలనే దృష్టియన్దుంచు కొని ఇట్లు పలికెను. «నిజమునకు సర్వమునందు అదృష్టమే పాలించును. అది సత్యముచే కాక ఇష్టముచే సమస్తమును ప్రసిద్ధము గాని మరుగు గాని చేయును.»[253] వీనస్ ప్రసిద్ధమగుటకును విర్టుసు మరుగగుటకును కారణము వారు కనుగోనలేరు, ఇద్దరి దైవత్వమును వారు గంభీరముగా ఒప్పుకోనినను వారి యోగ్యతలు పోల్చదగినవి కావు. మరల, ఆమె అధికముగా వెదకబడుటవలన ఉన్నత స్థానము పొందినయెడల — ఏలయనగా విర్టుసుకంటే వీనస్ను వెదకువారు ఎక్కువ — మినెర్వా ఎందుకు కీర్తింపబడెను, పెకూనియా మరుగున ఎందుకు విడువబడెను, మానవ జాతి అంటటియందు లోభము నైపుణ్యముకంటే ఎంతో ఎక్కువమందిని ఆకర్షించును గదా? కళలయందు నైపుణ్యము కలవారిలోను తన కళను ధనము నిమిత్తం సాధించనివాడు అరుదుగా కనబడును. దేని నిమిత్తం ఏదైనను చేయబడునో అది ఎల్లప్పుడును ఆ నిమిత్తం చేయబడినదానికంటే ఎక్కువ విలువ గలది. కాబట్టి ఈ దేవతల ఎన్నిక మూఢ సమూహము తీర్పుచె చేయబడినయెడల, అనేకులు కళాకారులు ధనము నిమిత్తమే ఉండగా పెకూనియా దేవత మినెర్వాకంటే ఎందుకు ష్రేశ్హ్ఠము చేయబడలేదు? అయితే ఈ భేదము కొద్దిమంది జ్ఞానులచే చేయబడినయెడల, యుక్తి మునుపటిదానిని ఎంతో ష్రేశ్హ్ఠము చేయగా విర్టుసు వీనస్కంటే ఎందుకు ష్రేశ్హ్ఠము చేయబడెను? ఏమైనను, నేను ఇప్పటికే చెప్పినట్లు, fఆర్చూఉను తానే — ఆమెకు అత్యధిక శక్తి ఆపాదించువారి ప్రకారము సత్యముచే కాక ఇష్టముచే సమస్తమును ప్రసిద్ధము గాని మరుగు గాని చేయునది — దేవతలపైను ఇంత శక్తి చూపి, తన ఇష్ట తీర్పుచె కోరినవారిని ప్రసిద్ధులను, కోరినవారిని మరుగున వారిని చేయగలిగినది గనుక fఆర్చూఉను తానే ఎన్నిక దేవతలలో ప్రాముఖ్య స్థానము పొందవలెను, ఏలయనగా వీరిపైను ఆమెకు అంత ప్రాముఖ్య శక్తి ఉన్నది. లేక ఆమె ఎన్నికలలో లేని కారణము ఇదేనా, అనగా fఆర్చూఉను తానే ప్రతికూల అదృష్టము పొందెనా? అప్పుడు ఆమె తనకే ప్రతికూలమైనది, ఏలయనగా ఇతరులను ఉన్నతపరచుచు తాను మరుగుననే నిలిచెను.

4. అపకీర్తితో కలుసుకోనని అధమ దేవతలు, అపకీర్తులు కీర్తింపబడు ఎన్నిక దేవతలకంటే మేలుగా వ్యవహరింపబడిరి

అయినను కెఎర్తిని ప్రసిద్ధిని ఆతురంగా వెదకువాడు ఆ ఎన్నిక దేవతలను అభినన్దించి వారిని అదృష్టవంతులని పలుకవచ్చును, వీరు గౌరవముకంటే హానికే ఎన్నిక చేయబడిరని చూడకపోయిన యెడల. ఆ నీచ దేవతా సమూహము తన అల్పత్వముచేను మరుగుచేను అపకీర్తినిండి కాపాదబడిరి. మనుష్యాభిరాయ కల్పనమాత్రచె వీరిని నియమింపబడిన విషెష కార్యముల చూపు విగడబడుట మేలుగా నవ్విన్చు. సార్వజనీక ఆదయములొ అల్ప భాగములను కొలాగ తీసుకొనువారివలెను, లెక వెండిపణి వీది లొఎకాలువాలవలెను,[254] ఒక పాత్రము సంపూర్ణముగా బయలుదేరుటకు అనేక చేతులగుండ వెల్లును, ఒక సంపూర్ణ శిల్పి తానే ముగిమ్పగలిగినను. అనేక శిల్పుల కల మిశ్రమము అవసరమని ఎంచబదిన ఒక కారణమే ఇది. కల యొక్క ప్రతి భాగమును ఒక విషెష శిల్పి నేర్ఛుకొనుత తొన్దరగాను సులభముగాను జరుగును. అన్దరును ఒక కలలొ అన్ని భాగములన్దు సంపూర్ణులు కావలసిన యెడల నిదానముగాను కష్టముగాను మాత్రమె చఎరుదురు. అయినను ఎన్నిక కానివ్వారి లొ ఎవరైనను ఒక నెరముచే తన పై అపకీర్తి తెచ్చుకొన్న వాడు దుర్లభము. ఎన్నిక దేవతలలొ అపకీర్తి ముద్రను పొన్దని వాడు దుర్లభము. ఇవి ఇతరుల వినయమైన కార్యములకు దిగిరి. ఇతరులు వీరి ఉన్నత నెరములకు ఎక్కరు. జానుసును గూర్చి నేను తెలియగా ఏ అపకీర్తి జ్ఞాపకమునకు రాదు. బహుశా ఇతదు ఇతరుల కంటే నిర్దోషిగాజీవెన్చు, నెరములనుండి దొఒరముగా నిలిచెను. పలయానమగు సాటర్నును దయతో స్వీఇకరించి ఆతిథ్యమిచ్చెను. అతిథి తో రాజ్యమును పంచి ప్రతివానికి ఒక నగరము ఇచ్చెను.[255] ఒకటి జానికులము, మరొకటి సాటర్నియా. అయితే దేవతారాధనలొ ప్రతి అసభ్య విషెషమును వెదకువారు, ఇతరి దేవతలకంటే తక్కువ అపకీర్తిగల జీవితము కనుగోనిన ఈతనిని వికృత విగ్రహముచే అపమానపరిచిరి. అప్పుదప్పుదు రెండు ముఖములు, అప్పుదప్పుదు నాలుగు ముఖముల ద్వంద్వముగ చేసిరి.[256] ఎన్నిక దేవతలలొ అనేకంది అసభ్య నెరములచే సిద్ధము పోగొరుకొని, ఈతని హెచ్చిన నిర్దోషత్వము హెచ్చిన ముఖముల సంఖ్యచే గుర్తిమ్పదగలదని కోరినారా?[257][258]

5. అన్యదేవతారాధకుల మరి రహస్య బోధయు, ప్రాకృతిక వ్యాఖ్యానలును గూర్చిఊర్చి

అయితే వీరు తమ ప్రాకృతిక వ్యాఖ్యానలను వినుదము. అవిచే అతిదుఖ భ్రమను గంభీర బోధవలె రంగించుట ప్రయత్నింతురు. వార్రో మొదటివిటిని ఇంత బలముగా స్తుతించు, ప్రాచీనులు దేవతల విగ్రహములను చిహ్నములను అలంకారములను కల్పిన్చిరి, రహస్యములకు వెల్లువారు శారీర నెత్రములచే చూచినప్పుడు మనొనేత్రములచే లోకాత్మను దాని భాగములను, అనగా నిజ దేవతలను, చూదురని చెప్పును. మనుష్యాకారముతో విగ్రహములు చేయువరి ఉద్దేశము ఇది అనిపిన్చెను. మర్త్యుల మనస్సు మనుష్య శరీరమున ఉండి అమర మనస్సుకు అతిసద్RRసము.[259] పాత్రలు దేవతలను సూచించుటకు ఉంచబడిన్ట్లు, ఉదాహరణాకు లీబరు ఆలయమున మద్య పాత్రము మద్యం సూచించుటకు ఉంచబడిన్ట్లు, లోపలున్నది బహిరున్నదినిచే సూచింపబడును. మనుష్యాకార విగ్రహముచే బుద్ధియుక్త ఆత్మ సూచింపబడెను, ఏలయనగా మనుష్యాకారము ఆ స్వభావము నిలుచు పాత్రమువలె, దానిని దేవునికి లేక దేవతలకు ఆపాదింతురు. ఆ అత్యంత పండితుడు వేలుగులోకు తెచ్చుటకు చేరిచిన బోధర హస్యములు ఇవి. అయితే ఓ అత్యంత తీక్ష్ణుదా, ఆ రహస్యములలొ నీ సావధాన బుద్ధి పోయొరేనా? ప్రజలకు మొదటివిటిని స్థాపించినవారు పౌరులనుండి భయము తీసి భ్రమను చేరించిరనియు, ప్రాచీన రోమిఈయులు విగ్రహములు లేకుండ దేవతలను మరి పవిత్రముగా గౌరవించిరనియు నిను నిశ్చితాభిరాయము పూందుటకు నడిపిన్చిన బుద్ధి. ఆ ఆలోచనచే తరువాతి రోమిఈయులను ఎదిరి ఈ మాతలు పలుకుట ధైర్యము పొన్దితివి. ఆ అతిప్రాచీన రోమిఈయులు కూడా విగ్రహములను ఆరాధించియుండిన యెడల, విగ్రహములు నిలంచుటలొ మూఢత్వను గూర్చిఊర్చి ఆ నిజాభిప్రాయాలను భయ మొఉనముచే అణచి, ఈ వ్యర్థ నాశకరక కల్పనల రహస్య బోధల హెచ్చుగా ఉన్నతపరచి హెచ్చుగా పలికితివి. ఇంత విద్యాగల ఇంత తీక్ష్ణ నీ ఆత్మ (దీనినింది నేను నీకు హెచ్చుగా దుఃఖిన్చును) ఈ రహస్యములద్వారా తన దేవునికి ఎప్పటికి చేరజాలెదు. అనగా యే దేవునివలన, యే దేవునితో కాక, అది చేయబడెనొ, యేవని భాగము కాక కార్యము, యే దేవుడు సమస్త పధార్థలయొక్క ఆత్మ కాక ప్రతి ఆత్మను చేసెను, యే వెలుగులో మాత్రమె ప్రతి ఆత్మ కృతజ్ఞ కాక ధన్యము అగును.

ఈ గ్రంథమున తరువాత వచ్చునవి ఈ రహస్యముల స్వభావము వాతి విలువయు చూపును. ఇందుమత్కు ఈ అత్యంత పండితుడు లోకాత్మను దాని భాగములను నిజ దేవతలని తన అభిప్రాయముగా ఒప్పుకొను. ఇందుచే అతని దైవశాస్త్రము, అనగా అతదు హెచ్చుగా గౌరవించు ఆ ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రము, సంపూర్ణముగా బుద్ధియుక్త ఆత్మ స్వభావమువరకు వ్యాపించె నని తెలిసికొనెదము. ఈ గ్రంథమున (ఎన్నిక దేవతలను గూర్చిఊర్చి) ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రమును గూర్చిఊర్చి కొన్ని అల్ప విషెషములు ముందుగ చెప్పును. ఆ గ్రంథమున ప్రాకృతిక వ్యాఖ్యానలద్వారా ఎన్నిక దేవతలను గూర్చిఊర్చి చదువుచును అంత్యమున వ్రాసిన పౌర దైవశాస్త్రమును ఈ ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రమునకు ఆపాదింపగలిగెనా చూదెదము. ఇది సాధ్యమైనయెడల సమస్తము ప్రాకృతికమె. అప్పుడు పౌరమును ప్రాకృతికమును ఇంత జాగ్రతిగా వేరుపరచు అవసరమేమి? నిజ భేదముచే వేరుపరచబడినయెడల, అతదు ఇంత సంతోషించు ఈ ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రము కూడా సత్యము కాదు (ఏలయనగా అది ఆత్మ వరకు చేరిచినను ఆత్మను చేసిన నిజ దేవుని వరకు చేరలెదు), శరీరసంబంధమైన దానిని గూర్చిఊర్చి ముఖ్యముగా నిరంతరమ్బు అగు పౌర దైవశాస్త్రము ఎంత హెచ్చుగా తుచ్ఛము అసత్యము. వారు ఇంత ప్రయత్నముతో వెదికి వివరించిన వ్యాఖ్యానలే ఇది చూపును. వటితిలొ కొన్నినిని నేను అవశ్యము పలుకవలెను.

6. వార్రో అభిప్రాయము, దేవుడు లోకాత్మ, అయినను దాని వివిధ భాగములలొ దైవిక స్వభావముగల అనేక ఆత్మలు ఉన్నయి

ఆ వార్రో ఇంకా ముందుగ పలుకుచు, దేవుడు లోకాత్మ అని తలచును (గ్రీకులు కోస్మొస్ అని పిలుదురు), ఈ లోకము తానే దేవుడనియు చెప్పును. జ్ఞాని శరీరమును మనస్సును కలిగి యుండి కూడా మనస్సువలన జ్ఞాని అనబడునట్లు, లోకము మనస్సును శరీరమును కలిగి యుండి కూడా మనస్సువలన దేవుడని పిలువబడును. ఇక్కడ అతదు కొన్ని విధముగైనను ఒక దేవునిని ఒప్పుకొన్నట్లు కనబడును. అయితే ఇన్క ఎక్కువని ప్రవెసింపజేయుటకు లోకము రెండు భాగములుగా, ఆకశము భూమియు, పంచబడెను అని చేర్చును. అవి మరల ప్రతి రెండు భాగములుగా పంచబడును, ఆకశము ఈథరు వాయువు, భూమి జలము నెలయు. వటితిలొ ఈథరు అత్యున్నతము, వాయు రెండవ, జలము మూడవ, భూమి అధమము. ఈ నాలుగు భాగములు ఆత్మలతో నిండి యున్నవి అని చెప్పును. ఈథరుమున వాయువున ఉన్నవి అమరములు, జలమున భూమిపై ఉన్నవి మర్త్యములు. ఆకశముల అత్యున్నతభాగము నుండి చంద్రమండలమువరకు ఆత్మలు ఉన్నయి, అనగా నక్షత్రములు గ్రహములు. ఇవి దేవతలని గ్రహిమ్పదునట్లు మాత్రమె కాక చూడబడును. చంద్రమండలమునకు మేఘవాయు ప్రాంత ఆరంభమునకు మధ్య ఆకాసాత్మ లు ఉన్నయి. ఇవి మనస్సుచే చూడబడును, నెత్రములచే కాదు, హీరోలు, లారెసు, జీనియై అని పిలువబడును. ఈ ముందు పలుకుల లొ సంక్షేపముగా చూపబడిన ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రము ఇది. ఇది వార్రోను మాత్రమె కాక ఇన్క అనేక తత్త్వజ్ఞులను తృప్తిపరిచెను. ఎన్నిక దేవతలకు సంబంధించుంత పౌర దైవశాస్త్రమును గూర్చిఊర్చి నేను ఇంకా పలుకవలసినది దేవుని సహాయముతో ముగిన్చిన తరువాత దీనిని మరి జాగ్రతిగా చర్చింపవలెను.

7. జానుసును టేర్మినుసునును రెండు వేరైన దేవతలుగా వేరుపరచుట యుక్తమా

అయితే వార్రో యేవని తో ఆరంభించునొ ఆ జానుసు ఎవరు? అతదు లోకము. నిస్చయముగా అత్యల్ప స్పశ్హ్ట జవాబు. అయితే పధార్థలయొక్క ఆరంభములు అతనికి సంబంధించును, అంత్యములు టేర్మినుసు అను మరొకని కి సంబంధించును అని ఎందుకు చెప్పుదురు? ఆరంభములను అంత్యములను గూర్చిఊర్చి ఈ ఇరువురికి రెండు మాసములు అర్పింపబడెను అని చెప్పుదురు. జానుసుకు జనవరి, టేర్మినుసుకు fఇబ్రవరి. మార్తుతో ఆరంభించి డిసెమ్బరుతో ముగియు ఆ పది మాసముల కదు. ఇందుచే fఇబ్రవరి మాసమున టేర్మినాలియా జరPఅబడును, ఆ మాసమున నే fఇబ్రూఉము అని పిలుచు పవిత్ర శుద్ధికరణ జరుగును, దానినున్చి ఆ మాసము పేరు పొన్దెను.[260] కాబట్టి పధార్థలయొక్క ఆరంభములు జానుసు అయిన లోకమునకు సంబంధించును, అంత్యములు కాదూ, మరొక దేవుడు వటిపై ఉంచబడెను? ఈ లోకమున ఆరంభమగును అని చెప్పు సమస్తము ఈ లోకమున నే అంతమగును అని ఒప్పుకోరా? విగ్రహమున రెండు ముఖములు ఇచ్చి కార్యమున సిర్ధ శక్తిమాత్రమె ఇయ్యట ఏ మూఢత్వము! రెండు ముఖముల విగ్రహమును వ్యాఖ్యానించుటకు జానుసును టేర్మినుసును ఒకరే అని, ఒక ముఖము ఆరంభములను మరొకటి అంత్యములను గూర్చిఊర్చి యున్నదని చెప్పుట ఎమ్తో సౌన్దరము కాదా? పని చేయువాడు ఉభయమును గౌరవింపవలెను. ప్రతి క్రియలొ ఆరంభము వెనుక్క చూడని వాడు అంత్యము మునున్దు చూడదు. కాబట్టి ముందు చూచు సంకల్పము వెనుక్క చూచు జ్ఞాపకముతో కలిసి యుండవలెను. ఆరంభించిన దానిని మరిచిన యెడల ముగిమ్చు మార్గము ఎట్లు కనుగోనును? అయితే ధన్య జీవము ఈ లోకమున ఆరంభమై లోకాతీతమున పూర్ణము అగును అని తలచి, ఆ కారణముచే జానుసుకు, అనగా లోకమునకు, ఆరంభ శక్తిమాత్రమె ఆపాదించిన యెడల, టేర్మినుసును నిస్చయముగా అతనికంటే శ్రెష్ఠము చేసి ఎన్నిక దేవతల సంఖ్య నుండి వేరుపరచకూడదురు. ఇప్పుడైనను కాలిక పధార్థలయొక్క ఆరంభములు అంత్యములు ఈ ఇరువురి దేవతలచే సూచింపబడగా టేర్మినుసుకు హెచ్చిన గౌరవము ఇయ్యవలెను. ఏది ముగియునో దానినింది హెచ్చిన సాంతొషము కలుగును. ఆరంభించిన వి అయితే అంతముకు రాక ముందు హెచ్చిన వ్యకులత కారణము. ఆ అంత్యమును ఆరంభించువాడు అత్యంత ఆతురంగా కోరి, మనస్సును నిలిపి, ఎదురుచూచి, వామ్ఛించును. అంతముకు రక ఎవరును తాను ఆరంభించిన దానినింది సాంతొషింపదు.

