Confessio Fidei Scoticana I.
CONFESSIO FIDEI SCOTICANA I.
The Scotch Confession of Faith. A.D. 1560.
[The English and Latin texts are an exact reprint from (Dunlop's) Collection of Confessions of Faith, Catechisms, Directories, Books of Discipline, etc., of Publick Authority in the Church of Scotland (Edinb. 1719, 1722, 2 vols.), Vol. II. pp. 13 sqq. The English original is given in the old spelling from a copy in Sir John Skene's edition of the Acts of Parliament, compared with many other editions. The Scripture passages are from Tyndale's and Coverdale's Version, then generally used among Protestants in England and Scotland. The Latin translation was made by Patrick Adamson, at the desire of the Kirk, and printed by Robert Lekprevik, Andreapoli, 1572. Another but less accurate Latin translation is found in the Syntagma Confessionum (1654), pp. 110 sqq., and in Niemeyer's Collectio, pp. 340 sqq. For a German translation, see Böckel's Bekenntniss-Schriften, pp. 646 sqq.]
THE
CONFESSIO
CONFESSION
OF THE
Faith and Doctrine
FIDEI & DOCTRINÆ
Belevit and professit be the
Per Ecclesiam Reformatam
P
Scotland
SCOTIÆ
Exhibitit to the Estaitis of the same in Parliament, and be their publick Votis authorisit, as a Doctrine groundit upon the infallibil Worde of God, Aug. 1560. And afterwards stablished and publicklie confirmed be sundrie Acts of Parliaments, and of lawful General Assemblies.
Exihibitæ ordinibus Regni ejusdem in publicis Parliamenti, ut vocant, Comitiis, & eorum communi consensu approbatæ, uti certissimis fundamentis verbi Dei innixæ & consentaneæ, 1560; deinde in conventu ordinum, lege confirmatæ & stabilitæ, 1567.
The Preface.
Præfatio.
The Estaitis of Scotland with the Inhabitants of the same professand Christ Jesus his haly Evangel, to their natural Countrymen, and unto all uther realmes professand the same Lord Jesus with them, wish Grace, Mercie and Peace fra God the Father of our Lord Jesus Christ, with the Spirit of richteous Judgement, for Salvatioun.
Ordines ac cives Regni Scotorum qui Christum profitentur, cœteris Scotis, regnis item et nationibus exteris eundem Christum Jesum profitentibus gratiam, misericordiam et pacem a Deo Patre Domini nostri Jesu Christi, una cum spiritu Justitiæ, ac recto Judicio.
Lang have we thristed, dear Brethren, to have notified to the Warld the Sum of that Doctrine quhilk we professe, and for the quhilk we have susteined Infamie and Danger: Bot sik hes bene the Rage of Sathan againis us, and againis Christ Jesus his eternal Veritie
Jampridem optabamus, Fratres charissimi, ut ejus quam profitemur, ac propter quam ignominiæ et periculis toties objecti fuimus doctrinæ ratio, si fieri posset, orbi terrarum clara existeret. Sed is fuit Sathanæ furor, non modo adversus nos sed adversus ipsum Jesum
Europe
et æternam ejus nuper hie renatam veritatem, ut ad hunc usque diem non licuerit, id quod unice optabamus, nostram vobis, hisce de rebus dilucide explicare sententiam. Major enim, ut arbitramur,
pars non ignorat quibus toto superiore anno fuerimus afflicti calamitatibus.
But seing that of the infinit Gudnes of our God (quha never sufferis his afflickit utterlie to be confoundit) abone Expectation we have obteined sum Rest and Libertie, we culd not bot set furth this brefe and plaine Confessioun of sik Doctrine as is proponed unto us, and as we beleeve and professe; partlie for Satisfactioun of our Brethren quhaishartis, we nathing doubt, have been and zit ar woundit be the despichtful rayling of sik as zit have not learned to speke well: And partlie for stapping the mouthis of impudent blasphemers, quha bauldlie damne that quhilk they have nouther heard nor zit understude.
Nunc autem cum immensa Dei bonitate
qui sæpe premi, nunquam penitus opprimi suos patitur
tranquillitatis, et libertatis non nihil illuxerit, non potuimus nobis temperare, quo minus hanc brevem, et dilucidam ederemus Confessionem ejus doctrinæ quæ nobis promulgata fuit, quamque nos et persuasam habemus et profitemur: partim ut medicaremur fratrum nostrorum animis, in quibus adhuc proculdubio inhærebant vestigia vulnerum, quæ ex eorum, qui nondum recte loqui didicerunt, scurrilibus acceperant convitiis: partim ut os obstrueremus quibusdam impudenter blasphemis, qui, quæ nec audierunt unquam, nec satis intellexerunt, ea confidenter damnare non erubescunt.
