పూర్వకాలపు వెలుగు (కొనసాగింపు)

పూర్వకాలపు వెలుగు (కొనసాగింపు)

అది పదిహేడవ శతాబ్దపు ప్రథమార్ధములో గొప్ప సంచలనము కలిగించెను. దాని ఐదుగురు రచయితల పేర్ల మొదటి అక్షరములనుబట్టి దానికి ఆ పేరు వచ్చెను; అనగా స్టీఫెన్ మార్షల్, ఎడ్మండ్ కాలమీ, థామస్ యంగ్, మాథ్యూ న్యూకమెన్, విలియం స్పర్‌స్టో. ఈ ఐదుగురిలో కనీసము ముగ్గురు గర్నాల్‌కు కొన్ని గంటల ప్రయాణ దూరములోనే మరణించిరని మనము జ్ఞాపకముంచుకొందము. ఈ జాబితాకు ఇతర గొప్ప పేర్లను కూడ చేర్చుట సులభమే; ఉదాహరణకు 1652లో వెదర్స్‌ఫీల్డులో మరణించిన డానియల్ రోజర్స్; 1648లో గ్రేట్ థర్లోలో మరణించిన బ్లాకర్బీ; 1662లో కెడింగ్టన్ నుండి వెలివేయబడగా ఆ స్థానమున టిల్లొట్సన్ వచ్చిన ఫెయిర్‌క్లో; మరియు 1662లో కోల్చెస్టర్‌లోని సెంట్ ఆండ్రూస్ నుండి వెలివేయబడిన ఓవెన్ స్టాక్టన్. ఈ సజ్జనులతో పాటు తక్కువగా తెలిసినవారు కొందరు ఉండిరి; ఎసెక్స్‌లోని హాల్‌స్టెడ్‌కు చెందిన విలియం స్పారో, సఫోక్‌లోని బార్కింగ్‌కు చెందిన జాన్ ఫెయిర్‌ఫాక్స్, సఫోక్‌లోని కోడెన్‌హామ్‌కు చెందిన మాథియస్ క్యాండ్లర్, సఫోక్‌లోని క్రీటింగ్ సెంట్ మేరీకి చెందిన శామ్యూల్ స్ప్రింగ్, సఫోక్‌లోని హేవర్‌హిల్‌కు చెందిన స్టీఫెన్ స్కాండరెట్, సఫోక్‌లోని హెమింగ్‌స్టోన్‌కు చెందిన టోబియాస్ లెగ్, ఇప్స్‌విచ్‌కు చెందిన బ్రన్నింగ్ మరియు స్టోనమ్, స్టోవ్‌మార్కెట్‌కు చెందిన స్టోరర్ — వీరందరును ప్రసిద్ధ ప్యూరిటన్ పరిచారకులు, 1662లో వెలివేయబడినవారు. వారి చరిత్రలు కాలమీ రచించిన "నాన్‌కన్ఫార్మిస్టుల స్మృతిగ్రంథము"లో కనబడును. నేను మరల చెప్పునదేమనగా, ఈ మనుష్యులందరు గర్నాల్‌కు ఇరువది మైళ్ళ లోపలే జీవించిరి, మరియు అప్పుడప్పుడు ఆయనతో సంబంధము కలిగియుండి యుండవలెను.

గర్నాల్ ఈ సజ్జనులతో ఎంతవరకు సంభాషించెనో మనకు తెలిసినయెడల అది ఎంతో ఆసక్తికరముగా నుండును. నా స్వంత అభిప్రాయము ప్రకారము ఆయన అంతగా సంభాషించలేదు. అనారోగ్యము కారణముగా ఆయన ఎక్కువగా ఇంటిపట్టునే ఉండియుండవచ్చును. అయితే ఇదొక్కటే కారణము కాదని నాకు సందేహము. గర్నాల్ ఏకాంతమును ఇష్టపడు, జాగ్రత్తగల స్వభావము గలవాడై, సహజముగానే సమాజములో ఎక్కువగా తిరుగుటకు ఇష్టపడనివాడని నేను తలంచుచున్నాను. ముఖ్యముగా, ఆయన పొరుగువారిలో అనేకులకంటె ఎపిస్కోపల్ సంఘమును, ప్రార్థనాగ్రంథమును ఎక్కువగా ఇష్టపడెనని, అందువలన సహజముగానే వారితో సన్నిహిత స్నేహమునుండి తొలగిపోయెనని నాకు బలమైన అభిప్రాయము కలదు. అయితే ఇవన్నియు కేవలము ఊహలే; కాబట్టి గర్నాల్ చరిత్రనుగూర్చి చెప్పవలసిన మిగిలిన వాస్తవములకు నేను వెళ్ళెదను.

లావెన్‌హామ్‌కు ఆయన నియమింపబడిన మరుసటి సంవత్సరమగు 1645లో గర్నాల్ స్టోక్-బై-నేలాండ్ వికార్ అయిన రెవ. థామస్ మాట్ కుమార్తె సారా మాట్‌ను వివాహము చేసికొనెను. ఆయన తరువాత కొన్ని సంవత్సరములు జీవించిన ఈ స్త్రీ ద్వారా ఆయనకు పదిమంది పిల్లలు కలిగిరి; ఆయన మరణమప్పుడు వారిలో ఎనిమిదిమంది జీవించియుండిరి.

1662లో ఏకరూపతా చట్టముచేత ఇంగ్లాండు సంఘమునుండి రెండు వేలమంది పరిచారకులు వెలివేయబడినప్పుడు, గర్నాల్ ఆ చట్టము కోరిన ప్రకటనపై ఆగస్టు 20న సంతకము చేసెను; ఆగస్టు 21న ప్రసిద్ధుడైన నార్విచ్ బిషప్ రేనాల్డ్స్ చేత యాజకునిగా నియమింపబడెను; ఆగస్టు 22న ఎసెక్స్‌లోని బ్రోమ్లీ హాల్‌కు చెందిన, డి'ఈవ్స్ కుటుంబమునకు బంధువైన థామస్ బౌస్ సమర్పణమువలన లావెన్‌హామ్‌కు ఎపిస్కోపల్ నియామక విధులను పూర్తిచేసికొనెను. ఈ మూడు తేదీలు ఇంత దగ్గరగా ఉండుట ఎంతో గమనింపదగినది! ఫలితమేమనగా, ఆయన ప్యూరిటన్ సహోదరులలో అనేకులు తమ పదవులను వదలగా, ఆయన తన మరణము వరకు లావెన్‌హామ్ రెక్టరుగా తన స్థానమును నిలుపుకొనెను.

గర్నాల్ చరిత్రలోని ఈ భాగము నిస్సందేహముగా కొంత పరిశీలనను కోరుచున్నది. మొదటి చూపులో దీనియందు ఏదో విచిత్రము కనబడుట నిజమే. కనీసము పదునెనిమిది సంవత్సరములుగా పరిచర్య చేయుచున్న ఒక పరిచారకుడు బిషప్పు చేతుల నుండి యాజక దీక్షను పొందుటకు అంగీకరించుట, ప్యూరిటన్ భావములు గలవాడని పేరుపొందిన ఒక బోధకుడు తన చుట్టునున్న ప్యూరిటన్ సహోదరులందరును దాదాపు విడిపోవుచుండగా ఇంగ్లాండు సంఘముతో తన సంబంధమును నిలుపుకొని నిశ్చలముగా ఉండుట — ఇవన్నియు వింతగానే యున్నవి. ఇది నిజముగా అట్లే జరిగెనని చెప్పుటకు సందేహము లేదు; నార్విచ్ రిజిస్ట్రీనుండి నేను సంపాదించిన ఆయన సంతకపు ప్రతిరూపము విషయమును సందేహమునకు అతీతముగా నిరూపించుచున్నది. గర్నాల్ చేతివ్రాతకు నాకు తెలిసిన ఏకైక నమూనా దానియందే యున్నందున అది రెట్టింపు ఆసక్తికరమైన పత్రము.

గర్నాల్ ఏకరూపతను అంగీకరించుట ఆయనపై గొప్ప నింద, అపవాదము తెచ్చెనని మనము ఊహింపవచ్చును. 1665లో ఆయనపై ఒక అపవాద దాడి ప్రచురింపబడెను; బిషప్ కెన్నెట్ దానిని ఉదాహరించెను; అందులో ఈ భాగము కలదు: "ఈ భయంకరమైన అపవిత్రతలలో, దేవుని వాక్యమునకును ఆయన పరిశుద్ధులకును అసహ్యమైన వాటిలో, మిస్టర్ గర్నాల్ ఒక్కడే కాడు; ఆయన నివసించు అదే కౌంటీలో సహితము, ఆయన వలెనే క్రీస్తువిరోధి యాజకత్వపు తరగతికి చెందిన, ఆయనతో పాటు అదే అక్రమమునందు సహోదరులైన మనుష్యులు, సాక్షుల గొప్ప మేఘముచేత ఆయన చుట్టును ఆవరింపబడియున్నాడు."

ఏకరూపతను అంగీకరించుటవలన ఆయన తనపై అనేక వ్యక్తిగత దుఃఖమును, అసౌకర్యమును తెచ్చుకొనెనని మనము సులభముగా నమ్మవచ్చును. ఆయన భార్య తండ్రియైన స్టోక్-బై-నేలాండ్‌కు చెందిన మిస్టర్ మాట్ మనస్సాక్షి నిమిత్తము ఇంగ్లాండు సంఘమునుండి వెలుపలికి వెళ్ళిన ఆ రెండు వేలమందిలో ఒకడు. అన్నిటికంటె ముఖ్యముగా, లావెన్‌హామ్‌లోని ఆయన జీవనాధారపు విలువయు, ఆయనపై ఆధారపడిన కుటుంబము యొక్క పెద్ద పరిమాణమును, ఆయన చేసినదానిపై మనుష్యులు అనుమానము వేయుటకును, ఆయన ఉద్దేశ్యముల యథార్థతను ప్రశ్నించుటకును తప్పక కారణమగును.

అయినను, అంతిమముగా పరిశీలింపవలసిన విషయమేమనగా: క్రీస్తు పరిచారకునిగా తన స్వభావమునకు విరుద్ధమైనదేదైనను గర్నాల్ చేసెనా? ఆయన ఏకరూపతను అంగీకరించుటలో స్వతహాగా ఏదైనా తప్పు ఉండెనా? లావెన్‌హామ్‌లోని తన స్థానమును నిలుపుకొనుట, ఏకరూపతా చట్టపు ప్రకటనపై సంతకము చేయుట, ప్రార్థనా క్రమమునకు సమ్మతించుట, బిషప్ రేనాల్డ్స్ చేతులనుండి యాజక దీక్షను పొందుటకు అంగీకరించుట — వీటిని నీచమైనవిగాను, అవమానకరమైనవిగాను చేయునదేదైనను ఆయన చరిత్ర పూర్వానుభవములలో ఉండెనా? ఈ విషయములపై నేను చెప్పవలసినది కొంత కలదు.

నేను ముందుగా ఒక విషయమును స్పష్టముగా చెప్పుదును: నేను ఏకరూపతా చట్టమును పూర్తిగా అంగీకరింపను, అయితే దాని కోరికలవిషయమై వ్యక్తిగతముగా నాకు ఏ కష్టమును లేదు. దీనివిషయమై నా స్వంత భావమును చూపుటకు, ఈ సంపుటములోని బాక్స్టర్ జీవితచరిత్రలో ఏకరూపతా చట్టమును స్పష్టముగా ఖండించు ఒక దీర్ఘ భాగమును పాఠకులకు సూచించుట చాలును.

అయితే ఏకరూపత చట్టము అన్యాయమైనదనియు, అవివేకమైనదనియు, అనీతిమయమైనదనియు, రాజనీతికి తగనిదనియు, కఠినమైన చర్యయనియు నేను ఖండించుచున్నను, ఏ సజ్జనుడును దాని నిబంధనలకు లోబడుట అసాధ్యమని నేను ఏమాత్రమును అంగీకరింపను. దీనికి విరుద్ధముగా, అనేకమంది పరిశుద్ధులును నమ్మకమైనవారునగు పరిచారకులు గుర్నాల్ చేసినట్లే చేసి, అతడు ప్రవర్తించినట్లే ప్రవర్తించి యుందురని నేను బాగుగా గ్రహింపగలను. ఈ క్రింది లోకములో సమస్తమును మన మనస్సునకు అనుగుణముగా ఉండజాలదనియు, ఓరిమి యొక్క మార్గము విడిపోవు మార్గముకంటె శ్రేష్ఠమైనదనియు, ప్రార్థన రూపములలో స్వతహాగా తప్పేమియు లేదనియు, ఒక సంఘములో మనకు నచ్చని కొన్ని విషయములను సహించుట ఉపయోగకరముగా ఉండు అవకాశములను పారవేయుటకంటె మేలనియు, ప్రార్థనా గ్రంథమును దాని లోపములన్నిటితో అంగీకరించి సువార్తను ప్రకటించు స్వేచ్ఛను పొందుట, ప్రార్థనా గ్రంథమును నిరాకరించి పూర్తిగా మౌనము వహింపవలసి వచ్చుటకంటె మేలనియు, ముప్పదితొమ్మిది నిబంధనలు ఆరోగ్యకరముగాను చెక్కుచెదరకయును ఉన్నంతకాలము, వారు అనారోగ్యకరమైన సిద్ధాంతమును బోధింపవలసినవారుగా బలవంతము చేయబడజాలరనియు, హితబోధను ప్రకటించుటకు వారికి అనుమతి ఉన్నంతకాలము ఆ అవకాశమును నిరాకరింపక, ప్రకటించుచు తమ మందలకు తోడుగా నిలువవలెననియు వారు వాదించి యుందురు. ఒక మంచి మనుష్యుడు తనలో తాను ఇట్లు చెప్పుకొనుటను నేను ఊహింపగలను. గుర్నాల్ ఈ విధముగా తర్కించెనో లేదో నేను చెప్పజాలను. కాని అతడు అట్లు చేసి యుండవచ్చునని నేను తలంచుచున్నాను.

స్పష్టమైన సత్యమేమనగా, ఏకరూపత చట్టమునకు లోబడినందుకు ఎవరైనను గుర్నాల్‌ను ఖండించుటకు ముందు, గుర్నాల్ మొదట పరిచర్యలో ప్రవేశించిన కాలమును సందర్భములను సామాన్య న్యాయముచొప్పున జ్ఞాపకము చేసికొనవలెను. ఇంగ్లాండు చరిత్రలో అధ్యక్షుని ద్వారా అభిషేకము పొందుట అసాధ్యమైన కాలమున, ప్రార్థనా గ్రంథ వినియోగము దాదాపు నిషేధింపబడిన కాలమున అతడు సువార్త పరిచారకుడయ్యెను. తన చుట్టు తాను కనుగొనిన స్థితిగతులను అంగీకరించుటలో అతడు పూర్తిగా సరిగానే ఉండెనని నాకు సందేహము లేదు. అధ్యక్షుల హస్తనిక్షేపణము చెల్లుబాటగు అభిషేకమునకు ఖచ్చితముగా అవసరము కాదు. ఇంగ్లాండు సంఘ ఆరాధనా విధి సంఘము యొక్క ఉనికికి ఆవశ్యకము కాదు. గుర్నాల్ పరిచర్యలో ప్రవేశించిన కాలమున అతనికి అధ్యక్షపాలనయు ప్రార్థనా గ్రంథమును లభింపజాలవు, అవి లేకయే అతడు పరిచర్యలో ప్రవేశించెను. ఇతరులు ఏమి చెప్పినను, అతడు తప్పు చేసెనని నేను తలంపను. అసలు ప్రసంగమే లేకుండుటకంటె, అధ్యక్షులును ప్రార్థనా గ్రంథములును లేకుండా సువార్త ప్రకటింపబడుట శ్రేష్ఠము.

అంతేగాక, ఇంగ్లాండు సంఘ అధ్యక్షపాలనపైనగాని ఆరాధనా విధిపైనగాని గుర్నాల్‌కు మనస్సాక్షిపూర్వకమైన అభ్యంతరము ఉండెనను రుజువు ఏమాత్రమును లేదు. మనము కనుగొనగలిగిన దానినిబట్టి, వాటిని ఆమోదించి అనుసరించుట అసంగతమగునంతగా వాటిని ఖండించుటకు అతడు ఎన్నడును తన్ను తాను కట్టుబరచుకొనలేదు. అట్లయినప్పుడు 1662 చట్ట నిబంధనలకు లోబడినందుకు అతనిలో తప్పు పట్టుటకు మనకేమి హక్కు ఉన్నది? యాజక దీక్ష లేకుండా ఆ పీఠములో అధికారిగా ఉండుట సాధ్యము కానందున అతడు అధ్యక్షుడు రేనాల్డ్స్ చేత యాజకునిగా అభిషేకింపబడెను. కాని ఇరువది సంవత్సరముల క్రితమే అధ్యక్ష దీక్షను పొందుట సాధ్యమై యుండినయెడల అతడు సంతోషముతో దానిని పొందకయుండెనని ఎవడు చెప్పగలడు? ప్రార్థనా గ్రంథములోని సమస్తమునకు తన అంగీకారమును సమ్మతిని ప్రకటించెను. కాని తన జీవితములో ఏ కాలమునందైనను అతడు అట్లే చేసి యుండడని ఎవడు చెప్పగలడు? ఖండింపబడిన రెండువేలమంది ఉపదేశకులలో అనేకులవలె అతడు ఎన్నడును

వెస్ట్‌మినిస్టర్ సభ సభ్యుడు కాడు. ఓవెన్, న్యూకమెన్, బాక్స్టర్ మరియు అనేకులవలె వారి బహిరంగ కార్యకలాపములలోను చర్చలలోను వివాదములలోను అతడు ఎన్నడును కలిసియుండలేదు. అతడు ఒక పల్లెటూరి సంఘములో ప్రశాంతముగా ఏకాంతముగా ఉండిన ప్రసంగీకుడు; లావెన్‌హామ్‌లో తన స్థానమును నిలుపుకొనుట అతని పూర్వ జీవితములోని దేనితోను విరుద్ధమని చెప్పుటకు నిజముగా ఏ రుజువును లేదు.

అతని జీవితములోని ఈ సంక్షోభ సమయమున గుర్నాల్ ప్రవర్తనను అంచనా వేయునప్పుడు మరచిపోకూడని మరొక సంగతి ఉన్నది. అతడు ఏ అధ్యక్షుని పరిధిలో నివసించుచుండెనో, ఎవని హస్తములనుండి మరల అభిషేకమును అంగీకరించెనో, ఆ అధ్యక్షుడు రేనాల్డ్స్ సిద్ధాంతములో స్వయముగా ప్యూరిటన్; మనస్సాక్షి విషయమై సంశయించు మతగురువులతో వ్యవహరించుటలో అధ్యక్ష పీఠమునందలి వారందరిలో అత్యంత సౌమ్యుడును దయగలవాడునని ప్రసిద్ధుడు. గుర్నాల్‌కు ఏవైనను సంశయములు ఉండినయెడల, రేనాల్డ్స్ వంటి మనుష్యుడు వాటిని తీర్చుటకు సమస్త ప్రయత్నమును చేయునని మనము సందేహింపజాలము. వీలైనంత ఎక్కువమంది మతగురువులను సంఘ పరిధిలోనే నిలుపుకొనుటకును, విడిపోవుటను నివారించుటకును అతడు సర్వశక్తులను వినియోగించునని మనము సందేహింపజాలము. ఈ సంగతి గుర్నాల్ మనస్సులో బలముగా తూగెనని నాకు గట్టి అనుమానము కలదని ఒప్పుకొనుచున్నాను. మనుష్యులతో వ్యవహరించుటలో దయవలన అధ్యక్షులు చేయగలిగినంత ఎక్కువను, కఠినత్వమువలన చేయగలిగినంత తక్కువను, మరెవరును చేయజాలరు. 1662లో ఇంగ్లాండు సంఘములో ఉండుట గూర్చి గుర్నాల్‌కు ఎప్పుడైనను సందేహములుండినయెడల, అతని మంచి అధ్యక్షుని స్వభావమే నిర్ణయము చేసెనని నేను అనేక విధములుగా తలంచుచున్నాను. సంక్షేపముగా, నార్విచ్ రాజభవనమందున్నవాడు రేనాల్డ్స్ కాక మరొక అధ్యక్షుడై యుండినయెడల, గుర్నాల్ లావెన్‌హామ్ అధికారి గృహమునుండి బయటికి వెళ్లి, తన మామగారైన మిస్టర్ మాట్ వలె విడిపోయి ఉండునని ఊహించుచున్నాను.

1662లో గుర్నాల్ ప్రవర్తన అను విషయమును పాఠకుని తీర్పునకే విడిచిపెట్టుచున్నాను. ఇది వేర్వేరు మనుష్యులు తాము నిలుచున్న దృక్కోణమునుబట్టి వేర్వేరు అభిప్రాయములు కలిగియుండు విషయము. నేటి కాలమున కొందరు, గుర్నాల్ ఏకరూపత చట్టమునకు లోబడుటను నిరాకరించి ప్రసిద్ధులైన ఆ రెండువేలమందితో బయటికి వెళ్లియుండినయెడల అతనిని మరి ఎక్కువగా గౌరవించి యుందురు. నేనును, బహుశా అనేకులును, అతడు తన స్థానమున నిలిచి విడిపోవనందున అతనిని మరి ఎక్కువగా గౌరవించుచున్నాము. మనలో ఎవరు సరియో ఈ లోకములో ఎప్పటికిని తేలకపోవచ్చును. నా స్వంత అభిప్రాయమును మాత్రము నమోదు చేయగోరుచున్నాను: ఖండింపబడిన తన రెండువేలమంది సహోదరులలో వందలాదిమంది బయటికి వెళ్లుటకు నిర్ణయించుకొనుటలో ఎంత ధైర్యమును, మనస్సాక్షి శుద్ధియును, నీతి సూత్రములును కలిగియుండిరో, గుర్నాల్ లోపలే ఉండుటకు నిర్ణయించుకొనుటలో అంతే ధైర్యమును మనస్సాక్షి శుద్ధియును సూత్రనిష్ఠయును కలిగియుండెను. 1662 నాటి ఉద్యమము వంటి సందర్భములలో, విడిపోవు పక్షమునకే కృపయు ధైర్యమును గుత్తగా ఉండవు. ఏకరూపత చట్టమునకు లోబడుట, నిరాకరించుటకంటె ఎక్కువ ధైర్యమును చూపిన సందర్భములును, ఒక మనుష్యుడు తన జీవనోపాధిని వదలివేయుటకంటె దానిని నిలుపుకొనుటకు అతనికి ఎక్కువ వెల చెల్లింపవలసివచ్చిన సందర్భములును అనేకము కలవని నాకు సందేహము లేదు. గుర్నాల్ది అట్టి సందర్భమైనను నాకు ఆశ్చర్యము కాదు.

1662 సంవత్సరము తరువాత గర్నల్ జీవితమును గూర్చి మనకు ఏమియు, అక్షరాలా ఏమియు, తెలియదు. 1662వ సంవత్సరపు సంఘటనల వలన అతని చివరి సంవత్సరములు దుఃఖభరితములై యుండెనని మనము ఊహింపవచ్చును. అతడు తన స్థానమును నిలుపుకొని, ఏకరూపతా చట్టమునకు సంతకము చేసినందున, తనకును వేరుపడిపోయిన తన సహోదరులకును మధ్య మనస్సులలో కొంత దూరము కలుగకపోయినయెడల, మానవ స్వభావము దాని స్వభావమువలె ఉండదు. అయినను ఈ విషయమును గూర్చి నిశ్చయముగా మాట్లాడుటకు మనకు నిజముగా హక్కు లేదు. 1662 తరువాత అతడు పరిచారకుడుగా మునుపటి మనుష్యుడు కాడనియు, ఆ కాలము నుండి అతని పరిచర్యకు శక్తియు ఆశీర్వాదమును తోడుగా లేవనియు లావెన్హామ్ పరిసరములలో కొన్ని ప్రచార కథనములు తిరుగుచున్నవి. కాని ఈ కథనములకు ఏ ఆధారమును నేను కనుగొనలేనని స్పష్టముగా చెప్పవలెను. వాటిని అబద్ధపు కథలకంటె మెరుగైనవిగా నేను భావింపను. క్రీస్తు యొక్క ప్రముఖ సేవకులను గూర్చి ఇట్టి కథలు తరచుగా ప్రచారములో ఉండును. అనేకమంది ఇతర పరిచారకులు వేరుపడినప్పుడు, లావెన్హామ్ లోని తన స్థానమును విడువనని అతడు నిరాకరించుట, సఫోక్ లోని ఆ ప్రాంతమునందలి అత్యంత తీవ్రులైన, అతివాదులైన నాన్ కన్ఫర్మిస్టులకు గొప్ప చికాకు కలిగించియుండును; ఏలయనగా అది వారి చేతులను బలహీనపరచి ఇంగ్లాండ్ సంఘమును బలపరచును. కావున అతనిని గూర్చి అన్ని రకముల అబద్ధపు వార్తలు ప్రచారములో ఉండునని సహజముగానే నేను ఎదురుచూచుచున్నాను. దేవుని పరిశుద్ధులకు విరోధముగా సాతాను యొక్క ప్రధాన ఆయుధములు అబద్ధములే.

గర్నల్ 1679 అక్టోబరు 12వ తేదీన మరణించి, తన వయస్సు అరువది మూడవ సంవత్సరములో లావెన్హామ్ లో సమాధి చేయబడెను. అతడు ఎల్లప్పుడును బలహీన ఆరోగ్యము గలవాడని అతని లేఖలలోను ఇతరచోట్లను అంతర్గత సాక్ష్యము ఉన్నదని మనము ఇదివరకే చూచితిమి. కాని అతడు ఆకస్మికముగా మరణించెనా లేక దీర్ఘకాల రోగముతో మరణించెనా అనునది మనకు తెలియదు. అయినను అతడు మరణించుటకు ముందు దినమున తన వీలునామా వ్రాసెననుట, అతడు కొంతకాలము అనారోగ్యముతో ఉండెననిన నిర్ణయమునకు దారితీయును.