8. జానుసు ఆరాధకులు అప్పుదప్పుదు నాలుగు ముఖములుగా చూపింప వలెనని యుండగా అతని విగ్రహమును రెండు ముఖములుగా చేసిన కారణమేమి

ఇప్పుడు రెండు ముఖముల విగ్రహ వ్యాఖ్యాను ముందుకు తీస్తే. దానికి ముందు ఒకటి వెనుక ఒకటి అను రెండు ముఖములు ఉన్నయి అని చెప్పుదురు, ఏలయనగా మన తెరిచియున్న నోట్లు లోకమును పోల్చిన్ట్లు కనబడును. ఇందుచే గ్రీకులు తాలుని ఒఉరనొస్ అని పిలుదురు, కొన్ని లాతీను కవి లు[261] ఆకశములను పలతుమ్ అని పిలిచిరి అని చెప్పును. తెరిచియున్న నోటినున్చి పల్లల వైపు బయత మార్గము, గంథాల వైపు లోపల మార్గము ఉన్నయి అని చెప్పుదురు. మన తాలుకు ఒక గ్రీకు లేక కావ్య పదముచే లోకము ఎంత స్థితిమునకు దందబడెను! ఈ దేవునిని లాలకు మాత్రమె ఆరాధింపవలెను, తాలుయొక్క ఆకశముల క్రింద దానికి రెండు తెరచియ్న ద్వారములు ఉన్నయి. ఒకటినున్చి కోనసంగ ఉమ్మి వేసబడును, మరొకటినున్చి కోనసంగ మ్నుంగిలబడును. లోకమున తానే ఎదురినున్నవి రెండు ద్వారములు కనుగోనక, దానినున్చి ఏదైనను స్వీఇకరించుటకు లేక బయత వెయుటకు, లోకమునకు ఎటువన్తి సాద్RRస్యము లేని మన గంథమును గంథాలను వెదికి జానుసులొ లోక విగ్రహమును కల్పిన్చుత ఎంత అసమంజసం. లోకము తాలును పోల్చును అని చెప్పబడును, జానుసు దానికి ఎటువన్తి సాద్RRస్యము లేదు. అయితే అతని నాలుగు ముఖములుగా చేసి ద్వంద జానుసు అని పిలిచి, లోకపు నాలుగు దిక్కులను గూర్చిఊర్చి ఇది ఉన్నది అని వ్యాఖ్యానింతురు, లోకము జానుసు నాలుగు ముఖములద్వారా చూచిన్ట్లు ఏదైనను చూచున్ట్లు. మరల జానుసు లోకము, లోకము నాలుగు దిక్కుల తో కలిగి యున్నది, అప్పుడు రెండు ముఖముల జానుసు విగ్రహము అసత్యము. లేక అది సత్యము, ఏలయనగా తూరుపు పదమర అను మాతలచే సమస్త లోకము అప్పుదప్పుదు గ్రహిమ్పబదును, ఉత్తరము దక్షిణము కూడా పలుకబడినప్పుడు లోకమును ద్వందమని ఎవరు పిలుదురు, జానుసుకు నాలుగు ముఖములు ఉండగా అతని ద్వందమని పిలుచునట్లు? రెండు ముఖముల జానుసులొ మనుష్య నోట్లొ వారి మాతలకు సరిఐన ఏదో కనుగోనినట్లు, లోకమునకు సంబంధించి లోపలికి బయతకి వెల్లు నాలుగు ద్వారములను వ్యాఖ్యానించు మార్గము వారికి లేదు. బహుశా నెప్ట్యూను సహాయము వచ్చి, నోటు గంథాలు కాక ప్రతి వైపు చేక్కు రమ్లుల ద్వారములు కలిగిన చెపను వారికి ఇయ్యును. అయినను అన్ని ద్వారములు ఉండగా, «నేనే ద్వారము» అని పలుకు సత్యము వినిన ఆత్మ తప్ప ఈ వ్యర్థత్వనుండి ఎ ఆత్మ తప్పింపదు.[262]

9. జూపిటరు శక్తిని గూర్చిఊర్చి, జూపిటరును జానుసుతో పోలిచ

అయితే జోవునిని, జూపిటరు అనియు పిలువబడువానిని, వారు ఎవరిగా గ్రహిమ్పవలెనని చూపుదురు. లోకమున ఏదైనను కలుగునట్లు చేయు కారణముల శక్తి కలవాదు దేవుడు అని చెప్పుదురు. ఇది ఎంత గొప్పదొ ఆ అత్యంత ప్రశస్త వర్జిల్ పద్యం సాక్ష్యమ్ ఇచ్చును.

అయితే జానుసు అతనికంటే ఎందుకు శ్రెష్ఠము చేయబడెను? ఆ అత్యంత తీక్ష్ణుడు అత్యంత పండితుడు ఈ ప్రశ్నుకు జవాబు ఇయ్యవలెను. «ఏలయనగా» అని అతదు చెప్పును, «జానుసు మొదటి విషెషములపై అధికారము చేయును, జూపిటరు ఉన్నత విషెషములపై అధికారము చేయును.[264] కాబట్టి జూపిటరు సమస్తమునకు రాజు అని యోగ్యముగా ఎంచబడును. ఉన్నత విషెషములు మొదటి విషెషములకంటే మేలైనవి. మొదటివి కాలమున ముందు ఉండినను ఉన్నతవి గౌరవమున మించును.»

చేయబడు విషెషముల మొదటి భాగములు ఉన్నత భాగములనుండి వేరుపరచబడినయెడల ఇది నియాయముగా పలుకబడియుండును. ఉదాహరణాకు ప్రయాణ ఆరంభము ఒక కార్యపు ఆరంభము, చేరుట ఉన్నత భాగము. నేర్చుకొనుత ఆరంభించిన దాని మొదటి భాగము, జ్ఞానము పొందుత ఉన్నత భాగము. అన్నిటిలొ ఆరంభములు మొదటివి, అంత్యములు ఉన్నతవి. ఈ విషెషము జానుసు టేర్మినుసు సంబంధమున ఇప్పటికే చర్చింపబడెను. అయితే జూపిటరుకు ఆపాదింపబడిన కారణములు కార్యకారిణులు, కార్యములు కావు. చేయబడిన లేక జరిగిన విషెషములచే, లేక వాతి ఆరంభములచే, ఇవి కాలమున అటకడబడజలవు. చేయునది చేయబడినదానికంటే ఎప్పుదును ముందు. కాబట్టి చేయబడిన లేక జరిగిన విషెషముల ఆరంభములు జానుసుకు సంబంధించినను, జూపిటరుకు ఆపాదించు కార్యకారణాలనుండి ఇవి ముందు కావు. కార్యకారణములేక ఏమియు జరగదు. కార్యకారణములేక ఏమియు జరుగుత ఆరంభమగదు. నిజముగా, చేయబడిన సమస్త స్వభావముల, సమస్త ప్రాకృతిక విషెషముల, కారణములు యేవని అధీనము నో అతని జూపిటరు అని ప్రజలు పిలిచి, ఇంత అపమానములతొ ఇంత అపకీర్తి నిన్దలను తో అతని ఆరాధించిన యెడల, ఎ దేవుడు లేదు అని పూర్ణముగా కదగకపొYఇన యెడల కంటే హెచ్చిన భయన్కర అపవిత్రత్వము చేయుదురు. కాబట్టి జూపిటరు పేరుతో మరొక దేవునిని, నీచ నెర గౌరవములకు యోగ్యునిని, పిలుచుట వారికి మేలు. సాటర్నుకు కుమారుని బదులుగా రాయి తినుత ఇచ్చబడిన్ట్లు, జూపిటరు బదులుగా ఒక వ్యర్థ కల్పనను ఉంచి, దానిని నిన్దలకు లక్ష్యముగా చేసి, ఆ దేవునిని ఉరుముచు వ్యభిచారియు అని పలుకకుండుట మేలు. సమస్త లోకమును పాలించి ఇంత అనేక కామవిలస క్రియలకు తాను వ్యాపృతుడగుటయు, ప్రకృతిని సమస్త ప్రాకృతిక విషెషముల ఉన్నత కారణములను తన అధీనమున ఉంచి తన కారణములు మంచి కాకుండుటయు.

తరువాత జానుసు లోకము అయిన యెడల ఈ జూపిటరుకు దేవతలలొ ఇంకా ఏ స్థానం కనుగోనుదురొ అని నేను అడుగుదును. వార్రో నిజ దేవతలను లోకాత్మయు దాని భాగములు అని నిర్వఛిన్చెను. కాబట్టి ఈ నిర్వఛనములొ చేరని ఎది వారి ప్రకారము నిజ దేవుడు కాదు. అప్పుడు జూపిటరు లోకాత్మ, జానుసు శరీరము, అనగా ఈ దృశ్య లోకము, అని చెప్పుదురా? ఇది చెప్పిన యెడల జానుసును దేవుడని నిశ్చయింపజలరు. వారి ప్రకారమైనను లోక శరీరము దేవుడు కాదు, లోకాత్మయు దాని భాగములే. ఇందుచే వార్రో ఇది చూచి, దేవుడు లోకాత్మ అని, ఈ లోకము తానే దేవుడని తలచును. జ్ఞాని ఆత్మను శరీరమును కలిగి యుండి కూడా ఆత్మవలన జ్ఞాని అనబడునట్లు, లోకము ఆత్మను శరీరమును కలిగి యుండి కూడా ఆత్మవలన దేవుడని పిలువబడును. కాబట్టి లోక శరీరము మాత్రమె దేవుడు కాదు. దాని ఆత్మ మాత్రమె, లేక ఆత్మయు శరీరము కలిసిన, అయినను శరీరవలన కాక ఆత్మవలన దేవుడు. కాబట్టి జానుసు లోకము, జానుసు దేవుడు అయిన యెడల, జూపిటరు దేవుడు కావలెనని అతదు జానుసు యొక్క ఒక భాగము అని చెప్పుదురా? వారు సమస్త సత్త్వను జూపిటరుకే ఆపాదించు ఆచారము కలవారు. ఇందుచే «సమస్తము జూపిటరుతో నిండి యున్నది» అని మాత.[265] కాబట్టి అతదు దేవుడు కావలెనని, విషెషముగా దేవతల రాజు కావలెనని, జూపిటరును కూడా లోకము అని తలచి, ఇతర దేవతలపై, వారి ప్రకారము తన భాగములపై, పాలింపవలెను. ఈ అర్థమునకు వార్రో దేవతారాధనను గూర్చిఊర్చి ఇతరులనుండి వేరుగా వ్రాసిన గ్రంథమున వలేరియసు సోరానుసు[266] కొన్ని పద్యములను వ్యాఖ్యానించెను. ఆ పద్యములు ఇవి.

అయితే ఆ గ్రంథమున నే ఈ పద్యములను వ్యాఖ్యానించి, పురుడు విత్తనము విసరించి స్త్రీ దానిని స్వీఇకరించునట్లు, లోకము అని నమ్మిన జూపిటరు తన నుండి సమస్త విత్తనములను విసరించి తన లోపలికి స్వీఇకరించును అని చెప్పును. ఈ కారణముచే సోరానుసు «జోవ్, జనకుడు తల్లియు» అని వ్రాసెను అని చెప్పును. ఒకడు సమస్తము ఒకరే అని తన కంటే తక్కువ యుక్తితో పలికలేదు. లోకము ఒక్కటె, ఆ ఒక్కటినన్దు సమస్తము ఉన్నది.

10. జానుసుకు జూపిటరుకు మధ్య భేదము యుక్తమా

కాబట్టి జానుసు లోకము, జూపిటరు లోకము అయిన యెడల, లోకము ఒక్కటె ఉండగా జానుసును జూపిటరును రెండు దేవతలు ఎందుచే? వీరికి వేర వేర ఆలయములు, వేర వేర వేదికలు, వేర ఆచారములు, అసద్RRస విగ్రహములు ఎందుచే? ఆరంభముల స్వభావము ఒకటి, కారణముల స్వభావము మరొకటి, ఒకటికి జానుసు పేరు మరొకతికి జూపిటరు పేరు వచ్చెనా? అప్పుడు ఒక మనుష్యునికి రెండు వేర అధికార పదాలు, లేక రెండు కలలు, ఉండిన యెడల, పదాల లేక కలల స్వభావము వేరుగా ఉండుతవలన రెండు న్యాయాధిపతులు లేక రెండు శిల్పులు పలుకబడునా? ఒక దేవునివిశ్హయమునన్దు కూడా అట్లే. అతనికి ఆరంభముల శక్తిని కారణముల శక్తిని ఉండిన యెడల, ఆరంభములు కారణములు రెండు విషెషములు గనుక అతని రెండు దేవతలని ఎంచవలెనా? ఇది నియాయము అని తలిచిన యెడల, అనేక శక్తుల నిమిత్తం అతని కు ఇచ్చిన ఇన్త్యనామముల సంఖ్య అన్త దేవతలుగా జూపిటరును కూడా చెప్పవలెను. ఆ ఇన్త్యనామములు దాని నుండి వచ్చిన విషెషములు అనేకం వివిధము. వటితిలొ కొన్నినిని నేను పలుకుదును.

11. జూపిటరు ఇన్త్యనామములు అనేక దేవతలకు కాక ఒక దేవునికె ఆపాదింపబడును

అతని విక్టర్, ఇన్విక్టస్, ఓపితులస్, ఇమ్పల్సర్, స్టేటర్, సెంటుమ్పేదా, సుపినాలిస్, తిజిల్లస్, ఆల్మస్, రూమినసు, ఇన్క పలుకుట దీర్ఘమైన ఇతర పేరలతొ పిలిచిరి. అయితే ఈ ఇన్త్యనామములు వివిధ కారణముల శక్తుల నిమిత్తం ఒక దేవునికె ఇచ్చిరి, ఇంత అనేక విషెషముల నిమిత్తం అతని ఇంత అనేక దేవతలుగా చేయవలసిన అవసరము లేదు. సమస్తమును గెలిచెను గనుక, ఎవరిచేను గెలువబడలెదు గనుక, ఆవసరమైన వారికి సహాయము ఇచ్చెను గనుక, ప్రేరిన్చుత, నిలుపుత, స్థీరించుత, వెనుకకు పడజెYఉత శక్తిగా ఉండెను గనుక, దూలమువలె[267] లోకమును కలిసీ నిలిపించెని గనుక, సమస్తమును పోషిన్చెను గనుక, పాలువలె[268] జన్తువులను పోషిన్చెను గనుక ఈ పేరలు ఇచ్చిరి. ఇక్కడ కొన్ని గొప్పవి కొన్ని అల్పవియు ఉన్నయి. అయినను అన్నిటి చేయువాడు ఒక్కడే. ఒక లోకమును జూపిటరు జానుసు అను రెండు దేవతలని ఎంచిన కారణములు ఆరంభములు, లోకమును కలిసి నిలుపుటకు జన్తువులకు పాలు ఇయ్యటకు కంటే దగ్గర ఉన్నయి అని నేను తలచును. అయినను స్వభావమున గౌరవమున ఇంత దొఒరముగా ఉన్న ఈ రెండు కార్యముల నిమిత్తం రెండు దేవతలు అవసరము లేదు. ఒక జూపిటరు ఒకటికి తిజిల్లస్, మరొకతికి రూమినసు అని పిలువబడెను. పాలు ఇయ్యట జూపిటరుకంటే జూనోకే యోగ్యము కాదా అని పలుకుట నేను ఇష్టపదను, విషెషముగా ఈ కార్యమున సహాయించి సేవించు రూమినా దేవత ఉండగా. జూనో తానే జూపిటరు కాక మరేమి కాదు అని జవాబు వచ్చును, వలేరియసు సోరానుసు ఆ పద్యముల ప్రకారము, అక్కడ పలుకబడెను.

అయితే అతదు రూమినసు అని ఎందుకు పిలువబడెను, మరి జాగ్రతిగా వెదకువారు అతదె ఆ రూమినా దేవత అని కూడా కనుగోనగలరు?