Not that we judge that the cankred malice of sik is abill to be cured be this our simple confession; na, we knaw that the sweet savoure of the evangel is and sal be deathe unto the sonnes of perditioun. Bot we have chief respect to our weak and infirme brethren, to quham we wald communicate the bottom of our hartes, leist that they be troubiled or carried awaie be diversity of rumoris, quhilk Sathan spredis againist us to the defeating of this our maist godlie interprize: Protestand that gif onie man will note in this our confessioun onie Artickle or sentence repugnand to Gods halie word, that it wald pleis him of his gentleness and for Christian charities sake to admonish us of the same in writing; and we upon our honoures and fidelitie, be Gods grace do promise unto him satisfactioun fra the mouth of God, that is, fra his haly scriptures, or else reformation of that quhilk he sal prove to be amisse. For God we take to recorde in our consciences, that fra our heartis we abhorre
Neque tamen id eo facimus, quod aliquando fore speremus, ut inveterata illa pestis hac nostra simplici et nuda confessione sanari possit; præsertim cum non ignoremus suavem evangelii odorem filiis perditionis letiferum futurum: sed quod fratrum infirmorum rationem habendam duceremus; cum quibus sententiam nostram, velut ex intimis animi penetralibus prolatam, communicandam esse putavimus; ne videlicet perturbarentur, aut etiam auferrentur variorum rumorum ventis, quos Sathan adversus nos excitarat, ut nostrum illud sanctum, ac pium eluderet consilium. Denunciamus igitur, omnesque adeo rogamus, si quis aut caput aliquod, aut etiam sententiam cum sancto Dei verbo pugnantem hic animadverterit, ut pro sua humanitate, proque eo amore, quo Christum, Christique gregem prosequitur, nos per literas admoneat: id qui fecerit, sancte ei repromittimus nos eidem aut ex ore Dei, hoc est, ex sacræ scripturæ oraculo satisfacturos; aut quod secus a nobis dictum
Christs
demonstraverit, emendaturos. Deum enim nostrorum consiliorum conscium attestamur, quod ab omni prava hæresi, atque adeo erroneæ assertionis authoribus animo abhorremus; quod cum summa humilitate evangelii Christi puritatem amplectimur, qui unicus est nostrorum animorum cibus, atque ideo eo usque carus, ut decreverimus omnia quæ possunt humanitus evenire potius experiri, quam ut nos eo cibo fraudari patiamur. Persuasissimum enim id habemus, quod quemcunque Christi puduerit, aut qui eum coram hominibus negaverit, hunc ille coram Patre, sanctisque ejus angelis negabit. Atque ideo ejusdem Domini nostri omnipotentis Jesu Christi præsenti ope freti, in animo habemus in hujus nostræ fidei, cujus capita sequuntur, confessione perseverare.
Art. I.
Art. I.
OF GOD.
DE DEO.
623
624
625
Confitemur atque agnoscimus unicum Deum, cui uni adhærere, uni servire, quem unum colere debeamus, in quo uno collocemus omnem spent salutis. Eundem etiam credimus æternum, infinitum, immensum, incomprehensibilem, omnipotentem, invisibilem; essentia quidem unum, in tres autem distinctum personas, Patrem, Filium, ac Spiritum sanctum. Per hunc Deum asseveramus atque etiam credimus quæcunque visibilia aut invisibilia cælo terraque continentur creata esse, constare, et inscrutabili
626
ejus providentia regi et gubernari: omniaque eo referri, quo ejus æternæ sapientiæ, bonitati et justitiæ visum est; nempe ad gloriæ majestatisque ipsius illustrationem.
Art. II.
Art. II.
OF THE CREATIOUN OF MAN.
DE CREATIONE HOMINIS.
Adam
627
628
Credimus item et confitemur ab hoc nostro Deo, hominem, id est, humani generis primum parentem
, ad imaginem et similitudinem ipsius fuisse creatum, Item ah eodem sapientia, imperio, justitia, libertate arbitrii, et perspicua ipsius cognitione donatum: adeo ut in universa hominis natura nil animadverti posset, quod non omni ex parte foret absolutum. Ab hac autem dignitate, et naturæ perfectione vir mulierque exciderunt; vir a muliere, mulier a serpente decepta: vir mulieris voci obtemperans, uterque conjuratione inita adversus Dei majestatem, qui aperte antea mortem iis comminatus fuerat, si de arbore ve tita gustassent.
Art. III.
Art. III.
OF ORIGINAL SINNE.
DE PECCATO ORIGINALI.
Be quhilk transgressioun, commonlie called Original sinne, wes
Hoc imperii contemptione, quod originale peccatum vulgo dici solet,
629
630
imago Dei in homine penitus obliterata fuit: eaque contemptio, ipsum hominem totamque ejus posteritatem ita Deo inimicam, Sathanæ mancipium, et peccato reddidit obnoxiam, ut sempiterna mors dominata fuerit, atque adeo in posterum dominatura sit in omnes, qui non fuerint, sunt, aut erunt divinitus regenerati. Hæc autem regeneratio est actio Spiritus sancti, qui in corda eorum quos Deus elegit, constantem inserit fidem de promissis, quæ Deus verbo suo nobis revelavit: qua fide Jesum Christum, omnemque gratiam et beneficentiam in Christo nobis promissam apprehendimus.