నేను తరచుగా ప్రస్తావించిన గర్నల్ జీవిత చరిత్రను వ్రాసిన ఎమ్'కీన్, గర్నల్ వీలునామా యొక్క ప్రతిని సంపాదించెను; అనేక పాఠకులకు ఆసక్తికరముగా ఉండునని దానిని ఇక్కడ చేర్చుచున్నాను. -

"దేవుని నామమున, ఆమేన్. మన ప్రభువు సంవత్సరము వెయ్యి ఆరువందల డెబ్బది తొమ్మిదిలో అక్టోబరు పదకొండవ దినమున, సఫోక్ ప్రాంతములోని లావెన్హామ్ కు చెందిన క్లర్కు విలియం గర్నల్ అను నేను, శరీరములో బలహీనుడనైనను, దేవునికి స్తోత్రము, స్వస్థమైన మనస్సును జ్ఞాపకశక్తియు గలవాడనై, మొదట నా ఆత్మను నా ప్రభువును, విమోచకుడును, రక్షకుడునైన దేవుని చేతులకు అప్పగించి, నా శరీరమును నా కార్యనిర్వాహకురాలి విచక్షణ ప్రకారము సమాధి చేయబడుటకు భూమికి అప్పగించుచు, దేవుడు నాకు అనుగ్రహించిన ఈ లౌకిక ఆస్తిని గూర్చి, నా చివరి వీలునామాను ఈ విధముగా చేసి నియమించుచున్నాను: - అనగా, నార్ఫోక్ ప్రాంతములోని మంక్లాండ్ లో వాల్పోల్ లోనైనను వేరెక్కడనైనను ఉన్న నా స్వతంత్ర భూమిని, గృహములను, వాటికి సంబంధించిన సమస్తమును, నా ప్రియమైన భార్య సారాకును ఆమె వారసులకును ఇచ్చి నిర్ణయించుచున్నాను; ఆ సారా తన జీవితకాలమంతయు తన స్వంత ఉపయోగము కొరకు దానిని అనుభవించవలెను; ఆమె మరణము తరువాత, ఆమె తన చివరి వీలునామాలో ప్రకటించునట్లు నా పిల్లలలో ఒకరికి చెందవలెను. మరియు నా వస్తువులను, చరాస్తులను, అప్పులను, వ్యక్తిగత ఆస్తి యావత్తును కూడ, ఆమె సుఖముగా జీవించుటకును, నా చిన్న పిల్లలను పెంచుటకు ఆమెను మరింత సమర్థురాలిని చేయుటకును, మరియు ఇంకను ఏర్పాటు చేయబడని నా పిల్లల పరిస్థితులను లెక్కలోనికి తీసికొని, మిగిలినదానిని మిగులును ఆమె తన విచక్షణలో ఏది అత్యంత తగినదిగా భావించునో ఆ విధముగాను ఆ నిష్పత్తిలోను నా పిల్లల మధ్య భద్రపరచి పంచునని నమ్మకముతోను, పైన చెప్పబడిన నా ప్రియమైన భార్య సారాకు ఇచ్చి నిర్ణయించుచున్నాను; నా కుమారుడు యోహాను పండితుడైనయెడల ఆమె నా పుస్తకములను అతనికి ఇయ్యవలెనని మాత్రము నిర్ణయించుచున్నాను. మరియు నేను వ్రాయించి, దానిపై నా చేతిని ముద్రను ఉంచిన ఈ నా వీలునామాకు, పైన చెప్పబడిన నా ప్రియమైన భార్య సారాను ఏకైక కార్యనిర్వాహకురాలిగా ఇందుమూలముగా నామినేట్ చేసి, నియమించి, నిర్ణయించుచున్నాను. పైన చెప్పబడిన కృపా దినమున, థామస్ మాట్, బెజలేలు పీచీ, యోహాను పించ్బెక్ అను మా సముఖమున, పైన చెప్పబడిన విలియం గర్నల్ ఇది తన చివరి వీలునామాగా సంతకము చేసి, ముద్ర వేసి, ప్రచురించి, ప్రకటించెను."

ఈ ముగ్గురు సాక్షులలో మొదటివాడు బహుశా శ్రీమతి గర్నల్ యొక్క తండ్రి లేక సహోదరుడై యుండును. ఆమె థామస్ మాట్ కుమార్తె. రెండవవాడు అతని మూడవ కుమార్తె కేథరీన్ యొక్క భర్త అని స్పష్టము. మూడవవాడు బహుశా వీలునామా తయారు చేసిన న్యాయవాది కావచ్చును. వీలునామాలో పేర్కొనబడిన పుస్తకములు బహుశా గర్నల్ కుమారుడు యోహాను 1699లో తన వీలునామా ద్వారా తన సహోదరుడు యోసేపునకును, తన మేనల్లుడు న్యూకాజిల్ కు చెందిన లియోనార్డ్ షాఫ్టోకును వదిలిన పుస్తకములే అయియుండును. ఇంగ్లీషు పుస్తకములు యోసేపు గర్నల్ కును, "మిగిలిన పుస్తకములును వ్రాతప్రతులును" లియోనార్డ్ షాఫ్టోకును ఇవ్వబడెను. అవి ఇప్పుడు బహుశా నాలుగు దిక్కులకు చెదరిపోయి, నాశనము కాకపోయినను చెల్లాచెదురై యుండును. మంచి మనుష్యుల గ్రంథాలయములు చివరకు చేరుకొను గతి విచారకరమైన విషయము. కొందరు ఎంతగానో ప్రేమించునవియు, మరికొందరు తృణీకరించి నిర్లక్ష్యము చేయునవియు పుస్తకములవలె తక్కువే, ప్రత్యేకముగా వేదాంత గ్రంథములు.

గర్నల్ ఖననము చేయబడిన ఖచ్చితమైన స్థలము తెలియదు. అతని ఎముకలు సంఘ భవనములో ఉన్నవో లేక సమాధి భూమిలో ఉన్నవో మనము చెప్పలేము. అతడు సమాధి చేయబడిన స్థలమును గుర్తించు సమాధి రాయి గాని స్మారక శిలాఫలకము గాని లేదు. ఏదో కారణమువలన అతని జ్ఞాపకార్థము ఏమియు నిలుపబడలేదని తోచుచున్నది. ఎమ్'కీన్ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "అతనిని గూర్చి కనబడు ఏకైక సమాధి ప్రకటన, చాన్సెల్ లోని నల్లని పాలరాతి ఫలకముపై ఉన్నది, దానిపై ఈ శాసనము ఉన్నది: -

"'ఈ పారిష్ కు చెందిన శ్రీ హెన్రీ బౌటన్ యొక్క పూర్వ భార్యయును, సెమర్ యొక్క రెక్టరైన దివంగత గౌరవనీయ శ్రీ శామ్యూల్ బీచ్క్రాఫ్ట్ యొక్క కుమార్తెయును, ఈ పారిష్ కు ముప్పది అయిదు సంవత్సరములు రెక్టరుగా ఉండిన దివంగత గౌరవనీయ శ్రీ విలియం గర్నల్ యొక్క మనుమరాలునైన మేరీ యొక్క శరీరము ఇచ్చట పడియున్నది. ఆమె 1741 అక్టోబరు 14వ తేదీన డెబ్బది ఎనిమిది సంవత్సరముల వయస్సులో మరణించెను.'"

చాన్సెల్ లోని ఈ ఫలకము క్రింద ఒక సమాధి గదియున్నది; శ్రీమతి బౌటన్ గొప్ప దక్షిణ ద్వారము దగ్గరనున్న బౌటన్ కుటుంబపు సమాధి గదిలో కాక ఇక్కడ సమాధి చేయబడినందున, ఇది గర్నల్ విశ్రాంతి స్థలమని ఎమ్'కీన్ ఊహించెను. అయినను ఇది కేవలము ఒక ఊహ మాత్రమే.

లావెన్హామ్ సంఘములో గర్నాల్ స్మారకార్థము, ఆయన అంత్యక్రియలు జరిగిన కొద్దికాలానికే, క్రొత్త నిబంధనకు ప్రసిద్ధ వ్యాఖ్యానకర్తయైన బర్కిట్ ఒక అంత్యక్రియల ప్రసంగము చేసెను; అప్పుడాయన లావెన్హామ్ సమీపమున ఉన్న మిల్డెన్ గ్రామపు రెక్టరుగా ఉండెను. ఆ ప్రసంగము నేటికిని లభ్యమగుచున్నది; దానికి ఈ శీర్షిక ఉన్నది: "తమ మరణించిన పరిచారకుని భక్తియుతమైన, బోధాత్మకమైన మాదిరిచేత ప్రజల ఆసక్తి పరిశుద్ధమైన అనుకరణకు ప్రేరేపింపబడుట; సఫోక్లోని లావెన్హామ్ నివాసులకు సమయోచితమైన జ్ఞాపికగా."

బర్కిట్ ప్రసంగము హెబ్రీయులకు 13:7 ఆధారముగా సాగెను: "మీ మధ్య నాయకులుగా ఉన్నవారిని జ్ఞాపకము చేసికొనుడి" మొదలైనవి. అది "అభ్యర్థనపై" ప్రసంగింపబడి ముద్రింపబడెను; దానికి ముందు "నా గౌరవనీయ స్నేహితురాలును, లావెన్హామ్కు చెందిన మరణించిన విలియం గర్నాల్ గారి దుఃఖితురాలైన విధవయు అగు శ్రీమతి సారా గర్నాల్కును, ఆ పట్టణపు దుఃఖితులైన ఇతర నివాసులకును" అంకితమిచ్చిన ఒక పత్రిక ఉన్నది. అది కొంత పాతకాలపు ధోరణిలోను, కొంత అలంకారభరితముగాను, ఆడంబరముగాను ఉన్నను, గౌరవించదగిన రచనయే. అయితే ఆయన దానిని ప్రసంగించినప్పుడు కేవలము ఇరువది తొమ్మిది సంవత్సరముల యువకుడని బర్కిట్ విషయమై జ్ఞాపకముంచుకొనుట న్యాయము. దానిలోని కొన్ని ఉద్ధరణలు బహుశా ఆసక్తికరముగా ఉండును. గర్నాల్కు సంబంధించిన భాగములను మాత్రమే నేను ఎన్నుకొనెదను.

బర్కిట్ అంకితపత్రిక ఈ భాగముతో ముగియును: "సర్వశక్తిమంతుడైన దేవునికి మీరు ఎంతగా లెక్క అప్పగింపవలసినవారో — ఆయన పరిచర్యను చాలాకాలము అనుభవించినందుకును, ఆయన మాదిరి వలన కలిగిన ధన్యకరమైన ప్రయోజనమును బట్టియు — మీకు తెలియజేసి ఒప్పింపజేయుటయే ఈ క్రింది ప్రసంగము యొక్క యథార్థమైన ఉద్దేశము. అంతేకాక, ఎపిస్కోపల్ వ్యతిరేక కామెర్లతో కొందరు ఎంతగా కుళ్ళుకొనుచున్నారంటే, అనుగుణ్యుడైన వానిలో రంగుమారినదియు వేరు ఛాయగలదియు తప్ప మరేమియు వారి కంటికి కనబడదో, అట్టి విమర్శనాత్మకమైన ఈ యుగమునకు, మీకు అనుగుణ్యుడైన ఒక పరిచారకుడు ఉండెనని, అతడు సంపూర్ణముగా దానికి తగిన ప్రవర్తనచేత నిజమైన మతమును ఆకర్షణీయముగా చేసెనని, క్రమబద్ధమైన భక్తిచేతను, నిష్కర్షయైన నిగ్రహముచేతను, సార్వత్రికమును విస్తారమునగు దాతృత్వముచేతను మతమును లోకమునకు గౌరవనీయముగా చేసెనని, ఆయన కాలమంతయు బలమంతయు శక్తులన్నియు భక్తితో దేవునికిని ఆయన పరిశుద్ధ సేవకును అర్పింపబడెనని తెలియజేయుటయును ఇందలి ఉద్దేశమే.

"మోషే ఒక విషయములో ఇతర పరిశుద్ధులందరికంటె దేవునిచేత విశేషాధికారము పొందెనని నేను గమనించుచున్నాను. వారి ఆత్మలు (ఆయన ఆత్మతోపాటు) మరణమప్పుడు ఆనందమహిమల నివాసములకు వెళ్ళుటకు దూతలను తోడుగా పొందును; కాని ఆయనకు ఒక దూత సమాధి తవ్వువాడాయెను; ఇశ్రాయేలీయులు మూఢనమ్మకముతో ఆయన శరీరమును విగ్రహముగా పూజించి ఆరాధింపకుండునట్లు ఆయన శరీరమును తెలియని స్థలమున పాతిపెట్టెను. మీ గైర్హాజరైన పరిచారకుని సుందరమైన రూపమును సజీవముగా చిత్రింపగల శక్తి నాకు ఉండినను (వాస్తవముగా నాకు లేదు), మీ పక్షమున అట్టి అభ్యంతరకరమైన ఆరాధన గూర్చిన భయమే ఉండదు. ఆయన బ్రతికియుండగా మోషేవలె దేవుని ఇల్లంతటిలో నమ్మకస్థుడుగా ఉండెను; మరణమునందును ఆయనకు భిన్నుడు కాడు: ఆయన సాత్విక ఆత్మ ఒక సన్నని, అగోచరమైన వాహనములో ఆయన నుండి జారిపోయెను; ఆధునిక యూదులు సంప్రదాయముచేత మోషే గూర్చి చెప్పినట్లు, ఆయన ad nutum Dei, et osculo oris ejus — దేవుని సైగచేత, దేవుని నోటి ముద్దుతో అన్నట్లు మరణించెను. దేవునికి వారికి మధ్య ఇంతే జరిగెను — పైకి వెళ్ళి మరణించుము.

"ముగింపుగా, మీ ఆచరణలన్నియు ఆయనలో నిజముగా అనుకరించదగినదియు ప్రశంసార్హమైనదియునైన దానిని నమ్మకముగా అనుసరించుటలో లోకమునకు కనబడును గాక. మీ మరణించిన పరిచారకుని సజీవమైన మాదిరి ఆయన ప్రజలైన మీ జీవితములలో కనబడును గాక. మీరు ప్రతిదినము ఆయన అద్దములో తమను చక్కదిద్దుకొనుచు, ఆయన భక్తియుతమైన పాదముద్రలలో నడుచుదురు గాక. మీ గొప్ప లెక్క దినమున మీరందరు ఆశ్చర్యకరమైన ఆనందముతో ఆయనను కలిసికొనుదురు గాక; వర్ణింపజాలని ఆనందముతోను ఓదార్పుతోను ఆయనను చూచెదరు గాక: మీ సహానుభూతిగల స్నేహితుడును సేవకుడునైన నా హృదయపూర్వకమైన ఆప్యాయమైన ప్రార్థన ఇదియే, ఎల్లప్పుడును ఇదియే ఉండును,

"విలియం బర్కిట్."

"మిల్డెన్, డిసెంబరు 10, 1679."

ఆ ప్రసంగములో ఉటంకింపదగిన ఈ వాక్యములు ఉన్నవి: "ఆయన తన దైనందిన జీవనములో మీ ముందు ఉంచిన ఆ మతమాదిరి ఎంత మనోహరమైనది! ఆయనలో ప్రకాశించిన ఆ పరిశుద్ధత యొక్క మహిమ ఎంత బలవంతమైనదనగా, అది ఆయన తీవ్ర వ్యతిరేకులనుండియు గౌరవమును రాబట్టెను; అది ఎంత ఒప్పించునదిగా ఉండెననగా, అది ఆయన శత్రువుల మనస్సాక్షులనే గుచ్చెను; పక్షపాతము మాత్రమే ఆయనకు విరోధులుగా చేసినవారు కూడా దేవుడు నిజముగా ఆయనలో ఉన్నాడని మౌనముగా అంగీకరింపవలసి వచ్చెను." (పుట 9, బేన్స్ పునర్ముద్రణ, 1829.)

మరల: "ఆయన చనిపోయినను ఇంకను మాట్లాడుచున్నాడు: అవును, మరణించియు, జీవించియున్నట్లే, ఆయన ఇంకను మీ ప్రసంగీకుడే; ఆయన కఫను, శవపేటిక ఆయన ప్రసంగపీఠము — ఆయన సమాధియు సమాధిరాయియు ఆయన ఆలయము; ఆయన మీ ముందు మౌనముగా పడియుండి ఒక్క మాటయైనను పలుకకపోయినను ఆయన ఇంకను మీకు ప్రసంగించుచున్నాడు; అనగా మీ మధ్య ఆయన విడిచిపోయిన భక్తియుతమైన అత్యంత బోధాత్మకమైన మాదిరిచేతను, మీ మధ్య ఆయన ఇంత యోగ్యముగా సంపాదించుకొనిన ఆ చక్కని స్వభావము, మంచి పేరు చేతను." (పుటలు 10, 11.)

మరల: "మరణము తన ముందు తక్షణ ఆశ్రయముగా నిలిచియున్నప్పుడు, తన తల మట్టిపెళ్లల మధ్య పడుకొనబెట్టబడినప్పుడు లోకములో క్రీస్తు కార్యమును కొనసాగించుటకు (ఒక ఆత్మీయ తండ్రిగా) అనేకమంది పిల్లలను తన వెనుక విడిచిపోవుదునని మంచి ఆధారములపై నిరీక్షించుట మీ మరణించుచున్న పరిచారకుని ఆత్మకు ఆధారముగా ఉండుటలో తక్కువ తోడ్పడలేదని నేను నిశ్చయముగా ఎరుగుదును." (పుట 17.)

ప్రసంగము యొక్క చివరి ఐదు పుటలు పూర్తిగా గర్నాల్ స్వభావముతోనే నిండియున్నందున, వాటిని సంక్షేపము లేకుండా ఇచ్చుటయే ఉత్తమమని నేను తలంచుచున్నాను:

"కడపటి విషయముగా, దీనినుండి నేను ఊహించునదేమనగా: భక్తి సద్గుణముల యొక్క ఆ మాదిరి నమూనాను (మీ మరణించిన పరిచారకుని అని నా భావము) మీరు ఇంతకాలము అనుభవించినందుకు సర్వశక్తిమంతుడైన దేవునికి మీ బాధ్యతలు ఎంత ప్రధానమైనవి! (మీ పాపముల కారణముగా అని నేను భయపడుచున్నాను) ఆయన ఇటీవల మీ నుండి ఆయనను తీసికొనిపోయెను. ఇప్పుడు మీ పరిచారకుని జీవితములో నిజముగా అనుకరించదగినదంతయు మీ స్వంత జీవితములలో నిష్పక్షపాతముగా వ్రాసికొను ఆసక్తియు నమ్మకమైన శ్రద్ధయు ద్వారా దేవునికి మీ విధేయతను, ఆయన పట్ల మీ గౌరవమును, మీ స్వంత ఆత్మల పట్ల మీ దయాదాక్షిణ్యములను చూపుడి. మిమ్మును ఈ లేఖన భాగపు పరిధి దాటకుండా, ఇక్కడ ఆజ్ఞాపింపబడిన రెండు విధులకు మీ క్రైస్తవ అనుగుణ్యతను ఆత్రముగా కోరుచున్నాను:

"I. ఆయన విశ్వాసమును అనుసరించుడి.

"II. ఆయన మాదిరికరమైన జీవనమును అనుకరించుడి.

"I. ఆయన విశ్వాసమును అనుసరించుడి, రెండు విధములుగా: ఆయన విశ్వాసము యొక్క సుస్థిరతలోను, ఆయన విశ్వాసము యొక్క స్థిరచిత్తతలోను.

"1. ఆయన విశ్వాసము యొక్క శుద్ధతలో ఆయనను అనుసరించుడి. ఆయన స్థిరముగా ఒప్పుకొని బోధించిన విశ్వాసము భక్తికి అనుగుణమైన సిద్ధాంతము; దేవుడే తన ప్రత్యక్ష కర్తయనియు లేఖనమే తన తప్పులేని ప్రమాణమనియు అంగీకరించు విశ్వాసము; పరిశుద్ధులకు ఒక్కసారే అప్పగింపబడిన విశ్వాసము; అది కల్పనలయొక్కయు ఊహలయొక్కయు ఫలితము కాదు, నిత్యమైన సంకల్పమునుండి పుట్టినది, అద్భుతముల చేత స్థిరపరచబడినది, రక్షకుని రక్తముచేత ముద్రింపబడినది. ఒక్క మాటలో చెప్పవలెనంటే, ఆయన అంత ఉత్సాహముతో బోధించిన ఆ విశ్వాసమునకు పరిశుద్ధ లేఖనములలో దృఢమైన ఆధారము ఉండెను. మీ బుద్ధి అంగీకారమును మాత్రమే గాక మీ విశ్వాసము యొక్క విధేయతను ఆరాధనను కూడ కోరు ఏ సత్యమును ఆయన ప్రతిపాదించినను, దాని స్థిరీకరణకు ఆయన ఎల్లప్పుడును లేఖనముల ప్రమాణ గ్రంథమును మీకు చూపించెను. కాబట్టి ఆయన తరువాత ఈ స్థలములో ఎవడైనను (దేవుడు అట్లు కానీయకుండును గాక) కనబడి, వేరొక సువార్తలోనికి గాని లేఖనములకు అన్యమైన విశ్వాసపు నూతన సిద్ధాంతములోనికి గాని మిమ్మును త్రిప్పుటకు ప్రయత్నించిన యెడల, అతడు పరలోకమునుండి నియమింపబడి వచ్చిన దేవదూత అధికారమును చూపినను, అతడు శాపగ్రస్తుడని యెంచబడునుగాక.

"2. ఆయన విశ్వాసము యొక్క స్థిరత్వములో ఆయనను అనుసరించుడి. ఆయన మొట్టమొదట మీ మధ్యకు వచ్చినప్పుడు మీ ముందు ఉంచిన విశ్వాస ప్రమాణమునే ఆయన తన మరణదినమువరకు జీవించి బోధించెను. ఇది నేను మరింత స్వేచ్ఛగా చెప్పుచున్నాను, ఎందుకనగా కొందరు, ఆయన సంఘ క్రమమునకు లోబడినప్పటినుండి తాను పూర్వము ఒప్పుకొని బోధించిన విశ్వాసమునుండి తొలగిపోయి భ్రష్టుడాయెనని లోకమునకు బహిరంగముగా చెప్పుటకు సిగ్గుపడలేదు. కాని విశ్వాసము యొక్కయు మతము యొక్కయు గొప్ప మూలాధారములను గూర్చి ఆయన ఎల్లప్పుడును ఒక్కటే అయియుండెననియు, మీకు బోధించినదానిని తన చివరి శ్వాసవరకు బోధించెననియు మీరందరు నిశ్చయింపుడి; దేవుడు ఆయనను ఆ అగ్ని పరీక్షకు పిలిచియుండిన యెడల, హతసాక్షి మరణపు తీవ్రమైన అగ్నిజ్వాలలలో కూడ దానిని స్థిరపరచుటకును తన రక్తముతో ముద్రించుటకును ఆయన సిద్ధముగా నిలిచియుండెనని నేను సందేహింపను.

"II. ఆయన క్రైస్తవ ప్రవర్తనను అనుకరించుడి. నా భావమేమనగా, ఆయన జీవితములో అంత ప్రకాశముగా వెలుగొందిన సువార్త సంబంధమైన కృపలను క్రైస్తవ సద్గుణములను మీ జీవితములలో కనపరచుడి. కొన్నిటిని ప్రతిపాదించెదను:—

"1. ఆయన ఉన్నతమైన వినయము. ఇది ఆయన శ్రేష్ఠమైన సామర్థ్యములన్నిటిని కప్పిన వస్త్రము; అయినను ఈ ముసుగు వేయుటవలననే వాటి సౌందర్యము ఇంకను స్పష్టముగాను మనోహరముగాను కనబడెను. ఓహో, తన్ను గూర్చి ఆయనకు ఎంత నీచమైన తలంపులుండెను! ఇతరులు కూడ తన్ను అట్లే తలంచుటకు ఆయన సంతుష్టుడై కోరుచుండెను; తన యోగ్యతను గూర్చి ఆయన వ్యక్తపరచినంత తక్కువ విలువను ఏ మనుష్యుడును వ్యక్తపరచలేదు. ఇతరులలోని మంచి ప్రతిదానిని ఆయన శ్రేష్ఠముగా మెచ్చుకొనెను; అదే లేక అంతకంటె మంచిది తనలో ఉన్నను అది అనర్హముగా తృణీకరింపబడదగినదని తలంచెను; ఆయన కన్నులు తన లోపములతోను ఇతరుల పరిపూర్ణతలతోను నిండియుండెను.

"ఒక్క మాటలో చెప్పవలెనంటే, ఆయన మనోహరమైన లోయవంటివాడు—ఇంపుగా నాటబడినది, చక్కగా నీరు పారుచున్నది, సమృద్ధిగా ఫలించునది. కాబట్టి దీనిలో ఆయనను అనుకరించుడి; ఈ అలంకారమైన కృపలో ఆయనను మించుటకు పరిశుద్ధమైన పోటీతో ప్రయత్నింపుడి; దీనికి మీకు సహాయముగా, ఫిలిప్పీ. 2:5 నుండి మీ మధ్య ఆయన చేసిన విపులమైన ప్రసంగములలో ఆయన వలన మీరు విన్నదానిని జ్ఞాపకము చేసికొనుడి: 'క్రీస్తుయేసునందున్న ఈ మనస్సు మీరును కలిగియుండుడి'—ఈ వినయమైన మనస్సు.

"2. ఆయన విస్తృతమైన ప్రేమ. ఈ కృప వివిధ విధములుగా తన్ను వెల్లడిపరచుకొనెను.

"(1) దేవునియందు ఆయన ప్రేమ. తన సృష్టికర్త యొక్క శ్రేష్ఠతలను గూర్చి అంత ఉన్నతమైన ఉత్తమమైన భావములు కలిగియుండినందున, ఆయన తన ముఖ్యమైన ఉత్తమమైన ప్రేమలు అంత దైవికమైన వస్తువుపై ఉంచబడుటకు అనర్హములని యెంచెను; అట్లు తాను అతిశయముగా ప్రేమింపజాలని వానిని ఆయన అత్యధికముగా ప్రేమించెను.

"(2) పరిశుద్ధుడైన యేసునందు ఆయన ప్రేమ. ఇది ఆయన ఆత్మలో సెరాపు వంటి దైవికమైన అగ్ని; అది లోకముపైను భూసంబంధమైన సుఖములన్నిటిపైను ఆయనకు గల ప్రేమను ఆశ్చర్యముగా దహించివేసెను. క్రీస్తు సిలువద్వారా లోకము ఆయనకును ఆయన లోకమునకును సిలువవేయబడిన విధము ఎంత ఉన్నత పరిమాణములో ఉండెనో మీరును ఆయనను ఎరిగిన వారందరును సాక్షులు.

"(3) ఆత్మలయందు ఆయన ప్రేమ. సందేహము లేదు, ఆయన తన అధ్యయనములోను ప్రసంగపీఠములోను అలసట ఎరుగక ఉండుటకు కారణమిదియే; అందువలననే కృపాసింహాసనమునకును ఆయన అధ్యయన గదికిని ప్రసంగపీఠమునకును రోగులైన ఆయన పొరుగువారికిని ఆయన సమయమంతయు విభజింపబడి వారికే అంకితము చేయబడెను.