ఒక ధాన్యపు కన్కిలొ ఒక దేవుడు కంది గూర్చిఊర్చి మరొకడు తొట్టకు గూర్చిఊర్చి పర్యవేక్షణ చేయుట దేవతల మహిమకు అనర్హమని యుక్తముగా ఎంచబడినయెడల, అత్యంత అధమ ఒక విషెషము, అనగా జన్తువులు పోషిమ్పబదుటకు పాలు ఇయ్యట, రెండు దేవతల పర్యవేక్షణలొ ఉండుట ఆ మహిమకు ఎంత హెచ్చుగా అనర్హము. వారితో ఒకడు సమస్తమునకు రాజయిన జూపిటరు తానే, ఇది తన భార్యతో కాక ఒక నీచ రూమినాతో చేయును. (బహుశా అతదె రూమినా, పురుషులకు రూమినసు స్త్రీలకు రూమినా!) ఈ పద్యములలొ «జనకుడు తల్లియు» అని పిలువబడక, నాలుగవ గ్రంథమున నేను ఇప్పటికే పలికినట్లు అల్ప దేవతలలొ దేవతగా కనుగోనిన పెకూనియా [ధనము] అతని ఇతర ఇన్త్యనామములలొ చదువక, జూపిటరుకు స్త్రీ పేరు ఆపాదింపక ఒల్లీరి అని నేను నిస్చయముగా పలికియుండుదును. అయితే పురుషులు స్త్రీలు ఉభయులు ధనము [పెకూనియమ్] కలిగి యున్నరు గనుక అతని పెకూనిYఅసు పెకూనియా అని ఎందుకు పిలువబడలెదు? అది వారి విషెషము.

12. జూపిటరు పెకూనియా అనియు పిలువబడును

ఈ పేరుని ఎంత సౌన్దరముగా వివరించిరి! «సమస్తము అతనిది గనుక అతదు పెకూనియా అనియు పిలువబడును» అని చెప్పుదురు. ఓ దేవతా నామ వ్యాఖ్యాన ఎంత గొప్పది! అవును, సమస్తము యేవని దియొ అతదు అత్యంత నీచముగా అత్యంత అపమానముగా పెకూనియా అని పిలువబడును. ఆకశము భూమియు కలిగిన సమస్తముతో పోలిచిన యెడల, ధనము పేరుతో మనుష్యులు కలిగి యున్న సమస్తము ఏమి?[269] ఈ పేరుని లోభమే జూపిటరుకు ఇచ్చెను, ధనప్రియుడు సామాన్య దేవునిని కాక సమస్తమునకు రాజునే ప్రేమించుటలు తాను తలచునట్లు. అయితే అతదు సంపద అని పిలువబడినయెడల ఇది ఎమ్తో వేరు. సంపద ఒకటి, ధనము మరొకటి. జ్ఞానులు, నీతిమన్తులు, మంచివారు, ధనము లేనివారు లేక అత్యల్పముగా కలిగిన వారు, ధనవన్తులని పిలుదుము. గూర్చిఉణమును కలిగి యున్నందుచే వారు నిజముగా హెచ్చుగా ధనవన్తులు, దానిచే శారీర అవసర విషెషములన్దు కూడా తమ దానితో తృప్తి పొన్దుదురు. ఎప్పుదును ఆతురంగా కోరి ఎప్పుదును లోపు కలిగిన లోభులను దరిద్రులని పిలుదుము. వారు ఎంత గొప్ప ధనము కలిగి యున్నాను, దాని సమ్RRద్ధి ఎంత ఉన్నను, లోపు తప్ప మరేమి చేయలేరు. దేవునిని తానే యుక్తముగా ధనవంతుదని పిలుదుము. అయితే ధనమున కాక సర్వశక్తిత్వమున. కాబట్టి ధనము సమ్RRద్ధి కలిగిన వారు ధనవన్తులని పిలువబడుదురు, అయితే లోభులు అయిన యెడల లోపల దరిదులు. అట్లే ధనము లేనివారు దరిద్రులని పిలువబడుదురు, అయితే జ్ఞానులు అయిన యెడల లోపల ధనవన్తులు.

అయితే «ఎ జ్ఞానియు కోరని»[270] ఆ విషెషపు పేరుని దేవతల రాజు పొన్దిన ఈ దైవశాస్త్రమును గూర్చిఊర్చి జ్ఞాని ఏమి తలవలెను? నిత్యజీవమును గూర్చిఊర్చి ఈ తత్త్వశాస్త్రము ఆరోగ్యకరముగా ఏదైనను బోధిన్చిన యెడల, లోక పాలకుడైన ఆ దేవునిని ధనము అని కాక జ్ఞానము అని పిలుచుట ఎంత యుక్తము. దాని ప్రేమ లోభ మల, అనగా ధన ప్రేమ, నుండి శుద్ధి చేయును.

13. సాటర్ను ఎవరో జీనియసు ఎవరో వివరింపబడిన యెడల, ఇరువురు జూపిటరే అని చూపబడును

అయితే ఈ జూపిటరును గూర్చిఊర్చి ఇంకా ఏమి పలుకుదును, ఇతరన్దరును బహుశా అతనితో ఒకటిగా ఎంచవలసినప్పుడు? అతదు సమస్తము అయిన యెడల అనేక దేవతలు ఉన్నరు అని అభిప్రాయము సత్య శున్య కల్పన మాత్రమె నిలుచును. అతని వివిధ భాగములను శక్తులను ఇంత అనేక దేవతలని ఎంచిన యెడల, లేక సమస్తమున వ్యాపించినది అని తలచు మనస్సు తత్త్వము ఈ దృశ్య లోక రాశియు వివిధ పాలన కలిగి యున్న అనేక భాగములనున్చి అనేక దేవత పేరలు పొన్దిన యెడల, సమస్తము అతనికే ఆపాదింపవలెను. సాటర్ను కూడా ఎవరు? «సమస్త విత్తుల పై అధికారము చేయు ప్రధాన దేవతలలొ ఒకడు» అని అతదు చెప్పును. వలేరియసు సోరానుసు పద్యల వ్యాఖ్యాన జూపిటరు లోకము అని, అతదు తన నుండి సమస్త విత్తనములను విసరించి తన లోపలికి స్వీఇకరించును అని బోధిన్చదా?

కాబట్టి సమస్త విత్తుల అధికారము యేవని దగ్గర నో అతదె. జీనియసు ఎవరు? «సమస్తము పుత్తించుటకు నిలిపి దాని శక్తి కలవాదు దేవుడు» అని. ఈ శక్తి లోకమునకు తప్ప మరొకరికి ఆపాదింతురు? దానిని గూర్చిఊర్చి పలుకబడెను.

మరొక చోటన ప్రతి మనుష్యుని బుద్ధియుక్త ఆత్మ జీనియసు అని, కాబట్టి ప్రతి వ్యక్తిలొ వేరుగా ఉండును అని, లోకమునకు సరిఐన ఆత్మ దేవుడు అని చెప్పిన యెడల, అతదు ఆ విషెషమె తిరిగి వచ్చును. అనగా లోకాత్మ తానే సార్వత్రిక జీనియసువలె ఎంచవలెను. ఇందుచే అతదు జూపిటరు అని పిలుచునది ఇది. ప్రతి జీనియసు దేవుడు, ప్రతి మనుష్యుని ఆత్మ జీనియసు అయిన యెడల, ప్రతి మనుష్యుని ఆత్మ దేవుడు అని వస్తున్ది. అయితే ఈ అత్యంత అసమంజసము ఈ దైవశాస్త్రజ్ఞులను కూడా ఇందింది నిలిపెచిన యెడల, విషెష ఉన్నత భేదముచే ఆ జీనియసునే దేవుడని పిలిచి, అతని లోకాత్మ అని జూపిటరు అని పిలుచుత మిగిలును.

14. మెర్కురియసు మార్సు పదాలను గూర్చిఊర్చి

అయితే మెర్కురియసును మార్సును లోక భాగములకు, భూత ములలొ ఉన్న దేవుని కార్యములకు, ఎట్లు ఆపాదించుట కనుగోనలేరు. కాబట్టి మనుష్య కార్యములపైనైనను ఉంచి, మాతలాదుత యుద్ధములు చేయుట సహాయులు చేసిరి. మెర్కురియసు దేవతల వాక్కు శక్తిని కూడా కలిగిన యెడల, జూపిటరు అతనినుండి వాక్కు శక్తిని పొన్ది అతని ఇష్టానుసారము పలుకునట్లు అతదు దేవతల రాజుపైను అధికారము చేయును. ఇది నిస్చయముగా అసమంజసము. మనుష్య వాక్కు శక్తిమాత్రమె అతనికి ఆపాదింపబడెనని ఎంచిన యెడల, జూపిటరు బాలురకు మాత్రమె కాక పశువులకు కూడా పాలు ఇయ్యట దిగి, ఇందుచే రూమినసు అని ఇన్త్యనామము పొన్ది, పశువులను మించు మా వాక్కును గూర్చిఊర్చి పర్యవేక్షణ తాను ఇష్టపదనని నమ్మసాధ్యము కాదు అని చెప్పెదము. కాబట్టి వాక్కు తానే జూపిటరిదియు మెర్కురియసు. వాక్కు తానే మెర్కురియసు అని వ్యాఖ్యాన మాతలు చూపిన యెడల, అతదు మెర్కురియసు అని, అనగా మధ్య పరిగెత్తువాడు అని,[271] పిలువబడెను, వాక్కు మనుష్యుల మధ్య పరిగెత్తును గనుక. గ్రీకులు అతని హెర్మెస్ అని పిలుదురు, వాక్కు లేక వ్యాఖ్యాన, నిస్చయముగా వాక్కునకు సంబంధించునది, వారి భాషలొ హేర్మేనెఇఆ అని పిలువబడును. విక్రయాలు కొనుగోలులు మధ్య వాక్కు వెల్లును గనుక చెల్లింపుల పై అధికారము చేయును అని కూడా చెప్పుదురు. తలపై కాల్లపై రేక్కలు వాక్కు ఆకశమున రేక్కల తో వెల్లును అని అర్థము. మా ఆలోచనలన్నియు వాక్కుచే తెలుపబడును గనుక దూత అని[272] పిలువబడెను.[273] కాబట్టి వాక్కు తానే మెర్కురియసు అయిన యెడల, వారి ఒప్పుకోలుచే కూడా అతదు దేవుడు కాదు. దేత్యములు కూడా కానివారిని దేవతలుగా చేసి అశుద్ధ ఆత్మల ప్రర్థన చేసి, దేవతలు కానివారిచే, అనగా దేత్యములచే, అక్రన్తులు అగుదురు. అట్లే మార్సుకు ఎ ప్రాకృతిక కార్యము చేయుటకు లోక భూతము లేక భాగము కనుగోనలేక, అతదు యుద్ధ దేవుడు అని చెప్పిరి. అది మనుష్య కార్యము, వారు కోరదగిన కార్యము కాదు. కాబట్టి fఎలిసిటాసు శాస్వత సంధిని ఇచ్చిన యెడల మార్సుకు పని ఉన్దదు. యుద్ధము తానే మార్సు అయిన యెడల, వాక్కు మెర్కురియసు అయినట్లు, యుద్ధము దేవుడు కాదు అని సత్యము అయినంత సత్యముగా, అసత్యముగా దేవుడని పిలువబదు యుద్ధము లేకపొYఉత నేను కోరుదును.

15. అన్యదేవతారాధకులు తమ దేవత పేరలతొ పిలిచిన కొన్ని నక్షత్రములను గూర్చిఊర్చి

అయితే వారి పేరలతొ పిలువబడిన ఈ నక్షత్రములే ఇవి దేవతలేమొ. ఒక నక్షత్రమును మెర్కురియసు అని, మరొకతిని మార్సు అని పిలుదురు. దేవత పేరలతొ పిలువబడిన నక్షత్రములలొ జూపిటరు అని పిలుచునది కూడా ఉన్నది, అయినను వారికి జూపిటరు లోకము. అక్కడ సాటర్ను అని పిలుచునది కూడా ఉన్నది, అయినను అతనికి సమస్త విత్తనములు అను అల్ప కాని ఆస్తి ఇన్క ఇచ్చిరి. అక్కడ వారి వలన వీనస్ అని పిలువబడిన అత్యంత ప్రకాసమైన నక్షత్రము కూడా ఉన్నది, అయినను ఆ వీనస్నే చంద్రుదు అని కూడా కోరుదురు. వీనస్ జూనో ఆ అత్యంత ప్రకాస నక్షత్రమును గూర్చిఊర్చి, మరొక బన్గర ప్ందువలె, పోరుదురు అని పలుకుత ఇంకా వదలుదును. కొన్ని లూసిfఅరు వీనస్ది అని, కొన్ని జూనోది అని చెప్పుదురు. ఆచారము చూపు వీనస్ గెలుచును. అత్యంత హెచ్చిన సంఖ్యవారు ఆ నక్షత్రమును వీనస్ కు ఆపాదింతురు, వేరె తలచువాడు దుర్లభము. అయితే జూపిటరును సమస్తమునకు రాజు అని పిలుచునందుచే, అతని నక్షత్రము వీనస్ నక్షత్రముచే ప్రకాసమున ఇంత మించబడుట ఎవరు నవ్వదు? అతదు శక్తిమన్తంత ఆ నక్షత్రము ఇతరికంటే ప్రకాసవన్తంత ఉండవలెను. అది హెచ్చుగా పై ఉన్నది, భూమి నుండి ఎమ్తో దొఒరము గనుక ఇట్లు మాత్రమె కనబడును అని జవాబు ఇచ్చుదురు. కాబట్టి దాని హెచ్చిన గౌరవము హెచ్చిన స్థానం యోగ్యము చేసిన యెడల, సాటర్ను జూపిటరుకంటే ఆకశమున ఎందుకు హెచ్చుగా ఉన్నాడు? జూపిటరును రాజు చేసిన కథ వ్యర్థత్వము నక్షత్రముల వరకు చేరలేదా? తన రాజ్యములొ కాక కాపిటోలులొ కూడా పొందలేని దానిని సాటర్ను ఆకశములైనను పొందుటకు అనుమతిమ్పబడెనా?

అయితే జానుసుకు నక్షత్రము ఎందుకు లేదు? అతదు లోకము, అన్నియు అతనిలొ ఉన్నయి గనుకా, లోకము జూపిటరిదియు, అయినను అతనికి ఒకటి ఉన్నది. జానుసు తన విషెషమును తాను చేయలిగినంత రాజి, ఆకాస పధార్థలలొ లేని ఒక నక్షత్రము బదులుగా భూమిపై ఇంత అనేక ముఖములు స్వీఇకరించెనా? మరల వాక్కు యుద్ధము లోక భాగములు కాక మనుష్య క్రియలు గనుక, మెర్కురియసు మార్సు నక్షత్రముల నిమిత్తం మాత్రమె లోక భాగములు అని తలచి వారిని దేవతలుగా పొందుటకు, మేషము వృషభము కర్కటకము వృశ్చికము ఇన్క వారు ఆకాస చిహ్నములనుగా లెక్కపెట్టు ఇతరివి, ఒక నక్షత్రము కాక ప్రతి ఒకటి అనేక నక్షత్రముల తో కలిగిన, ఇప్పటికే పలికిన వాతికంటే హెచ్చిన ఆకశ భాగమున, నిత్య గతి నక్షత్రములను తప్పని మార్గమున నడిపిన్చునవి, వాతికి వేదికలు ఎందుచే లేవు, ఆచారములు ఎందుచే స్థాపిమ్పబదలేదు, ఆలయములు ఎందుచే కట్టబడలేదు? ఎన్నిక దేవతలలొ మాత్రమె కాదు, సామాన్య దేవతలవలె వాతిలొ కూడా వారిని దేవతలని ఎందుకు లెక్కపెట్టలేదు?

16. అపొల్లో డయానా, లోక భాగములు అని కోరు ఇతర ఎన్నిక దేవతలును గూర్చిఊర్చి

అపొల్లోను శాకునము వైద్యుడు అని కోరినను, అతని లోక భాగముగా ఒక స్థానం ఇచ్చిరి. అతదు సూర్యుడు అని కూడా చెప్పిరి. అతని సహోదరి డయానా చంద్రుదు, మార్గముల కాపాదరి అని కూడా చెప్పిరి. ఇందుచే ఆమె కన్యా అని కోరుదురు, ఏలయనగా మార్గము ఏమియు కనదు. ఇరువురికి బాణలు ఇచ్చిరి, ఏలయనగా ఈ రెండు గ్రహములు ఆకశమునుండి భూమికి కిరణములు పంపును. వల్కనును లోక అగ్ని అని, నెప్ట్యూనును లోక జలలు అని, తండ్రి డిసు, అనగా ఒర్కసు, లోకపు మణ్ణైన అధమ భాగము అని చేసిరి. లీబరును సెరెసును విత్తనములపై ఉంచిరి. మొదటివాదు పురుష విత్తనములపై, మొదటిది స్త్రీ విత్తనములపై. లేక ఒకడు విత్తనపు ద్రవ భాగముపై, మరొకడు ఎణ్డి భాగముపై. ఈ సమస్తము కలిసిన లోకమునకు, అనగా జూపిటరుకు, ఆపాదింపబడును. అతదు «జనకుడు తల్లియు» అని పిలువబడును, ఏలయనగా అతదు సమస్త విత్తనములను తన నుండి విసరించి తన లోపలికి స్వీఇకరించెను. ఆ సెరెసునే మహా మాత అని కూడా చేసిరి, ఆమె భూమి తప్ప మరేమి కాదు అని చెప్పి జూనో అని కూడా పిలుదురు. కాబట్టి జూపిటరుకు «దేవతల జనకుడు తల్లియు» అని పలుకబడినను ఆమెకు రెండవ కారణములు ఆపాదింతురు, ఏలయనగా వారి ప్రకారము సమస్త లోకము జూపిటరిది. మినెర్వా మనుష్య కలలపై ఉంచిరి, ఆమెకు స్థానం ఇయ్యటకు నక్షత్రము కూడా కనుగోనలేక, అత్యున్నత్ ఈథరు లేక చంద్రుదు అని కూడా చెప్పిరి. వెస్టా తానే అత్యున్నత్ దేవత అని తలిచిరి, ఏలయనగా ఆమె భూమి. అయినను సామాన్య మనుష్య జీవితపు అవసరములకు వాదబడు మ్రుదు అగ్ని, వల్కనుకు సంబంధించు హింస అగ్ని కాదు, ఆమెకు ఆపాదింపవలెనని తలిచిరి. కాబట్టి ఆ ఎన్నిక దేవతలన్నన్దరు లోకము దాని భాగములు అని కోరుదురు. కొన్ని సమస్త లోకము, కొన్ని దాని భాగములు. సమస్తము జూపిటరు, దాని భాగములు జీనియసు మహా మాత సోలు లూనా, లేక అపొల్లో డయానా, ఇంకా ఇతరివి. అప్పుదప్పుదు ఒక దేవునిని అనేక విషెషములుగా, అప్పుదప్పుదు ఒక విషెషమును అనేక దేవతలుగా చేసిరి. జూపిటరు విషెషమున అనేక విషెషములు ఒక దేవుడు. సమస్త లోకము జూపిటరు, ఆకశము మాత్రమె జూపిటరు, నక్షత్రము మాత్రమె జూపిటరు అని పలుకబడి ఎంచబడును. జూనో రెండవ కారణముల యజమాని, జూనో వాయు, జూనో భూమి. వీనస్ పై గెలిచిన యెడల జూనో ఆ నక్షత్రము అయియుండును. అట్లే మినెర్వా అత్యున్నత్ ఈథరు, మినెర్వా చంద్రుదు, ఈథరు అధమ హద్దు నన్దు ఉండును అని తలచును. ఒక విషెషమును అనేక దేవతలుగా ఇట్లు కూడా చేసిరి. లోకము జానుసుయు జూపిటరుయు. భూమి జూనోయు మహా మాతయు సెరెసుయు.