"(4) తన అభిప్రాయములకు భిన్నముగా ఉన్నను క్రైస్తవులందరియందు ఆయన అపరిమిత ప్రేమ. క్రైస్తవులను వారి క్రైస్తవత్వము నిమిత్తమే ఆయన ప్రేమించెను; తన రక్షకుని ప్రతిరూపము ఆయన అవయవములలో ఎవరిలోనైనను కనబడిన చోట దానిని ఆరాధించెను, వారు ఒకరినొకరు కఠినమైన పేర్లతోను నిందాసూచక బిరుదులతోను దురదృష్టవశాత్తు హింసించుకొనుచున్నను. సిలువను ప్రకటించువారి మధ్య నేడు కనబడు ప్రేమయొక్క గొప్ప పరిమాణము నిజమైన క్రైస్తవ ప్రేమ కాక కేవలము ఒక పక్షముపై ప్రేమయే అని ఆయన ఎన్నిసార్లు బహిరంగముగా విలపించి దుఃఖించెను! కాబట్టి ఈ కృపను పక్షపాతము లేక ఆచరించుటలో ఆయనను అనుసరించుడి; దీనికి మీకు సహాయముగా, ఎఫె. 5:2 నుండి ఆయన మీకు బోధించినదానిని జ్ఞాపకము చేసికొనుడి: 'క్రీస్తు మనలను ప్రేమించినట్లు మీరును ప్రేమగలిగి నడుచుకొనుడి'; మీ విశ్వాసమునకు కర్తయందు మీకు ఏ మాత్రమైన గౌరవము ఉన్నయెడల, భేదభావము ఇప్పుడు మీ మధ్యలోనికి చొరబడకుండ జాగ్రత్తపడుడి. మీ ఐక్యతయే మీ బలము, మీ సౌందర్యము కూడ; కాబట్టి మీ మధ్య ఆ క్రైస్తవ క్రమమునందు నిలిచియుండుడని మిమ్మును వేడుకొనుచున్నాను; దానిని కాపాడుటయే ఆయన జీవితకాలమంతయు గొప్ప ఆశయముగా ఉండెను. ఆత్మల యొక్క కపటియైన విరోధి చేయు కుయుక్తిని తగిన సమయములో ఎదిరింపుడి; ఆత్మీయ తండ్రి ఇప్పుడు తొలగిపోయినందున, సాధ్యమైన యెడల ఈ అవకాశమును తీసికొని బిడ్డలను ఒకరితో ఒకరు కలహింపజేయును."

"3. ఆయన విస్తృతమైన దాతృత్వము. ఆయన ధర్మదానములు ఆయన ప్రేమవలెనే సమృద్ధిగా ఉండెను; బాధ, అక్కరలు ఎక్కడ కనబడినను వాటిలో ఉన్నవారు ఆయనకు ప్రియులయ్యెదరు. ఆయన పేదలకు తన ముఖము దాచుకొనువారిలోనివాడు కాడు; సంవత్సరమునకు ఒక్కసారి చేయు ఒకే దానముతో తమ మనస్సాక్షిని తృప్తిపరచుకొనువారిలోనివాడునుకాడు; ఆయన ఉదారత ప్రతిదినము ప్రవహించుచుండెను. అయినను ఆయన తన దాతృత్వపు విత్తనములను అన్ని రకముల నేలలపైన చల్లినను, వాటిని దేవుని క్షేత్రములో మిక్కిలి ఎక్కువగా విత్తెను; అనగా ఆయన అందరికీ మేలు చేసెను, కాని 'విశ్వాసగృహములోని వారికి' ప్రత్యేకముగా చేసెను. ఇందులో ఆయనను, ఆయన మాదిరిని, మీ దైనందిన అనుకరణకు ఆదర్శముగా చేసికొనుడి; ఏలయనగా పరస్పర ప్రేమచేత ఒకటిగా బంధింపబడియున్న లోకము, దాతృత్వము ఒకసారి క్షీణించి చచ్చిపోయినయెడల, వెంటనే ముక్కలుముక్కలై కూలిపోవును; ఇందులో మీకు మరింత సహాయముగా ఉండునట్లు, ఈ సువార్త కర్తవ్యమును నెరవేర్చుటకై ఆయన అపొస్తలిక ఆజ్ఞనుండి మీకు నొక్కి చెప్పిన బలమైన వాదములను జ్ఞాపకము చేసికొనుడి, హెబ్రీయులకు 13:16, 'అయితే మేలు చేయుటయు సహాయము చేయుటయు మరువకుడి; ఇట్టి బలులయందు దేవుడు సంతోషించును.'"

రెండవ యాకోబు మరియు ఏడుగురు

అధ్యక్షులు

రెండవ యాకోబు పరిపాలనా కాలము సంస్కరణ నాటి నుండి ఈ దేశముపై గొప్ప ముద్ర వేసిన ఇంగ్లాండు చరిత్ర కాలము. మన పౌర, మత స్వాతంత్ర్యములకును, మన ప్రొటెస్టెంటు విశ్వాసము నిలిచియుండుటకును మనము ఈ కాలమునకు ఋణపడియున్నాము; కనుక ప్రతి యథార్థహృదయుడైన ఆంగ్లేయుని శ్రద్ధకు ఇది తగినది. ఈ వ్యాసములో రెండవ యాకోబు పరిపాలనా కాలములోని ముఖ్య సంఘటనలను సాధారణముగా సంక్షిప్తముగాను, ఏడుగురు అధ్యక్షుల ప్రసిద్ధ విచారణను మరింత విశేషముగాను వివరించుటకు నేను ఉద్దేశించుచున్నాను. ఈ మొత్తము విషయము నేటి దినమున మన స్థితిపైనను మన కర్తవ్యములపైనను విశాలమైన స్పష్టమైన వెలుగును ప్రసరింపజేయనియెడల నేను చాలా పొరపడినవాడనే. రెండవ యాకోబు పరిపాలన చాలా స్వల్పకాలము. అది 1685 ఫిబ్రవరిలో ప్రారంభమై 1688 డిసెంబరులో ముగిసెను. అది స్వల్పకాలమైనను, ఒక్క రక్తపాతి మేరీ తప్ప ఈ దేశములోని మరి ఏ రాజ్యాంగబద్ధ రాజు పరిపాలనలోను, కేవలము రాజే బాధ్యుడు కాదగిన క్రూరమైన, మూర్ఖమైన, అన్యాయమైన, నిరంకుశమైన కార్యములు ఇంత అవమానకరమైన జాబితాగా నమోదు కాలేదని చెప్పుట అతిశయోక్తి కాదు. వాస్తవమునకు మన ఆంగ్ల చరిత్ర గ్రంథములలో ఇది ఒక్క మంచి లక్షణమైనను లేని పరిపాలనా కాలము. ఒక్క గొప్ప విజయమైనను మన దేశభక్తి భావములను రేకెత్తింపదు; ఒక్క ఉన్నత శ్రేణి రాజనీతిజ్ఞుడుగాని సేనాపతిగాని లేడు, కెన్ మరియు పియర్సన్ తప్ప మరి ఏ అధ్యక్షుడును మన మెప్పును పొందడు; శాస్త్రవేత్తలలో సర్ ఐజాక్ న్యూటన్ యొక్క ఘనమైన పేరు దాదాపు ఒంటరిగా నిలుచును. దేశములో మహానుభావులు కొద్దిమందియే. అది సామాన్యత యొక్క యుగము; అది బంగారము, వెండి, ఇత్తడి, ఇనుము యుగము కాక సీసపు యుగము. మనము సిగ్గుతోను అసహ్యముతోను ఆ చిత్రమునుండి తిరిగిపోవుదుము; వెలుగు ఏమియు లేక నీడ మాత్రమే ఉన్న చిత్రముగా అది మన జ్ఞాపకములో నిలిచియున్నది. ఈ ఇంత అవమానకరమైన పరిపాలనకు ముఖ్యమైన వివరణ ఏమనగా, రెండవ యాకోబు సంకుచిత మనస్సుగల, మొండి, ఉత్సాహియైన, సంపూర్ణముగా రోమ్ సంఘ సభ్యుడు. ఆయన సింహాసనమెక్కిన వెంటనే యాజకులతోను తన చుట్టు చేర్చుకొనెను.

పోపు మతస్థులైన సలహాదారులను పెట్టుకొని, పోపు మతస్థులలో తప్ప మరెవరిలోను నమ్మకముంచలేదు. అతడు సింహాసనమెక్కిన నెల లోపలనే, ఈవెలిన్ తన దినచర్య పుస్తకములో ఇట్లు వ్రాసెను: "సంస్కరణ కాలము నుండి ఇంగ్లాండులో ఎన్నడును కనబడనంత ధైర్యముతో రోమను మతస్థులు రాజాస్థానములో గుంపులు గుంపులుగా చేరిరి."1 తన పట్టాభిషేకములో ఇంగ్లాండు సంఘ ఆచారముల ప్రకారము సంస్కారమును స్వీకరించుటకు అతడు నిరాకరించెను. తన ఆస్థానములో పోపు మతపు ప్రార్థనా మందిరమును ఏర్పరచి, మాస్‌కు హాజరయ్యెను. తన పాలనాకాలమంతయు పోపు మతము వ్యాపించునట్లు ప్రోత్సహించుటకును, ప్రొటెస్టెంటు మతమును అణచివేయుటకును అతడు సర్వశక్తులు వినియోగించెను. పోపు మతపు రాయబారి ఒకడు సందర్శించునట్లు చేసి, జాన్ రాజు కాలమునుండి ఏ ఆంగ్ల రాజును ఎన్నడును ప్రవర్తింపనంత తగ్గుదలతో అతని యెదుట తన్ను తాను అణచుకొనెను. రోమను మతస్థులు తమ మతమును స్వేచ్ఛగా ఆచరించుటకు అవకాశము కలిగించుటయే తన మొదటి లక్ష్యమనియు, తుదకు వారికి సంపూర్ణ ఆధిపత్యమును ఇచ్చుటయే తన ధ్యేయమనియు అతడు ఫ్రాన్స్ రాయబారియైన బారిలోనుతో చెప్పెను.2 ఇదంతయు, నూరు సంవత్సరములకు కొంచెమెక్కువ కాలము క్రిందటనే హతసాక్షులైన సంస్కర్తలద్వారా పోపు మతమునుండి విడుదల పొంది, ఎలిజబెత్ పాలనలో వ్యవస్థీకృతమైన ప్రొటెస్టెంటు మతముతో ఆశీర్వదింపబడిన దేశములో జరిగెను. దైవసంరక్షణ కర్తయైన దేవుడు అసంతృప్తి చెంది, ఆ దేశముపై తన ముఖకాంతిని ప్రకాశింపజేయుటకు నిరాకరించెనని ఎవరైనను ఆశ్చర్యపడగలరా? రాజు సంపూర్ణ పోపు మతస్థుడైనందున రెండవ జేమ్స్ పాలన ఇంగ్లాండు చరిత్రలో దుఃఖకరమైన, అవమానకరమైన కాలమాయెను. రెండవ జేమ్స్ కాలపు అవమానకర స్వభావమునకు రెండవ వివరణ, అతడు సింహాసనమెక్కినప్పుడు దేశమంతటి నైతిక స్థితి దిగజారియుండుటయే. మొదటి జేమ్స్, మొదటి చార్లెస్‌ల దుష్పరిపాలన, ఆర్చిబిషప్ లాడ్ యొక్క అర్ధ-పోపు మతపు చర్యలు, కామన్వెల్త్ కాలపు భీకర అంతర్యుద్ధము, ఆలివర్ క్రాంవెల్ యొక్క ఇనుప పాలన, పునఃస్థాపనతోను రెండవ చార్లెస్ పాలనతోను వచ్చిన అదుపులేని విచ్చలవిడితనపు ప్రతిక్రియ, దౌర్భాగ్యకరమైన అవివేకమైన అన్యాయమైన ఏకరూపతా చట్టము, దేవునికి సేవ చేయుచున్నామనియు మనుష్యులను ఏకమనస్కులుగా చేయుచున్నామనియు నెపముతో నిరంతరము సాగిన నిజమైన మత హింస — ఈ సంగతులన్నియు తమ సహజ ఫలమును ఫలించెను. రెండవ జేమ్స్ కాలపు ఇంగ్లాండు నైతికముగా నీచమై లోలోపల కుళ్లిపోయియుండెను. ఆస్థానము సాధారణ మర్యాదను కూడ విడిచిపెట్టి, వ్యభిచారమును పాపమేకాదని భావించినట్లు కనబడును. రెండవ చార్లెస్ చనిపోయిన వారముననే వైట్‌హాల్‌లో తాను చూచినదానిని గూర్చి ఈవెలిన్ చేసిన వర్ణన విచారకరము, అసహ్యకరము. 1685 ఫిబ్రవరి 1వ తేదీ ఆదివారము సాయంకాలము ఈవెలిన్ వైట్‌హాల్‌లో ఉండెను. ఒక వారము తరువాత అతడు తాను చూచిన దృశ్యమును గూర్చిన తన అభిప్రాయములను వ్రాసెను: "ఆదివారపు సాయంకాలమైనప్పటికిని, వర్ణింపజాలని విలాసమును, భక్తిహీనతను, దేవుని పూర్తిగా మరచిపోవుటను నేనెన్నడును మరువలేను. రాజు తన ఉంపుడుగత్తెలైన పోర్ట్స్‌మౌత్, క్లీవ్‌ల్యాండ్, మజారిన్ మొదలగువారితో కూర్చుండి సరసమాడుచుండెను; ఆ మహిమాన్వితమైన ప్రాంగణములో ఒక ఫ్రెంచి బాలుడు ప్రేమ గీతములు పాడుచుండెను; అంతలో ఇరువదికంటె ఎక్కువమంది గొప్ప ఆస్థానికులును ఇతర విచ్చలవిడి వ్యక్తులును ఒక పెద్ద బల్లచుట్టు కూర్చుండి బాసెట్ ఆడుచుండిరి; వారి యెదుట కనీసము రెండు వేల బంగారు నాణెముల కుప్ప ఉండెను." ఫిబ్రవరి 2వ తేదీ సోమవారము ఉదయమున రాజు పక్షవాతముతో కూలిపోయెను. చార్లెస్ నైట్ (ఇంగ్లాండు చరిత్ర) యథార్థముగా ఇట్లనెను: — "అంతర్యుద్ధకాలములో ఇంగ్లాండు ప్రభువులను, భూస్వాములను గుర్తించిన ఉన్నతమైన ప్రజాస్ఫూర్తియు, గౌరవమును గూర్చిన నిజమైన భావనయు, పునఃస్థాపన తరువాత వచ్చిన ఇరువది ఎనిమిది సంవత్సరముల స్వార్థములోను, నీచత్వములోను, దుర్నీతిలోను కోల్పోబడెను. అవినీతి యొక్క ఎండలో ద్రోహులు పొదగబడిరి. అత్యంత నీచమైన లాభాపేక్షయే రాజనీతిజ్ఞులకును న్యాయవాదులకును పరిపాలన సూత్రమాయెను; అత్యంత దీనమైన దాసత్వమే మతగురువుల ప్రధాన విశ్వాసమాయెను. రాజభక్తి ఎల్లప్పుడును సేవకుని దుస్తులు ధరించెను. దేశభక్తి ఎల్లప్పుడును కక్షల చిహ్నములను ప్రదర్శించెను. ప్రజలలో అత్యధికులు ఎట్టి గర్వకరమైన ఆగ్రహములకైనను ఆతురమైన ఆశలకైనను చలింపక, తినుటకును త్రాగుటకును సంతోషించుటకును వీలుండినంతవరకు తాము నిరంకుశ పాలనలో ఉన్నామో రాజ్యాంగబద్ధ పాలనలో ఉన్నామో అని పట్టించుకొనక, తమ శ్రమతో కూడిన వృత్తులలో సాగిపోయిరి. వారు ప్యూరిటన్ల కఠినత్వమును వదిలించుకొనిరి; ఆస్థానములో మర్యాద ఉల్లంఘింపబడి రంగస్థలముపై హేళన చేయబడినయెడల, ప్రజల భోగవిలాసములకు ఎక్కువ స్వేచ్ఛ ఉండెను." ప్రముఖ రాజనీతిజ్ఞులు తరచుగా పూర్తిగా అసత్యవాదులును లంచములు పుచ్చుకొనుటకు సిద్ధముగా ఉండువారునై యుండిరి. న్యాయమూర్తులు సాధారణముగా నీచులు, అవినీతిపరులు, అజ్ఞానులునగు ఆస్థానపు సృష్టులు. దుష్టత్వమునకు వ్యతిరేకముగా కోటగా ఉండవలసిన ఇంగ్లాండు సంఘము, 1662లో ఏకరూపతా చట్టము వలన తన ప్రాణరక్తమును ఆత్మహత్యాసదృశముగా కోల్పోయిన నష్టమునుండి ఎన్నడును కోలుకొనక, బలహీనమైన, పిరికి, దాసత్వముతో కూడిన సమూహమాయెను. కొద్దిమంది అద్భుతమైన మినహాయింపులు తప్ప, అధ్యక్షులును మతగురువులును సంస్కర్తలకు ఎంతో భిన్నముగా ఉండిరి; ఏ గొప్పవానిలోను తప్పు పట్టుటకును, తమకిష్టము వచ్చినట్లు చేయుటకు రాజులకు ఉన్న దైవిక హక్కును వివాదింపుటకును ఎల్లప్పుడును ఇష్టపడకుండిరి. భిన్నమతస్థులు చిన్న చిన్న అసహన నిబంధనలచేత నేలకు అణగద్రొక్కబడిరి; జరిమానాలు, చెరసాలలు, హింసల మధ్య కాలములను బాగుచేయుటకు ఏమియు చేయలేక, తమ తలలను నీటిపైకి ఎత్తియుంచుటకే కష్టపడిరి. చివరిది కాని తక్కువది కాదు — కనీసము నూరు సంవత్సరములుగా ఇంగ్లాండు జెస్యూట్ల అలుపెరుగని కుట్రలకు నిరంతరము గురియైనదను సంగతిని మనము మరువకూడదు. ఎలిజబెత్ సింహాసనమెక్కినప్పటినుండి, పోపు మతపు ఆ హానికరమైన ప్రతినిధులు సంస్కరణ కార్యమును రద్దుచేయుటకును మన దేశమును రోమను సంఘపు బానిసత్వములోనికి మరల తెచ్చుటకును భూమ్యాకాశములను చుట్టి తిరిగిరి. తమ లక్ష్యమును సాధించుటకు పోపు అనుమతి, మినహాయింపుతో సాధ్యమైన ప్రతి విధముగా వేషము మార్చుకొని, ఏమైనను చెప్పుకొను ఈ జెస్యూట్లు స్టువర్ట్ల కాలమంతయు నిరంతరము పనిచేయుచుండిరి. సంఘస్థులను భిన్నమతస్థులకు విరుద్ధముగా, కాల్విన్ సిద్ధాంతులను ఆర్మీనియను సిద్ధాంతులకు విరుద్ధముగా, వర్గమును వర్గముతో, పక్షమును పక్షముతో రేపి, ప్రొటెస్టెంటు పక్షమును బలహీనపరచుటయే వారి ఏకైక నిరంతర కార్యము. సంఘస్థులకును అనురూపతను నిరాకరించినవారికిని మధ్య ఉన్న తీవ్ర విభేదములకును, పదిహేడవ శతాబ్దపు ప్రారంభ భాగమును అపవిత్రపరచిన మత కలహమునకును ఎంత భాగము జెస్యూట్ల కారణమో అది అంత్యదినమే ప్రకటించునని నేను నమ్ముచున్నాను. "పంజానీ జ్ఞాపకములు" లేదా డీన్ గుడ్ వ్రాసిన "రోము ఎత్తుగడలు" చదివినవారికి మాత్రమే వారు చేసిన కీడును గూర్చి కొంత ఆలోచన కలుగును. సంక్షేపముగా, ఆధునిక చరిత్రలో ఇంగ్లాండు పోపు మతస్థుడైన రాజు పోపు మతమును ప్రోత్సహించుటకును, ఆటంకము లేకుండా విస్మయకరమైన క్రూరత్వముతోను అన్యాయముతోను కూడిన కార్యములను చేయుటకును వీలైన యుగము ఏదైనను ఉన్నయెడల, అది రెండవ జేమ్స్ పాలనయే. అట్టి రాజుతోను అట్టి కార్యక్షేత్రముతోను, అతడు మరీ వేగముగా పోయి తన గురి దాటిపోకుండా ఉండినయెడల, తుది ఫలితమేమై యుండునో చెప్పుట అసాధ్యము. దేవుడు తన అనంతమైన మంచితనముచేత ఇంగ్లాండుపై కనికరపడి, అతని దుష్ట పథకములనుండి మనలను విడిపించెను. కాని అతడు పరిపాలించినప్పుడు చేసిన కార్యములును,3 ఏడుగురు అధ్యక్షుల విచారణద్వారా తుదకు అతడు తన్ను తానే మించిపోయి తన సింహాసనమును కోల్పోయిన విశేష విధానమును, నిజమైన ప్రొటెస్టెంటై తన దేశమును ప్రేమించు ఏ ఆంగ్లేయుడును ఎన్నడును మరువకూడదు. ఈ పాలనలో ప్రత్యేకముగా జ్ఞాపకముంచుకొనదగిన అయిదు ప్రధాన సంఘటనలు, లేదా ముఖ్య అంశములు ఉన్నవి. జేమ్స్ సింహాసనమెక్కినప్పటినుండి అతడు పదవి త్యజించువరకు అవి క్రమముగా ఒకదానివెంట ఒకటి వచ్చెను. అవన్నిటి వెనుక ఒకే లక్ష్యము ఉండెను; ఆ లక్ష్యము ప్రొటెస్టెంటు మతమును కూల్చి దాని శిథిలములపై పోపు మతమును నాటుటయే. (1) రెండవ జేమ్స్ పాలన చరిత్రలోని మొదటి అవమానకర పుట, అనురూపతను నిరాకరించినవారిపట్లను భిన్నమతస్థులపట్లను అతడు చూపిన క్రూరమైన, పశుప్రాయమైన ప్రవర్తన. మన గొప్ప చరిత్రకారుడైన మెకాలే ఇట్లనెను: "అతడు ప్యూరిటన్ వర్గమును బహుముఖమైన ద్వేషముతో, అనగా మతపరమైన, రాజకీయపరమైన, వంశపారంపర్యమైన, వ్యక్తిగతమైన ద్వేషముతో ద్వేషించెను. వారిని పరలోకమునకు శత్రువులుగాను, సంఘములోను రాజ్యములోను చట్టబద్ధమైన ప్రతి అధికారమునకు శత్రువులుగాను భావించెను."4 అసలు సంగతి ఏమనగా, జేమ్స్ తన సహజమైన మందబుద్ధితో కూడ, అనేక సంవత్సరములుగా ప్రొటెస్టెంటు మతమునకు అత్యంత దృఢమైన, ఉత్సాహవంతులైన సమర్థకులు అనురూపతను నిరాకరించినవారేనని, ఆర్చిబిషప్ లాడ్ యొక్క హానికరమైన ప్రభావముతో సంఘస్థులు ఉదాసీనులైనప్పుడు పోపు మతమునకు అత్యంత మొండి శత్రువులు అనురూపతను నిరాకరించినవారేనని తెలిసికొనుటకు తగినంత వివేకమును కలిగియుండెను. ఇది తెలిసి, అతడు అనురూపతను నిరాకరించినవారిని పూర్తిగా నలిపివేయుటకు ప్రయత్నించుచు తన పాలనను ఆరంభించెను. అతని పూర్వికులు వారిని బెత్తములతో శిక్షించినయెడల, అతడు వారిని తేళ్లతో శిక్షింప ప్రయత్నించెను. వారిని మార్చలేకపోయినయెడల, వ్యాజ్యములు, జరిమానాలు, చెరసాలలద్వారా వారిని మౌనపరచి, ఫరో వలె కఠినమైన చర్యలతో "వారి ప్రాణములను భారముగా చేయును." అనురూపతను నిరాకరించినవారి నోళ్లను మూయించగలిగినయెడల ఇంగ్లాండు సంఘమును త్వరలోనే సులభముగా ఎదుర్కొనగలనని అతడు తలంచియుండెను, మరియు కపటముగా బలహీనపక్షముతో ఆరంభించెను. రెండు సందర్భములలోను, సంతోషకరముగా, అతడు తన యజమానిని లెక్కలోనికి తీసికొనలేదు. ఆ కాలమున దురదృష్టవంతులైన అనురూపతను నిరాకరించినవారు ఎట్లు పిలిపింపబడి, జరిమానా విధింపబడి, మౌనపరచబడి, తమ ఇండ్ల నుండి తరిమివేయబడి, అరికాలు మోపుటకైనను విశ్రాంతి ఇయ్యబడక యుండిరో వర్ణించుట అంతులేని పని. వారు గురైన వ్యవహారమును గూర్చి కొంత తెలుపుటకు రెండు చిత్రములు చాలును. ఒక చిత్రము ఇంగ్లాండు నుండియు, మరొకటి స్కాట్లాండు నుండియు తీసికొనబడును. రాజు సింహాసనమెక్కిన మూడు నెలల లోపల రాజు అంగీకారముతో జరిగిన సంగతులను ప్రతి చిత్రము చూపును. ఇంగ్లాండు చిత్రము "సెయింట్స్ రెస్ట్" అను ప్రసిద్ధ గ్రంథ కర్తయైన బాక్స్టర్ యొక్క విచారణ అనబడునది; ఆ గ్రంథము ఈనాటివరకు యోగ్యముగా గౌరవింపబడుచున్నది. 1685 మే నెలలో వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ హాలులో జేమ్స్ యొక్క అసహ్యకరమైన పనిముట్టైన ప్రధాన న్యాయమూర్తి జెఫ్రీస్ యెదుట బాక్స్టర్ విచారింపబడెను. తన "క్రొత్త నిబంధన భావార్థ వ్యాఖ్యానము"లో అధ్యక్షులను నిందించు రాజద్రోహపూరిత విషయమును ప్రచురించెనని అతనిపై ఆరోపణ వేయబడెను. దీనికంటె అసంబద్ధమైన నిరాధారమైన నేరారోపణ మరొకటి ఉండజాలదు. ఆ గ్రంథము ఇప్పటికిని ఉన్నది; ఆరోపణకు ఆధారమేమియు లేదని ఎవరైనను ఒక్క చూపులో గ్రహింపగలరు. విచారణ ఆరంభమునుండియే తీర్పు ఏ దిశలో ఉండవలెనని ఉద్దేశింపబడెనో స్పష్టముగా ఉండెను. ఇంగ్లాండు ప్రధాన న్యాయమూర్తి న్యాయాధిపతిగా కాక, నేరారోపణ పక్షపు న్యాయవాదివలె ప్రవర్తించెను. అతడు ప్రతివాదిపై న్యాయస్థానమునకు తగని, బిల్లింగ్స్‌గేట్ చేపల సంతకు తగిన దూషణ భాష వాడెను; ప్రతివాది తరఫు న్యాయవాదులు బెదిరింపబడి, మౌనపరచబడి, అణగద్రొక్కబడిరి, లేదా వారి క్లయింటుపై హింసాత్మక దూషణలతో అడ్డగింపబడిరి. ఒక దశలో ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఇట్లు కేకలు వేసెను: "ఇతడు తన కిడ్డర్‌మిన్‌స్టర్ సిద్ధాంతములతో లోకమును విషపూరితము చేసిన పాత దుర్మార్గుడు. ఎల్లప్పుడును ధన్యజ్ఞాపకుడైన రాజుకు విరుద్ధముగా యుద్ధము సాగించుటకు స్త్రీలందరిని, పరిచారికలందరిని తమ సూదులను, వేలిటోపీలను తెమ్మని ఇతడు ప్రోత్సహించెను. పాత చీలికవాదియైన దుర్మార్గుడు! కపటియైన నీచుడు!" కొంతసేపటికి అతడు బాక్స్టర్‌ను "ముసలి మూర్ఖుడు, కృతఘ్నుడైన నీచుడు, గర్వియైన, మొండివాడైన, ఉన్మాద కుక్క" అని పిలిచెను. "వీనిని ఉరితీయండి!" అని అతడు పలికెను, "ఈ ముసలివాడు మన సంఘ రాజ్యాంగముపైనను క్రమశిక్షణపైనను నూరు సంవత్సరములకైనను తుడిచివేయబడనన్ని నిందలను మోపెను. కాని దీనికై నేను వీనిని చూచుకొందును; ఎందుకనగా వీడు పట్టణమంతటిలో కొరడా దెబ్బలు తినుటకు అర్హుడు." కొంతసేపటి తరువాత బాక్స్టర్ తన తరఫున కొన్ని మాటలు చెప్పనారంభించినప్పుడు, జెఫ్రీస్ అతనిని ఆపి, "రిచర్డ్, రిచర్డ్, నీవు న్యాయస్థానమును విషపూరితము చేయుచుండగా మేము వినుదుమని తలంచుచున్నావా? రిచర్డ్, నీవు ముసలివాడవు, ముసలి దుర్మార్గుడవు; గ్రుడ్డు మాంసముతో నిండియున్నట్లు ప్రతిదియు రాజద్రోహము అనదగినంత కుట్రతో నిండిన ఒక బండికి సరిపడినన్ని పుస్తకములను నీవు వ్రాసితివి. నలుబది సంవత్సరముల క్రిందటనే నీ రచనా వృత్తినుండి నీవు కొరడాలతో తరిమివేయబడియుండినయెడల అది సంతోషకరమై యుండెడిది" అని కేకలు వేసెను. ఇట్టి న్యాయస్థానములో బాక్స్టర్ వెంటనే దోషిగా తీర్చబడెనని చెప్పనక్కరలేదు. అతనికి ఐదువందల మార్కుల జరిమానా విధింపబడెను, అది చెల్లించలేడని తెలిసినదే; అది చెల్లించువరకు చెరసాలలో ఉండవలెనని శిక్ష విధింపబడెను; ఏడు సంవత్సరములు సత్ప్రవర్తనకు బద్ధుడయ్యెను. ఈ వ్యవహారపు ఫలితము ఏమనగా, "సెయింట్స్ రెస్ట్" యొక్క పరిశుద్ధుడైన గ్రంథకర్త, పేద, ముసలి, రోగగ్రస్తుడైన, సంతానములేని విభార్యుడు, రెండు సంవత్సరములు సౌత్‌వార్క్ చెరసాలలో పడియుండెను.