17. వార్రో తానే దేవతలను గూర్చిఊర్చి తన అభిప్రాయాలను సందిగ్ధమని చెప్పెను

నేను ఉదాహరణాకు పలికిన వాతిలొ నిజము అయినట్లు ఇతర అన్నిటిలొ కూడా నిజము. వారు వివరించరు, చిక్కుపరచుదురు. భ్రష్ట అభిప్రాయ ప్రేరణచే ఇక్కడ అక్కడ, ఈ వైపు ఆ వైపు, పరిగెత్తుదురు. వార్రో తానే అన్నిటి గూర్చిఊర్చి సందెహించుట, ఏదైనను నిశ్చయించుట కంటే, ఎన్నిచుకొన్నదు. నిస్చిత దేవతలను గూర్చిఊర్చి అంత్య మూడు గ్రంథముల మొదటిది వ్రాసి, వటితిలొ రెండవతిలొ అనిస్చిత దేవతలను గూర్చిఊర్చి పలుకుట ఆరంభించి ఇట్లు చెప్పును. «దేవతలను గూర్చిఊర్చి ఈ గ్రంథమున సందిగ్ధ అభిప్రాయాలు పలికినందుచే నేను నిన్దింపబడకూడదు. చదివి ఇవి నిశ్చయముగా తీర్పుచె ఎంచవలెను ఎంచగలదు అని తలచువాడు తానే అది చేయును. నా విషెషమున, ఈ గ్రంథమున నేను వ్రాయు అన్నిటిని ఎ క్రమమునకు తేయుట కంటే, మొదటి గ్రంథమున నేను వ్రాసిన వాతిని సందెహించుట నాకు సులభము.» కాబట్టి అనిస్చిత దేవతల గ్రంథమును మాత్రమె కాక నిస్చిత దేవతల గ్రంథమును కూడా అతదు అనిస్చితము చేసెను. ఇన్కా ఎన్నిక దేవతల ఆ మూడవ గ్రంథమున, అవసరమని ఎంచినంత ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రమును ముందుగ చూపి, పౌర దైవశాస్త్రపు వ్యర్థత్వములను అసత్య ఉన్మాదములను గూర్చిఊర్చి పలుకుట సిద్ధమగు, విషెషముల సత్యము మార్గము లేకుండ, సంప్రదాయ అధికారముచే కూడా ఒత్తించబడి, ఇట్లు చెప్పును. «రోమా ప్రజల సార్వజనీక దేవతలను గూర్చిఊర్చి, వారికి ఆలయములు అర్పించి అనేక అలంకారములచే విషెషముగా గుర్తిన్చి యున్న వారిని గూర్చిఊర్చి, ఈ గ్రంథమున వ్రాసుదును. అయితే కోలోఫోను జెనోఫాను వ్రాసినట్లు, నేను నిశ్చయింప సిద్ధము కానిదానిని కాక నేను తలచునదానిని పలుకుదును. ఆ విషెషములు తలచుట మనుష్యునిది, తెలిసికోనుత దేవునిది.»

కాబట్టి మనుష్యులచే స్థాపిమ్పబడిన వాతిని వ్రాయుటకు సిద్ధమగు, గ్రహింపబడిన అత్యంత నిస్చితముగా నమ్మబడిన విషెషముల వృత్తాన్తము అతదు వాగ్దత్తము చేయలేదు. సందిగ్ధ అభిప్రాయ విషెషముల వృత్తాన్తమును మాత్రమె భయముతో వాగ్దత్తము చేసెను. జానుసు లోకము అని ఇటువన్తి వాతిని ఆ నిస్చయముతో నిశ్చయింపజలడు. సాటర్ను కుమారుడు జూపిటరు, సాటర్ను అతని కి రాజుగా లోబదెన్చు ఇటువన్తి వాతిని ఆ నిస్చయముతో కనుగోనజలడు. లోకము ఉన్నది, ఆకశములు భూమి ఉన్నయి, ఆకశములు నక్షత్రములతొ ప్రకాసించు, భూమి విత్తనములచే ఫలవన్త, అని తెలిసిన నిస్చయముతో ఇవి నిశ్చయింపజలడు కనుగోనజలడు. ఈ సార్వత్రిక ప్రకృతి రాశి ఒక అదృశ్య మహా శచ్తిచే పాలింపబడి నిర్వహింపబడును అని అతదు నమ్మిన ఆ పూర్ణ నిశ్చయముతో కూడా ఇవి చేజలేదు.

18. అన్యదేవతారాధన భ్రమ ఉత్పత్తికి మరి నమ్మసాధ్య కారణము

ఈ దేవతలను గూర్చిఊర్చి ఎమ్తో హెచ్చుగా నమ్మసాధ్య వృత్తాన్తము ఇది. వారు మనుష్యులు అని, ప్రతి వానికి అతని విషెష స్వభావము, ఆచారములు, క్రియలు, పరిస్థితులు చూపి పవిత్ర ఆచారములు ఉత్సవములు స్థాపిమ్పబడెను. ఈ ఆచారములు ఉత్సవములు, క్రమంగా మనుష్య ఆత్మలొ, దేత్యములవలె, వీనోదము ఇచ్చు విషెషములకు ఆతురంగా, నులువి, విషెష వ్యాప్తి పొన్దెను. కవులు అసత్యములతొ అలంకరించిరి, అసత్య ఆత్మలు ఇవి స్వీఇకరించుటకు మనుష్యులను భ్రమింపజేసిరి. దుశ్టుడైన, లేక దుశ్హ్ట తండ్రివలన చమ్పబడుట భయపదిన, రాజ్యం కోరు కొన్ని యౌవనుడు తన తండ్రిని సిమ్హాసనము నుండి దిన్దించుట, వార్రో వ్యాఖ్యాన ప్రకారము సాటర్ను తన కుమారుడు జూపిటరుచే పదగొత్తబడుట కంటే ఎమ్తో హెచ్చుగా సంభవము. జూపిటరుకు సంబంధించు కారణము సాటర్నుకు సంబంధించు విత్తనముకంటే ముందు. ఇది నిజమైనయెడల సాటర్ను జూపిటరుకంటే ముందు ఎప్పటికి ఉండుండును కాదు, జూపిటరు తండ్రి ఎప్పటికి కాడు. కారణము ఎప్పుదును విత్తనముకంటే ముందు, విత్తనము నుండి ఎప్పటికి పుత్తదు. అయితే అత్యంత వ్యర్థ కథలను లేక మనుష్య క్రియలను ప్రాకృతిక వ్యాఖ్యానచే గౌరవించుట వెదకగా, అత్యంత తీక్ష్ణులు కూడా ఇంత కలవర పదుదురు, వారి మూఢత్వమునకు కూడా దుఃఖిమ్పవలసి వస్తున్ది.

19. సాటర్ను ఆరాధన కారణము కల్పిన్చిన వ్యాఖ్యానలను గూర్చిఊర్చి

వార్రో చెప్పును, అతనినుండి పుత్తిన సమస్తమును సాటర్ను తిను ఆచారము కలవాదు అని చెప్పిరి, ఏలయనగా విత్తనములు పుత్తిన భూమికే తిరిగి వచ్చును. జూపిటరు బదులుగా సాటర్నుకు తినుత ఒక మణ్ణి మూద ఇచ్చబడెను అని పలుకబడినప్పుడు, దున్నుత కల కనుగోనక ముందు మనుష్య చేతులచే విత్తనములు భూమిలొ పాతి పెత్తబడెను అని సూచింపబడును అని అతదు చెప్పును. అప్పుడు విత్తనములు కాక భూమి తానే సాటర్ను అని పిలువబడవలెను, ఏలయనగా దాని నుండి పుత్తిన విత్తనములు దాని లోపలికి తిరిగి వచ్చిన యెడల అది తాను కనిన దానిని కొన్ని విధముగా తినును. మనుష్య చేతులచే విత్తనములు నెల కప్పబడెను అని ఈ విషెషమునకు సాటర్ను జూపిటరు బదులుగా మణ్ణి మూద స్వీఇకరించుట ఏ సంబంధము? నెల కప్పబడుటవలన విత్తనము ఇతరివటివలె తినబడక కాపాదబడెనా? వారి మాత అర్థము, మణ్ణి వేసిన వాడు విత్తనము తీసి వేసెను, జూపిటరు బదులుగా సాటర్నుకు మణ్ణి మూద ఇచ్చబడిన యెడల జూపిటరు తీసి వేయబడిన్ట్లు, నెల విత్తనము కప్పి దానిని హెచ్చుగా ఆతురంగా తినజేయుట కాదు. అప్పుడు ఆ విధమున జూపిటరు విత్తనము, విత్తనపు కారణము కాదు, కొన్ని క్షనముల ముందు పలికినట్లు.

అయితే మూఢ విషెషములను వ్యాఖ్యానించువారు జ్ఞానముగా పలుకుట కనుగోనలేక ఏమి చేయుదురు? సాటర్నుకు కొయ్య కత్తి ఉన్నది. అది వ్యవసాయమునకు అని వార్రో చెప్పును. నిస్చయముగా సాటర్ను రాజ్యమున వ్యవసాయము ఇంకా లేదు, ఇందుచే సాటర్ను పూర్వ కాలములు పలుకబడును, ఆ వార్రో కథలను వ్యాఖ్యానించినట్లు, ఆది మనుష్యులు భూమి స్వయముగా ఇచ్చిన విత్తనముల పై బ్రతికిరి. బహుశా అతని దందము పోయిన తరువాత కొయ్య కత్తి పొన్దెను. కాలమున మొదటి భాగమున సుఖముగా బ్రతికిన రాజు, కుమారుడు సిమ్హాసనము ఎక్కగా, శ్రమ కార్మికుడు అగునట్లు. తరువాత కొన్ని ప్రజలు, ఉదాహరణాకు కార్తెజువారు, అతని కి బాలురను బలి ఇచ్చేవరు అని, కొన్ని జాతులు, ఉదాహరణాకు గాల్వారు, పెత్తన్దరను బలి ఇచ్చేవరు అని చెప్పును, ఏలయనగా సమస్త విత్తనములలొ మనుష్య జాతి శ్రెష్ఠము. ఈ అత్యంత క్రూర వ్యర్థత్వను గూర్చిఊర్చి ఇంకా ఏమి పలుకు అవసరము? ఈ వ్యాఖ్యానలు నిజ దేవుని, అనగా జీవము కలిగిన అశరీర మరణిలేని స్వభావము, యేవని నుండి శాస్వత ధన్య జీవము లభించును, వరకు ఎత్తబడవు అని, శరీర కాలిక మరణ మరణ స్వభావముల విషెషములతొ ముగియును అని, దీనిని మనము గౌరవించి పట్టుకోనవలెను. కథలలొ సాటర్ను తన తండ్రి సీలుసును నపుంసకుని చేసెను అని పలుకబడును, దైవిక విత్తనము సీలుసుకు కాక సాటర్నుకే సంబంధించును అని వార్రో చెప్పును. కనుగోనగలిగినంత కారణము ఇది, ఆకశమున[274] విత్తనము నుండి ఏమియు పుత్తదు. అయితే చూదు! సాటర్ను సీలుసు కుమారుడు అయిన యెడల జూపిటరు కుమారుడు. ఆకశములు[275] జూపిటరు అని వారు లెక్కలెఎక, నిఘాంగా, నిశ్చయింతురు. సత్యము నుండి రాని ఇవి ఎవరిచే ప్రేరింపక తమ నును తాము ఎమ్తో సార్లు పదగొత్తుకొను. సాటర్ను క్రోనొస్ అని పిలువబడెను, గ్రీకు భాషలొ ఇది కాల వ్యాళము[276] సూచించును, అది లేకుండ విత్తనము ఫలవన్త కాదు అని చెప్పును. సాటర్నును గూర్చిఊర్చి ఇవి ఇన్క అనేక విషెషములు పలుకబడును, అన్నియు విత్తనమునకు ఆపాదింపబడును. అయితే ఇంత గొప్ప శక్తితో సాటర్ను విత్తనమునకు చాలిను. ఇతర దేవతలు, విషెషముగా లీబరు లీబెరా, అనగా సెరెసు, దీనికి ఎందుచే కోరబడుదురు? విత్తనము విషెషమున వారిని గూర్చిఊర్చి, సాటర్నును గూర్చిఊర్చి ఏమియు పలికినట్లు లేకుండ, అతదు ఇన్క ఇంత పలుకును.

20. ఏల్యూసీనియ సెరెసు ఆచారములను గూర్చిఊర్చి

సెరెసు ఆచారములలొ ఆ ఏల్యూసీనియ ఆచారములు అథేన్సులొ అత్యంత గౌరవము పొన్దినందుచే హెచ్చుగా ప్రసిద్ధము. వార్రో ధాన్యమును గూర్చిఊర్చి, దానిని సెరెసు కనుగోనెను, ప్రోసేర్Pఇనాను గూర్చిఊర్చి, దానిని సెరెసు పోగొరుకొన్నది, ఒర్కసు ఆమెను తెచ్చుకొని పోయెను, ఇవి తప్ప వ్యాఖ్యాన ఇయ్యడు. ఆ ప్రోసేర్Pఇనా తానే విత్తనల ఫలదాత్RRత్వము సూచించును అని చెప్పును. అయితే ఈ ఫలదాత్RRత్వము ఒక ఋతు లొ పోయి, దాని వలన వన్ధ్యత్వముచే భూమి దుఃఖ రూపము ధరిన్చిన యెడల, సెరెసు కుమార్తే, అనగా ఫలదాత్RRత్వము తానే, ప్రోసేర్Pఇనా అని, ప్రోసేర్Pఅరే (బయత నురుచు, మొలచు) నుండి, ఒర్కసుచే తెచ్చుకొని పోయబడి పాతాళ వాసులలొ నిలిపబడెను అని అభిప్రాయము కలిగెను. ఈ విషెషము సార్వజనీక శొకముతో జరPఅబడెను. అయితే ఆ ఫలదాత్RRత్వము మరల తిరిగి వచ్చిన యెడల, ప్రోసేర్Pఇనా ఒర్కసువలన తిరిగి ఇచ్చబడెను గనుక సాంతొషము కలిగెను, ఇట్లు ఈ ఆచారములు స్థాపిమ్పబడెను. తరువాత సెరెసు రహస్యములలొ ఫల కనుగోలుకు మాత్రమె సంబంధించు అనేక విషెషములు బోధిమ్పబడును అని వార్రో చేర్చును.

21. లీబరు గౌరవమునకు జరPఅబడు ఆచారముల అసభ్యతను గూర్చిఊర్చి

ఇప్పుడు లీబరు ఆచారములను గూర్చిఊర్చి, అతని ద్రవ విత్తనములపై ఉంచిరి, కాబట్టి ఫల రసములపై మాత్రమె కాదు, వటితిలొ మద్యం ప్రథమత్వము కలది, జన్తు విత్తనములపై కూడా. ఈ ఆచారములను గూర్చిఊర్చి వారు ఎంత అసభ్య అతిశయమునకు చేరిచిరి అని చూపుట నేను ఇష్టపదను, ఏలయనగా అది దీర్ఘ ప్రసమ్గము అవసరము చేయును, అయినను ఇవి ఆచరిన్చు వారి గర్వము మూఢత్వను నీరూపిన్చుత నేను ఇష్టపదను. సంఖ్య్ హెచ్చినందుచే నేను వదల వలసిన ఇతర ఆచారములతొ పాతు, ఇటలియలొ మార్గములు కలిసిన చోట్లలొ లీబరు ఆచారములు ఇంత నిగ్రహ లేని అసభ్యతచే జరPఅబడెను అని వార్రో చెప్పును, అతని గౌరవమునకు పురుష గుప్తామ్గము ఆరాధింపబడెను. ఈ బీభత్సము రహస్యమున జరిగి కొన్ని విధముగైనను లజ్జ గౌరవింపబడెనా అని కాదు, బయతకు కామవిలసముగా చూపబడెను. లీబరు ఉత్సవమున ఈ అసభ్య అవయవము రథముపై ఉంచి, మొదట పల్లి ధరని సమ్దులు పై, తరువాత నగరమనకు, గొప్ప గౌరవముతో తెచ్చబడెను. అయితే లవినియమున ఒక పూర్ణ మాసము లీబరుకే అర్పింపబడెను, ఆ దినములలొ సమస్త ప్రజలు అత్యంత భ్రష్ట సంభాషణకు తమ నును తాము విడిచిరి, ఆ అవయవము వేదిస్థలమనుండి వెల్లి తన స్థాఅనమున నిలుచునంత వరకు. ఆ అసభ్య అవయవముపై అత్యంత గౌరవంగలిన గ్రుహిని సమస్త ప్రజల ఎదుత మాలిక ఉండవలెను. ఇట్లు నిస్చయముగా విత్తనములు పెరుగుటకు లీబరు దేవుడు శాన్తపరచబడవలెను. ఇట్లు క్షేత్రముల నుండి మన్త్రం తడలువటకు, రంగస్థలమున వేశ్య కూడా అనుమతిమ్పబదకూడ నిదానము, ప్రేక్షకులొ గ్రుహినులు ఉండిన యెడల, ఒక గ్రుహిని బయతకు చేయుటకు ఒత్తించబడుటవలన. ఈ కారణములచే సాటర్ను విత్తనములకు చాలదు అని నమ్మబడలెదు. అశుద్ధ మనస్సు దేవతలను హెచ్చుగా చేయు అవకాసములు కనుగోనునట్లు. ఒక నిజ దేవునివలన నియాయముగా అశుద్ధత్వమునకు విడువబడి, అనేక అసత్య దేవతల ఆరాధనకు వేశ్యవలె, ఇంకా హెచ్చు అశుద్ధత్వము ఆతురంగా, ఈ అపవిత్ర ఆచారములను పవిత్ర విషెషములని పిలిచి, మల దేత్యల సమూహములచే దూషిమ్పబడి కలుషితము అగుటకు తన నును తాము విడిచిరి.

22. నెప్ట్యూను, సలాసియా, వెనిలియాను గూర్చిఊర్చి

ఇప్పుడు నెప్ట్యూనుకు భర్య సలాసియా, ఆమె సముద్ర అధో జలలు అని చెప్పుదురు. అయితే వెనిలియా కూడా అతనికి ఎందుచే కలిపబడెను? పవిత్ర ఆచారముల పూర్ణత్వమునకు ఈ దేవత అవసరము గనుక కాదు, హెచ్చిన దేత్యలను వేశ్య చేయుటకు ఆత్మ కామవిలస మాత్రమె కాదా? అయితే ఈ నిన్ద అటకడుటకు ఈ ప్రసిద్ధ దైవశాస్త్రపు వ్యాఖ్యాను ముందుకు తీస్తే, సమాధాన కారణము ఇయ్యటకు. ఈ దైవశాస్త్రము చెప్పును, వెనిలియా తీరమునకు వచ్చు అలా, సలాసియా సముద్రమునకు తిరిగి వచ్చు అలా. అయితే వచ్చు తిరిగి వచ్చు అలా ఒక్కటె ఉండగా రెండు దేవతలు ఎందుచే? నిస్చయముగా తీరముపై పగులు అలలవలె అనేక దేవతలకు ఆతురంగా ఉన్న ఆ ఉన్మాద కామవిలస తానే. వెల్లు జలము తిరిగి వచ్చు జలము వేరు కాకున్నను, వెల్లి తిరిగని ఆత్మ ఈ అసత్య చూతవలన ఆహ్వానించిన రెండు దేత్యలచే కలుషితము అగును. ఓ వార్రో, ఇటువన్తి పండిత గ్రంథములు చదివి గొప్పది నేర్ఛితిమి అని తలచు మెఎరు, నేను దీనిని వ్యాఖ్యానించుంది అడుగుదును. నిత్య మరణిలేని స్వభావముతో, అది మాత్రమె దేవుడు, సరిఐన విధమున మాత్రమె కాదు, లోకాత్మయు దాని భాగములు నిజ దేవతలని తలచు మెఎ బోధతొ సరిఐన విధమునైనను. సముద్రమున వ్యాపించు లోకాత్మ భాగమును మెఎ నెప్ట్యూను దేవుడు చేయుట కొన్ని విధముగా సహనిఈయము. అయితే తీరమునకు వచ్చి మూలనకు తిరిగి వచ్చు అలా లోక రెండు భాగములా, లేక లోకాత్మ రెండు భాగములా? ఇట్లు తలచుంత మూఢుడు మెఎరిలొ ఎవరు? అయితే మెఎ కు రెండు దేవతలను ఎందుచే చేసిరి? మెఎ జ్ఞాన పూర్వికులు అనేక దేవతలు మెఎ నును పాలింపనిట్లు కాక, ఈ వ్యర్థత్వములను అసత్యములను సంతోషించు ఇటువన్తి అనేక దేత్యలు మెఎ నును స్వాధీనము చేయుటకు మాత్రమె సిద్ధము చేసిరి అని ఒక కారణమే కనబడును. అయితే ఈ వ్యాఖ్యాన ప్రకారము ఆ సలాసియా సముద్ర అధో భాగమును ఎందుచే పోగొరుకొన్నది, ఆమె భర్తకు లోబదినట్లు చూపబడెను? తిరిగి వచ్చు అలా అని చెప్పి ఆమెను తలముపై ఉంచిరి. వెనిలియాను ఉపపత్నిగా తీసుకొన్నందుచే భర్తపై కోపగించి అతని సముద్ర పై భాగము నుండి తడలినదా?

23. వార్రో భూమిని దేవత అని నిశ్చయించును, ఏలయనగా దేవుడని తలచు లోకాత్మ అతని శరీరపు ఈ అధమ భాగమునన్దు కూడా వ్యాపించి దానికి దైవిక శక్తిని ఇచ్చును

నిస్చయముగా మనము చూచు తన జీవ జాతులతో నిండిన భూమి ఒక్కటె. అయినను అది భూతములలొ ఒక మహా రాశి, లోకపు అధమ భాగము. అయితే దానిని దేవత అని ఎందుచే కోరుదురు? ఫలవన్త గనుకా? అయితే దానిని సాగు చేసి ఫలవన్త చేయు మనుష్యులనే దేవతలని ఎంచుట మేలు కాదా? వారు దానిని దున్నుదురు, ఆరాధించరు. అయితే దానిని వ్యాపించు లోకాత్మ భాగము దానిని దేవత చేయును అని చెప్పుదురు. మనుష్యుని లొ ఆత్మ ఉన్నది ఎమ్తో స్పశ్హ్టము, సందెహింపబదని విషెషము, అయినట్లు. అయినను మనుష్యులు దేవతలని ఎంచబడరు, దుఃఖిమ్పదగిన విషెషము, అద్భుత కరుణ భ్రమతొ, దేవతలు కానివారికి, వారికంటే తాము మేలైన వారికి, యోగ్య ఆరాధన నమస్కారములకు లోబదుదురు. నిస్చయముగా ఆ వార్రో ఎన్నిక దేవతల గ్రంథమున సార్వత్రిక ప్రకృతిలొ ఆత్మకు మూడు స్థాయిలు ఉన్నయి అని నిశ్చయించెను. ఒకటి శరీరపు జీవ భాగములనన్ని వ్యాపించి, స్పర్శ లేకుండ జీవ శక్తి మాత్రమె కలది. అస్థులు, గోర్లు, జుత్తు లోపలికి ప్రవెశించు తత్త్వము. ఈ తత్త్వముచే లోకమున వ్RRక్షములు పోషింపబడి, స్పర్శ లేకుడా పెరిగి, తమ విషెష విధమున బ్రతికెదవు. ఆత్మ రెండవ స్థాయి స్పర్శ కలిగినది. ఇది నెత్రములు, చెవులు, ముక్కు, నోతు, స్పర్శ ఇంద్రియముల లోపలికి ప్రవెశించును. ఆత్మ మూడవ స్థాయి అత్యున్నతము, మనస్సు అని పిలువబడును, అక్కడ జ్ఞానము సిమ్హాసనము పొన్దును. ఈ స్థాయి మనుష్యుడు తప్ప మరొక మర్త్య జన్తువులకు లేదు. లోకాత్మ యొక్క ఈ భాగమును వార్రో దేవుడు అని, మనలొ జీనియసు అని పిలువబడును అని చెప్పును. లోకమున మనము చూచు, స్పర్శ శక్తివ్యప్తము కానివాతి, రాళ్లు భూమియు, దేవుని అస్థులు గోర్లు వలె. సూర్యుడు చంద్రుదు నక్షత్రములు, మనము గ్రహిన్చును, దానిచే అతదు గ్రహిన్చును, అతని గ్రహణ ఇంద్రియములు. ఇన్కా ఈథరు అతని మనస్సు. దానిలొ ఉన్న గూర్చిఉణముచే నక్షత్రముల లోపలికి ప్రవెశించి వాతిని దేవతలు చేయును. వాతి ద్వర భూమి లోపలికి ప్రవెశించి దానిని టెల్లుసు దేవత చేయును. అక్కడ నుండి సముద్రమును సాగరమును ప్రవెశించి వ్యాపించి వాతిని నెప్ట్యూను దేవుడు చేయును.

అతదు ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రము అని తలచు దీనినిండి, తన మార్గపు అనేక తిరుగులు వలయములు వలన వచిన శ్రమ నుండి విశ్రమించుటకు, తాను వెల్లి న దానికి తిరిగి రవలెను. అతదు తిరిగి రవలెను, పౌర దైవశాస్త్రమునకు తిరిగి రవలెను. నేను అతని అక్కడ కొన్ని క్షనములు నిలుపుదును. ఆ దైవశాస్త్రమునకు సంబంధించు ఏదో పలుకుట ఉన్నది. భూమియు రాళ్లు మా అస్థులు గోర్లు వలె అయిన యెడల, స్పర్శ లేన్ట్లు జ్ఞానము కూడా లేవు అని నేను ఇంకా పలకుదును. మా అస్థులు గోర్లు జ్ఞానియైన మనుష్యుని లొ ఉన్నయి గనుక జ్ఞానము కలిగి యున్నయి అని పలుకబడినయెడల, లోకమున వాతికి సరిఐన వాతిని దేవతలని పలుకువాడు, మా అస్థులు గోర్లు మనుష్యులు అని పలుకువాని వలె మూఢుడు అని నేను పలకుదును. తత్త్వజ్ఞులతొ ఇవి బహుశా వాదిమ్పవలసినవి. ఇప్పుడు అయితే వార్రోను రాజకిఈయ దైవశాస్త్రజ్ఞుగా చేపదలెను కోరుదును. ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రపు స్వేతంత్రమునకు తల ఎత్తినట్లు కనబడిననను, తాను నిరంతరమ్బు అగు గ్రంథము పౌర దైవశాస్త్రపు విషెషము గనుక ఆ దైవశాస్త్రపు దృష్టికి తిరిగి జారి, తన జాతి పూర్వికులు ఇతర రాజ్యములు నెప్ట్యూనుకు అయుక్త ఆరాధన ఇయ్యనని నమ్మబడకుండుటకు ఇది పలికెనా. నేను పలుకుట ఇది. భూమి ఒక్కటె గనుక దానిని వ్యాపించు లోకాత్మ భాగము అతదు టెల్లుసు అని పిలుచు ఆ ఒక దేవతను ఎందుకు చేయలేదు? అయితే ఇది చేసిన యెడల జూపిటరు నెప్ట్యూను సహోదరుడు, తండ్రి డిసు అని పిలుచు ఒర్కసు ఏమి అయ్యెను?[277] అప్పుడు అతని భర్య ప్రోసేర్Pఇనా ఎక్కడ ఉండును, ఆ గ్రంథమున ఇచ్చబడిన మరొక అభిప్రాయమ ప్రకారము భూమి ఫలదాత్RRత్వము కాక దాని అధో భాగము అని పిలువబడును?[278] అయితే లోకాత్మ భాగము భూమి పై భాగమును వ్యాపించిన యెడల తండ్రి డిసు దేవునిని చేయును, ఆ దాని అధో భాగమును వ్యాపించిన యెడల ప్రోసేర్Pఇనా దేవతను చేయును అని చెప్పిన యెడల, ఆ టెల్లుసు అప్పుడు ఏమి? ఆమె అయిన సమస్తము ఈ రెండు భాగములుగా ఈ రెండు దేవతలుగా పంచబడెను. మూడవ దేవతగా ఆమెను ఏమి చేయుట ఎక్కడ ఉంచుట కనుగోనజలడు, ఒర్కసు ప్రోసేర్Pఇనా అను ఆ దైవములు ఒక టెల్లుసు దేవత అని, వీరు మూడు దేవతలు కాక ఒకటి లేక రెండు అని చెప్పక తప్ప, అయినను మూడుగా పిలువబడి, మూడుగా ఎంచబడి, మూడుగా ఆరాధింపబడి, తమ వేర వేర వేదికలు, ఆలయములు, ఆచారములు, విగ్రహములు, యాజకులు కలిగి, తమ అసత్య దేత్యలు కూడా ఈ విషెషములద్వారా వేశ్య ఆత్మను కలుషపరచును. ఈ ప్రశ్నకు ఇన్కా జవాబు ఇయ్యవలెను. టెల్లుమో దేవునిని చేయుటకు లోకాత్మ భాగము భూమి యొక్క ఏ భాగమును వ్యాపించును? కాదు అని అతదు చెప్పును. ఒకటె అయిన భూమికి రెండు జీవితములు ఉన్నయి. పురుష జీవితము విత్తనము పుత్తించును, స్త్రీ జీవితము విత్తనము స్వీఇకరించి పోషించును. ఇందుచే స్త్రీ తత్త్వము నుండి టెల్లుసు అని, పురుష తత్త్వము నుండి టెల్లుమో అని పిలువబడెను. అయితే యాజకులు అతదు సూచించినట్లు నాలుగు దేవతలకు, ఇన్కా ఇరువురు చేరి, టెల్లుసు, టెల్లుమో, ఆల్టోరు, రూసోరు, దైవ సేవ ఎందుచే చేయుదురు? టెల్లుసు టెల్లుమోను గూర్చిఊర్చి ఇప్పటికే పలికితిని. అయితే ఆల్టోరును[279] ఎందుచే ఆరాధింతురు? భూమి నుండి మొలిచిన సమస్తము భూమిచే పోషింపబడును గనుక అని అతదు చెప్పును. రూసోరును[280] ఎందుచే ఆరాధింతురు? అన్నియు వచ్చిన చోటుకు తిరిగి వచ్చును గనుక.

24. టెల్లుసు ఇన్త్యనామములు వాతి అర్థములు, అనేక గూర్చిఉణములు సూచించినను అనిత దేవతలు ఉన్నరు అని అభిప్రాయము స్థాపిమ్పబదకూడదు

కాబట్టి ఒక భూమికి ఈ నాలుగు విధ గూర్చిఉణముచే నాలుగు ఇన్త్యనామములు ఉండవలెను, నాలుగు దేవతలని ఎంచకూడదు. జూపిటరు జూనో ఇంత అనేక ఇన్త్యనామములు కలిగి యుండి కూడా ఒక దేవుడు ఒక దేవత మాత్రమె. ఈ ఇన్త్యనామములాన్నితిచే ఒక దేవునికి లేక ఒక దేవతకు అనేక గూర్చిఉణము సంబంధించును అని సూచింపబడును. ఇన్త్యనామ బహుత్వము దేవత బహుత్వము సూచించదు. అయితే అప్పుదప్పుదు అత్యంత నీచ స్త్రీలు కూడా దుశ్హ్ట కామవిలస ప్రేరణచే వెదకిన ఆ సమూహములను వీసరి వేసినట్లు, నీచమై అశుద్ధ ఆత్మలకు వేశ్యవలె అయిన ఆత్మ, వారిచే కలుషితము అగుటకు తన నును తాము విడుచుటకు దేవతలను హెచ్చుగా చేయుట అప్పుదప్పుదు అసహ్యంగా తలచుత ఆరంభించును, ఒకాప్పుడు దానిని ఇంత సంతోషముగా చేసినట్లు. వార్రో తానే ఆ దేవత సమూహమును లజ్జపదినట్లు టెల్లుసునే ఒక దేవత చేయుట కోరును. «వారు చెప్పుదురు» అని అతదు చెప్పును, «ఒక మహా మాతకు త్య్మ్పానము ఉండుటవలన ఆమె భూమండలము అని సూచింపబడును. తలపై గోపురములు ఉండుటవలన నగరములు సూచింపబడును. చూట ఆసనలు నిలిపబడుటవలన సమస్తము కదలిన యెడల ఆమె కదలదు అని సూచింపబడును. ఈ దేవతకు గల్లీలు సేవ చేయుటవలన విత్తనము అవసరమైన వారు భూమిని అనుసరిమ్పవలెను అని సూచించును, ఏలయనగా దానిలొ సమస్త విత్తనములు ఉన్నయి. ఆమె ఎదుత తమ నును తాము పడజెYఉటవలన భూమిని సాగు చేయువారు సోమాలస్యముగా కూర్చోకూడదు అని బోధిమ్పబడును» అని అతదు చెప్పును, «ఏలయనగా వారికి ఎప్పుదును చేయుట ఏదో ఉన్నది. ఝల్లరి ధ్వని ఇనుము పాత్రలు వేయు శబ్దమును, మనుష్య చేతుల శబ్దమును, వ్యవసాయ కార్యములకు సంబంధించు ఇతర శబ్దములను సూచించును. ఈ ఝల్లరులు రాగి వి, ఏలయనగా ఇనుము కనుగోనక ముందు ప్రాచీనులు వ్యవసాయమున రాగి పాత్రలు వాదిచిరి. దేవత పక్కన విడుది పలికిన సింహమును ఉంతురు, ఎ విధమైన నెల ఇంత అదవి ఇంత అత్యంత వన్ధ్య అయినను దానిని లోపలికి తెచ్చి సాగు చేయుట నిష్ఫలము కాదు అని చూపుటకు.» తరువాత తల్లి టెల్లుసుకు అనేక పేరలు ఇన్త్యనామములు ఇచ్చినందుచే ఇవి అనేక దేవతలను సూచించెను అని తలచుత వచ్చెను అని చేర్చును. «వారు తలచుదురు» అని అతదు చెప్పును, «భూమి శ్రమచే మేలుగా చేయబడును గనుక టెల్లుసు ఆప్సు. హెచ్చుగా కనును గనుక తల్లి. విత్తనము కనును గనుక మహా. ఫలములు దాని నుండి నురుచి బయత వచ్చును గనుక ప్రోసేర్Pఇనా. మొక్కలతొ కప్పబడును గనుక వెస్టా. కాబట్టి» అని అతదు చెప్పును, «ఇతర దేవతలను భూమితో ఎటువన్తి అసమంజసము లేకుండ ఒకటిగా ఎంతురు.» కాబట్టి అది ఒక దేవత అయిన యెడల (సత్యము వెదకిన యెడల అది అది కూడా కాదు), ఇవి ఇన్కా ఎందుచే అనేకంగా వేరుపరచుదురు? ఒక దేవతకు అనేక పేరలు ఉండనియ్యి, పేరలు ఉన్నంత దేవతలు ఉండనియ్యకుండి.