రెండవ యాకోబు కాలములో నాన్‌కన్ఫార్మిస్టుల బాధలను గూర్చిన స్కాట్లాండు చిత్రము ఇంగ్లాండు చిత్రము కంటెను ఇంకా నల్లనిది. నేను దీనిని ముఖ్యముగా వుడ్రో, మెకాలే చరిత్రల నుండి తీసికొనుచున్నాను. బాక్స్టరుపై విచారణ జరిగిన అదే నెలలో, మార్గరెట్ మాక్లాక్లాన్ అను వృద్ధురాలైన విధవరాలును, మార్గరెట్ విల్సన్ అను పదునెనిమిది ఏండ్ల బాలికయు తమ మతము నిమిత్తము విగ్టన్‌షైర్‌లో రెండవ యాకోబు అనుచరుల చేతిలో మరణ శిక్షను అనుభవించిరి. వారిద్దరును భక్తిగల స్త్రీలు; నాన్‌కన్ఫార్మిటీ తప్ప మరి ఏ నేరమును లేనివారు. తిరుగుబాటు చేసిన కొవినెంటర్ల పక్షమును త్యజించి, ఎపిస్కొపల్ ఆరాధనకు హాజరైనయెడల వారి ప్రాణములు విడిచిపెట్టబడునని వారికి చెప్పబడెను. వారిద్దరును నిరాకరించిరి; వారికి నీటిలో ముంచి చంపు శిక్ష విధింపబడెను. సోల్వే ఫిర్త్ తీరమున రోజుకు రెండుమారులు సముద్రజలము పొంగి ముంచెత్తు చోటికి వారు కొనిపోబడి, పోటు, ఓటు మధ్య ఇసుకలో పాతిన మేకులకు కట్టివేయబడిరి. వృద్ధురాలిని ముందుకు వచ్చు నీటికి అతి సమీపమున ఉంచిరి; ఆమె అంతిమ వేదనలను చూచి చిన్నదానికి భయము కలిగి లొంగిపోవునేమో అని వారి ఆశ. ఆ దృశ్యము భయంకరమైనది. అయినను బ్రతికి ఉన్న ఆ యువతి ధైర్యము సడలలేదు. తన సహబాధితురాలు మునిగిపోవుటను చూచెను; సముద్రము తన వైపునకు దగ్గరదగ్గరగా వచ్చుటయు చూచెను; అయినను భయపడిన సూచన ఏమియు చూపలేదు. ఆమె ప్రార్థించెను, కీర్తనల వచనములను పాడెను; చివరకు అలలు ఆమె కంఠమును ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసెను. ఆమె మరణ వేదనను రుచిచూచిన తరువాత, క్రూరమైన దయతో ఆమె కట్లు విప్పబడి మరల బ్రతికింపబడెను. ఆమె తెలివి తెచ్చుకొనగా, జాలిపడిన స్నేహితులును ఇరుగుపొరుగువారును ఆమెను లొంగిపొమ్మని వేడుకొనిరి. "ప్రియమైన మార్గరెట్, 'దేవుడు రాజును రక్షించుగాక' అని మాత్రము చెప్పుము" అని వారు మొఱపెట్టిరి. ఆ పేద బాలిక తన సిద్ధాంతమునకు నమ్మకముగా నిలిచి, "దేవుని చిత్తమైనయెడల దేవుడు ఆయనను రక్షించునుగాక" అని ఊపిరి బిగబట్టి పలికెను. ఆమె స్నేహితులు అధికారి చుట్టును గుమిగూడి, "ఆమె అన్నది, నిజముగా అన్నది, అయ్యా" అని కేకలు వేసిరి. "ఆమె త్యజన ప్రమాణము చేయునా?" అని అతడు కఠినముగా అడిగెను. "ఎన్నటికిని చేయను" అని ఆమె బదులిచ్చెను. "నేను క్రీస్తునకు చెందినదానను; నన్ను పోనిమ్ము." మరల ఆమె మేకునకు కట్టివేయబడెను, సోల్వే జలములు ఆమెను చివరిసారిగా ముంచివేసెను. ఆమె సమాధి శిలాలేఖనమును నేటికిని విగ్టన్ సమాధి స్థలమున చూడవచ్చును. తన పరిపాలన ప్రారంభమున ప్రొటెస్టెంటు నాన్‌కన్ఫార్మిస్టుల యెడల యాకోబు ప్రవర్తించిన తీరు ఇదియే. నేను వీటిపై వ్యాఖ్యానము చేయను. ఈ రెండు ఉదాహరణలు తమకు తామే మాటలాడుచున్నవి; అవి ఒంటరివి కావు. ప్రీస్ట్‌హిల్‌కు చెందిన జాన్ బ్రౌన్‌ను క్లావర్‌హౌస్ హత్య చేసిన కథ మార్గరెట్ విల్సన్ కథవలె విషాదకరమైనదే. అందుచేత లోతైన ద్వేషము కలుగుట ఆశ్చర్యము కాదు

ఎపిస్కొపసీ (పీఠాధిపత్య విధానము) నేటి వరకు స్కాట్లండు ప్రజల హృదయములలో లోతుగా పాతుకొనియున్నది! మార్గరెట్ విల్సన్ వంటి కథలను వారెన్నడును మరువరు. ఇంగ్లాండులో కూడా బాక్స్టరు పై జరిగినటువంటి నీచమైన విచారణలు ఇంగ్లీషు సంఘ సభ్యులనుండి ఏదో ఒక అసమ్మతి వ్యక్తీకరణను రేకెత్తించెనని చెప్పగలిగిన బాగుండును. కానీ అయ్యో! కొంతకాలము యాకోబు (రెండవ జేమ్సు) హింసించుచు వర్ధిల్లెను, ఎవడును అతనిని ఎదిరింపలేదు. (2) రెండవ జేమ్సు పాలన చరిత్రలోని రెండవ నల్లని పుట ఏదనగా, 1685 శరదృతువులో మాన్మత్ తిరుగుబాటులో ఏ విధముగానైనా పాల్గొనిన ఇంగ్లాండు కౌంటీలను అతడు శిక్షించిన అసహ్యకరమైన క్రూరత్వము. ఆ దౌర్భాగ్యపు తిరుగుబాటును గూర్చి వివేకులైన మనుష్యులమధ్య ఒకే అభిప్రాయము ఉండగలదనుట స్పష్టము. సెడ్జిమూరు యుద్ధముతో ముగిసిన ఆ స్వల్పకాలపు తిరుగుబాటు ఒక నేరము మాత్రమే కాదు, అపారమైన మూర్ఖత్వము కూడా అని నిరాకరించుట వ్యర్థము. దాని దురదృష్టవంతుడైన నాయకుడగు మాన్మత్ దానికి వెలగా ఉరికంబముపై మరణించెనని మనమందరమెరుగుదుము. అయినను మాన్మత్ పక్షమును ఆదరించిన వారందరిపై, లేదా అతనికి మద్దతుగా ఆయుధములు ధరించిన వారందరిపై జేమ్సు తీర్చుకొనిన రక్తపిపాసి వంటి క్రూరత్వము ఇంగ్లీషు చరిత్ర వార్షికములలో సాటిలేనిదని నిరాకరించుటయు అంతే వ్యర్థము. తిరుగుబాటు సైన్యము ఓడిపోయి చెదరిపోయిన వెంటనే ఆ సైనిక రాక్షసుడైన కల్నల్ కిర్కు చేసిన కార్యములు భారతదేశపు సిపాయి తిరుగుబాటులో మనము వినినవాటిని మించినవి. సెడ్జిమూరు యుద్ధమైన వారములోపలే అతడు టాంటన్‌లో కనీసము నూరుమంది తిరుగుబాటుదారులనబడినవారిని ఉరితీసెనని చెప్పబడుచున్నది; పలువురిని విచారణ యను నామమాత్రపు ఆచారమైనను లేకుండానే ఉరితీసెను. అతని దౌర్భాగ్యపు బాధితులలో అనేకులను నాలుగు ముక్కలుగా చేసి, వారి తలలను అవయవములను చుట్టుపట్ల గ్రామములలో గొలుసులతో వ్రేలాడదీయుటకు పంపెను. "ఎంతమంది శవములను ముక్కలు చేసిరనగా ఉరికంబము క్రింద నిలిచిన తలారి చీలమండల లోతు రక్తములో నిలిచెను" అని మెకాలే చెప్పుచున్నాడు (i. 629). అయితే సెడ్జిమూరు యుద్ధము జరిగిన రెండు నెలల తరువాత హాంప్‌షైర్, డోర్సెట్‌షైర్, సోమర్సెట్‌షైర్ లలో విచారణ సభలకు వెళ్లినపుడు న్యాయాధిపతి జెఫ్రీస్ ఇచ్చిన శపింపదగిన తీర్పులు కల్నల్ కిర్కు యొక్క పైశాచిక క్రూరత్వములను కూడా మించిపోయెను. డోర్సెట్‌షైర్‌లో అతడు సుమారు డెబ్బదిమందిని, సోమర్సెట్‌షైర్‌లో రెండువందల ముప్పది మూడుమందికి తక్కువ కాకుండా ఉరితీసెను. జీవితకాల బహిష్కరణకు గురైనవారి సంఖ్య 541. వీరిలో అధిక భాగము పేదవారును, చదువులేని పల్లెటూరివారును; వారిలో అనేకులు నిందారహితమైన వ్యక్తిగత నడవడిగలవారు; ప్రొటెస్టెంటు మతమే ప్రమాదములో నున్నదను భావముతో ఆయుధములు ధరించినవారు; రాజకీయ సాహసికుడైన మాన్మత్‌ను కొన్ని స్వల్ప వారములు అనుసరించుట తప్ప మరి ఏ నేరము లేకయే వారు మరణించిరి. ఆ విచారణ సభ చాలాకాలము రక్తపు విచారణ సభగా పేరుగాంచెను. "సోమర్సెట్‌షైర్‌లో మాన్మత్‌కు సైనికులనిచ్చిన ప్రతి పెద్ద గ్రామపు పచ్చికబయలుపై, ఇనుప సంకెళ్ళతో నున్న శవములు గాలిలో గలగలలాడుచు, లేక మానవ తలలు, శరీర భాగములు కర్రలపై గ్రుచ్చబడి, గాలిని విషపూరితము చేసి, ప్రయాణికుని భయముతో వాంతి వచ్చునట్లు చేసెను. అనేక గ్రామములలో రైతులు దేవుని మందిరములో సమావేశము కావలెనన్నను, వారి పొరుగువాని యొక్క పుర్రె యొక్క భయంకరమైన ముఖము ద్వారమండపమున తమను చూచి వెక్కిరించుట చూడకుండా అది సాధ్యము కాకుండెను" అని మెకాలే చెప్పుచున్నాడు. హాంప్‌షైర్‌లో ఒక తిరుగుబాటుదారునికి తాత్కాలిక ఆశ్రయమిచ్చుట తప్ప మరి ఏ నేరము లేని డెబ్బది ఏండ్లకు పైబడిన లేడీ లిస్లే అను గౌరవనీయురాలైన వృద్ధురాలికి జెఫ్రీస్ నిజముగా మరణశిక్ష విధించెను; వించెస్టరు మతగురువుల ఆగ్రహపూరిత అభ్యంతరము లేకపోయిన యెడల ఆమెను సజీవముగా కాల్చివేయుదురు. సెడ్జిమూరు విజేతయైన లార్డ్ ఫెవర్షామ్, రాజు యొక్క బావమరిదియగు లార్డ్ క్లారెండన్ ఆమె కొరకు విజ్ఞాపన చేసినను వ్యర్థమాయెను. జెఫ్రీస్ తన ఇష్టము చొప్పున చేయుటకు అనుమతింపబడెను, ఆమె వించెస్టరు సంత స్థలములో శిరచ్ఛేదము చేయబడెను. ఈ హేయమైన క్రూరత్వమంతటికి రెండవ జేమ్సు ఎల్లప్పుడును బాధ్యుడుగానే ఎంచబడవలెను. ఈ రక్తము చిందించిన నీచ కారకులు అతని పనిముట్లు; అతడు ఒక్క మాట పలికినయెడల ఈ మరణ కార్యము ఆగిపోయియుండెడిది. రాజే ఈ రక్తపాతమంతటికి కర్త అనియు, జెఫ్రీస్ తరువాత "తన యజమానునికి తగినంత రక్తపాతము చేయలేదు" అని ప్రకటించెననియు చరిత్రకారుడైన హాలామ్ స్పష్టముగా చెప్పుచున్నాడు (iii. 93). అయితే రాజు యొక్క క్రూరమైన, అసహ్యకరమైన ప్రవర్తన యొక్క నిజమైన రహస్యము ఏదనగా, భీతి పాలన ద్వారా ప్రొటెస్టెంటు మతమును అణచివేయవలెననియు, దాని పక్షమున ఇకముందు ఏ ఉద్యమము జరుగకుండా మనుష్యులను భయపెట్టవలెననియు అతడు నిశ్చయించుకొనుట. అంతేకాక, సత్యమును చెప్పవలెను. జేమ్సు ఒక మతబోధనోన్మాదియైన సంఘము యొక్క సభ్యుడు; ఆ సంఘము యుగయుగములుగా చాలా తరచుగా "పరిశుద్ధుల రక్తముతో, యేసు యొక్క హతసాక్షుల రక్తముతో మత్తిల్లినది." అతడు నెదర్లాండ్స్‌లో ఆల్వా ప్రభువు అడుగుజాడలలో, సెయింట్ బార్తలోమ్యూ ఊచకోతలో తొమ్మిదవ చార్లెస్ అడుగుజాడలలో, క్రాంవెల్ జోక్యము చేసుకొని ఆపమని బలవంతము చేయువరకు పీడ్మాంట్‌లో సవాయ్ ప్రభువు అడుగుజాడలలో, అసహ్యకరమైన స్పానిష్ విచారణ సంస్థ అడుగుజాడలలో నడిచెను. ఒక్క విషయము మాత్రము ఖచ్చితము: మాన్మత్ తిరుగుబాటు పోపు మతస్థుడైన జేమ్సు చేత రక్తములో అణచివేయబడినంత నిర్దయగా ఏ చిన్న తిరుగుబాటును ఎన్నడును అణచబడలేదు. రక్తము గొప్ప మరకను వేయును. కిర్కు, జెఫ్రీస్‌లు అతని అనుమతితో చిందించిన రక్తము పరలోకమునకు మొరపెట్టెననియు, మరువబడలేదనియు అతడు ఒకనాడు తన నష్టముతో తెలిసికొనెను. ఆరెంజ్ యువరాజు టోర్బేలో దిగినప్పుడు పశ్చిమ కౌంటీలన్నియు ఒక్క మనిషివలె అతనితో చేరి జేమ్సును విడిచిపెట్టెను. (3) రెండవ జేమ్సు పాలన చరిత్రలోని మూడవ నల్లని పుట ఏదనగా, ప్రసంగపీఠమును నోరు మూయించి, పోపు మతమునకు వ్యతిరేకముగా ప్రసంగించు వారందరి నోళ్లను ఆపుటకు అతడు చేసిన తెగువగల ప్రయత్నము. సంఘము యొక్క ప్రతి యుగములోను, మతసంబంధమైన సత్యమును ముందుకు తీసికొనిపోవుటకును, దోషమును అడ్డగించుటకును ప్రకటనయే దేవుని ప్రధాన సాధనముగా ఉన్నది. ఇంగ్లాండులో సంస్కరణ యొక్క గొప్ప కార్యము నెరవేరుటకు ప్రసంగమే ఒక ప్రధాన సాధనము. రోమా సంఘమునకు ఇది బాగుగా తెలియును; అందువలన తనకు ధైర్యము చాలిన ప్రతిచోట ఆచారములను హెచ్చించుటకును, ప్రసంగపీఠమును తక్కువచేయుటకును అది ఎల్లప్పుడును ప్రయత్నించెను. ముసలి లాటిమరు యొక్క విచిత్రమైన మాటలలో చెప్పవలెనన్న, "సాతాను ఒక సంఘములోనికి ప్రవేశించినప్పుడెల్ల అతని పథకము ఏదనగా, 'కొవ్వొత్తులను పైకెత్తుడి, ప్రసంగమును క్రిందికి దించుడి' అని కేకలు వేయుట." తెరువబడిన స్వేచ్ఛాయుతమైన బైబిలు తరువాత, పోపు మతము యొక్క వృద్ధికి గొప్ప అడ్డంకి స్వేచ్ఛాయుత ప్రసంగపీఠమును, దేవుని వాక్యము యొక్క బహిరంగ వివరణయునే. సంపూర్ణ పోపు మతస్థులందరివలె రెండవ జేమ్సుకు కూడా ఇదంతయు తెలియునని మనము ఒక్క క్షణమైనను సందేహింపజాలము. కాబట్టి 1686లో అతడు ఇంగ్లీషు ప్రసంగపీఠముపై దాడి ప్రారంభించుటలో ఆశ్చర్యము లేదు. ఆ శక్తివంతమైన సాధనమును ఒకసారి నిశ్శబ్దము చేయగలిగిన యెడల పోపు మతము యొక్క పురోగమనమునకు మార్గము సుగమము చేయవచ్చునని అతడు ఆశించెను. మెకాలే (ii. 91) ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "అతడు ఒక బాధ్యతను తనపై వేసికొనెను — స్థాపిత సంఘపు మతగురువులు తమ ప్రసంగములలో వివాదాస్పద సిద్ధాంత విషయములను స్పృశించకుండా ఉండవలెనని వారికి ఆజ్ఞాపించుట. ఆ విధముగా రోమన్ కాథలిక్కు మతమును సమర్థించు ప్రసంగములు రాజ మందిరములో ప్రతి ఆదివారమును, పండుగ దినమునను ప్రకటింపబడుచుండగా, రాజ్యము యొక్క సంఘము, జాతిలోని అధిక సంఖ్యాకుల సంఘము తన స్వంత సూత్రములను వివరించుటకును, సమర్థించుటకును నిషేధింపబడెను." టెంపుల్ అధిపతియైన విలియం షెర్లాక్ రాజు యొక్క ఆగ్రహమును మొదట అనుభవించెను. అతని వేతనము ఆపివేయబడెను, అతడు తీవ్రముగా మందలింపబడెను. నార్విచ్ డీన్, సెయింట్ గైల్స్ రెక్టరునైన జాన్ షార్ప్ ఇంకా ఎక్కువ అపరాధమును కలిగించెను. ఒక సంఘస్థుని విన్నపమునకు ప్రత్యుత్తరముగా, అతడు రోమా సంఘపు వాదనలకు వ్యతిరేకముగా ఉత్సాహభరితమైన ప్రసంగమును చేసెను. లండన్ అధ్యక్షుడైన కాంప్టన్‌కు అతనిని వెంటనే సస్పెండ్ చేయవలెనని ఆజ్ఞ ఇవ్వబడెను; అతడు ఆ పని చేయుటకు అభ్యంతరపెట్టినప్పుడు తాను సమస్త ఆత్మీయ విధుల నుండి సస్పెండ్ చేయబడెను, అతని మండల బాధ్యత స్ప్రాట్, క్రూ అను ఇద్దరు కాలానుగుణముగా నడుచుకొను అధ్యక్షులకు అప్పగింపబడెను. కాంప్టన్ అప్పటికే పోపు మతము పట్ల తన విముఖతకు ప్రసిద్ధి చెందియుండెను. జేమ్సు సింహాసనమునకు వచ్చినప్పుడు "రాజ్యాంగము ప్రమాదములో నున్నది" అని అతడు లార్డుల సభలో ధైర్యముగా ప్రకటించెను. జేమ్సు అతనిని అణచివేయుటకు ఆతురపడెనని మనము బాగుగా గ్రహింపగలము. (రాంకే, iv. 277.) విచిత్రమేమనగా ఈ నిరంకుశమైన చర్య చివరకు మేలునకే పరిణమించెను. సింహాసనమునకు వచ్చిన తరువాత మొదటిసారిగా జేమ్సు స్పష్టమైన ఎదురుదెబ్బ తిన్నాడు. షెర్లాక్, షార్ప్, అధ్యక్షుడు కాంప్టన్‌లపై జరిగిన దాడులు ఇంగ్లీషు మతగురువుల సమస్త సమూహము యొక్క ఆత్మను ప్రేరేపించెను. పోపు మతపు దోషములకు వ్యతిరేకముగా ప్రసంగించుట ఇప్పుడు గౌరవమునకును కర్తవ్యమునకును సంబంధించిన విషయముగా ఎంచబడెను. లండన్ మతగురువులు ఒక ఆదర్శమును నెలకొల్పిరి, దేశమంతటను అది ధైర్యముగా అనుసరింపబడెను. వివాదాస్పద విషయములను చర్చింపరాదను రాజు నిషేధము అన్నిచోట్ల నిర్లక్ష్యము చేయబడెను. ఐల్ ఆఫ్ వైట్ నుండి బెర్విక్-అపాన్-ట్వీడ్ వరకును, లాండ్స్ ఎండ్ నుండి నార్త్ ఫోర్‌లాండ్ వరకును ప్రతి ఆదివారము వేలకొలది బోధకులు చేయుచున్న నేరమును శిక్షించుట అసాధ్యము. అంతేకాక సంఘస్థుల ఆత్మ కూడా సంపూర్ణముగా మేల్కొనెను. లండన్‌లో జీవించియున్న వృద్ధులు కొందరు ఉండిరి; వారి తాతలు లాటిమరు ప్రసంగము వినియుండిరి, జాన్ రోజర్సు స్మిత్‌ఫీల్డ్‌లో కాల్చబడుట చూచియుండిరి. మరి కొందరి తల్లిదండ్రులు లాడ్ సంఘమును రోమీకరించుటకు ప్రయత్నించినందుకును, ప్రొటెస్టెంటు సంఘస్థులను విచారణ చేసినందుకును శిరచ్ఛేదము చేయబడుట చూచియుండిరి. అట్టి మనుష్యులు జేమ్సు చర్యతో సంపూర్ణముగా కలత చెంది, అసహ్యపడిరి; మతగురువులు పోపు మతమును గూర్చి మౌనముగా ఉండిన యెడల, ఆ మౌనమును అవిశ్వాస్యతయు పాపమునుగా భావించి వారు ఆగ్రహించియుందురు. ఇంకను, లండన్, ఆక్స్‌ఫర్డు, కేంబ్రిడ్జిలలోని ముద్రణాలయములు పోపు మత వ్యతిరేక సాహిత్యమును నిరంతర ప్రవాహముగా వెలువరించి, రోమా సంఘము యొక్క ప్రతి దోషమును గూర్చి చదువగలవారందరికి సమృద్ధియైన సమాచారమును అందించెను. టిల్లట్సన్, స్టిల్లింగ్‌ఫ్లీట్, షెర్లాక్, పాట్రిక్, టెనిసన్, వేక్, ఫౌలర్, క్లాజెట్, ఇంకను అనేకులు పోపు మతమును బయలుపరచుటకు అన్ని రకముల గ్రంథములను అనేకము వ్రాసిరి; అవి నేటి వరకు ఉన్నవి, ఆ కాలమున అపారమైన ప్రభావమును కలిగించెను. వీటిలో అనేకము "గిబ్సన్స్ ప్రిజర్వేటివ్" అనబడు మూడు భారీ ఫోలియో సంపుటములలో కనబడును; బ్రిటిష్ మ్యూజియములో వీటి 20,000 పుటలు ఉన్నవని మెకాలే అంచనా వేయుచున్నాడు. ఈ సమస్త వ్యవహారము కీడునుండి మేలును రప్పించుటలో దేవుని శక్తికి ఒక విశేషమైన ఉదాహరణ. ఈ దురదృష్టవంతుడైన పోపు మతస్థుడైన రాజు తన బలమైన శత్రువును నిశ్శబ్దము చేయవలెనని అనుకొనిన ఆ చర్యయే అతని స్వంత వినాశమునకు మొదటి అడుగుగా రుజువాయెను. ఈ తేదీ వరకు అతడు సమస్తమును తన ముందు కొట్టుకొని పోవుచున్నట్లు కనబడెను. ఈ తేదీ నుండి అతడు పతనము కాసాగెను. అతడు మందసమును తాకుటకు, దేవుని వాక్యములో జోక్యము చేసికొనుటకు, దాని బోధకులను నిశ్శబ్దము చేయుటకు చేయి చాపిన క్షణము నుండి అతడు ఎన్నడును వర్ధిల్లలేదు; అతని పాలనలోని ప్రతి తరువాతి అడుగు క్రిందికి పోవు దిశలోనే ఉండెను. హామాను వలె అతడు దేవుని ప్రత్యేక సేవకులతో జోక్యము చేసికొనుటకు తెగించెను, హామాను వలెనే అతడు పడిపోయెను, మరెన్నడును లేవలేదు. (4) రెండవ జేమ్సు పాలన చరిత్రలోని నాల్గవ నల్లని పుట ఏదనగా, 1687లో ఆక్స్‌ఫర్డు, కేంబ్రిడ్జి అను రెండు గొప్ప విశ్వవిద్యాలయముల హక్కులపై అతడు చేసిన నిరంకుశమైన దాడి. ఇంగ్లాండులో ఈ రెండు గౌరవనీయమైన సంస్థల ప్రభావము ఎల్లప్పుడును చాలా గొప్పది; అవి ఎల్లప్పుడును ఎన్నడును తగ్గకుండునట్లు పాలింపబడునని నేను నమ్ముచున్నాను. అయితే పదునేడవ శతాబ్దాంతమునందు వలె అది ఎన్నడును అంత గొప్పదిగా ఉండలేదని చెప్పుట అతిశయోక్తి కాదు. వీటికి తోడు మరి ఏ విశ్వవిద్యాలయములును కళాశాలలును లేవు. కింగ్స్ కాలేజ్ లండన్; యూనివర్సిటీ కాలేజ్ డరమ్; సెయింట్ ఐడన్స్; హైబరీ; సెయింట్ బీస్, కడ్డెస్డన్ అనునవి ఉనికిలో లేవు. ఆక్స్‌ఫర్డు, కేంబ్రిడ్జి ఒంటరిగా నిలిచెను. అవి ఆ కాలపు సమస్త విద్యకు ఊటలు, దేశములోని అత్యంత సమర్థులైన వేదాంతులకును, న్యాయవాదులకును, కవులకును, వక్తలకును శిక్షణ కేంద్రములు. పూరిటనులలో కూడా ఆక్స్‌ఫర్డు లేక కేంబ్రిడ్జిలోని ఏదో ఒక కళాశాలలో తన జీవితమును ఆరంభించి, తన మొదటి జ్ఞానమును సంపాదించని సామర్థ్యము గల వ్యక్తిని కనుగొనుట కష్టము. క్లుప్తముగా, ఆ రెండు