అయితే భ్రమించిన ప్రాచీనుల అధికారము వార్రోపై బారముగా ఉండి, ఈ అభిప్రాయము పలికిన తరువాత అతని వ్యకులత్వము చూపుటకు ఒత్తించును. అతదు వెంటనె చేర్చును, «అనేక దేవతలు నిజముగా ఉన్నయి అని తలిచిన ప్రాచీనుల అభిప్రాయము ఈ విషెషములతొ విరుద్ధము కాదు.» ఎట్లు విరుద్ధము కాదు, ఒక దేవతకు అనేక పేరలు ఉన్నయి అని చెప్పుట, అనేక దేవతలు ఉన్నయి అని చెప్పుట పూర్ణముగా వేర విషెషము? అయితే ఒక విషెషము ఒక్కటియు దానిలొ అనేక విషెషములు కలిగి యుండును అని అతదు చెప్పును. ఒక మనుష్యుని లొ అనేక విషెషములు ఉన్నయి అని నేను ఒప్పుకొన్తును. ఇందుచే అతనిలొ అనేక మనుష్యులు ఉన్నరా? అట్లే ఒక దేవతలొ అనేక విషెషములు ఉన్నయి. ఇందుచే అనేక దేవతలు కూడా ఉన్నయా? అయితే వారు ఇష్టము చూపు పంచి, కలిసి, హెచ్చుగా చేసి, ద్వందము చేసి, చిక్కుపరచుదురు.

ఇవి టెల్లుసు మహా మాత యొక్క ఆ ప్రసిద్ధ రహస్యములు, అన్నియు మర్త్య విత్తనములకు వ్యవసాయమునకు సంబంధించును అని చూపబడును. అయితే ఈ విషెషములు, అనగా త్య్మ్పానము, గోపురములు, గల్లీలు, అవయవములు ఇక్కడ అక్కడ విశిరి వేయుట, ఝల్లరి ధ్వని, సింహ విగ్రహములు, ఈ సంబంధము ఈ గమ్యము కలిగిన ఇవి నిత్యజీవము వాగ్దత్తము చేయునా? నపుంసక గల్లీలు ఈ మహా మాతకు సేవ చేయును, విత్తనము అవసరమైన వారు భూమిని అనుసరిమ్పవలెను అని సూచించుటకు, ఈ సేవ తానే వారికి విత్తనము లోపును కలుగజేయుట కాక? ఈ దేవతను అనుసరిన్చి విత్తనము లోప కలిగిన వారు విత్తనము పొందురా, లేక ఆమెను అనుసరిన్చి విత్తనము కలిగిన వారు దానిని పోగొరుకొన్తురా? ఇది వ్యాఖ్యానించుటా, లేక నిన్దించుటా? దుశ్హ్ట దేత్యలు ఎంత హెచ్చుగా పై చేరి, ఇంత క్రూర ఆచారములను, వాతికి ప్రతిPహలముగా ఎ గొప్పవి వాగ్దత్తము చేయుట ధైర్యము లేకుండ, ఒత్తించగలిగిరి అని ఎంచబడదు. భూమి దేవత కాని యెడల, మనుష్యులు శ్రమచే దాని ద్వర విత్తనము పొందుటకు దానిపై చేతులు ఉంచెదురు, దాని నిమిత్తం విత్తనము పోగొరుకుటకు తమ పై హింస చేతులు ఉంచెదురు కాదు. అది దేవత కాని యెడల, ఇతర చేతులచే ఇంత ఫలవన్త అయియుండి, మనుష్యుడు తన చేతులచే వన్ధ్యుడు అగుటకు ఒత్తించేది కాదు. లీబరు ఉత్సవమున గౌరవంగలిన గ్రుహిని సమూహ ఎదుత పురుష గుప్తామ్గముపై మాలిక ఉంచుటయు, అక్కడ బహుశా ఆమె భర్తా లజ్జతో చేమత తో నిలిచి యుండును, మనుష్యులొ కొన్ని లజ్జ మిగిలిన యెడల. వివాహ జరPఅలలొ కొత్త పెల్లి కుమార్తే ప్రియాపుసు పై కూర్చోనించుటకు ఆజ్ఞ ఇయ్యట. ఇవి చాలు చెడ్డవి, అయితే ఈ అత్యంత క్రూర బీభత్సముతో, లేక అత్యంత బీభత్స క్రూరత్వముతో, పోలిచిన యెడల అల్పవియు తుచ్ఛము, దానిచే ఇరు కులములు ఇంత భ్రమింపబడి ఎ కులము తన గాయముచే నాశనమగదు. అక్కడ క్షేత్రముల మన్త్రం భయమ్పదు. ఇక్కడ అవయవ ఛేదన భయమ్పదదు. అక్కడ వధువు లజ్జ అపమానపరచబడును, అయితే ఆమె ఫలదాత్RRత్వము కన్యా త్వము కూడా తీసివేయబడని విధమున. ఇక్కడ మనుష్యుడు ఇంత నపుంసకుడు చేయబడి స్త్రీ కాక మనుష్యుడు కూడా నిలవదు.

25. గ్రీకు జ్ఞానుల బోధ చూపిన ఆటిసును నపుంసకుని చేయుట వ్యాఖ్యానము

వార్రో ఆ ఆటిసును గూర్చిఊర్చి పలకలేదు, అతని కి వ్యాఖ్యాన వెదకలేదు, యేవని ప్రేమ జ్ఞాపకమునకు గల్లుసు నపుంసకుడు చేయబడునొ. అయితే పండిత జ్ఞాన గ్రీకులు ఇంత పవిత్ర ఇంత ప్రసిద్ధ వ్యాఖ్యాఅనము గూర్చిఊర్చి ఎటువన్తి మొఉనము పాటిన్చలెదు. ప్రసిద్ధ తత్త్వజ్ఞుడు పోర్ఫిరీ ఆటిసు వసంత పుష్పములను సూచించును అని చెప్పెను, అది అత్యంత సుందర ఋతు, కాబట్టి ఫలము కనిపిమ్చక ముందు పుష్పము రాలును గనుక అతదు నపుంసకుడు చేయబడెను.[281] కాబట్టి మనుష్యునిని తానే, లేక ఆటిసు అని పిలిచిన మనుష్య సాద్RRస్యమును, పుష్పముతో పోల్చ లేదు, అతని పురుష అవయవములనే పోల్చిరి. ఇవి నిస్చయముగా అతదు బ్రతికుచున్డగా రాలెను. నేను రాలెను అని పలికెనా? కాదు, నిజముగా రాలలెదు, కొలువబడలెదు, లింగి వేయబడెను. ఆ పుష్పము పోయిన యెడల ఫలము రలెదు, వన్ధ్యత్వమె వచ్చెను. అయితే నపుంసకుడు చేయబడిన ఆటిసు తానే, నపుంసకత్త్వము తరువాత అతనికి మిగిలిన ఎది, ఏమి సూచించును అని చెప్పుదురు? దానిని ఏమి ఆపాదింతురు? అది ఏ వ్యాఖ్యానము కలుగజేయును? వ్యాఖ్యాన కనుగోనుట వ్యర్థ ప్రయత్నములు చేసిన తరువాత, అతదు నపుంసక మనుష్యుడు అని ప్రజలు బయతకు చేసిన, వ్రాయబడిన దానిని నమ్ముట మేలు అని నమ్మిమ్చగ వెదకుదురా? మా వార్రో దీనిని అత్యంత యుక్తముగా ఎదిరించి పలకుట ఇష్టపదను. ఆ అత్యంత పండితుడుకు ఇది తెలియని విషెషము నిస్చయముగా కాదు.

26. మహా మాత పవిత్ర ఆచారముల బీభత్సమును గూర్చిఊర్చి

ఆ మహా మాతకు ప్రతిస్ఠిత నపుంసకులను గూర్చిఊర్చి, పురుషుల స్త్రీల లజ్జ అన్నిటిని ఎదిరించి, వార్రో ఏమియు పలకుట ఇష్టపదను, వారిని గూర్చిఊర్చి నేను ఎక్కడైనను చదివినట్లు జ్ఞాపకమునకు రాదు. ఈ నపుంసకులు నిన్న వరకు కార్తెజు వీధులలొ స్థలలలొ, నూనెఎట జుత్తు, తెల్లబొసిన ముఖములు, శిథిల శరీరములు, స్త్రీ నదక, తమ అపమానకర జీవితమును నిలుపు సాధనములను ప్రజలనుండి ఒత్తించుకొని వెల్లుచున్డిరి. వారిని గూర్చిఊర్చి ఏమియు పలుకబడలెదు. వ్యాఖ్యాన విడిలిపొయెను, యుక్తి లజ్జపదెను, వాక్కు మొఉనము ధరిన్చెను. మహా మాత తన కుమారులనన్ని దైవత్వ మహిమతొ కాక నెర మహిమతొ మించెను. ఈ రక్కసిని జానుసు వికృతత్వము కూడా పోల్చజలడు. అతని వికృతత్వము విగ్రహమున మాత్రమె. ఆమె వికృతత్వము పవిత్ర ఆచారముల లొ క్రూరత్వము. అతనికి రాతి విగ్రహములలొ అవయవ అతిరెకము. ఆమె మనుష్యులపై అవయవ నాశనము కలుగజేయును. ఈ బీభత్సము జూపిటరు ఇంత అనేక ఇంత గొప్ప కామవిలస క్రియలచే కూడా మించబడదు. అతదు స్త్రీలనన్ని మోహపరచి ఆకశమునకు ఒక గానిమీడుచే మాత్రమె అపకీర్తి తెచ్చెను. ఆమె ఇంత అనేక బయతకు ఒప్పుకొన్న సార్వజనీక నపుంసకులతొ భూమిని కలుషపరచి ఆకశమునకు అపమానము కలుగజేసెను. ఈ మహా మాతతొ సాటర్నును పోల్చవచ్చును, లేక ఈ విధ బీభత్స క్రూరత్వమున అతని ఆమెకంటే ముందు ఉంచవచ్చును, ఏలయనగా అతదు తన తండ్రిని నపుంసకుని చేసెను. అయితే సాటర్ను ఉత్సవములలొ మనుష్యులు తమ చేతులచే నపుంసకులు కాక ఇతర చేతులచే చమ్పబడుట హెచ్చుగా సంభవము. కవులు చెప్పినట్లు అతదు తన కుమారులను తినెను, ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రజ్ఞులు ఇది ఇష్టము చూపు వ్యాఖ్యానింతురు. ఇతిహాసము అతదు వారిని చమ్పెను అని చెప్పును. అయితే రోమిఈయులు కార్తెజువారివలె తమ కుమారులను అతనికి బలి ఇయ్య ఆచారమును ఎప్పటికి స్వీఇకరించలేదు. అయితే ఈ దేవతల మహా మాత నపుంసక మనుష్యులను రోమా ఆలయములలొ తెచ్చెను, ఆ క్రూర ఆచారమును కాపాదెన్ ఉ, రోమిఈయుల బలమును హెచ్చుగా చేయుటకు వారి పురుషులను నపుంసకులు న్ చేయుటకు నమ్మబడెను. ఈ కీడుతో పోలిచిన యెడల మెర్కురియసు దోపు, వీనస్ విలసము, ఇతరుల నీచ దుశ్హ్ట క్రియలు ఏమి, గ్రంథములనున్చి ముందుకు తేయలేము, ఇవి ప్రతి దినము రంగస్థలములలొ పాడబడి న్RRత్యిమ్పబడును. అయితే ఇంత గొప్ప కీడుకు, మహా మాత మహిమకు సరిఐన పరిమాణముగల కీడుకు, ఇవి ఏమి? విషెషముగా ఇవి కవులచే కల్పిమ్పబడెను అని చెప్పబడును. కవులు ఇవి దేవతలకు ఆమోదము అని కూడా కల్పిన్చిరా? కాబట్టి ఇవి పాడబడి వ్రాయబడుత కవుల ధైర్యము నిర్లజ్జకు ఆపాదింపవలెను. అయితే ఇవి దైవ ఆచారముల గౌరవముల శరీరములొ చేర్చబడి, దేవతలు తామె కోరి ఒత్తించిన ఆ చేర్పిక, దేవతల నెరము కాక మరేమి? ఇన్కా దేత్యల ఒప్పుకోలు, దినమనుష్యుల మోసము? మహా మాత నపుంసక మనుష్యుల ప్రతిస్ఠచే ఆరాధింపబడిన యెడల యుక్తమైన రూపమున ఆరాధింపబడును అని ఎంచబడుట, ఇది కవుల కల్పన కాదు, వారు దీనిని భయముతో తిరస్కరించి పాడక ఉందిరి. కాబట్టి ఈ ఎన్నిక దేవతలకు ఎవరైనను ప్రతిస్ఠిత అగవలెనా, మరణ తరువాత ధన్యముగా బ్రతికెదుటకు, యేవని కి ప్రతిస్ఠిత అయి మరణ ముందు మర్యాదగా బ్రతికజలడు, ఇటువన్తి మల మూఢ నమ్మకములకు లోబది, అశుద్ధ దేత్యలకు కట్టుబడి? అయితే ఇవి అన్నియు లోకమునకు ఆపాదింపవలెను అని వార్రో చెప్పును.[282] అశుద్ధమునకు కాదు గదా అని అతదు ఆలోచింపవలెను.[283] అయితే లోకమున ఉన్నది అని చూపబడిన దానిని లోకమునకు ఎందుకు ఆపాదింపకూడదు? మనము అయితే నిజ మతమును నమ్మ్ ఇ, లోకమును తన దేవునిగా ఆరాధించని, దేవుని నిమిత్తం లోకమును దేవుని కార్యముగా స్తుతించు, లౌకిక మలములనుండి శుద్ధి అయి, లోకమును స్థాపిన్చిన దేవునికె శుద్ధముగా[284] వచ్చు[285] మనస్సును వెదకుదుము.

27. ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రజ్ఞుల కల్పనలు, వారు నిజ దైవత్వమును ఆరాధించరు, నిజ దైవత్వము సేవింపవలసిన ఆరాధన చేYఅరు

ఈ ఎన్నిక దేవతలు నిస్చయముగా ఇతరికంటే హెచ్చుగా ప్రసిద్ధి పొన్దిరి. అయితే వారి యోగ్యతలు వేలుగులోకు రాకుండ కాక, వారి అపమానకర క్రియలు దాగక ఉండుటకు. ఇందుచే వారు మనుష్యులు అని నమ్ముట హెచ్చుగా నమ్మసాధ్యము, కావ్య సాహిత్యము మాత్రమె కాక ఇతిహాస సాహిత్యము కూడా అందిచెను. వర్జిల్ పలికిన ఇది,

ఈ విషెషమునకు సంబంధించి తరువాత వచ్చునది, ఇతిహాసకారుడు యూహేమెరుసు పూర్ణముగా చెప్పెను, ఎన్నియసు లాతీనులొ అనువాదించెను. ఈ భ్రమలను ఎదిరి మా ముందు గ్రీకులొ లేక లాతీనులొ వ్రాసిన వారు ఈ విషెషమును గూర్చిఊర్చి హెచ్చుగా పలికినందుచే దీనిని నిరంతరమ్బు చేయుట అవసరము లేదు అని నేను తలిచినాను. పండిత తీక్ష్ణులు మనుష్య విషెషములను దైవిక విషెషములుగా మర్చుట ప్రయత్నించు ఆ ప్రాకృతిక కారణములను నేను ఆలోచిన్చిన యెడల, ఇవి కాలిక కార్యములకు, శరీర స్వభావము కలిగినదానికి, అదృశ్యమైననను మరణ స్వభావము కలిగినదానికి మాత్రమె ఆపాదింపబడెను అని మాత్రమె చూచెదను. ఇది ఎటువన్తి విధమునాను నిజ దేవుడు కాదు. అయితే ఈ ఆరాధన మత సంకెతములకు ఐనను సరిఐన ప్రతీకల విధమున చేయబడినయెడల, నిజ దేవుడు దాని ప్రతీకలచే ప్రకటిమ్పబడి ప్రకతిమ్పబడక పోయుట దుఃఖ కారణము అయినను, ఇటువన్తి మల బీభత్స విషెషములు చేయుటకు అవకాసమ్ ఇయ్య కుండ ఆజ్ఞ ఇయ్య కుండ ఉండిన యెడల, కొన్ని విధముగా సహిమ్పబదగలిగెను. అయితే నిజ దేవునికి బదులుగా శరీరమును ఆత్మను ఆరాధించుట అపవిత్రత్వము, యేవని నివాసముచే మాత్రమె ఆత్మ ధన్యము, ఆత్మ శరీరము రాక్షణనము లేక మనుష్య గౌరవము పొందలేని విషెషములను ఆరాధించుట ఎంత హెచ్చుగా అపవిత్రత్వము? కాబట్టి నిజ దేవునికి యోగ్యమైన ఆలయము, యాజకుడు, బలి తో లోక భూతము ఆరాధింపబడిన యెడల, లేక సృజిత ఆత్మ, అశుద్ధ దుశ్హ్ట కాకున్నను, ఆ ఆరాధన ఇంకా చెడ్డది, ఆరాధన చేయబడిన విషెషములు చెడ్డవి గనుక కాదు, ఈ ఆరాధన సేవ యేవని కే యోగ్యమొ అతనికె వాదబడవలెను గనుక. అయితే ఎవరైనను ఒక నిజ దేవునిని, అనగా ప్రతి ఆత్మ ప్రతి శరీర సృష్టికర్తను, మూఢ వికృత విగ్రహములతొ, మనుష్య బలులతొ, పురుష అవయవముపై మాలిక ఉంచుటతొ, వ్యభిచార వెతనలతొ, అవయవ ఛేదనతొ, నపుంసకత్త్వముతొ, నపుంసకుల ప్రతిస్ఠతొ, అశుద్ధ అసభ్య నాటకములతొ ఆరాధించును అని పట్టువది తీసుకొన్న యెడల, ఆరాధింపకూడ వానిని ఆరాధించెను గనుక అతదు పాపము చేయడు, ఆరాధింపవలసిన వానిని ఆరాధింపకూడ విధమున ఆరాధించెను గనుక. అయితే ఇటువన్తి విషెషములతొ, అనగా మల అసభ్య విషెషములతొ, నిజ దేవునిని కాక, అనగా ఆత్మ శరీర కర్తను కాక, సృష్టిని, దుశ్హ్ట సృష్టి కాకున్నను, ఆత్మ గాని శరీరము గాని ఆత్మయు శరీరము కలిసిన గాని, ఆరాధించువాడు దేవునికి రెండు పాపములు చేయును. దేవుడు కానిదానిని దేవునిగా ఆరాధించును, దేవుడు గాని దేవుడు కానిది గాని ఆరాధింపకూడ విషెషములతొ ఆరాధించును. ఈ అన్యదేవతారాధకులు ఎట్లు ఆరాధింతురు, అనగా ఎంత అసభ్యముగా ఎంత నెరముగా ఆరాధింతురు, ఇది స్పశ్హ్టము. అయితే వారు దేణిని లేక యేవని ఆరాధింతురు అని మరుగులొ ఉండియుండును, వారి ఇతిహాసము ఆ ఒప్పుకొన్న నీచ మల ఆచారములు దేవతల ఆజ్ఞలకు విధేయముగా, వారు వాతిని భయన్కర కఠినత్వముతో ఒత్తించిన, చేలింపబడెను అని సాక్ష్యమ్ ఇయ్య కుండ. కాబట్టి ఈ పౌర దైవశాస్త్రము అన్తటియు దుశ్హ్ట అత్యంత అశుద్ధ ఆత్మలను ఆకర్షించు సాధనములు కల్పిన్చి, జ్ఞాన శున్య విగ్రహములను దర్సించుటకు ఆహ్వానించి, వాతి ద్వర మూఢ హృదయములను స్వాధీనము చేయుటకు నిరంతరమ్బు అగు నది అని సందెహము లేకుండ స్పశ్హ్టము.

28. వార్రో దైవశాస్త్ర బోధ ఎ భాగమునాను తన లొ సరిఐన నిల కాడు

అయితే ఈ అత్యంత పండిత అత్యంత తీక్ష్ణ వార్రో ఈ దేవతలన్నన్దరను ఆకశమునకు భూమికి దిన్దించి ఆపాదించుటకు, సూక్ష్మ వాదముతోవలె, ఎందుచే ప్రయత్నించును? అతదు ఇది చేజలేదు. ఇవి అతని చేతులు నుండి జలమువలె బయత వెల్లును. వెనుకకు జారును. జారి పదును. స్త్రీలను, అనగా దేవతలను, గూర్చిఊర్చి పలుకుట సిద్ధమగు అతదు చెప్పును. «స్థలములను గూర్చిఊర్చి మొదటి గ్రంథమున నేను పలికినట్లు, ఆకశము భూమియు దేవతల రెండు మూలములు, ఇందుచే వారు ఆకశవాసులు భూమివాసులు అని పిలువబడుదురు, పూర్వ గ్రంథములలొ నేను ఆకశముతో ఆరంభించి జానుసును గూర్చిఊర్చి పలికినట్లు, కొన్ని అతని ఆకశము అని కొన్ని భూమి అని చెప్పిరి, ఇందుచే దేవతలను గూర్చిఊర్చి పలుకుట నేను ఇప్పుడు టెల్లుసుతో ఆరంభించుదును.» ఇంత గొప్ప మనస్సు ఎంత కలవర పదుచున్నదొ నేను గ్రహింపగలను. ఆకశము చేయునది, భూమి అనుభవించునది అని చెప్పిన యెడల, ఒక నమ్మసాధ్య సాద్RRస్యము గ్రహిన్చుత అతని ప్రభావించును. ఇందుచే ఒకటిక్ ఇ పురుష తత్త్వము, మరొకతికి స్త్రీ తత్త్వము ఆపాదించెను. ఆకశమును భూమిని చేసిన వాడే క్రియకు అనుభవమునకు కూడా కర్త అని ఆలోచిన్చలెదు. ఈ తత్త్వముపై అతదు సమోథ్రాకిఈయుల ప్రసిద్ధ రహస్యములను వ్యాఖ్యానించెను, తన దేశస్తులకు తెలియని ఈ రహస్యములను వ్రాసి వివరించి పంపుదునని గొప్ప భక్తితొ వలె వాగ్దత్తము చేసెను. తరువాత అనేక నీరూపణలనున్చి ఆ రహస్యములలొ విగ్రహములలొ ఒకటి ఆకశమును, మరొకటి భూమిని, మరొకటి పధార్థలయొక్క మాదరీలను, ప్లేట్ పలుచు ఐదియలని, సూచించును అని అతదు చెప్పును. జూపిటరును ఆకశము, జూనోను భూమి, మినెర్వాను ఐదియలు అని చేయును. ఏదైనను చేయబడు ఆకశము, దాని నుండి చేయబడు భూమి, దాని చూపు చేయబడు మాదరీ. అయితే అంత్యము విషెషమున, ప్లేట్ ఈ ఐదియలను ఇంత గౌరవించి, ఆకశము వాతి చూపు ఏదైనను చేయలేదు, వాతి చూపు ఆకశము తానే చేయబడెను అని పలికిన విషెషమును పలకుట నేను మరచుచున్నాను.[287] అయితే తిరిగి చూదు. ఎన్నిక దేవతల గ్రంథమున వార్రో ఈ దేవతల తత్త్వమును పోగొరుకొన్నదు, వారితో సమస్తమును వలె కలిసీ యుండెను. పురుష దేవతలను ఆకశమునకు, స్త్రీ దేవతలను భూమికి ఆపాదించెను. అంత్య వారిలొ మినెర్వాను ఉంచెను, దానిని ముందు ఆకశముకంటే పై ఉంచెను. తరువాత పురుష దేవుడు నెప్ట్యూను సముద్రమున ఉన్నాడు, అది ఆకశముకంటే భూమికే హెచ్చుగా సంబంధించును. అంత్యమున తండ్రి డిసు, గ్రీకులొ ప్లూతొన్ అని పిలువబడును, మరొక పురుష దేవుడు, ఇరువురి (జూపిటరు నెప్ట్యూను) సహోదరుడు, భూమి దేవుడని కూడా ఎంచబడును, భూమి పై ప్రాంతమును తాను ధరించి అధో ప్రాంతమును తన భర్య ప్రోసేర్Pఇనాకు పంచి ఇచ్చును. అయితే దేవతలను ఆకశమునకు, దేవతలను భూమికి ఎట్లు ఆపాదించుట ప్రయత్నింతురు? ఈ వాదమునకు ఏ ఘనత్వము, ఏ స్థాయిత్వము, ఏ నిశ్చిత బుద్ధి ఉన్నది? అయితే టెల్లుసు దేవతల మూలము, అనగా మహా మాత, యేవని పక్కన నపుంసకుల నపుంసక మనుష్యుల, తమ నును తాము కోసుచుకొను మనుష్యుల, ఉన్మాద అంగ చేశ్హ్టలు చేయు మనుష్యుల, ఉన్మాద బీభత్స విలసపు ధ్వని ఎప్పుదును ఉన్నది, అప్పుడు జానుసు దేవతల తల, టెల్లుసు దేవతల తల అని ఎట్లు పిలువబడును? ఒక చోట భ్రమ ఒక తలను చేYఅదు, మరొక చోట ఉన్మాదము నిశ్చిత తలను చేYఅదు. ఇవి లోకమునకు ఆపాదించుట ఎందుచే వ్యర్థముగా ప్రయత్నింతురు? ఇది చేయలిగినను, భక్తిగల ఎవరును లోకమును నిజ దేవునిగా ఆరాధింపదు. అయినను స్పశ్హ్ట సత్యము వారు ఇది కూడా చేజలేరు అని చూపును. ఇవి మృతుల తో అత్యంత దుశ్హ్ట దేత్యలతో ఒకటిగా ఎంచి, ఇంకా ప్రశ్న మిగిలదు.

29. ప్రాకృతిక దైవశాస్త్రజ్ఞులు లోకమునకు దాని భాగములకు ఆపాదించిన సమస్తమును ఒక నిజ దేవునికె ఆపాదింపవలెను

ఆ దేవతల వృత్తాన్త ప్రకారము ప్రాకృతిక వ్యాఖ్యానచే లోకమునకు ఆపాదింపబడిన ఆ సమస్తము, ఎ మతసంబంధ సందెహము లేకుండ, ఆకశమును భూమిని చేసి ప్రతి ఆత్మను ప్రతి శరీరమును సృజించిన నిజ దేవునికె ఆపాదింపవలెను. ఇది ఎట్లు సాధ్యమొ మనము చూచు విధము ఇది. మనము దేవునిని ఆరాధించుదుము. ఈ లోకము కలిగిన రెండు భాగములైన ఆకశమును భూమిని కాదు, సమస్త జీవ పధార్థలలొ వ్యాపించిన ఆత్మను లేక ఆత్మలను కాదు, ఆకశమును భూమిని వాతిలొ ఉన్న సమస్తమును చేసిన దేవునిని. ఎ విధ జీవితము కలిగినది అయినను ప్రతి ఆత్మను చేసిన వానిని. స్పర్శ యుక్తి లేకుండ జీవితము గాని, స్పర్శ తో జీవితము గాని, స్పర్శ యుక్తి ఉభయము తో జీవితము గాని.

30. భక్తి సృష్టికర్తను సృష్టులనుండి ఎట్లు వేరుపరచునొ, ఒక దేవునికి బదులుగా ఒక కర్తయొక్క కార్యములు ఉన్నంత దేవతలు ఆరాధింపబడకుండుటకు

ఇప్పుడు ఒక నిజ దేవుని ఆ కార్యములను గూర్చిఊర్చి పలుకుట ఆరంభించుదుము, దాని నిమిత్తం ఇవి తమ కు అనేక అసత్య దేవతలను చేసిరి, తమ అత్యంత బీభత్స అత్యంత అపకీర్తి రహస్యములను గౌరవ వ్యాఖ్యాన ఇయ్యట ప్రయత్నించుచును. తనచే సృజింపబడిన స్వభావములకు వాతి ఉండుట కదలుట ఆరంభములను అంత్యములను నియమించిన దేవునిని మనము ఆరాధించుదుము. విషెషముల కారణములను ధరించి తెలిసి పంచువాడు. విత్తనల శక్తిని సృజించిన వాడు. తాను కోరిన జన్తువులకు బుద్ధియుక్త ఆత్మను, మనస్సు అని పిలువబడునదానిని, ఇచ్చిన వాడు. వాక్కు శక్తిని వాదకును ఇచ్చిన వాడు. తాను మంచిది అని ఎంచిన ఆత్మలకు భవిశ్హ్యత్తు పలుకు దానము ఇచ్చిన వాడు. తాను తానే తాను కోరు వారి ద్వర భవిశ్హ్యత్తు పలికి, తాను కోరు వారి ద్వర రోగములను తీసి వేసును. మనుష్య జాతి యుద్ధములచే దన్దింపబడి శిక్షింపబడవలసిన యెడల ఆ యుద్ధముల ఆరంభములను ప్రగతిని అంత్యములను కూడా నియమించువాడు. ఈ లోకపు అత్యంత తీవ్ర అత్యంత హింస అగ్నిని, అనన్త ప్రకృతి ఇతర భూతములతొ యుక్తమైన సంబంధమున నిష్పత్తి తో, సృజించి పాలించువాడు. సమస్త జలల పాలకుడు. సారీర వెలుగులలొ అత్యంత ప్రకాస సూర్యునిని చేసి అతనికి యుక్తమైన శక్తి గతి ఇచ్చిన వాడు. పాతాళ వాసులనుండి కూడా తన అధికారమును శక్తిని తీసి వేయని వాడు. మర్త్య స్వభావములకు యుక్తమైన విత్తనము పోషణము, ఎండి గాని ద్రవము గాని, నియమించిన వాడు. భూమిని స్థీరించి ఫలవన్త చేయువాడు. దాని ఫలములను జన్తువులకు మనుష్యులకు ఉదారముగా ఇచ్చువాడు. ప్రధాన కారణములను మాత్రమె కాక తరువాతి కారణములను కూడా తెలిసి నియమించువాడు. చంద్రునికి ఆమె గతి నిర్ణయించిన వాడు. ఒక స్థలము నుండి మరొక స్థలమనకు వెల్లుటకు ఆకశమున భూమిపై మార్గములు ఇచ్చువాడు. తాను సృజించిన మనుష్య మనస్సులకు జీవితమునకు ప్రకృతికి సహాయము గ వివిధ కలల జ్ఞానము ఇచ్చిన వాడు. సంతానోత్పత్తి నిమిత్తం పురుష స్త్రీ కలిసికట్టము నియమించిన వాడు. మనుష్య సమాజములకు అత్యంత సాధారణ అత్యంత పరిచిత అవసరములకు, ఒంటిలొ కాల్చుటకు వెలుగు ఇయ్యటకు, భౌమ అగ్ని దానము అనుగ్రహించిన వాడు. కాబట్టి ఆ అత్యంత తీక్ష్ణ అత్యంత పండిత వార్రో ఎన్నిక దేవతలకు పంచుట శ్రమ పదిన విషెషములు ఇవి, నేను తెలిఅని ఎ ప్రాకృతిక వ్యాఖ్యానచే, దానిని ఇతర మూలములనున్చి పొన్ది తాను కూడా ఊహిసిన. అయితే ఈ విషెషములను ఒక నిజ దేవుడే చేసి చేయును, అయితే ఆ దేవునిగా, అనగా సమస్తత్రా వ్యాపించి, ఎ స్థలమొ కూడని, ఎ శమ్కలతొ కట్టబడని, తన సత్త్వ ఎ భాగమునాను మరణ స్వభావము కానివాడు, ఆకశమును భూమిని సర్వత్ర వ్యాపక శచ్తిచే నించువాడు, ఆవసర స్వభావముచే కాదు. కాబట్టి సమస్తమును ఇట్లు పాలించును, ఇవి తమ యుక్తమైన గతి లను చేసి అభ్యసించుటకు అనుమతిమ్పజేయును. అతని లేకుండ ఇవి ఏమియు కాజలవు అయినను అతదు అయినట్లు కావు. అతదు అనేక విషెషములు దేవదూతలద్వారా కూడా చేయును. అయితే దేవదూతలను తన నుండి మాత్రమె ధన్యులు చేయును. అట్లే కొన్ని ఉద్దేశములకు దేవదూతలను మనుష్యులకు పంపిన యెడల, దేవదూతలలొ ఉన్న మేలుచే మనుష్యులను ధన్యులు చేయడు, దేవదూతలను తానే చేసినట్లు తన వలన చేయును.

31. నిజ మార్గమును అనుసరిన్చు వారికి దేవుడు తన సామాన్య ఉదారత్వము కదు హెచ్చుగా అనుభవించుటకు ఏ మేలులు ఇచ్చును

ఏలయనగా, మనము కొన్ని పలికిన ఈ ప్రకృతి నిర్వాహ ప్రకారము చూపు, అతదు మంచివారికి దుశ్హ్టులకు సమానముగా కరెగును ఇటువన్తి మేలులు కదు, అతని నుండి మనకు గొప్ప ప్రేమ గొప్ప ప్రకటన ఉన్నది, అది మంచివారికె సంబంధించును. మనము ఉన్నాము, బ్రతికేదము, ఆకశమును భూమిని చూచెదము, ఈ సమస్తమును చేసిన వానిని వెదకుటకు మనస్సు యుక్తి కలిగి యున్నాము, దీనినింది అతని కి కృత జ్ఞాత ఎప్పటికి చాలదు. అయినను మనము పాపములతొ భారి అయి మూగి, అతని వెలుగు ధ్యానము నుండి విరోధమై, చీకటి ప్రేమచే, అనగా అధర్మము ప్రేమచే, గుద్దులైననను, అతదు మననుండి పూర్ణముగా వేలి పోకలేదు, తన వాక్కు, అనగా తన ఒకడే కుమారుని, మనకు పంపెన్చు, అతని జన్మముచే మా నిమిత్తం మాంసమున, దానిని అతదు ధరించెను, శ్రమ వలన దేవుడు మనుష్యునిని ఎంత విలువ పెట్టెనొ మనము తెలిసికొనెదము, ఆ అసాధారణ బలిచే మా పాపములనన్ని నుండి శుద్ధి అయ్యెదము, అతని ఆత్మచే మా హృదయములలొ ప్రేమ పంచబడి, సమస్త కష్టములను దాటి, నిత్య విశ్రాంతినకు, అతని ధ్యానపు వర్ణనాతీత మధురత్వమునకు, చేరెదము. దీనినింది అతని కి కృత జ్ఞాత ఇయ్యటకు ఏ హృదయములు, ఏ నాలుకల సంఖ్యలు, చాలును అని నిశ్చయించును?