విశ్వవిద్యాలయాలు ఇంగ్లాండు యొక్క మేధాహృదయమైనవి; ఆ హృదయ స్పందన ప్రతిదీ రాజ్యమంతటా అనుభూతి చెందేది. ఇవన్నీ రెండవ జేమ్సు యొక్క మందబుద్ధికి కూడా స్పష్టంగా అర్థమయ్యాయనడంలో సందేహము లేదు. ఆ రెండు విశ్వవిద్యాలయాలను తన వశము చేసికొనేవరకు ఇంగ్లాండును రోమను మతములోనికి మార్చుటకు తనకు అవకాశము చాలా తక్కువని అతడు గ్రహించి, దానిని ప్రయత్నించుటకు నిశ్చయించుకొనెను. ఆక్స్‌ఫర్డు, కేంబ్రిడ్జి విశ్వవిద్యాలయాలు స్టువర్టు వంశమునకు ఎల్లప్పుడును చూపుచు వచ్చిన ప్రసిద్ధమైన విధేయత కూడ ఈ ప్రయత్నము చేయుటకు అతనిని ప్రోత్సహించి యుండవచ్చును. దురదృష్టకరమైన కామన్‌వెల్తు యుద్ధముల కాలమున రెండు విశ్వవిద్యాలయాలును రాజు పక్షమునకు తాము చూపిన అనురక్తి కొరకు చాలా నష్టపడినవి. ఎందరో కళాశాలల అధిపతులు తొలగింపబడి, వారి స్థానములలో క్రాంవెల్లు యొక్క ప్యూరిటనులు నియమింపబడిరి. క్రైస్ట్ చర్చిలో ఓవెను, మాగ్డలెనులో గుడ్విను పరిపాలించిరి. చాలా కళాశాలల వెండి పాత్రల పెట్టెలు పూర్వపు స్థితితో పోల్చినపుడు శోచనీయముగా ఖాళీ అయియుండెను; మొదటి చార్లెసు రాజునకు సహాయముగా, ఆయుధములను మందుగుండును కొనుటకు వాటిలోని వెండి కరిగింపబడుటకు ఇయ్యబడెను. సంస్కరణ కాలము నుండి ఈ రెండు విశ్వవిద్యాలయాలు రాజ్యాధికారమునకు అత్యంత దాస్యభావముతో లొంగియుండి, రాజుల దైవదత్తమైన హక్కును దృఢముగా సమర్థించుచు, తరచుగా అతిశయ ముఖస్తుతితో నిండిన విన్నపములతో సింహాసనమును సమీపించుచు వచ్చినవి. అవి తన చిత్తమునకు అన్నింటిని ఒప్పుకొనుచునే యుండునని, కొన్ని సంవత్సరములలో అవి పూర్తిగా పోపు ఆధీనములోనికి వచ్చునని, యౌవన ఇంగ్లాండు యొక్క విద్యాభ్యాసము రోమను సంఘము చేతిలోనికి వచ్చునని జేమ్సు ఆత్మతృప్తితో భావించి మోహపడుచు కలలు కనెనని నేను నమ్ముచున్నాను. అది ఉదాత్తమును మత్తెక్కించునదియునైన భవిష్యత్తు. కాని అతడు యజమానిని లెక్కలోనికి తీసుకొనక లెక్క వేసెను. ఐసిస్ నది, కామ్ నది ఒడ్డున ఇంకను మిగిలియున్న ఆత్మను అతడు ఎరుగడు. జేమ్సు కేంబ్రిడ్జి విశ్వవిద్యాలయముపై దాడి చేయుటతో తన పోరాటమును ప్రారంభించి రూబికాను దాటెను. ఏ వ్యక్తియు "రాజాధిపత్య ప్రమాణము" మరియు "విధేయత ప్రమాణము" అనబడు మరొక ప్రమాణము చేయకుండ ఏ పట్టమునకును చేర్చుకొనబడరాదని చట్టము స్పష్టముగాను నిర్దిష్టముగాను ఉండెను. అయినను 1687 ఫిబ్రవరిలో ఆల్బను ఫ్రాన్సిసు అను బెనెడిక్టిను సన్యాసిని మాస్టరు ఆఫ్ ఆర్ట్సుగా చేర్చుకొనవలెనని ఆజ్ఞాపించుచు రాజు యొక్క లేఖ కేంబ్రిడ్జికి పంపబడెను. రాజుపట్ల గౌరవమునకును తమ స్వంత శాసనములపట్ల గౌరవమునకును మధ్య విద్యాసంబంధ అధికారులు సహజముగానే అత్యంత కలవరపెట్టు స్థితిలో పడిరి. వారికి అపారమైన ఘనత కలుగునట్లు వారు సరియైన మార్గమును ఎన్నుకొని, రాజు నియమించినవాడు ప్రమాణములు చేయనిదే అతనిని చేర్చుకొనుటకు స్థిరముగా నిరాకరించిరి. దాని ఫలితముగా కేంబ్రిడ్జి వైస్-ఛాన్సలరు జెఫ్రీసు అధ్యక్షత వహించిన నూతన ఉన్నత కమిషను న్యాయస్థానము ఎదుట, సెనేటు నియమించిన ప్రతినిధులతో కలిసి హాజరగుటకు పిలిపింపబడెను. నియమిత దినము వచ్చినపుడు, ప్రత్యేకమైన బలము గాని సామర్థ్యము గాని లేని వైస్-ఛాన్సలరు డాక్టరు పెచెల్లు, ప్రసిద్ధుడైన ఐజాక్ న్యూటను కూడ ఉన్న ఎనిమిది మంది విశిష్ట వ్యక్తులతో కలిసి ఈ భీకరమైన న్యాయస్థానము ఎదుట హాజరయ్యెను. వారి వాదము పట్టపగలువలె స్పష్టముగా ఉండెను. తాము చట్టమునకును ఆచారమునకును విరుద్ధముగా ఏమియు చేయలేదనియు, తమ శాసనముల స్పష్టమైన భావమునే అనుసరించితిమనియు రుజువు చేయుటకు వారు సిద్ధపడిరి. కాని జెఫ్రీసు ఏమియు వినడు. ఓల్డు బెయిలీలో తన ఎదుట విచారింపబడు నేరస్థులనైనట్లుగా ఆ బృందమునంతటిని అతడు నీచమైన అహంకారముతో చూచెను; వారు వాదము వినబడకుండానే న్యాయస్థానము నుండి బయటికి నెట్టివేయబడిరి. వెంటనే వారు తిరిగి పిలువబడి, పెచెల్లును వైస్-ఛాన్సలరు పదవినుండి తొలగించుటకును, ఒక కళాశాల మాస్టరుగా అతనికి కలిగిన సమస్త ఆదాయముల నుండి సస్పెండు చేయుటకును కమిషను నిర్ణయించెనని తెలియజేయబడిరి. "మీ విషయమైతే" అని జెఫ్రీసు ఐజాక్ న్యూటనుతో అతని ఏడుగురు సహచరులతో అసహ్యకరమైన తేలికతనముతో అనెను, "నేను మిమ్మును ఒక లేఖన వాక్యముతో ఇంటికి పంపుచున్నాను: 'నీ దారిన వెళ్లుము, ఇకను పాపము చేయకుము, లేనియెడల నీకు మరి చెడ్డది సంభవించును.'" కేంబ్రిడ్జి నుండి జేమ్సు ఆక్స్‌ఫర్డు వైపు తిరిగెను. ఇక్కడ, ఒప్పుకొనవలసినదేమనగా, అతడు గొప్ప అనుకూలతలతో తన కార్యకలాపములను ప్రారంభించెను. పోపు మతము కోటలో ఇప్పటికే తన స్థావరమును ఏర్పరచుకొని, విశ్వవిద్యాలయపు హృదయములో మిత్రులను సంపాదించుకొనియుండెను. రాజు నామినేషను ద్వారా మాసీ అను రోమను క్యాథలిక్కు క్రైస్ట్ చర్చికి డీనుగా అప్పటికే నియమింపబడియుండెను, ఆ సంస్థ లొంగిపోయియుండెను. యూనివర్సిటీ కళాశాల, మాస్టరు ఓబద్యా వాకరు పోపు మతమునకు మళ్లింపబడుటవలన, రోమను సెమినరీ కంటె కొంచెమే మెరుగుగా ఉండెను. రెండు కళాశాలలలోను ప్రతిదినము మాస్ జరుగుచుండెను. కాని ఈ పరిస్థితి ఆక్స్‌ఫర్డు అంతటా అపారమైన లోలోపల రగులుతున్న అసంతృప్తిని కలిగించెను. అండర్‌గ్రాడ్యుయేటులు వాకరు సమాజమును హేళన చేసి, ప్రాక్టర్ల జోక్యము లేకుండానే అతని కిటికీల క్రింద వ్యంగ్య గీతములను పాడిరి. వారి పాటలలో ఒకదాని పల్లవి నేటికిని భద్రపరచబడియున్నది; రాత్రివేళ హై స్ట్రీట్‌లో ఆ చక్కని పురాతన కళాశాల దగ్గర ఇట్టి మాటలు మీరు వినియుండవచ్చును: -

"ఇదిగో ముసలి ఓబద్యా

పాడుచున్నాడు అవే మరియా."

సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, ఏ జాగ్రత్తగల పరిశీలకుడైనను రాజు పట్ల ఆక్స్‌ఫర్డు భావన గొప్ప మార్పునకు లోనవుతున్నదనీ, ఒక్క చిన్న కారణము చాలు అది మంటగా రగులుకొనుటకనీ ముందుగానే గ్రహించియుండేవాడు. సరిగ్గా ఈ సంధికాలములో మాగ్డలెన్ కళాశాల అధ్యక్షుడు మరణించెను; వారి నియమావళి ప్రకారము ఆయన స్థానములో వారి స్వంత సంఘములోనుండి గాని, న్యూ కళాశాల నుండి గాని ఒకరిని ఎన్నుకొనుట ఫెలోల బాధ్యత ఆయెను. మూర్ఖత్వమును దుస్సాహసమును ఆశ్చర్యకరముగా కలగలిపి, రాజు ఖాళీ అయిన స్థానమునకు ఆంథోనీ ఫార్మర్ అను వ్యక్తిని ఎన్నుకొనవలెనని ఫెలోలకు సిఫారసు చేసెను. ఆ వ్యక్తి అపకీర్తికరమైన నైతిక ప్రవర్తన కలవాడు, ఒక కళాశాలను పరిపాలించుటకు ఏ అర్హతయు లేనివాడు; త్రాగుబోతు, పోపు మతస్థుడు; న్యూ కళాశాలకు గాని మాగ్డలెన్‌కు గాని ఫెలో కానందున వేన్‌ఫ్లీట్ నియమావళి ప్రకారము అనర్హుడు. మాగ్డలెన్ ఫెలోలు గొప్ప మెప్పునకు తగినట్లు, అత్యధిక మెజారిటీతో రాజు నామినీని ఎన్నుకొనుటకు నిరాకరించి, ఆయన ఆగ్రహమును ఎదుర్కొనుటకు సిద్ధపడి, ఉన్నత సద్గుణమును వివేకమును గల ఫెలో అయిన జాన్ హఫ్ అను వ్యక్తిని తమ అధ్యక్షునిగా ఉద్దేశపూర్వకముగా ఎన్నుకొనిరి. వెంటనే వారు అత్యంత హింసకును అన్యాయమునకును అవమానమునకును గురియైరి. తాను ఎన్నుకొనిన మరియొకరిని అధ్యక్షునిగా అంగీకరింపవలెనని రాజు పట్టుబట్టి, ఆస్థానమునకు చెందిన నీచుడైన పార్కర్ అను ఆక్స్‌ఫర్డు అధ్యక్షుడిని స్వీకరింపవలెనని వారిని ఆజ్ఞాపించెను. ఫెలోలు స్థిరముగా నిరాకరించి, తాము హఫ్‌ను చట్టబద్ధముగా ఎన్నుకొంటిమనియు మరియొకరిని అధ్యక్షునిగా అంగీకరింపమనియు చెప్పిరి. మొదట రాజు స్వయముగాను, తరువాత లండన్ నుండి పంపబడిన ప్రత్యేక కమిషనువారును వారిని బెదిరించి అవమానించినను ప్రయోజనము లేకపోయెను. వారు ఒక్క అంగుళమైనను వెనుకకు తగ్గక నిలిచిరి. కమిషను చివరకు హఫ్‌ను అక్రమ ప్రవేశకుడని ప్రకటించి, అతని అధ్యక్ష పదవి నుండి తొలగించి, ఇకమీదట అతని అధికారమును గుర్తింపవద్దనియు, ఆక్స్‌ఫర్డు అధ్యక్షుడి ప్రవేశమునకు సహకరింపవలెననియు ఫెలోలకు ఆజ్ఞాపించెను. అప్పుడు ధీరుడైన హఫ్ కమిషనును ఉద్దేశించి బహిరంగముగా ఈ విశేషమైన మాటలు పలికెను: "ప్రభువులారా, మీరు నేడు నా స్వంత ఆస్తిని నా నుండి లాగివేసితిరి. మీ చర్యలన్నియు చట్టవిరుద్ధములు, అన్యాయములు, శూన్యములు అని నేను దీని ద్వారా నిరసన తెలుపుచున్నాను; మీ నుండి మన సార్వభౌముడైన ప్రభువునకు అపీలు చేయుచున్నాను.

తన న్యాయస్థానములలో రాజు." అయినను ఆ విధముగా బలవంతముగా తన పదవినుండి తొలగింపబడినను, హఫ్‌కు విశ్వవిద్యాలయమంతటి యొక్కయు, మాగ్డలెన్‌తో సంబంధమున్న దాదాపు ప్రతి వ్యక్తి యొక్కయు సాధారణ సానుభూతి అండగా నిలిచెను. ఆయన వారసుడైన (పార్కర్) ప్రతిష్ఠాపన సమయమున నలువది మంది ఫెలోలలో కేవలము ఇద్దరు మాత్రమే ఆ కార్యక్రమమునకు హాజరయ్యిరి. కళాశాల ద్వారపాలకుడైన రాబర్ట్ గార్డ్నర్ తన తాళపుచెవులను క్రింద పారవేసెను. బట్లరు హఫ్ పేరును భాండారపు పుస్తకములనుండి కొట్టివేయుటకు నిరాకరించెను. ఆక్స్‌ఫర్డ్ నగరమంతటిలో అధ్యక్షుని నివాసపు తాళములను పగులగొట్టుటకు ఒక్క కమ్మరి కూడ దొరకలేదు; కమిషనర్లు తమ సొంత సేవకులచేతనే ఇనుప కడ్డీలతో తలుపులను పగులగొట్టించవలసి వచ్చెను. అయితే విషయము ఇక్కడితో ముగియలేదు. హఫ్ అధ్యక్షపదవినుండి వెడలగొట్టబడి పార్కర్ ప్రతిష్ఠింపబడిన దినమున, కమిషనర్లు 1687 సంవత్సరపు వైస్-ఛాన్సలర్‌ను తమతో భోజనమునకు ఆహ్వానించిరి. ఆ సంవత్సరపు వైస్-ఛాన్సలర్ వాడ్హామ్ వార్డెన్ అయిన గిల్బర్ట్ ఐరన్‌సైడ్; ఆయన తరువాత హియర్‌ఫర్డ్ అధ్యక్షుడయ్యెను. ఆయన నిరాకరించెను. "నా అభిరుచి కల్నల్ కర్క్ అభిరుచికి భిన్నమైనది. ఉరికొయ్య క్రింద కూర్చుండి నేను ఆకలితో భోజనము చేయలేను" అని ఆయన అనెను. మాగ్డలెన్ యొక్క క్రొత్త పాలకునికి గౌరవసూచకముగా తమ టోపీలను తీయుటకు స్కాలర్లు నిరాకరించిరి. తమ న్యాయబద్ధమైన పాలకుడు తమకు లేకుండ చేయబడెననియు, అక్రమముగా ఆక్రమించుకొనిన అధికారమునకు తాము లోబడమనియు చెప్పి, డెమీలు విద్యాసంబంధమైన అభ్యాసములను చేయుటకును ఉపన్యాసములకు హాజరగుటకును నిరాకరించిరి. ఖాళీ అయినట్లు ప్రకటింపబడిన లాభదాయకమైన కొన్ని ఫెలోషిప్పులను ఇచ్చి వారిని లొంగదీయుటకు ప్రయత్నములు జరిగెను. అయితే ఒకరి తరువాత ఒకరు విద్యార్థులు నిరాకరించిరి; అంగీకరించిన ఒకనిని మిగిలినవారు భోజనశాలనుండి వెడలగొట్టిరి. ఫెలోల బహిష్కరణను అనేకమంది డెమీల బహిష్కరణ అనుసరించెను. కొన్ని వారముల తరువాత పార్కర్ మరణించెను; కొందరు అతడు అవమానముతోను భగ్నహృదయముతోను చనిపోయెనని చెప్పిరి. అతడు మాగ్డలెన్ యొక్క ముందుమందిరమున పాతిపెట్టబడెను; అయితే అతని సమాధిని సూచించు రాయి ఏదియు లేదు. అప్పుడు రాజు యొక్క పూర్తి పథకము అమలుపరచబడెను. కళాశాల పోపు మతపు శిక్షణాలయముగా మార్చబడెను; రోమన్ కాథలిక్ అధ్యక్షుడైన బోనవెంచురా గిఫార్డ్ అధ్యక్షునిగా నియమింపబడెను. ఒక్క దినమున పన్నెండుమంది పోపు మతస్థులు ఫెలోలుగా చేయబడిరి. మందిరమున రోమన్ కాథలిక్ ఆరాధన జరిగెను; బలాత్కారము, దోపిడీ అను సమస్త కార్యము ముగించబడెను. ఆక్స్‌ఫర్డ్ మరియు కేంబ్రిడ్జి విషయమున రెండవ జేమ్సు వ్యవహరించిన తీరు ఇదియే. వారి స్థూలమైన అన్యాయమునకు సమానమైనది వారి స్థూలమైన అవివేకమే. పోపు మతముపై తన ఆవేశపూరితమైన ఉత్సాహములో రాజు పూర్తిగా తనను తానే భంగపరచుకొనెను. దేశములోని అత్యంత శక్తిమంతమైన రెండు విద్యాసంస్థల అభిమానమును అతడు కోల్పోయెను; ఇంగ్లాండులోని వేలకొలది అత్యంత సమర్థులైన మనస్సులను అన్యాయము జరిగెనను తీవ్రమైన భావనతో నింపెను. పద్దెనిమిది నెలలలోపునే అంతము వచ్చినప్పుడు, అతడు తొక్కి నలిపివేసిన ఆ రెండు చోట్లు—ఇంగ్లాండు యొక్క రెండు గొప్ప విశ్వవిద్యాలయములైన ఆక్స్‌ఫర్డ్ మరియు కేంబ్రిడ్జి—వలె అంత త్వరగా అతని పక్షమును విడిచిన చోట్లు మరేవియు లేవని అతడు కనుగొనెను. (5) రెండవ జేమ్సు పరిపాలనా చరిత్రలోని ఐదవ చీకటి పుట ఏదనగా, కౌంటీలలోని ఇంగ్లీషు ప్రభువులను, భూస్వాములను త్రొక్కివేసి, వారి స్థానమున తన పథకములకు సహాయపడు తన సొంత దాస్యస్వభావము గల జీవులను నిలుపుటకు అతడు చేసిన దుడుకు ప్రయత్నము. మార్గభ్రష్టుడైన రాజు యొక్క ఈ చర్యను అర్థము చేసికొనుటకు, అతడు క్రొత్త హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్‌ను, అనగా తన ఆజ్ఞను నెరవేర్చునట్టియు రోమన్ మతమువైపు మళ్ళించు తన పథకములను వ్యతిరేకింపనట్టియు సభను పొందగోరెనని జ్ఞాపకముంచుకొనవలెను. సైమన్ డి మాంట్‌ఫోర్ట్ దినములనుండి ప్రతి తెలివైన ఇంగ్లీషువాడును ఎన్నుకొనబడిన పార్లమెంటుకు గొప్ప ప్రాముఖ్యము ఇచ్చుచున్నాడని తెలియునంత ఇంగ్లాండును అతడు ఎరిగియుండెను. తన తండ్రి దినములలోని లాంగ్ పార్లమెంటు యొక్క ఇనుపహస్తమును అతడు పూర్తిగా మరచిపోలేదు. హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ యొక్క అనుమతి లేకుండ ప్రొటెస్టెంటు మతమును కూలద్రోయుటలో తాను ఎన్నడును కృతకృత్యుడు కాజాలనని అతడు సరిగా ఊహించెను; ఆ అనుమతిని పొందుటకు ప్రయత్నించుటకు అతడు నిశ్చయించుకొనెను. మెకాలే ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "పార్లమెంటును తన ఇష్టమువచ్చినట్లు కూర్చుటకు నిశ్చయించుకొని, జేమ్సు ఆ పనికి శక్తితోను పద్ధతిగాను పూనుకొనెను." (1687 చివరిలో) "సమాధాన న్యాయాధిపతుల మరియు లెఫ్టినెన్సీ కమిషన్లను పునఃపరిశీలించుటకును, తన విధానమునకు మద్దతిచ్చు పెద్దమనుషులను మాత్రమే ప్రభుత్వోద్యోగములలో ఉంచుటకును రాజు నిశ్చయించెనని ప్రకటించుచు గెజెట్‌లో ఒక ప్రకటన వెలువడెను." అదే సమయమున, పట్టణములలోని పురపాలక సంఘములన్నిటిని "క్రమబద్ధీకరించు" ఉద్దేశ్యముతో, ఆశాపరుడైన జెసూయిటు ఫాదర్ పీట్రేతో సహా ఏడుగురు ప్రివీ కౌన్సిలర్ల కమిటీ వైట్‌హాల్‌లో సమావేశమయ్యెను.

"జేమ్సు ప్రధానంగా తనకు సహాయకులుగా ఆధారపడిన వ్యక్తులు లార్డ్ లెఫ్టినెంట్లు [అని మెకాలే కొనసాగిస్తున్నాడు]. ప్రతి లార్డ్ లెఫ్టినెంట్‌కు వెంటనే తన కౌంటీకి వెళ్ళాలని ఆదేశిస్తూ వ్రాతపూర్వక ఆజ్ఞలు అందాయి. అక్కడ తన డిప్యూటీలందరినీ, శాంతి న్యాయాధిపతులందరినీ తన ఎదుటికి పిలిపించి, సాధారణ ఎన్నికలలో వారు ఎలా వ్యవహరిస్తారో తెలుసుకోవడానికి రూపొందించిన ప్రశ్నావళిని వారి ముందు ఉంచవలసి ఉండెను. వారి జవాబులను వ్రాతపూర్వకంగా నమోదుచేసి ప్రభుత్వానికి పంపవలసి ఉండెను. మేజిస్ట్రేట్ పదవులకు, సైన్య దళాల నాయకత్వానికి అత్యంత తగిన రోమను మతస్థులు, ప్రొటెస్టెంటు అసమ్మతివాదుల జాబితాను అతడు అందించవలసి ఉండెను. తన కౌంటీలోని పట్టణాలన్నిటి స్థితిని పరిశీలించి, లండను నియంత్రణ మండలికి మార్గదర్శకంగా ఉండగల నివేదికలను పంపవలసి ఉండెను. ఈ విధులను ప్రతి లార్డ్ లెఫ్టినెంట్ స్వయంగా నిర్వర్తించవలెననీ, వేరొకరికి అప్పగించకూడదనీ తెలియజేయబడెను." ఈ దుస్సాహసమైన, రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన ఆజ్ఞల మొదటి ఫలితం, సామాన్య వివేకం గల ఏ రాజుకైనా కనువిప్పు కలిగించి ఉండవలసింది. రన్నిమీడ్ వద్ద సమావేశమైన పూర్వపు సామంతుల ఆత్మ అంతరించి పోలేదని రుజువైంది. అంతకుముందే, జేమ్సు వెళ్ళే పోపు మతపు ప్రార్థనా మందిరం ద్వారం వద్ద నార్ఫోక్ ప్రభువు ఆగిపోయెను; "తమ తండ్రిగారు ఇంకా ముందుకు వెళ్ళియుండేవారు" అని జేమ్సు అభ్యంతరం చెప్పినప్పుడు, "తమ తండ్రిగారు ఇంత దూరమైనా వెళ్ళియుండేవారు కారు" అని అతడు ధైర్యంగా బదులిచ్చెను. కానీ ఇప్పుడు నార్ఫోక్ ప్రభువుతో పాటు అనేకమంది ఇతర ప్రభువులు కూడా మూలమూలలా ప్రొటెస్టెంటులేనని స్పష్టమయ్యెను. ఇంగ్లాండులోని లార్డ్ లెఫ్టినెంట్లలో సగంమంది రాజు యొక్క ఆ నీచమైన పనిని చేయడానికీ, తమపై మోపబడిన ఆ అసహ్యమైన సేవకు తలవంచడానికీ సూటిగా నిరాకరించిరి. వారు వెంటనే తొలగించబడిరి; వారి స్థానాలలో, మరింత వంగి సర్దుకునే మనస్సాక్షి గల తక్కువ స్థాయి మనుష్యులు బలవంతంగా నియమింపబడిరి. ఈ చిరస్మరణీయ సందర్భంలో రాజు ఇష్టాన్ని ఎదిరించిన ఉన్నత మనస్కులైన ప్రభువుల జాబితా ఇప్పటికీ ఎంతో విశేషమైనది, జ్ఞాపకంలో ఉంచుకోదగినది. మెకాలే పుటలలో ఒక గొప్ప పేరు తరువాత మరొక గొప్ప పేరు వైభవంగా వరుసగా వస్తూ ఉండగా, రాజు యొక్క మూర్ఖత్వపు దృశ్యం చూసి ఊపిరి ఆగిపోయినంత పనవుతుంది. ఎసెక్స్‌లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఎర్ల్; స్టాఫర్డ్‌షైర్‌లో ష్రూస్‌బరీ ఎర్ల్; సస్సెక్స్‌లో డార్సెట్ ఎర్ల్; యార్క్‌షైర్‌లో ఈస్ట్ రైడింగ్‌లో సమర్సెట్ ప్రభువు, నార్త్ రైడింగ్‌లో ఫాకన్‌బర్గ్ ప్రభువు; ష్రాప్‌షైర్‌లో న్యూపోర్ట్ ప్రభువు; లంకాషైర్‌లో డెర్బీ ఎర్ల్; విల్ట్‌షైర్‌లో పెంబ్రోక్ ఎర్ల్; లీసెస్టర్‌షైర్‌లో రట్లండ్ ఎర్ల్; బకింగ్‌హామ్‌షైర్‌లో బ్రిడ్జ్‌వాటర్ ఎర్ల్; కంబర్లాండ్‌లో థానెట్ ఎర్ల్; వార్విక్‌షైర్‌లో నార్తాంప్టన్ ఎర్ల్; ఆక్స్‌ఫర్డ్‌షైర్‌లో అబింగ్డన్ ఎర్ల్; డెర్బీషైర్‌లో స్కార్స్‌డేల్ ఎర్ల్; హాంప్‌షైర్‌లో గెయిన్స్‌బరో ఎర్ల్ — వీరందరూ ఒక్కసారిగా తొలగింపబడిరి; ఎందుకు? అందరికీ తెలిసినట్లే, వారు రాజకృపకంటే మంచి మనస్సాక్షిని, పదవికంటే సూత్రాన్ని, పోపు మతంకంటే ప్రొటెస్టెంటు మతాన్ని ఇష్టపడినందుకే. ఎసెక్స్‌లో తొలగింపబడిన ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఎర్ల్, తన నిరాకరణకు కారణం చెప్పమని రాజు అడిగినప్పుడు పలికిన ధీరోక్తి అందరి భావాలనూ వ్యక్తపరచెను: "ప్రభూ, తమ శత్రువులందరికీ వ్యతిరేకంగా చివరి రక్తపు బొట్టు వరకు నేను తమ పక్షాన నిలిచెదను; కానీ ఇది మనస్సాక్షికి సంబంధించిన విషయము, నేను అంగీకరించలేను." జేమ్సు యొక్క ఈ చర్య కంటే నీచమైన కృతఘ్నత దాదాపు ఊహింపశక్యం కాదు. అతడు తొలగించిన ప్రభువులలో చాలామంది, కామన్వెల్త్ యుద్ధాల కాలంలో అతని తండ్రి పక్షాన అపారమైన త్యాగాలు చేసిన గొప్ప కుటుంబాల ప్రతినిధులే. డెర్బీ ఎర్ల్ వంటి కొందరు, రాజు చార్లెస్ కోసం ప్రాణాలర్పించిన తమ తండ్రులను, తాతలను గూర్చి చెప్పగలిగిరి. వారిలో అనేకులు ఎడ్జ్‌హిల్, మార్స్టన్ మూర్, నేస్బీ యుద్ధాలలో పార్లమెంటు సేనలతో పోరాడుతూ కత్తిగాట్లు పడి, సొట్టలు పడిన కత్తులను, శిరస్త్రాణాలను ఎలిజబెత్ కాలపు తమ నిప్పుగూళ్ళపై వ్రేలాడదీసి చూపగలిగిరి. చాలామంది, కావలీర్లు రౌండ్‌హెడ్లతో పోరాడిన కాలంలో పాడైన కోటలను, భవనాలను, కలప దోచుకోబడిన ఉద్యానవనాలను, ఖాళీ అయిన వెండి పెట్టెలను, దుర్భరంగా దరిద్రమైన ఆస్తులను చూపగలిగిరి. ఇప్పుడు, వారు ముచ్చటపడి పిలిచినట్లు హతసాక్షియైన చార్లెస్ కుమారుడు, వారి వైపు తిరిగి, వారి భావాలను త్రొక్కివేసి, వారు పడుకొని తన్ను తమ మనస్సాక్షులపై నడవనివ్వాలని కోరుచున్నాడు! రాజు ప్రవర్తనపై వారు తీవ్రంగా ఆగ్రహించడంలో ఆశ్చర్యమేమి! ఒకే దెబ్బతో అతడు ఇంగ్లీషు కౌంటీలలోని ప్రముఖులలో సగంమంది ప్రేమను నాశనం చేసెను; వారు అతని మిత్రులుగా ఉండి శత్రువులయ్యిరి. వాస్తవానికి రాజు యొక్క కృతఘ్నతకు సమాన స్థాయిలో అతని మూర్ఖత్వమూ, అవివేకమూ ఉండెను. లొంగిపోయే పార్లమెంటును ఏర్పరచడానికి అతని కొత్త యంత్రాంగం కదలింపబడిన వెంటనే, అది కుప్పకూలి పూర్తిగా విఫలమయ్యెను. రాజ్యంలోని ప్రతి మూల నుండి వైఫల్యపు వార్తలు వచ్చెను. కొత్త లార్డ్ లెఫ్టినెంట్లు ఏమీ చేయలేకపోయిరి. మేజిస్ట్రేట్లు, పార్లమెంటు అభ్యర్థులు విచారణలను తప్పించుకొని, రాజు ఇష్టాన్ని నెరవేరుస్తామని ప్రతిజ్ఞ చేయడానికి నిరాకరించిరి. వాదనలు, వాగ్దానాలు, బెదిరింపులు అన్నీ వ్యర్థమయ్యెను. జేమ్సు ప్రొటెస్టెంటు మతాన్ని కూలదోసి పోపు మతాన్ని తిరిగి ప్రవేశపెట్టగోరుచున్నాడన్న లోతుగా నాటుకొన్న అనుమానం జనుల మనస్సులలో నాటుకుపోయెను; వారు లొంగలేదు. నార్ఫోక్ నుండి నార్ఫోక్ ప్రభువు, ఆ కౌంటీలోని డెబ్బై మంది ప్రముఖ పెద్దమనుష్యులలో కేవలం ఆరుగురు మాత్రమే రాజాస్థానానికి మద్దతిచ్చే ఆశ చూపిరని నివేదించెను. హెర్ట్‌ఫర్డ్‌షైర్‌లో భూస్వాములు రోచెస్టర్ ప్రభువుతో, ప్రొటెస్టెంటు మత రక్షణలను తొలగించడానికి ఓటు వేసే ఏ వ్యక్తినీ తాము పార్లమెంటుకు పంపమని చెప్పిరి. బక్స్, ష్రాప్‌షైర్, విల్ట్‌షైర్ భూస్వాములు కూడా అదే మాట పలికిరి. కార్న్‌వాల్, డెవన్‌షైర్ మేజిస్ట్రేట్లు, డిప్యూటీ-లెఫ్టినెంట్లు ఒక్క భిన్నాభిప్రాయం లేకుండా, తాము రాజకిరీటం కోసం ప్రాణాలనూ ఆస్తిని త్యాగం చేస్తామనీ, కానీ ప్రొటెస్టెంటు మతం తమకు ఆ రెంటికంటే ప్రియమైనదనీ బాత్ ప్రభువుతో చెప్పిరి. "ప్రభూ, తమరు వారిని తొలగించినా, వారి వారసులు కూడా అదే జవాబిస్తారు" అని బాత్ ప్రభువు రాజుతో అనెను. అత్యంత రోమను మతపు కౌంటీ అయిన లంకాషైర్‌లో, కొత్త లార్డ్ లెఫ్టినెంట్, మేజిస్ట్రేట్లలో మూడవ వంతు రాజాస్థానాన్ని వ్యతిరేకించుచున్నారని నివేదించెను. హాంప్‌షైర్‌లో, పోపు మతస్థుడైన బెర్విక్ డ్యూక్ ద్వారా రాజు ఆ కౌంటీకి ప్రాతినిధ్యం వహించుచున్నంత కాలం, ఐదారుగురు తప్ప మేజిస్ట్రేట్లందరూ ఆ కౌంటీ పౌర పాలనలోగానీ సైనిక పాలనలోగానీ పాల్గొనమని ప్రకటించిరి. మొత్తం సారాంశం ఇది. కౌంటీ భూస్వాములు, ప్రభువుల స్వాతంత్ర్యంపై జేమ్సు చేసిన దాడి, ప్రసంగపీఠంపై, విశ్వవిద్యాలయాలపై అతడు చేసిన దాడివలె పూర్తిగా విఫలమయ్యెను. అంతకంటే దారుణమైనది కూడా జరిగెను. అది ఇంగ్లాండు ఒక చివర నుండి మరొక చివర వరకు అతని వ్యక్తిపట్ల అసంతృప్తి విత్తనాలను నాటి, మరో పరిస్థితులలో బహుశా చివరి వరకు అతని పక్షాన నిలిచి ఉండగలిగిన వేలాది మంది ప్రముఖులను అతనికి దూరం చేసెను. ఫలితంగా, ఒక సంవత్సరం తరువాత ఆరెంజ్ యువరాజు టోర్‌బేలో దిగినప్పుడు, ఇంగ్లాండులోని సగం కౌంటీలలో అతనికి మిత్రులు లభించిరి. దేవుని సర్వాధికార దైవసంరక్షణ ద్వారా, తన స్వంత న్యాయమైన అంధత్వం ద్వారా, జేమ్సు తన స్వంత పతనానికి మార్గం వేసికొనెను. "సామంతులు అతనిని విడిచిపోయిరి." ప్రభువులు ఒకరి తరువాత ఒకరు అతనిని విడిచిపెట్టిరి; అతడు మిత్రులెవరూ లేక ఒంటరివాడయ్యెను.

ఇప్పుడు నేను రాజైన జేమ్సు అవమానకరమైన పరిపాలనలోని ముగింపు ఘట్టానికి, అనగా ఏడుగురు అధ్యక్షులపై జరిగిన విచారణకు, వ్యాజ్యానికి వస్తున్నాను. ఆ సంఘటన ఎంతో ప్రాముఖ్యమైనది; దాని వలన కలిగిన పరిణామాలు అపారమైనవి; కావున దాని వివరాలలోకి కొంత సవిస్తరంగా వెళ్లవలసి ఉంది. ఇంకా సంతోషంగా ఎందుకు చేస్తున్నానంటే, ఈ దినములలో కొందరు ఈ విచారణను వక్రీకరించడానికి, అధ్యక్షుల ఉద్దేశ్యాలను తప్పు వెలుగులో చూపడానికి, అసలు ప్రమాదంలో ఉన్న విషయాలను మరుగుపరచడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. ప్రజల మనస్సులను గందరగోళపరచడానికి, చరిత్రను వక్రీకరించడానికి, రోమ్ సంఘమునకు తెల్లసున్నం కొట్టడానికి ఈ కాలములో కొందరు ఏమైనా చేస్తారు. అయితే ఈ యుగమును గూర్చి నేను కనుగొనగల ప్రతి ఆధారమును శోధించడం నా పనిగా పెట్టుకున్నాను. ఈ మొత్తం వ్యవహారము యొక్క నిజమైన వృత్తాంతము ఏదో విషయములో నాకు ఏ మాత్రమూ సందేహము లేదు. ఉన్నది ఉన్నట్టుగా నా పాఠకులకు ముందుంచడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ఏడుగురు అధ్యక్షుల విచారణకు మూలము, రెండవ జేమ్సు 1688 ఏప్రిల్ 27వ తేదీన ప్రకటించిన "భోగ ప్రకటన" (Declaration of Indulgence). అది 1687 ఏప్రిల్‌లో ప్రకటించిన దానికి పెద్దగా భిన్నమైనది కాదు. కాని దాని వెంట ఒక "మండలి ఆజ్ఞ" కూడా వచ్చింది; ఆ ప్రకటనను రాజ్యములోని అన్ని దేవాలయములు, ప్రార్థనా మందిరములలో సేవ చేయు పరిచారకులందరూ దైవారాధనలో వరుసగా రెండు ఆదివారములు చదవవలెనని అందులో ఉంది. లండన్‌లో ఆ చదువు మే 20, 27 తేదీలలో, ఇంగ్లాండులోని ఇతర ప్రాంతములలో జూన్ 3, 10 తేదీలలో జరగవలసి ఉండెను. ప్రకటన ప్రతులను తమ తమ మండలములలో పంచిపెట్టవలెనని అధ్యక్షులకు ఆదేశము ఇవ్వబడెను. ఆ ప్రకటన సారాంశము క్లుప్తమైనది, సరళమైనది. అది నాన్‌కన్ఫార్మిస్టులపై ఉన్న శిక్షా చట్టములన్నిటినీ నిలిపివేసెను. రోమన్ కాథలిక్కులు, ప్రొటెస్టెంటు అసమ్మతివాదులు ఇరువురికీ బహిరంగంగా ఆరాధన చేయుటకు అనుమతి ఇచ్చెను. ఏ సభకైనా ఆటంకము కలిగించరాదని, కలిగించినయెడల రాజు అసంతృప్తికి గురి కావలసివచ్చునని ప్రజలను నిషేధించెను. ఏ పౌర లేదా సైనిక పదవికైనా అర్హతగా మత పరీక్ష విధించిన పార్లమెంటు చట్టములన్నిటినీ రద్దు చేసెను. ఈ శతాబ్దములో జీవించు మనకు ఆ ప్రకటన చాలా సహేతుకమైనదిగా, హానిలేనిదిగా కనబడవచ్చు. కాని పదిహేడవ శతాబ్దపు ఇంగ్లాండుకు అది పూర్తిగా భిన్నమైన రూపములో కనబడెను! అది ఏ హస్తము నుండి వచ్చెనో మనుష్యులకు తెలుసు, దాని వెనుక దాగిన ఉద్దేశ్యమును వారు చూచిరి. సహనము, స్వేచ్ఛ అనే ఆకర్షణీయమైన సాకు క్రింద, పోపు మతమును ముందుకు నడిపించడం, రోమ్ సంఘమునకు, ఇంగ్లాండును తిరిగి జయించుటకు దాని పన్నాగములన్నిటికీ అనుమతి, స్వేచ్ఛ ఇవ్వడమే ఆ ప్రకటన ఉద్దేశ్యము. ఈ ప్రసిద్ధ ప్రకటన అధ్యక్షులను, మతగురువులను అత్యంత ఇబ్బందికరమైన స్థితిలో పెట్టెనని ఒక్క చూపులోనే మనకు తెలియును. వారేమి చేయవలెను? కర్తవ్య మార్గమేది? వారు ఉభయసంకటములో చిక్కుకున్నారు. రాజు కోరికలకు లొంగకపోయినయెడల, వారు తమ రాజుపట్ల విశ్వాసఘాతకులుగా, అగౌరవులుగా, అవిధేయులుగా కనబడడమేగాక, నాన్‌కన్ఫార్మిస్టుల పట్ల అసహనము గలవారిగా, సంకుచిత మనస్కులుగా, దయలేనివారిగా కనబడుదురు. రాజు కోరికలకు లొంగి ప్రకటనను చదివినయెడల, వారు పోపు మతము వ్యాప్తికి సహాయపడినవారగుదురు. జేమ్సు వారిచేత ప్రకటింపజేయగోరిన స్వేచ్ఛ, జెస్యూట్లకు, మొత్తం రోమ్ సంఘమునకు ఇచ్చు భోగముకంటె ఎక్కువా కాదు, తక్కువా కాదు. సంక్షిప్తంగా, వారు స్కిల్లా, చారిబ్డిస్‌ల మధ్య చిక్కుకొనిరి; అపరాధభావము కలగకుండా తప్పించుకొనుట అసాధ్యము. ప్రకటనను ఆమోదించుటకు నిరాకరించినయెడల రాజుకు తప్పక అసంతృప్తి కలిగించుదురు, బహుశా అసమ్మతివాదులను కూడా రెచ్చగొట్టుదురు. దానికి అంగీకరించినయెడల పోపుకు తప్పక సహాయపడినవారగుదురు. ఇంగ్లీషు అధ్యక్షులు, మతగురువులు ఇంత కఠినమైన, ఇంత ఇబ్బందికరమైన స్థితిలో ఎన్నడూ పడి ఉండకపోవచ్చు! అయితే దేవుని మార్గములు మనుష్యుల మార్గములవంటివి కావు; ఊహించని చోట్ల అంధకారము నుండి వెలుగు తరచు ఉదయించును. ఈ సంకట సమయమున నాన్‌కన్ఫార్మిస్టులు, వారి శాశ్వత గౌరవమునకు, ముందుకు వచ్చి ముడిని విప్పి, సరియైన నిర్ణయము తీసుకొనుటలో అధ్యక్షులకు సహాయపడిరి. పూర్వపు మంచి ప్యూరిటన్ల తెలివైన కుమారులు జేమ్సు ఉద్దేశ్యమేమిటో స్పష్టంగా గ్రహించిరి. స్వేచ్ఛ అను ఆకర్షణీయమైన నెపము క్రింద, ఇంగ్లాండును తలక్రిందులు చేయగల, సంస్కరణ కార్యమును నాశనం చేయగల ఒక మీట కొరకు ఆధారపుటిరుసు కావలెనని ఆయన కోరుచున్నాడని వారు చూచిరి. పిర్రస్ ఎదుట ముందు బంగారపు సంచి, తరువాత ఏనుగును చూపబడిన ఉదాత్తహృదయుడైన రోమన్ రాయబారివలె, వారు ఇంతకుముందు భయపెట్టబడుటకు నిరాకరించినట్లే ఇప్పుడు లంచమునకు లోబడుటకు నిరాకరించిరి. ప్రభుత్వ భోగము దేశ ప్రొటెస్టెంటు ధర్మమును వెలగా చెల్లించి మాత్రమే కొనగలిగినయెడల, దానిలో ఏదీ వారికి వద్దు. బాక్స్టర్, బేట్స్, హౌ, లండన్ నాన్‌కన్ఫార్మిస్టులలో అత్యధికులు, రాజుకు ఒక్క అంగుళమైనా లొంగక స్థిరముగా నిలువవలెనని మతగురువులను వేడుకొనిరి. యువ డెఫో తన నాన్‌కన్ఫార్మిస్టు సహోదరులతో, "పోపు మతస్థులు సంఘము మీదా అసమ్మతివాదుల మీదా పడి మన చర్మములను అగ్నిచేతను కట్టెలచేతను ఊడదీయుటకంటె, ఇంగ్లాండు సంఘము జరిమానాల చేతను జప్తుల చేతను మన బట్టలు తీసివేయుటయే నాకు మేలు" అని చెప్పెను.5 ఆ దినాలలోని ప్రసిద్ధ నాన్‌కన్ఫార్మిస్టు ఆలివర్ హేవుడ్ తన కాలపు వృత్తాంతములో స్పష్టంగా ఇలా అన్నాడు: "అసమ్మతివాదులకు స్వేచ్ఛ వాగ్దానము చేయబడినను, అది మామీది ప్రేమ చేత కాదని, వేరొక ఉద్దేశ్యము కొరకని మాకు తెలుసు. తన ఆత్మ అసహ్యించుకొనువారికి ప్రస్తుతము స్వేచ్ఛ ఇవ్వవలసివచ్చినదని రాజు చెప్పినట్లు విన్నాము."6 తత్ఫలితంగా లండన్ మతగురువుల సమావేశము జరిగెను; టిల్లోట్సన్, షెర్లాక్, పాట్రిక్, స్టిల్లింగ్‌ఫ్లీట్ పాల్గొన్న సుదీర్ఘ చర్చ తరువాత, "మండలి ఆజ్ఞ"ను పాటించరాదని నిర్ణయింపబడెను. ఈ ఫలితమునకు సెయింట్ గైల్స్, క్రిప్పల్‌గేట్ వికార్, ప్రసిద్ధ బ్రాడ్ చర్చ్‌మ్యాన్ డాక్టర్ ఫౌలర్ కంటె ఎక్కువగా ఎవరూ దోహదము చేయలేదు. విషయము ఇంకా తూకములో ఊగిసలాడుచుండగా, తుది ఓటు సందేహాస్పదముగా కనబడుచుండగా, ఆయన లేచి ఇలా చెప్పెను: "నేను స్పష్టంగా చెప్పవలెను. నా మనస్సునకు ఈ ప్రశ్న ఎంత సరళమైనదంటే, వాదము దానిపై కొత్త వెలుగు వేయజాలదు, వేడిని మాత్రమే పుట్టించును. ప్రతి వ్యక్తి అవునో కాదో చెప్పవలెను. కాని నేను మెజారిటీ నిర్ణయమునకు కట్టుబడుటకు అంగీకరించలేను. ఐక్యతకు భంగము కలిగించుటకు విచారించెదను. అయితే ఈ ప్రకటనను నేను చదువజాలను." ఈ ధైర్యవంతమైన ప్రసంగము త్రాసును తిప్పివేసెను. ప్రకటనను చదువమని అక్కడున్న వారందరూ ప్రతిజ్ఞ చేయునట్లు ఒక తీర్మానము రూపొందింపబడి, చివరకు లండన్‌లోని ఎనభై యైదుగురు ఇన్‌కంబెంట్లు దానిపై సంతకం చేసిరి. ఈ లోగా కాంటర్బరీ ఆర్చ్‌బిషప్ విలియం సాన్‌క్రాఫ్ట్ ఆ సంకట సమయమునకు తగనివాడు కాదని నిరూపించుకొనెను. అతడు స్వభావరీత్యా జాగ్రత్తపరుడు, నెమ్మదివాడు, కొంచెం పిరికివాడు; పోరాటమునకు, రాజులతో కలహమునకు అందరికంటె తక్కువ తగినవాడు. అయినా అతడు ఘనంగా, చక్కగా ముందుకు వచ్చి సందర్భమునకు తగినట్లు ఎదిగెను. మండలి ఆజ్ఞ వెలువడగానే, అతడు లండన్‌లో ఉండిన కొద్దిమంది అధ్యక్షులను, వేదాంతులను, సామాన్యులను లాంబెత్ రాజభవనమునకు పిలిపించి వారితో ఆలోచన చేసెను. రాజును ఎదిరించవలెనని, ప్రకటనను చదువరాదని తీర్మానింపబడెను. అప్పుడు ప్రైమేట్ తాను ఆధారపడగల ఇంగ్లీషు బెంచిలోని అధ్యక్షులందరికీ ఉత్తరములు వ్రాసి, వెంటనే లండన్ వచ్చి తనతో కలిసి అధికారిక నిరసన, అర్జీ సమర్పించవలెనని వారిని ఒత్తిడి చేసెను. కాని సమయము తక్కువ. ఆ దినములలో రైలుమార్గములు లేవు. ప్రయాణము నెమ్మదిగా సాగెడిది. పద్దెనిమిది మంది అధ్యక్షులు సాన్‌క్రాఫ్ట్‌తో ఏకీభవించిరని బర్నెట్ ("Own Times," iii. 266) చెప్పుచున్నాడు. కాని ఎంత ప్రయత్నించినను ఆరుగురు అధ్యక్షులు మాత్రమే సమయమునకు లండన్ చేరి ప్రైమేట్‌కు సహాయపడగలిగిరి. ఆర్చ్‌బిషప్ నాయకత్వమున ఈ ఆరుగురు, లండన్‌లో రాజు ప్రకటన చదవవలసిన ప్రాణాంతక ఆదివారమునకు కేవలం రెండు దినముల ముందు, మే 18వ తేదీన లాంబెత్‌లో సమావేశమై, రాత్రికి ముందే ఒక అర్జీ లేదా నిరసనపై అంగీకరించి అందరూ సంతకములు చేసిరి. సాన్‌క్రాఫ్ట్‌తో పాటు ఈ విశేషమైన పత్రముపై సంతకం చేసిన ఆరుగురు అధ్యక్షుల పేర్లు తెలిసికొనదగినవి, జ్ఞాపకముంచుకొనదగినవి. వారు: సెయింట్ ఆసాఫ్‌కు చెందిన లాయిడ్, ఎలీకి చెందిన టర్నర్, చిచెస్టర్‌కు చెందిన లేక్, బాత్ అండ్ వెల్స్‌కు చెందిన కెన్, పీటర్‌బరోకు చెందిన వైట్, బ్రిస్టల్‌కు చెందిన సర్ జోనాథన్ ట్రెలానీ. ఒక ఆసక్తికరమైన విషయమేమంటే, "ఉదయ సాయంకాల కీర్తనల" రచయిత కెన్ ఒక్కడు తప్ప, అర్జీపై సంతకం చేసిన ఈ ఏడుగురిలో ఎవరూ ఏ విధముగానూ విశేషమైన వ్యక్తి అనదగినవారు కారు. కెన్ తప్ప మరెవరూ వేదాంత లోకములో ఏ ముద్ర వేయలేదు, రచయితగా లేదా బోధకునిగా జీవించుటలేదు. ఆ ఏడుగురిలో ఎవరినైనా పార్కర్, విట్‌గిఫ్ట్, గ్రిండాల్, జ్యూయెల్, ఆండ్రూస్, హాల్ అనువారితో ఒకే శ్వాసలో పేర్కొనజాలము. వారు బహుశా గౌరవనీయులు, యోగ్యులు, నెమ్మదైన, పాతకాలపు హై చర్చ్‌మెన్‌లు; అంతే. కాని బలహీనమైన సాధనములను వాడుకొని మహిమ పొందుట దేవునికి ఇష్టము. ఇతర విషయములలో వారెలా ఉన్నను, ప్రొటెస్టెంటు ధర్మమునకు ముంచుకొచ్చిన ముప్పును చూచుటలోను, మరణము వరకు దాని పక్షమున నిలువవలెనను సంకల్పములోను వారందరూ ఏకమనస్కులు. వారి ప్రవర్తనను ప్రేరేపించి, వారిని కలిపి ఉంచినది అసమ్మతివాదుల పట్ల అసూయ కాదు, పోపు మతము పట్ల అసహ్యమే అని గుర్తుంచుకొనవలెను. (Ranke, iv. 346.) వారికి సంపూర్ణ గౌరవము కలుగును గాక. నిజమైన, విశ్వాసపాత్రులైన, నిజాయితీగల, పాతకాలపు హై చర్చ్‌మెన్‌లు సంఘములోని ఏ వర్గమువలెనే పోపు మతమును అసహ్యించుకొనిరనుటకు వారు తిరుగులేని రుజువు అందించిరి. ఈ సందర్భమున ఏడుగురు అధ్యక్షులు రూపొందించి సంతకం చేసిన ప్రసిద్ధ అర్జీ ఒక విచిత్రమైన పత్రము. అది క్లుప్తమైనది, మృదువైనది, జాగ్రత్తగలది, కొంచెం అసమర్థంగా రచింపబడినది. కాని ఆ యోగ్యులైన రచయితలకు సమయము తక్కువగా ఉండెను, వాక్యములను మెరుగుపరచుటకు వ్యవధి లేకపోయెననుటలో సందేహము లేదు. అంతేగాక, వారు ఉత్తమమైన సలహా మేరకు నడుచుకొనిరని, ఎక్కువగా చెప్పి అనవసరముగా నొప్పించకుండునట్లు జాగ్రత్త వహించిరని మనకు తెలుసు. "సారాంశములో (మెకాలే చెప్పుచున్నాడు) దీనికంటె నైపుణ్యముగా రూపొందించుట సాధ్యము కాదు. అన్ని విధములైన అవిశ్వాసము, అసహనము గౌరవపూర్వకముగా తిరస్కరింపబడెను. సంఘము ఎప్పటివలెనే సింహాసనమునకు విశ్వాసపాత్రముగా ఉన్నదని రాజుకు హామీ ఇవ్వబడెను. తగిన సమయమున, తగిన స్థలమున, పార్లమెంటు సభ్యులుగా, కన్వోకేషన్ ఎగువ సభ సభ్యులుగా, అసమ్మతివాదుల మనస్సాక్షి సంబంధమైన సందేహముల పట్ల కనికరము చూపుటలో తాము ఏ విధముగానూ కొరతగా ఉండమని అధ్యక్షులు ఆయనకు హామీ ఇచ్చిరి. సంఘ సంబంధమైన విషయములలో చట్టములను పక్కనపెట్టుటకు రాజుకు రాజ్యాంగరీత్యా అధికారము లేదని గత పాలనలోను, ప్రస్తుత పాలనలోను పార్లమెంటు ప్రకటించెను. కావున ఆ ప్రకటన చట్టవిరుద్ధము; అర్జీదారులు వివేకము, గౌరవము, మనస్సాక్షి రీత్యా చట్టవిరుద్ధమైన ప్రకటనను దేవుని మందిరములో దైవారాధన సమయమున గంభీరముగా ప్రచురించుటలో భాగస్వాములు కాజాలరు." ఈ అర్జీ మనకు నిస్సారముగా, మెత్తగా కనబడినను, ఆ పత్రము యొక్క గూఢార్థమును, రాజును ఎదిరించుటలో అధ్యక్షుల నిజమైన లక్ష్యమును గూర్చి మనము పొరపాటు పడకూడదు. మనము వారికి న్యాయము చేయవలెను. ఆ ప్రకటన పోపు మతమునకు సహాయపడుటకే ఉద్దేశింపబడినదని వారికి పూర్తి నమ్మకముండెను, నిలబడి దానిని ఎదిరించుటకు వారు నిశ్చయించుకొనిరి. అసమ్మతివాదులపై వారికి ఏ దుర్భావము లేదు, వారి ఆటంకములను కొనసాగించవలెనను కోరిక లేదు. కాని ప్రొటెస్టెంటు ధర్మమంతయు ప్రమాదములో ఉన్నదని, ఇప్పుడే లేదా ఎప్పటికీ కాదని, దానిని కాపాడుటకు సర్వస్వమును పణంగా పెట్టవలెనని వారు స్పష్టముగా చూచిరి. విలువైన ప్రతి చరిత్రకారుడు దీనిని అంగీకరించును; చరిత్రను క్రొత్తగా వ్రాయుటకు సిద్ధపడితేనే తప్ప వేరొక దృక్కోణము తీసుకొనుటకు ప్రయత్నించుట వ్యర్థము. ఇక్కడ సాక్షుల మేఘము ఏకీభవించుచున్నది. రాజును ఎదిరించుటకు ఏడుగురు అధ్యక్షులు తీర్మానించుకొనుటకు అసలు కారణము సంస్కరణ సూత్రములను నిలబెట్టవలెననియు, రోమ్ వైపు ఇంకా ఏ ముందడుగును ఎదిరించవలెననియు వారి సంకల్పమే అని రుజువు చేయు అపారమైన సాక్ష్యరాశి కలదు. ఒక్క మాటలో, వారు ధైర్యముగా తమ జెండాలను స్తంభమునకు మేకులతో కొట్టిన ధ్యేయము, పోపు మతమునకు వ్యతిరేకముగా ప్రొటెస్టెంటు ధర్మము అను పాత మంచి ధ్యేయమే. 1688లో సంఘస్థులైనను, అసమ్మతివాదులైనను ప్రతివారికీ ఇది తెలుసు; ఇప్పుడు ఎవరైనా దీనిని నిరాకరించుటకు ప్రయత్నించుట తీవ్రమైన అవమానము. ఆ నిరాకరణను అజ్ఞానమునకో, నిజాయితీ లేమికో సూచనగా మాత్రమే పరిగణింపవచ్చు. ఈ అర్జీ పూర్తై సంతకములు పడినది మే 18, శుక్రవారము రాత్రి చాలా పొద్దుపోయిన తరువాత; మే 20, ఆదివారము ఉదయమున లండన్‌లోని అన్ని దేవాలయములలో రాజ ప్రకటన చదువబడవలసి ఉండెను. కాబట్టి వృథా చేయుటకు సమయము లేదు. తమ పత్రముతో ఆయుధధారులై, ఏడుగురు అధ్యక్షులలో ఆరుగురు (సాన్‌క్రాఫ్ట్ రాజాస్థానమునకు రాకుండా నిషేధింపబడెను) వైట్‌హాల్ రాజభవనమునకు వెళ్లి రాత్రి పది గంటలకు రెండవ జేమ్సును కలిసిరి. రాజు అర్జీని తీసుకొని కోపము, ఆశ్చర్యము కలిసిన భావముతో చదివెను. ఆయన లోతుగా అసంతృప్తి చెందెను, ఆశ్చర్యపడెను, దానిని చూపెను. ఇంగ్లీషు అధ్యక్షులు తన చిత్తమును ఎదిరింతురని ఆయన ఎన్నడూ అనుకొనలేదు. "ఇది నేను ఊహించలేదు; ఇది తిరుగుబాటు పతాకము" అని ఆయన అనెను. ట్రెలానీ మోకరించి, "ఏ ట్రెలానీ తిరుగుబాటుదారుడు కాజాలడు. నా కుటుంబము కిరీటము కొరకు పోరాడినదని జ్ఞాపకము చేసికొనుడి" అని చెప్పినను ప్రయోజనము లేకపోయెను. టర్నర్, "మేము తిరుగుబాటుదారులమా! మహారాజా పాదముల వద్ద చచ్చుటకైనా సిద్ధముగా ఉన్నాము" అని చెప్పినను ప్రయోజనము లేకపోయెను. కెన్, "మానవులందరికీ మీరు ఇచ్చు మనస్సాక్షి స్వేచ్ఛను మాకును ఇచ్చెదరని నమ్ముచున్నాను" అని చెప్పినను ప్రయోజనము లేకపోయెను. అంతయు వ్యర్థమాయెను. రాజు పూర్తిగా కోపగించెను. "మీరు రాజద్రోహపు బాకా ఊదువారు" అని ఆయన కేకలు వేసెను. "మీ మండలములకు వెళ్లుడి, నా ఆజ్ఞ పాటింపబడునట్లు చూడుడి." "మేము రెండు కర్తవ్యములను నెరవేర్చవలసి ఉంది" అని ఉదాత్తుడైన కెన్ అనెను, "దేవునియెడల మా కర్తవ్యము, మహారాజుయెడల మా కర్తవ్యము. మిమ్ములను గౌరవించుచున్నాము; కాని దేవునికి భయపడుచున్నాము." ఆ సంభాషణ ముగిసెను; అధ్యక్షులు రాజు సముఖమునుండి వెళ్లిపోయిరి; కెన్ చివరి మాటలు "దేవుని చిత్తము నెరవేరును గాక." శనివారము, మే 19 ఉదయము సూర్యుడు ఉదయించకముందే, అధ్యక్షుల అర్జీ కరపత్రముగా ముద్రింపబడి లండన్ వీధులన్నింటిలో విక్రయింపబడెను. ఇది ఎవరు చేసిరో నేటివరకు తెలియదు; కాని ముద్రణకర్త కొద్ది గంటలలోనే దీని వలన వేయి పౌనులు సంపాదించెనని చెప్పుదురు. మహానగరమంతటా ఉత్కంఠ అపారమాయెను; మరునాడు ఆదివారము వచ్చినప్పుడు, మతగురువులు ఏమి చేయుదురో, రాజ ప్రకటనను చదువుదురో లేదో అని ఆశ్చర్యపడుచు ఎదురుచూచు జనసమూహములతో దేవాలయములు కిటకిటలాడెను. వారు ఎక్కువసేపు సందేహములో ఉండలేదు. లండన్ నగరములోను, దాని స్వాతంత్ర్య ప్రదేశములలోను ఉన్న నూరు ఇంటి సంఘ దేవాలయములలో కేవలం నాలుగింటిలో మాత్రమే మండలి ఆజ్ఞ పాటింపబడెను; ప్రతి సందర్భములో ప్రకటన యొక్క మొదటి మాటలు ఉచ్చరింపబడగానే, సంఘస్థులు ఒక్క మనిషివలె లేచి దేవాలయమును విడిచివెళ్లిరి. వెస్ట్‌మినిస్టర్ అబ్బేలో ఆ దృశ్యము వెస్ట్‌మినిస్టర్ పాఠశాల బాలురకు చాలాకాలము జ్ఞాపకముండెను. అప్పుడు డీన్‌గా ఉన్న అధ్యక్షుడు స్ప్రాట్, నీచుడు, దాస్యభావము గలవాడు, ప్రకటన చదువనారంభించగానే, బయటకు తోసుకొనిపోవు ప్రజల గుసగుసలు, శబ్దము ఆయన స్వరమును పూర్తిగా ముంచివేసెను. ఆయన ఎంతగా వణికెననగా కాగితము ఆయన చేతిలో వణుకుట జనులు చూచిరి; ఆయన ముగించకముందే గాయకులు, పాఠశాల తప్ప అందరూ అబ్బేని విడిచిపోయిరి. సెయింట్ మత్తయి, ఫ్రైడే స్ట్రీట్‌లో ప్రకటన చదివిన అపకీర్తి గల మతగురువు టిమోతీ హాల్‌కు, రాజు ఖాళీగా ఉన్న ఆక్స్‌ఫర్డ్ అధ్యక్ష పదవిని బహుమతిగా ఇచ్చెను. కాని ఆయన తన శిరోవస్త్రమును చాలా ఖరీదుకు కొనెను. క్రైస్ట్ చర్చ్ కానన్లలో ఒక్కరైనా ఆయన ప్రతిష్ఠాపనకు హాజరుకాలేదు, ఒక్క గ్రాడ్యుయేట్ అయినా ఆయన వద్ద నియమింపబడుటకు రాలేదు. రెండు వారములు గడిచెను; జూన్ 3వ తేదీన లండన్ మతగురువుల ఆదర్శమును ఇంగ్లాండులోని అన్ని ప్రాంతములు ఘనముగా అనుసరించెను. లాంబెత్ సమావేశమునకు సమయమునకు చేరలేకపోయిన నార్విచ్, గ్లూసెస్టర్, సాలిస్‌బరీ, వించెస్టర్, ఎక్సెటర్ అధ్యక్షులు అర్జీ ప్రతులపై సంతకం చేసి, ప్రకటనకు విధేయత చూపవలెనని ఆజ్ఞాపించుటకు తప్పక నిరాకరించిరి. వర్సెస్టర్ అధ్యక్షుడు దానిని పంచిపెట్టుటకు నిరాకరించెను. లాంక్షైర్ అంతటినీ కలిగిన గొప్ప చెస్టర్ మండలములో ముగ్గురు మతగురువులు మాత్రమే దానిని చదివిరి. ప్రొటెస్టెంటు ధర్మపు కోటయైన విశాలమైన నార్విచ్ మండలములో పన్నెండు వందల సంఘముల్లో కేవలం నాలుగింటిలో మాత్రమే అది చదువబడెను. సంక్షిప్తముగా, రాజాస్థానము ఎన్నడూ ఊహించని ఒక ఆత్మ దేశమంతటా మేల్కొనెనని, అధ్యక్షులు, మతగురువులు విరిగిపోవచ్చుగాని వంగరని స్పష్టమాయెను. రాజు వారిని విరువగలడో లేదో ఇంకా రుజువు కావలసి ఉండెను. జూన్ 8వ తేదీ సాయంకాలము, రాజు పిలుపునకు విధేయులై, ఏడుగురు అధ్యక్షులందరూ వైట్‌హాల్‌లో మండలిలో ఆయన ఎదుట హాజరైరి. వారు ఉత్తమ న్యాయ సలహాతో వెళ్లి దాని ప్రకారము జాగ్రత్తగా నడుచుకొనిరి. రాజు తన ప్రత్యేక ఆజ్ఞ ద్వారా బలవంతపెట్టితేనే తప్ప, తమను తాము నేరారోపణ చేసికొను దేనినీ ఒప్పుకొనుటకు వారు ప్రశాంతముగా నిరాకరించిరి. వారి అర్జీలోని మాటల అర్థమును గూర్చి వారు ప్రశ్నింపబడిరి, విచారింపబడిరి; కాని వారి సమాధానములు ఎంత జాగ్రత్తగా, వివేకముగా ఉండెననగా రాజుకు ఆ పరీక్ష వలన ఏ లాభము కలుగలేదు. వారు స్థిరముగా తమ స్థానమున నిలిచిరి; తమ అర్జీని ఉపసంహరించుకొనుటకు గాని, తప్పు చేసితిమని ఒప్పుకొనుటకు గాని, ప్రకటనను గూర్చిన తమ నిర్ణయమునుండి వెనుకకు తగ్గుటకు గాని వారు ఒప్పుకొనలేదు. చివరకు కింగ్స్ బెంచ్ న్యాయస్థానములో అపవాదు నేరముపై వారు విచారింపబడెదరని వారికి తెలుపబడెను; తమ న్యాయవాదుల సలహాపై, హాజరగుటకు పూచీకత్తులు ఇచ్చుటకు వారు నిరాకరించగా, వారు అధికారికముగా టవర్‌కు పంపబడిరి. ఒక వారెంటు వ్రాయబడెను; నదిగుండా వారిని కొనిపోవుటకు ఒక పడవ ఆజ్ఞాపింపబడెను. వారిని టవర్‌కు పంపుట లండన్‌లో ఉత్సాహపూరితమైన భావోద్వేగ ప్రదర్శనకు దారితీసెను; మహానగర చరిత్రలో బహుశా అలాంటిది ఎన్నడూ సాటిరాలేదు. అధ్యక్షులు మండలి ఎదుట ఉన్నారని తొలి గంటల నుండే తెలిసినందున, ఫలితమేమగునో చూచుటకు ఆత్రుతగల జనసమూహము వైట్‌హాల్ చుట్టూ చాలాసేపటి నుండి వేచియుండెను. అయితే ఏడుగురు వృద్ధ అధ్యక్షులు సైనికుల కాపలాలో రాజభవనమునుండి బయటకు నడచిరని చూచి, వారు ఇంగ్లీషు ప్రొటెస్టెంటు ధర్మమును సమర్థించినందున (ఆచరణలో) చెరసాలకు పోవుచున్నారని తెలిసికొనిన లండన్ ప్రజలు, వర్ణించుటకే వీలుకాని ఉద్రేక దృశ్యమును సృష్టించిరి. వారు వైట్‌హాల్ మెట్ల వైపు సాగుచుండగా వందలాది మంది వారి చుట్టూ గుమిగూడి, హర్షధ్వానములు చేయుచు సానుభూతి తెలిపిరి. చాలామంది బురదలోను నీటిలోను నడుము వరకు దూకి, వారిని ఆశీర్వదించుచు, వారి ఆశీర్వాదము అడుగుచుండిరి. నదిపై ప్రజలతో నిండిన పడవలు పదులకొద్దీ భావోద్వేగ ప్రదర్శనలతో వారితో కూడా టవర్ వరకు వెళ్లెను. టవర్‌లో కాపలా ఉన్న సైనికులు కూడా ఆ ఉత్సాహమును అంటించుకొని, తమ ఖైదీల ఆసక్తిగల ఆరాధకులైరి. పోపు మతస్థుడైన గవర్నర్ సర్ ఇ. హేల్స్ వారిని అదుపు చేయ ప్రయత్నించినప్పుడు, అది నిష్ప్రయోజనమని, ఆయన మనుష్యులందరూ "అధ్యక్షుల ఆరోగ్యముకై త్రాగుచున్నారని" ఆయన క్రిందివారు ఆయనకు చెప్పిరి. ఏడుగురు అధ్యక్షులు టవర్‌లో ఒక వారము ఉంచబడిరి. ఆ కాలమంతటా వారిపై ప్రజల ఆరాధనా భావము ప్రతి దినము మరింత ఎక్కువగా ప్రజ్వలించి పెరిగెను. మేరీ దినములలో లాటిమర్, రిడ్లీల వలె, పోపు మతస్థుడైన నిరంకుశునికి వంగుటకు నిరాకరించిన హతసాక్షులుగా వారు దాదాపు పూజింపబడిరి. సంఘము యొక్క