32. ఖ్రీస్తు విమోచన రహస్యము గత కాలమున ఎ సమయమునాను లేదు కాదు, వివిధ రూపములలొ ఎప్పుదును ప్రకటిమ్పబడెను

నిత్యజీవపు ఈ రహస్యము, మనుష్య జాతి ఆరంభము నుండి, కాలములకు యుక్తమైన కొన్ని చిహ్నములతొ రహస్య క్రియలతొ, యేవని కి యుక్తమొ వారికి దేవదూతలద్వారా ప్రకటిమ్పబడెను. తరువాత హెబ్రూ ప్రజలు ఈ రహస్యము చేయుటకు ఒక గణరాజ్యమువలె కూర్చబడెను. ఆ గణరాజ్యమున ఖ్రీస్తు ఆగమనము నుండి ఇప్పటివరకు జరిగిన సమస్తము, జరుగు సమస్తము, అప్పుదప్పుదు తాము పలుకునది గ్రహించిన మనుష్యులద్వారా, అప్పుదప్పుదు గ్రహించని మనుష్యులద్వారా, ముందు పలుకబడెను. ఆ జాతి తరువాత జాతులనుండి విస్తరిమ్పబడెను, ఖ్రీస్తులొ నిత్య రాక్షణము ప్రకటిమ్పబడిన లేఖనలకు సాక్ష్యమ్ ఇయ్యటకు. పదములలొ ఉన్న ప్రవాదనలు మాత్రమె కాదు, నియాయ జీవిత ఆచారమునకు ఆజ్ఞలు, నీతి భక్తిని బోధిన్చు, పవిత్ర లేఖనలలొ ఉన్నయి, ఇవి మాత్రమె కాదు, ఆచారములు, యాజకత్వము, గుదర లేక ఆలయము, వేదికలు, బలులు, విధులు, దేవునికి యోగ్యమైన ఆ సేవకు సంబంధించు ఇతరన్ని, గ్రీకులొ యుక్తముగా లత్రెఇఆ అని పిలువబడును, ఇవి అన్నియు నిత్యజీవమునకు యేసు ఖ్రీస్తును నమ్ముచున్న మనము పూర్ణము అయినవి అని నమ్ముచున్న, పూర్ణము అగు క్రియలొ చూచుచున్న, ఇంకా పూర్ణము అగును అని నిశ్చయముగా నమ్ముచున్న విషెషములను సూచించి ముందు ప్రకటించెను.

33. మనుష్యుల భ్రమలను సంతోషించు దుశ్హ్ట ఆత్మల మోసము క్రైస్తవ మతము ద్వర మాత్రమె ప్రకటిమ్పబడెను

ఈ ఒక నిజ మతము మాత్రమె జాతుల దేవతలు అత్యంత అశుద్ధ దేత్యలు అని ప్రకటింపగలిగెను. వారు దేవతలని ఎంచబడుత కోరుదురు, కొన్ని మృత ఆత్మల పేరలను, లేక లౌకిక సృష్టుల రూపమును, వాదుకొని, అత్యంత నీచ అత్యంత అపకీర్తి విషెషములను దైవ గౌరవములవలె గర్వ అశుద్ధత్వముతో సంతోషించి, మనుష్య ఆత్మలు నిజ దేవునికి తిరుగుట చూసి అసూయపడుదురు. యేవని వినయము మాదరీ ఇచ్చెనొ, దానిని అనుసరిన్చి మనుష్యులు పడిన గర్వము అన్త హెచ్చుగా లెత్తున్ట్లు, అతని నమ్ముచున్న యెడల మనుష్యుడు ఆ అత్యంత క్రూర అత్యంత అపవిత్ర అధికారము నుండి విడిపింపబడును. ఇందుచే మనము ఇప్పటికే హెచ్చుగా పలికిన ఆ దేవతలు మాత్రమె కాదు, వివిధ జాతుల దేశలకు సంబంధించు ఇన్క అనేకంది కాదు, మనము ఇప్పుడు చేపదుచున్న వారు కూడా, దేవతల సెనేటులొలొ ఎన్నిక చేయబడినవరువలె, అయితే వారి గూర్చిఉణ గౌరవముచే కాక వారి నెరముల ప్రసిద్ధిచే ఎన్నిక చేయబడిరి. వార్రో వారి పవిత్ర విషెషములను కొన్ని ప్రాకృతిక కారణములకు ఆపాదించుట ప్రయత్నించి, నీచ విషెషములను గౌరవముగా చేయుట వెదకునను, ఈ కారణములతొ సరిఐన చతురస్త్రము కలిసికట్టము కనుగోనలేదు, ఏలయనగా ఇవి ఆ ఆచారముల కారణములు కావు, అతదు ఇట్లు తలచును, లేక ఇట్లు తలచబదవలెనని కోరును. ఇవి మాత్రమె కాక ఈ విధమైన ఇతరన్ని నిజ కారణములు అయిన యెడల, నిజ దేవునికి నిత్యజీవమునకి, దానిని మతమున వెదకవలెను, ఎ సంబంధము లేకుండను, ప్రకృతి నుండి తీసిన కొన్ని విధ కారణము ఇచ్చి, పవిత్ర ఆచారములలొ గ్రహింపబదని కొన్ని అసభ్యత అసమంజసము కలుగజేసిన ఆ అప్రాధమును కొన్ని విధముగా మ్రుదు చేసియుండును. రంగస్థల కథలకు, ఆలయ రహస్యములకు విషెషముగా అతదు ఇది చేయుట ప్రయత్నించెను. అయితే రంగస్థలములను ఆలయముల సాద్RRస్యము నుండి విముక్తి చేయలేదు, ఆలయములను రంగస్థల సాద్RRస్యముచే నిన్దించెను. అయినను భయన్కర విషెషములచే కమ్పిన్చిన భావములను, ప్రాకృతిక వ్యాఖ్యానలు అని కోరునదాతిని ఇయ్యటవలన, కొన్ని విధముగా శాన్తపరచుట ప్రయత్నించెను.

34. నూమా పొంపిలీయసు గ్రంథములను గూర్చిఊర్చి, వాతిలొ ఆపాదింపబడిన పవిత్ర ఆచారముల కారణములు తెలియకుండుటకు సెనేటు దాహము చేయుటకు ఆజ్ఞ ఇచ్చెను

అయితే విరుద్ధముగా, ఆ అత్యంత పండితుడే చెప్పినట్లు, నూమా పొంపిలీయసు గ్రంథములనున్చి ఇచ్చబడిన పవిత్ర ఆచారముల కారణములు ఎ విధమునాను సహిమ్పబదజలవు అని, చదువబడి భక్తులకు తెలియుత మాత్రమె కాదు, దాగిన్చ బడిన చీకటిలొ వ్రాయబడి యుండుట కూడా అనర్హమని ఎంచబడెను అని కనుగోనెదము. ఈ కార్యపు మూడవ గ్రంథమున నేను యుక్తమైన చోట పలుకుదునని వాగ్దత్తము చేసిన దానిని ఇప్పుడు పలుకుదును. దేవతారాధనను గూర్చిఊర్చి ఆ వార్రో గ్రంథమున మనము చదువునట్లు, «కొన్ని టేరెంటియసుకు జానికులమున ఒక క్షేత్రము ఉన్నది, ఒకాప్పుడు అతని దున్నువాడు నూమా పొంపిలీయసు సమాధి దగ్గర నాగలి దాటుచున్డగా, పవిత్ర స్థాపనలయొక్క కారణములు వ్రాయబడిన నూమా గ్రంథములను భూమి నుండి తోడిగిచెను. ఆ గ్రంథములను అతదు ప్రీటరుకు తెచ్చెను, అతదు వాతి ఆరంభములు చదివి ఇంత ముఖ్య విషెషము అనిపిన్చిన దానిని సెనేటుకు ఆపాదించెను. ప్రధాన సెనేటరులు ఈ ఆచారము ఆ ఆచారము ఎందుచే స్థాపిమ్పబడెను అని కొన్ని కారణములు చదివిన యెడల, సెనేటు మృత నూమా తో ఒప్పుకొని, ధర్మ విషెషముల గూర్చిఊర్చి ఆలోచిన్చినట్లు, గ్రంథములను దాహము చేయుటకు ప్రీటరుకు ఆజ్ఞ ఇచ్చిరి.»[288] ప్రతివాడు తాను తలచునది నమ్మవలెను. ఇన్కా ఇటువన్తి అపవిత్రత్వము రక్షకుడు ఉన్మాద పోరు సూచించు ఏమియు పలుకవలెను. నా విషెషమున, రోమా ఆచారముల స్థాపకుడు రాజు నూమా పొంపిలీయసు వ్రాసిన ఆ పవిత్ర విషెషముల కారణములు ప్రజలకు సెనేటుకు, యాజకులకు కూడా, తెలియకూడదు అని, నూమా తానే ఇవి వ్రాసి చదివి జ్ఞాపకము చేయుటకు, నిశ్హిద్ధ కౌతుహలముచే దేత్యల రహస్యములు పొన్దెను అని సూచించుట చాలును. అయినను అతదు రాజు, ఎవరినిండి భయపదు కారణము లేకుండ, వాతిని ఎవరికి బోధిమ్చుట ధైర్యము చేయలేదు, తీశి వేయుటవలన లేక ఇతర నాశన విధమున నాశనము చేయుట కూడా ధైర్యము చేయలేదు. కాబట్టి ఎవరికి ఇవి తెలియకుండుటకు ఇష్టపదక, మనుష్యులు అపకీర్తి విషెషములు నేర్ఛకుండుటకు, వాతిని ఉల్లఘించుట భయపది, దేత్యలు తన పై కోపగించుటకు, అతదు భద్రమని తలిచిన స్థలన వాతిని పాతి పెట్టెను, నాగలి తన సమాధి దగ్గర రాదు అని నమ్ముచును. అయితే సెనేటు పూర్వికుల మాతసంబంధ ఉత్సవములను నిన్దించుట భయపది, ఇందుచే నూమా తో ఒప్పుకోనవలసి, ఆ గ్రంథములు నాశకరక అని ఇంత నిశ్చయించి, వాతిని మరల పాతి పెట్టుటకు ఆజ్ఞ ఇయ్యలెదు, ఏలయనగా ఇప్పటికే బయతకు వచ్చిన విషెషమును మనుష్య కౌతుహలము ఎమ్తో హెచ్చిన ఆతురతచే వెదకును అని తెలిసి, ఆ అపకీర్తి శేషములను అగ్నిచే నాశనము చేయుటకు ఆజ్ఞ ఇచ్చిరి. ఆ పవిత్ర ఆచారములు ఇప్పుడు చేయుట అవసరము అని తలచి, వాతి కారణములు తెలియని భ్రమ, వాతి జ్ఞానము రాజ్యమునకు కలుగజేయు కలత కంటే, హెచ్చుగా సహనిఈయము అని తీర్పుచె ఎంచిరి.

35. నూమా జలదర్సణముచే, జలమున కనిపిన్చిన కొన్ని దేత్య విగ్రహములచే, ఎట్లు మోస పోఎను

ఏలయనగా నూమా తానే, యేవని కి దేవుని ప్రవాది, పవిత్ర దేవదూతుడు పంపబడలెదొ, జలదర్సణమునకు పట్టుచుండవలసి వచ్చెను, జలమున దేవత విగ్రహములు చూచుటకు (లేక దేత్యలు అతని తో వీనోదము చేసిన రూపములు), పవిత్ర ఆచారములలొ ఏమి నియమించి పాతిమ్పవలెనొ వాతి నుండి నేర్చుకొనుటకు. ఈ విధ శాకునము పారసిఈయులనున్చి ప్రవెశింపబడెను అని వార్రో చెప్పును, నూమా తానే దానిని వాదిచెను, తరువాత తత్త్వజ్ఞుడు పైథాగరసు. ఈ శాకునమున పాతాళ వాసులను కూడా అడుగుదురు, రక్తము వాదుదురు అని అతదు చెప్పును. దీనిని గ్రీకులు నెక్రొమంతెఇఆన్ అని పిలుదురు. అయితే మృత దర్సణము అని పిలువబడినను జలదర్సణము అని పిలువబడినను ఇది ఒకటె, ఏలయనగా ఉభయ విధమునాను మృతులు భవిశ్హ్యత్తు పలుకుదురు అని ఎంచబడును. అయితే ఇవి ఎ ఉపాయమాతొ చేయబడును, వారు తామె ఆలోచింపవలెను. మా రక్షకుడు ఆగమనము ముందు అన్యజాతి రాజ్యములలొ కూడా ఈ ఉపాయమౌలు నియమములచే నిషేధింపబడి అత్యంత కఠినముగా శిక్షింపబడే ఆచారము అని పలుకుట నేను ఇష్టపదను. ఇది పలుకుట నేను ఇష్టపదను, ఏలయనగా ఇటువన్తి విషెషములు అప్పుదైనను అనుమతిమ్పబడియుండును. అయినను ఈ కలలచే పొంపిలీయసు తాను నేర్చిన పవిత్ర ఆచారములను, వాతి కారణములను దాచి, నిజ విషెషములవలె బయతకు ఇచ్చెను. అతదు తానే నేర్చిన దానినిండి భయపదెను. సెనేటు కూడా ఆ కారణములు వ్రాయబడిన గ్రంథములను దాహము చేయుటకు చేసెను. అయితే వార్రో ప్రతి విధ కల్పన ప్రాకృతిక వ్యాఖ్యానలను ముందుకు తేయుట ప్రయత్నించును, ఇవి ఆ గ్రంథములలొ ఉండిన యెడల ఇవి నిస్చయముగా దాహము చేయబడియుండును, దీనినింది నాకు ఏమి? లేక లెఖ బన్ధ పితరులు వార్రో ప్రకటించి ప్రధాన యాజకుడు సీజరుకు[289] అర్పించిన గ్రంథములను కూడా దాహము చేసియుండుదురు. ఇప్పుడు నూమా ఏగేరియా జలదేవతను పెల్లి చేసెను అని పలుకబడును, ఏలయనగా (వార్రో పలికిన గ్రంథమున వివరించినట్లు) జలదర్సణము చేయుటకు జలము తెచ్చెను.[290] ఇట్లు నిజ విషెషములు అసత్య రంగములచే కథలుగా మర్చు ఆచారము. కాబట్టి ఆ అత్యంత కౌతూహల రోమా రాజు ఆ జలదర్సణముచే యాజకుల గ్రంథములలొ వ్రాయబడవలసిన పవిత్ర ఆచారములను, ఆ ఆచారముల కారణములను కూడా నేర్చెను. అంత్య వాతిని అయితే తాను తప్ప ఎవరికి తెలియకుండుటకు ఇష్టపదను. ఇందుచే ఈ కారణములను తన తోవలె చచ్చినట్లు చేసి, వాతిని వేరుగా వ్రాయించి, భూమిలొ పాతి పెట్టి మనుష్య జ్ఞానము నుండి దూరము చేసెను. ఇందుచే ఆ గ్రంథములలొ వ్రాయబడిన విషెషములు దేత్యల బీభత్సములు, ఇంత మల ఇంత నాశకరక, ఇంత అనేక అసభ్య విషెషములను పవిత్ర ఆచారములలొ స్వీఇకరించిన ఆ సెనేటరుల కనుండ్ల కూడా ఆ పౌర దైవశాస్త్రమును నిన్దింపజేయుటకు, లేక ఇవి మృత మనుష్యుల వృత్తాన్తములు తప్ప మరేమి కాదు, కాల గమనముచే దాకాప అత్యంత అన్యజాతి ప్రజలు వారిని అమర దేవతలని నమ్ముచున్నట్లు. ఆ దేత్యలు ఇటువన్తి ఆచారములను కూడా సంతోషించిరి, ఆ మృత మనుష్యులె అమర దేవతలని ఎంచజేయుటకు చేసిన కొన్ని మోస అద్భుతములచే ఆ నమ్మకము స్థాపించి, వారి పేరితో ఆరాధన స్వీఇకరించుటకు తమ నును తాము చూపిరి. అయితే నిజ దేవుని గుప్త పరిపాలన వలన, ఈ దేత్యలు తమ మిత్రుడు నూమాకు ఇవి ఒప్పుకోనుటకు అనుమతిమ్పబడెను, మృత దర్సణము సాధ్యము అగు ఆ కలలచే గెలువబడి, అయినను అతని మరణ సమయమున గ్రంథములను పాతి పెట్టుట కంటే దాహము చేయుట హెచ్చుగా అని హెచ్చరించుటకు ఒత్తించబడలెదు. అయితే ఈ గ్రంథములు తెలియకుండుటకు, ఇవి తోడిగిన నాగలి ఎదిరించుట దేత్యలు చేజలేదు, లేక ఈ విషెషమున జరిగిన వాతి మనకు కూడా అందిచిన వార్రో లేఖని ఎదిరించుట చేజలేదు. వారికి అనుమతిమ్పబదని ఏమియు చేజలేరు. అయితే దేవుడు తన గంభీర నియాయ తీర్పొలొ, వారి యోగ్యతల చూపు, వారిచే కెవల బాధింపబడుటకు, లేక లోబది మోస పోఎదుటకు కూడా, యేవని విడుచునొ వారిని ప్రభావించుటకు అనుమతిమ్పబడుదురు. అయితే ఈ లేఖనలు ఎంత నాశకరక అని ఎంచబడెను, లేక నిజ దైవత్వ ఆరాధనకు ఎంత అన్యము, సెనేటు పొంపిలీయసు దాగిన్చిన దానిని దాహము చేయుట, అతదు భయపది చేయలేని దానిని భయపదుట కంటే, ఎన్నిచుకొనెను అని గ్రహిమ్పబదును. ఇందుచే ఇప్పుడైనను భక్తిజీవితము కోరని వాడు ఇటువన్తి ఆచారములద్వారా నిత్యజీవము వెదకవలెను. అయితే దుశ్హ్ట దేత్యలతో సంగం కోరని వాడు వారు ఆరాధింపబడు నాశకరక మూఢ నమ్మకమునకు భయపదకుండి, వారు బయతకు చేసి గెలువబడు నిజ మతమును గుర్తించువలెను.