ఇంగ్లాండు ఒక్క ఎగురులో ప్రజాభిప్రాయములో నూటికి నూరు శాతము ఎదిగిపోయెను. ఆ వారమున ఉన్నంత జనాదరణ అధ్యక్ష వ్యవస్థకు మరెన్నడును లేదు. ప్రభువుల వర్గమువారితో సహా జనసమూహములు ప్రతిదినము ఆ గౌరవనీయులైన ఖైదీలకు వందనములు అర్పించుటకై టవరునకు వెళ్లుచుండిరి. వారిలో నాన్‌కన్‌ఫార్మిస్టు పరిచారకులలో పది మంది ప్రముఖులతో కూడిన ఒక ప్రతినిధి బృందము తమ సానుభూతిని తెలుపుటకు వెళ్లెను; రాజు వారిలో నలుగురిని పిలిపించి వారిని నిందించినప్పుడు, వారు ధైర్యముగా ఇట్లు బదులిచ్చిరి: "గతకాలపు కలహములను మరచిపోయి ప్రొటెస్టెంటు పక్షమునకు అండగా నిలిచిన వారికి తోడుగా నిలుచుట మా పవిత్ర కర్తవ్యమని మేము తలంచితిమి." స్కాటిష్ ప్రెస్బిటేరియనులు సైతము అధ్యక్షులకు అనుకూలముగా ఉత్సాహపడి కదలి, సానుభూతి ప్రోత్సాహ సందేశములను పంపిరి. ఇంగ్లాండులోని ప్రతి ప్రాంతమునుండి ప్రతిదినము దయాపూర్వకమైన, అనుమోదకరమైన మాటలు వచ్చుచుండెను. కార్న్‌వాలు వాసులైతే, తమ స్వదేశీయుడైన ట్రెలానీ ఏ ప్రమాదములోనైనను ఉన్నాడను ఆలోచనకే ఎంతగా కదిలిపోయిరనగా, ఆ సందర్భమునకు తగినట్లు ఒక జానపద గీతము రచింపబడి ఆ ప్రాంతమంతటను పాడబడెను; దాని పల్లవి ఇప్పటికిని భద్రపరచబడియున్నది.7

ట్రెలానీ చచ్చునా? ట్రెలానీ చచ్చునా? ఇరువదివేల కార్న్‌వాలు యువకులు అప్పుడు కారణము తెలిసికొందురు.

గనివాళ్లు సైతము ఈ పాటను అందుకొని కొంత మార్పుతో పాడిరి

అప్పుడు భూగర్భమున ముప్పదివేలమంది కారణము తెలిసికొందురు.

యాకోబు కంటే ఎక్కువ వివేకముగల రాజు ఎవడైనను ఆ ఏడుగురు బిషపుల ఖైదు విషయమై కలిగిన అద్భుతమైన ప్రజాదరణను చూచి తప్పక తత్తరపడి యుండును, తదుపరి చర్యలను విరమించుకొనుటకు ఏదో ఒక సాకును సంతోషముగా వెదకి యుండును. కానీ దురదృష్టవశాత్తు తనకే నష్టము కలుగునట్లు, వెనుకకు తగ్గు వివేకము అతనికి లేకపోయెను; యెహూవలె అతడు "ఉగ్రముగా తోలుకొనిపోయి" తన నాశనమునకే తోలుకొనిపోయెను. వ్యాజ్యమును కొనసాగించుటకే నిశ్చయించెను. జూన్ 15వ తేదీన ఆ ఏడుగురు బిషపులను టవర్ నుండి కింగ్స్ బెంచ్ న్యాయస్థానమునకు తీసికొనివచ్చి, తమపై మోపబడిన నేరారోపణకు జవాబు చెప్పవలెనని ఆదేశించిరి. వారు సహజముగానే "నిర్దోషులము" అని వాదించిరి. అది మొదలు పక్షము రోజులకు, అనగా జూన్ 29వ తేదీన, వారి విచారణకు దినము నిర్ణయించబడెను; ఈలోగా వారి స్వంత పూచీకత్తుపై వారు స్వేచ్ఛగా ఉండుటకు అనుమతింపబడిరి. వారు జామీనును కోరకపోవుట రాజపక్షమునకు మేలాయెను. అత్యున్నత శ్రేణికి చెందిన ఇరువది ఒక్క మంది ప్రభువులు, ప్రతి ముద్దాయికి ముగ్గురు చొప్పున, పూచీ ఇచ్చుటకు సిద్ధముగా ఉండిరి; నగరములోని అత్యంత ధనవంతులైన భిన్నమతస్థులలో ఒకడు బిషపు కెన్‌కు జామీనుగా ఉండు గౌరవమును ప్రత్యేక అనుగ్రహముగా తనకు ఇయ్యవలెనని వేడుకొనియుండెను. తమ తమ బసలకు వెళ్లుటకై న్యాయస్థానమునుండి బయలుదేరినప్పుడు, వారు టవర్‌కు పంపబడినప్పుడు పొందినంత గొప్ప సత్కారమునే బిషపులు పొందిరి. అనేక సంఘముల గంటలు మ్రోగింపబడెను; న్యాయ విధానములు ఎరుగని అనేకమంది సామాన్యులు సమస్తమును ముగిసిపోయెననియు, మంచి ఉద్దేశము జయించెననియు తలంచిరి. అజ్ఞానముచేతనైనను తెలివితోనైనను, ప్యాలెస్ యార్డులో ప్రేలేట్ల చుట్టు అంత గొప్ప జనసమూహము చేరెను గనుక తమ మిత్రులను అభిమానులను త్రోసికొని దారి చేసికొనుట వారికి కష్టమాయెను. ప్రజలు ఎందుకు కూడివచ్చిరో వారికి తెలియదని ఒక్క క్షణమైనను చెప్పజాలము. ఆ సమూహమంతటిని ఒకే భావము ప్రేరేపించెను; ఆ భావము పోపు మతమునందు అసహ్యమును ప్రొటెస్టెంటు మతమునందు ఆసక్తియునై యుండెను. ఆ భావము ఎంత లోతైనదో మెకాలే అందించిన ఒక సాధారణ కథనము తెలియజేయును. "చెస్టరు బిషపు కార్ట్‌రైట్ రాజసభకు భీరువైన ఖుషామదిగాడు; అతడు మూర్ఖముగాను కుతూహలముతోను, తన ఉదాత్తహృదయులైన సోదరులు న్యాయస్థానమునుండి వెలుపలికి వచ్చుచుండగా జనసమూహములో కలిసెను. అతని బిషపు వస్త్రములను చూచిన ఒక వ్యక్తి అతడు నిందితులలో ఒకడనుకొని, ఆశీర్వాదము అడిగి పొందెను. ప్రక్కనున్న ఒకడు, 'మిమ్మును ఆశీర్వదించినవాడెవడో మీకు తెలియునా?' అని కేకవేసెను. 'తప్పక ఆ ఏడుగురిలో ఒకడే' అని ఆ మనుష్యుడనెను. 'కాదు! అతడు పోపు మతస్థుడైన చెస్టరు బిషపు' అని వేరొకడనెను. వెంటనే కోపోద్రిక్తుడైన ఆ లండనువాడు, 'పోపు కుక్కా, నీ ఆశీర్వాదమును తిరిగి తీసికొనుము' అని గర్జించెను." చివరకు జూన్ 29వ తేదీన ఏడుగురు బిషపుల చిరస్మరణీయమైన విచారణ నిజముగా జరిగెను; వెస్ట్‌మినిస్టరులోని కింగ్స్ బెంచ్ న్యాయస్థానములో తమ దేశీయులగు న్యాయసభ్యుల ముందు వారు నిలువబెట్టబడిరి. అట్టి జనసందోహము న్యాయస్థానములో ఇంతకు ముందెన్నడును ఇకమీదటను కనబడి యుండదు. ఎవెలిన్ దినచర్య ప్రకారము అరువది మంది, మెకాలే ప్రకారము ముప్పది ఐదుగురు ప్రభువులు, నలుగురు న్యాయమూర్తుల దగ్గర కూర్చుండి ఆ వ్యాజ్యమందు తమ ఆసక్తిని వెల్లడించిరి. వెస్ట్‌మినిస్టరు హాలు, ప్యాలెస్ యార్డు, చుట్టుప్రక్కల వీధులన్నియు ఆత్రుతతో అత్యున్నత స్థాయికి చేరిన జనసమూహముతో నిండియుండెను. ఆ ఘనమైన పోరాట దినపు వివరములన్నిటిలోనికి నేను దిగజాలను. ఉదయమునుండి సూర్యాస్తమయము వరకు న్యాయపోరాటము ఎట్లు సాగెనో — రాజపక్ష సాక్షులను ఎట్లు ప్రశ్నించి ఇబ్బంది పెట్టిరో — బిషపుల నాల్గవ న్యాయవాది సోమర్సు ఆరోపింపబడిన అపవాదము అసత్యము కాదనియు, అపవాదము కాదనియు, రాజద్రోహము కాదనియు ఎంత విజయవంతముగా చూపెనో — నలుగురు న్యాయమూర్తులు సైతము అభిప్రాయములో ఎట్లు చీలిపోయిరో, వారిలో ఇద్దరు న్యాయసభ్యులకు చేసిన బోధలో అపవాదమే లేదని ఒప్పుకొను వరకు ఎట్లు వెళ్లిరో — చీకటిపడిన తరువాత న్యాయసభ్యులు తీర్పు విచారించుటకు ఎట్లు వెనుకకు వెళ్లి, ద్రోహము జరుగకుండునట్లు ముద్దాయిల సేవకులు మెట్లపై కూర్చుండి తలుపులు కాచుచుండగా రాత్రి అంతయు మూయబడియుండిరో — చివరకు రాజు సారాయి కాచువాడైన ఆర్నాల్డు తప్ప పన్నెండుమంది న్యాయసభ్యులందరు నిర్దోషులని విడుదల చేయుటకు ఎట్లు సమ్మతించిరో, అతడును ఆ పన్నెండుమందిలో పెద్ద శరీరము గలవాడు, "నా వైపు చూడుము; నేను పొగత్రాగు గొట్టమంత సన్నమగు వరకైనను ఇక్కడ ఉందునుగాని బిషపులు నేరస్థులని తీర్పు చెప్పను" అనినప్పుడు ఎట్లు లొంగెనో — ఉదయము ఆరు గంటలకు న్యాయసభ్యులు ఎట్లు ఏకమతమునకు వచ్చి, పది గంటలకు న్యాయస్థానములో హాజరై, తమ ముఖ్యుడైన సర్ రోజర్ లాంగ్లీ నోటి ద్వారా బిషపులను నిర్దోషులని ప్రకటించిరో — ఆ మాటలు అతని పెదవులనుండి వెలువడగానే లార్డ్ హాలిఫాక్సు తన టోపీని ఊపి, న్యాయస్థానము వెలుపల కనీసము పదివేలమంది ఎంత గొప్ప కేకలువేసిరో, పాత వెస్ట్‌మినిస్టరు హాలు పైకప్పు బ్రద్దలగునట్లు కనబడెనో — వీధులలోని ప్రజలు ఆ జయధ్వానమును అందుకొని లండను అంతటను ఎట్లు వ్యాపింపజేసిరో — అనేకులు ఆనందముతో తమ్ము తాము మరచిపోయి, కొందరు నవ్వుచు కొందరు ఏడ్చుచుండిరో — తుపాకులు ఎట్లు పేల్చబడెనో, గంటలు ఎట్లు మ్రోగింపబడెనో, పోపు మతముపై విజయవార్తను తెలియజేయుటకై గుర్రపురౌతులు అన్ని దిక్కులకు ఎట్లు పరుగెత్తిరో — న్యాయసభ్యులు హాలునుండి బయటికి రాలేకపోయి, "దేవుడు మిమ్మును ఆశీర్వదించును గాక, నేడు మీరు మా అందరిని రక్షించితిరి" అని కేకలు వేయు వందలమందితో కరచాలనము చేయవలసి వచ్చెనో — రాత్రి వచ్చినప్పుడు భోగిమంటలు ఎట్లు వెలిగింపబడెనో, లండను అంతయు దీపాలతో ఎట్లు ప్రకాశించెనో, పోపు యొక్క భారీ బొమ్మలు ఎట్లు తగులబెట్టబడెనో — ఈ సంగతులన్నియు లార్డ్ మెకాలే చిత్రమయమైన చరిత్రలోని జ్వలించు మాటలలో ఎంత చక్కగా వర్ణింపబడినవనగా నేను వాటిని చిత్రించుటకు ప్రయత్నింపను. ఆ గొప్ప "వాక్యాల విద్వాంసుడు" ఇంత చిత్రరూపముగా ఆక్రమించిన క్షేత్రమునందు తిరుగాడుట శుద్ధబంగారమునకు పూత పూయుటయో, తామరపుష్పమునకు రంగు వేయుటయో వంటి మూర్ఖతయగును. ప్రొటెస్టెంటు మతము పోపు మతమునకు వ్యతిరేకముగా చేసిన గొప్ప యుద్ధము ఈ విచారణలోనే జరిగెననియు, గొప్ప విజయము లభించెననియు, ఏడుగురు బిషపులపై వ్యాజ్యము మరియు వారి నిర్దోషత్వ ప్రకటన వలననే రెండవ యాకోబు తన కిరీటమును కోల్పోయెననియు చెప్పిన చాలును.

ఎందుకంటే ఆ విచారణ యొక్క పరిణామములు అపారమైనవని, జూన్ 29వ తేదీన కేకలు వేసి జయధ్వానములు చేసినప్పుడు వేలాదిమంది ఎన్నడూ ఊహించని ఫలితములు దాని నుండి ప్రవహించెనని మనము ఎన్నటికీ మరువకూడదు. - విచారణ జరిగిన ఇరువది నాలుగు గంటలలోపే ఇంగ్లాండు ప్రముఖులైన ఏడుగురు సంతకము చేసిన ఒక లేఖ హాలండునకు బయలుదేరెను; స్టువర్టు రాజవంశమును కూలద్రోయుటకు సైన్యముతో ఇంగ్లాండునకు రావలెనని ఆరెంజి రాకుమారుని అందులో ఆహ్వానించిరి. చివరకు సమయము వచ్చెను, మనుష్యుడు అవసరమాయెను. - విచారణ జరిగిన నాలుగు వారములలోపే, మే, జూన్ నెలల సంఘటనలచే ఉష్ణమును మృదుత్వమును పొందిన ఆర్చిబిషప్ సాన్‌క్రాఫ్టు, ఇంగ్లాండు సంఘములోని బిషప్పులందరికీ ఒక చుట్టుపత్రికను సిద్ధము చేసెను; అది కాంటర్బరీ ఆర్చిబిషప్పు ఎప్పుడైనా వ్రాసిన లేఖలలో అతి విశేషమైనదై ఉన్నను, అది పొందవలసిన శ్రద్ధను ఎన్నడూ పొందలేదు. ఈ లేఖలో ఆయన బిషప్పులను మతగురువులను గంభీరముగా ఆదేశించినదేమనగా, "ప్రొటెస్టెంటు భిన్నాభిప్రాయులైన మన సహోదరుల పట్ల సున్నితమైన గౌరవము కలిగియుండవలెను, వారి గృహములకు వెళ్లి వారిని దర్శించవలెను, మన గృహములలో వారిని దయతో ఆదరించవలెను, ఎక్కడ కలిసినను వారిని న్యాయముగా చూడవలెను." అన్నిటికంటె ముఖ్యముగా, "రోమను సంఘము యొక్క దోషములకు, మూఢనమ్మకములకు, విగ్రహారాధనలకు, దౌర్జన్యములకు ఇంగ్లాండు బిషప్పులు నిజముగాను నిష్కపటముగాను సమాధానపడజాలని శత్రువులని భిన్నాభిప్రాయులకు హామీ ఇచ్చుటకు ప్రతి అవకాశమును వినియోగించుకొనవలెనని" ఆయన వారికి ఆజ్ఞాపించెను. చివరగా, "స్వదేశములోను విదేశములలోను సంస్కరించబడిన సంఘములన్నిటి సార్వత్రికమైన ధన్యకరమైన ఐక్యత కొరకు సమాధాన దేవునికి ఆసక్తితో ప్రార్థన చేయుటలో మనతో చేరవలెనని భిన్నాభిప్రాయులను హెచ్చరించవలెనని" ఆయన వారిని కోరెను. ఎంత అద్భుతమైన కాపరి లేఖ అది! లాంబెత్ ఎల్లప్పుడును ఇట్టి భాషనే పలికియుండిన యెడల, చల్లారిపోయి టవరును మరచిపోకుండినయెడల, ఇంగ్లాండు సంఘమునకు ఎంతో మేలగును. కాని ఆ ప్రసిద్ధ విచారణ యొక్క మొదటి ఫలితములలో అది ఒకటి. - చివరిది గాని, తక్కువది కానిది: బిషప్పులు నిర్దోషులుగా విడుదలైన ఆరు నెలలలోపే మహా విప్లవము జరిగెను; పోపు మతస్థుడైన చక్రవర్తి తన కిరీటమును కోల్పోయి ఇంగ్లాండును విడిచెను, విలియం మరియు మేరీ ఇంగ్లాండు సింహాసనముపై నిలుపబడిరి. కాని వారు లాంఛనముగా సింహాసనముపై నిలుపబడకముందే ప్రసిద్ధమైన "హక్కుల ప్రకటన" గంభీరముగా సిద్ధము చేయబడి, పార్లమెంటు ఉభయ సభలచే సంతకము చేయబడెను. ఆ ప్రకటనలోని మొదటి వాక్యము ఏమిటి? "గతించిన రాజైన జేమ్స్ చట్టములను రద్దుచేయు అధికారమును తనపై ఆరోపించుకొనుటచేతను, అనేకమంది యోగ్యులైన ఆచార్యులను బంధించి విచారించుటచేతను ప్రొటెస్టెంటు మతమును కూలద్రోసి నిర్మూలించుటకు ప్రయత్నించెను" అని అది నొక్కి చెప్పుచున్నది. ఇక ఆ ప్రకటనలోని చివరి వాక్యము ఏమిటి? అది ప్రసిద్ధమైన ఆధిపత్య ప్రమాణము, అందులో ఈ మాటలు ఉన్నవి: - "ఈ రాజ్యములో ఏ విదేశీ రాజుకైనను, వ్యక్తికైనను, ఆచార్యునికైనను, రాజ్యమునకైనను, అధిపతికైనను, మతపరమైన లేదా ఆత్మసంబంధమైన అధికార పరిధి, శక్తి, ఆధిక్యత, ప్రాముఖ్యత, అధికారము లేవనియు ఉండకూడదనియు నేను ప్రకటించుచున్నాను. దేవుడు నాకు సహాయము చేయును గాక." ఏడుగురు బిషప్పుల విచారణ యొక్క తక్షణ పరిణామములు ఇవియే. అవి వర్ణింపజాలనంత ప్రాముఖ్యమైనవి. ఇంగ్లీషు చరిత్ర యొక్క దృశ్యమున పాలస్తీనాలోని తాబోరు కొండవలె అవి నా కన్నులకు స్పష్టముగా కనబడుచున్నవి; ఏ ఇంగ్లీషువాడును వాటిని ఎన్నటికీ మరువకూడదు. పోపు మతము నుండి మనకు కలిగిన రెండవ విడుదలకు ఏడుగురు బిషప్పుల విచారణకు మనము ఋణపడియున్నాము.

ఈ మొత్తం విషయం నుండి సహజంగా లభించే మూడు ఆచరణాత్మక పాఠాలను చూపవలసి ఉన్నది. (అ) మొట్టమొదటిగా, రెండవ జేమ్స్ పాలన ఇంగ్లీషు పాలకులకు, రాజనీతిజ్ఞులకు—వారు విగ్‌లైనా టోరీలైనా—ఒక పాఠం నేర్పాలి. ఆ పాఠమేమనగా, ఈ మహా దేశ ప్రభుత్వాన్ని మరెన్నడూ పోపు మతస్థుని చేతికి అప్పగించకూడదనే కర్తవ్యము. బెల్షస్సరు విందులోని చేతివ్రాత వలె ఈ పాఠం చరిత్ర ముఖంపై స్పష్టంగా కనబడకపోతే నేను చాలా పొరబడినవాడనే. కళ్ళుండి చూడని, చెవులుండి వినని మనుష్యులం కాకపోతే, పోపు మతస్థ పాలకుల విషయంలో జాగ్రత్తపడదాం. రాణి మేరీ దినములలో వారెట్టివారో మనకు తెలుసు. రెండవ జేమ్స్ క్రింద రెండవసారి వారిని పరీక్షించాము. మన దేశాన్ని ప్రేమిస్తే, మరెన్నడూ వారిని పరీక్షించవద్దు. వారు ఇంగ్లీషు ప్రొటెస్టెంటు మతాన్ని కూలద్రోసి సమస్తాన్ని తలక్రిందులు చేయడానికి ఎడతెగక ప్రయాసపడకపోతే, వారు యథార్థవంతులు, మనస్సాక్షి గలవారైన పోపు మతస్థులు కానేరరు. అసహనాన్ని, మత హింసను అసహ్యించుకోవడంలో నేను ఎవరికీ తీసిపోను. గడియారాన్ని వెనక్కి త్రిప్పి, టెస్టు, కార్పొరేషన్ చట్టాల వంటి దౌర్భాగ్యపు నిషేధాలను పునరుద్ధరించాలనే కోరిక నాకు ఏమాత్రమూ లేదు. ఉన్న రాజ్యాంగముతో, ఇంగ్లాండు కిరీటాన్ని పోపు మతస్థుని శిరస్సుపై ఉంచడాన్ని నిషేధించే చట్టాలతో నాకు తృప్తియే. కానీ ఈ చట్టాలు ఎన్నడూ రద్దు కాకుండా మనం జాగ్రత్త వహిస్తామని ఆశిస్తున్నాను. ఇలా చెప్పినందుకు కొందరు నన్ను భయాందోళనలు రేపేవానిగా భావించవచ్చు. కానీ నేను స్పష్టంగా చెబుతున్నాను: నేటి పరిస్థితులలో ఆలోచించే మనుష్యునికి అశాంతి కలిగించేవి చాలా ఉన్నాయి. ప్రసిద్ధులైన కొందరు రోమన్ కాథలిక్ పండితులు ఉన్నత వర్గాలలో క్రమంగా పలుకుబడి సంపాదించుకోవడం నాకు నచ్చదు. కేవలం “ఆసక్తిని” విగ్రహంగా చేసుకొనడం, చరిత్రను మరచిపోవడం, రోమ్ మారిపోయిందని, ఆసక్తి గల పోపు మతస్థులు ఏ ప్రొటెస్టెంటు వలెనైనా మంచివారేనని భావించడం—ఈ పెరుగుతున్న ప్రవృత్తి నాకు నచ్చదు. పూర్వపు మంచి ప్యూరిటన్లకు తెలియని ఆధునిక సూత్రమైన—రాజ్యాలకు మతంతో సంబంధమే లేదనీ, చక్రవర్తి ప్రొటెస్టెంటా, పోపు మతస్థుడా, యూదుడా, తురకయా, అవిశ్వాసియా, అపసిద్ధాంతియా అన్నది పట్టింపు కాదనీ చెప్పే సూత్రం నాకు నచ్చదు. ఈ సంగతులు గాలిలో తేలియాడడం నేను చూస్తున్నాను. అవి నాకు అశాంతి కలిగిస్తున్నాయని ఒప్పుకుంటున్నాను. మనం జాగ్రత్తగా కావలి ఉండాలని, దేవుని సహాయంతో పోపును మరెన్నడూ ఇంగ్లాండును పాలింపనివ్వమని నిశ్చయించుకోవాలని నాకు ఖచ్చితంగా తెలుసు. అతడు పాలిస్తే దేవుని నుండి మరి ఆశీర్వాదం మనకు ఉండదని నమ్మవచ్చు. బైబిలు యొక్క ఆగ్రహించిన దేవుడు తన ముఖాన్ని మన నుండి త్రిప్పివేయును; మనం ఇంటిలో సమాధానానికి, విదేశాల్లో పలుకుబడికి, కుటుంబాలలో సౌఖ్యానికి, జాతీయ అభివృద్ధికి దీర్ఘకాల వీడ్కోలు చెప్పవలసి వస్తుంది. కాబట్టి మరొకసారి చెబుతున్నాను: పోపు మతస్థుడైన ప్రధానమంత్రిని గాని, పోపు మతస్థుడైన రాజును గాని ఆమోదించే ముందు భూమ్యాకాశాలను కదిలిద్దాం. 1689 జనవరి 28న కామన్సు సభ “పోపు మతస్థుడైన రాకుమారుడు పరిపాలించడం ఈ ప్రొటెస్టెంటు రాజ్య క్షేమానికి, శ్రేయస్సుకు విరుద్ధమని అనుభవమువల్ల తెలిసినది” అని ఏకగ్రీవంగా తీర్మానించింది. (హాలమ్, iii. 129.) ఆ తీర్మానం ఎన్నడూ మరువబడకూడదని, రద్దు కాకూడదని, తొలగించబడకూడదని దేవుని ప్రార్థిస్తున్నాను. (ఆ) రెండవదిగా, రెండవ జేమ్స్ పాలన ఇంగ్లీషు అధ్యక్షులకు, మతగురువులకు ఒక పాఠం నేర్పాలి. ఆ పాఠమేమనగా, ఇంగ్లాండు స్థాపిత సంఘము యొక్క నిజమైన బలము ప్రొటెస్టెంటు సూత్రాలకు నమ్మకమైన విశ్వాసపాత్రతలో, రోమ్ సంఘానికి విరుద్ధంగా ధైర్యంగా, వెనుదీయక చేసే వ్యతిరేకతలో ఉన్నదని ఎన్నడూ మరువకుండా ఉండే కర్తవ్యము. లాడ్ దినములలో ఇంగ్లాండు సంఘము ఎంత అప్రియమైనదో ఎన్నడూ కాలేదు; ఏడుగురు అధ్యక్షుల దినములలో అంత ప్రియమైనదీ ఎన్నడూ కాలేదు. లాడ్ రోమ్‌తో ఆటలాడినప్పుడు సంఘము నాన్‌కన్ఫార్మిస్టులకు ఎంతగా అసహ్యమైనదో, ఏడుగురు అధ్యక్షులు పోపుకు సహాయపడడం కంటే చెరసాలకు వెళ్ళినప్పుడు వారికి అంత ప్రియమైనదీ అయింది. లాడ్‌ను టవర్‌కు పంపినప్పుడు అతనికి అనుకూలంగా కొద్దిమంది మాత్రమే చేతులు ఎత్తారు, కొద్దిమంది మాత్రమే “దేవుడు అతనిని ఆశీర్వదించుగాక” అన్నారు—ఎందుకు? దానికి ఒకే సమాధానం ఉన్నది: ప్రజలు అతనిని నమ్మలేదు, అతడు సగం పోపు మతస్థుడని తలంచారు. యాభై సంవత్సరాల తరువాత సాన్‌క్రాఫ్టును, అతని సహచరులను టవర్‌కు తీసుకువెళ్ళినప్పుడు లండన్ హృదయం కదిలి, మహానగరమంతా వారిని గౌరవించడానికి లేచింది—ఎందుకు? సమాధానం మళ్ళీ సులభమే: వారు ప్రొటెస్టెంటు మతానికి కట్టుబడి రోమ్‌ను ఎదిరించినందున ప్రజలు వారిని ప్రేమించి మెచ్చుకున్నారు. (ఇ) చివరిగా, రెండవ జేమ్స్ పాలన విశ్వాసులైన సంఘస్థులందరికీ ఒక పాఠం నేర్పాలి. ఆ పాఠమేమనగా, తీవ్ర ఆచారవాదం ద్వారా రోమ్ మతాన్ని ఇంగ్లాండు సంఘములోకి తిరిగి ప్రవేశపెట్టడాన్ని ప్రతిఘటించడానికి ప్రతి న్యాయమైన, చట్టబద్ధమైన మార్గాన్ని ఉపయోగించే కర్తవ్యము. ఈ కాలాలు దీనిని కోరుతున్నాయన్నది, ఈ దేశపు స్థాపిత సంఘాన్ని రోమ్ వైపుకు త్రిప్పడానికి మన మధ్య ఒక వ్యవస్థీకృత కుట్ర ఉన్నదన్నది కాదనడం వ్యర్థం. అధ్యక్షులు దానిని చూసి తమ ఉపదేశములలో విచారిస్తున్నారు. రాజనీతిజ్ఞులు దానిని చూసి బహిరంగ ప్రసంగాలలో దాచకుండా చెబుతున్నారు. విభేదించినవారు దానిని చూసి వేలెత్తి ఎగతాళి చేస్తున్నారు. రోమ్ మతస్థులు దానిని చూసి సంతోషిస్తున్నారు. విదేశీ జాతులు దానిని చూసి ఆశ్చర్యంతో చేతులెత్తుతున్నాయి. ఈ అవమానకరమైన భ్రష్టత్వం వర్ధిల్లి విజయం పొందునా లేదా అన్నది ఇంకా రుజువు కావలసి ఉన్నది. కానీ ఒకటి మాత్రం ఏమైనా నిశ్చయము: ఇది ఊరకే కూర్చొని, చేతులు ముడుచుకొని, నిద్రపోవు సమయం కాదు. ఇంగ్లాండు సంఘము తన పిల్లలందరూ తమ కర్తవ్యము నెరవేర్చాలని ఆశిస్తున్నది; దేవుని క్రింద, ఎంతో భాగము సామాన్య విశ్వాసుల చర్యపై ఆధారపడి ఉన్నది. తీవ్ర ఆచారవాదపు సమర్థకులు కొందరు నిరంతరం చెప్పినట్లు, తమను ఎదిరించేవారు ఇంగ్లాండు సంఘ పరిమితులను కుదించి, దానిని ఒక పక్షపు ప్రత్యేక సంఘంగా చేయాలని కోరుతున్నారనడం అబద్ధము. ఆ ఆరోపణను నేను కోపంతో ఖండిస్తున్నాను. మన సంఘము విశాలమైనదని, దాని పరిధిలో యథార్థమైన హై, యథార్థమైన లో, యథార్థమైన బ్రాడ్ సంఘస్థులకు చోటున్నదని నేను ఎల్లప్పుడూ ఒప్పుకున్నాను, ఇప్పుడూ ఒప్పుకుంటున్నాను. ఏ మతగురువైనా తెల్లని అంగీ ధరించి ప్రసంగించాలనుకున్నా, ప్రతి వారం ప్రభు రాత్రి భోజనము జరపాలనుకున్నా, పరిశుద్ధుల దినపు ఆరాధనలు, నిత్యపు ఉదయ సాయంకాల ప్రార్థనలు జరపాలనుకున్నా, నేను అతని కళ్ళతో చూడలేకపోయినా అతనిని అడ్డగించే కోరిక నాకు ఏమాత్రమూ లేదు. కానీ సంఘ విశాలతకు హద్దులున్నవని, ఆ హద్దులు ముప్పై తొమ్మిది అంశాలు, ప్రార్థన గ్రంథమని నేను దృఢంగా నొక్కి చెబుతున్నాను. వాదవివాదాలు, మత కలహాలు నిస్సందేహంగా అసహ్యమైనవి; కానీ అవి నిజంగా అవసరమయ్యే సమయాలున్నాయి. ఐక్యత, సమాధానము ఎంతో మనోహరమైనవి; కానీ సత్యము యొక్క ఖరీదుతో వాటిని కొంటే అవి మిక్కిలి ఖరీదైనవి. ఐక్యత, సమాధానము గురించి నేడు కొన్ని వర్గాలలో విస్తారమైన అర్థరహితమైన, బాలిశమైన, బలహీనమైన మాటలున్నాయి; వాటిని పౌలు భాషతో నేను సమన్వయపరచలేను. ఇంత వాదవివాదము ఉండడం నిస్సందేహంగా విచారకరమే; కానీ మానవ స్వభావము ఇంత చెడ్డదై ఉండడం, సాతాను లోకంలో వదులుగా తిరుగుతుండడం కూడా విచారకరమే. క్రీస్తు వ్యక్తిత్వం గురించి ఆరియస్ దోషము బోధించడం విచారకరమే; కానీ అతనిని అతనాసియస్ ఎదిరించకపోయి ఉంటే అది ఇంకా ఎంతో విచారకరమై ఉండేది. టెట్జెల్ పోపు క్షమాపణ పత్రాలను ప్రకటిస్తూ తిరగడం విచారకరమే; కానీ లూథర్ అతనిని ఎదిరించకపోయి ఉంటే అది ఇంకా ఎంతో విచారకరమై ఉండేది. నిజానికి, ప్రతి యుగంలో సత్యము ఏ పరిస్థితులలో కాపాడబడాలో, నిలబెట్టబడాలో వాటిలో వాదవివాదము ఒకటి; దానిని పట్టించుకోకపోవడం అర్థరహితము. ఒక విషయం నాకు బాగా నిశ్చయము: ఈ దినాల రోమీకరణ ఉద్యమాన్ని ఎదిరించడానికి మనుష్యులు ముందుకు వచ్చినా రాకపోయినా, ఇంగ్లాండు సంఘము పునరుద్ధరించబడిన పోపు మతపు మాస్‌కు, పునరుద్ధరించబడిన అసహ్యకరమైన పాపవిచారణ గదికి అధికారిక చట్టబద్ధమైన అభిషేకం ఇస్తే, ఈ దేశ ప్రజలు త్వరలోనే ఇంగ్లాండు స్థాపిత సంఘాన్ని వదిలించుకుంటారు. సంస్కరణ యొక్క మహా సూత్రాలకు నమ్మకంగా ఉంటే మన సంఘము నిలిచి, దేశ ప్రేమలో తన పట్టును నిలుపుకుంటుంది, మనకు విరుద్ధంగా రూపొందించబడిన ఏ ఆయుధమూ సఫలం కాదు. ఈ సూత్రాలకు ద్రోహం చేసి, పోపు మతాన్ని మళ్ళీ చేర్చుకుంటే, అది నిశ్చయంగా కూలిపోతుంది; ఎంత నాటకీయమైన, ఇంద్రియసుఖమైన ఆచార క్రతువులూ దాని నాశనాన్ని ఆపలేవు. తన మొదటి ప్రేమను విడిచిపెట్టిన ఎఫెసు వలె—యెజెబెలును బోధింపనిచ్చిన తుయతైర వలె—వెచ్చగా మారిన లవొదికయ వలె—దాని దీపస్తంభము తీసివేయబడును. మహిమ దానినుండి తొలగిపోవును. మేఘస్తంభము, అగ్నిస్తంభము తీసివేయబడును. దాని పిల్లలలో శ్రేష్ఠులు, అత్యంత నమ్మకమైనవారు అసహ్యంతో దానిని విడిచిపెట్టెదరు; సైనికులు వెళ్ళిపోగా అధికారులను, వాద్యబృందాన్ని మాత్రమే వదిలిన సైన్యము వలె, సంఘము సంఘస్థులు లేనందున నశించును—న్యాయంగానే నశించును.

పాదసూచికలు

1 నైట్, "ఇంగ్లండ్ చరిత్ర," 4:383.

2 ఎవరికైనా దీనిపై సందేహమున్న యెడల, ఇంగ్లండ్ చరిత్ర గ్రంథములైన హాలామ్ 3:73; రాంకే 4:216, 218, 219; స్టౌటన్ 2:108 చూడవలెను.

3 రెండవ యాకోబు పరిపాలనను గూర్చి తెలిసికొనగోరువారు బర్నెట్, హాలామ్, మెకాలే, చార్లెస్ నైట్, రాంకే, స్టౌటన్ రచించిన "పునఃస్థాపన కాలపు సంఘ చరిత్ర" గ్రంథములను చదువుట మంచిది.

4 మెకాలే, 1:494

5 సి. నైట్, చరిత్ర, 4:419.

6 హేవుడ్ రచనలు, 1:287.

7 ఈ క్రింది గీతమే ఆ జానపద గీతమని చెప్పుదురు; అయితే పల్లవి తప్ప మిగిలిన భాగము 1688 నాటి దని చెప్పుటకు సందేహమే: -

మంచి ఖడ్గము, నమ్మకమైన హస్తము, ఉల్లాసమైన నిజమైన హృదయము; కార్నిష్ ప్రజలు ఏమి చేయగలరో రాజు యాకోబు మనుష్యులు గ్రహింతురు! వారు స్థలమును కాలమును నిర్ణయించిరా, ట్రెలానీ చనిపోవునా? అయితే ఇరువదివేలమంది కార్నిష్ మనుష్యులు

ఎందుకో వారికి తెలియజేతురు.

పల్లవి.

వారు ట్రీ, పోల్, పెన్ అను వారిని తృణీకరింతురా?

ట్రెలానీ చనిపోవునా?

ఇరువదివేలమంది కార్నిష్ మనుష్యులు

ఎందుకో వారికి తెలియజేతురు.

వారి నాయకుడు ధైర్యముగా, నిర్భయముగా పలికెను, ఉల్లాసవంతుడైన ఆ మనుష్యుడు: "లండన్ టవర్ మీకాయేలు దుర్గమైనను, ట్రెలానీని విడిపించెదము! భూమి నుండి భూమికి టామార్ నదిని దాటెదము, సెవర్న్ మాకు అడ్డము కాదు, - అందరము ప్రక్కప్రక్కనే, చేయి చేయి కలిపి, మమ్మును ఆపువాడెవడు?"

పల్లవి.

వారు తృణీకరింతురా, మొదలైనవి.

↑ పైకి తిరిగి వెళ్ళుము