Art. IV.
Art. IV.
OF THE REVELATIOUN OF THE PROMISE.
DE REVELATIONE PROMISSORUM.
Adam
That the seed of the woman suld break down the serpents head
Constanter enim credimus, quod post formidabilem illam atque horrendam hominis ab obedientia Dei defectionem, rursus Deus
requisierit, vocaverit nominatim, accusaverit, convicerit: denique promissione illa gaudii plena eum sic consolans promisit,
hoc est, universa diaboli opera destrueret ac everteret. Hæc promissio, ut aliis atque aliis temporibus sæpe repetita fuit, ac dilucidius explicata, ita cum summa
631
lætitia recepta, et constanter credita est ab omnibus fidelibus, ab
ad
a
ad
ab
ad
ac reliquis deinceps patribus, qui vixerunt sub lege fideles usque ad incarnationem
Hi inquam omnes jucundissimos
dies viderunt, et gavisi sunt.
Art. V.
Art. V.
OF THE CONTINUANCE, INCREASE, AND PRESERVATIOUN OF THE KIRK.
DE PERPETUA SUCCESSIONE, INCREMENTO ET CONSERVATIONE ECCLESIÆ.
Adam
Christ Jesus
632
Abraham
633
Pharaoh
634
635
Canaan
636
637
Saul
638
David
639
Illud quoque constanter persuasum habemus, quod Deus cunctis deinceps ætatibus, ab
ad
adventum in carnem, ecclesiam suam conservaverit, erudierit, multiplicaverit, honore affecerit, decoraverit, et a morte ad vitam evocaverit. Evocavit enim
e patria, ac majorum suorum sedibus: eum erudiit, semen ejus multiplicavit, multiplicatum mirabiliter conservavit; mirabilius etiam e servitute ac tyrannide
exemit. His
posteros
intelligimus
leges suas, instituta, et ceremonias dedit. Hos ad possidendam terram
introduxit. His judices, his
his
regem dedit: cui
640
641
642
643
Moses
644
645
646
Jerusalem
Messias
647
promisit e fructu lumborum ejus futurum, qui perpetuo super regium ejus thronum sederet. Ad hanc ipsam gentem diversis subinde temporibus misit prophetas, qui eam in viam Dei sui reducerent: a qua sæpe ad idolorum cultus deflexerant. Et quanquam ob protervum justitiæ contemptum sæpe eos potestati inimicorum permiserat
quemadmodum antea per
comminatus erat
adeo ut sancta civitas eversa fuerit, templum incensum, ac universa eorum regio per spatium septuaginta annorum in vastam redacta solitudinem: nihilominus misericordia adductus, eos
reduxit; ac civitate instaurata, templo restituto, juxta promissionem eis factam, adversus omnes artes atque oppugnationes Satanæ adventum ibi
expectaverunt.
Art. VI.
Art. VI.
OF THE INCARNATION OF CHRIST JESUS.
DE INCARNATIONE JESU CHRISTI.
Quhen the fulnes of time came, God sent his Sonne, his eternall Wisdome, the substance of his awin glory in this warld, quha tuke the nature of man-head of the substance of woman, to wit, of a virgine, and that be operatioun of the holie Ghost: and so was borne the just
Cum plenitudo temporis venisset, Deus Filium suum, æternam suam sapientiam, et gloriæ suæ substantiam misit in hunc mundum. Isque Filius, co-operante Spiritu Sancto, humanam assumpsit naturam ex feminæ, ejusdemque virginis, substantia. Atque ita editum
Messias
Emmanuel
648
Arius, Marcion, Eutyches, Nestorius
est justum illud semen
Angelus ille magni consilii. Idem verus fuit Christus in lege promissus; quem nos agnoscimus et confitemur
verum Deum, verum hominem, unamque, quæ ex duabus perfectis naturis constet, personam. Hoc itaque nostra confessione damnamus perniciosam et pestilentem
, et aliorum id genus hominum, hæresim, qui aut æternitatem divinitatis ejus negant, aut humanæ naturæ veritatem; aut utramque in eo naturam confundunt, aut separant.
Art. VII.
Art. VII.
WHY IT BEHOOVED THE MEDIATOR TO BE VERY GOD AND VERY MAN.
CUR OPORTEAT MEDIATOREM ET PACIFICATOREM VERUM ESSE DEUM ET VERUM HOMINEM.
Christ Jesus
649
Agnoscimus item et fatemur, hanc maxime admirabilem divinitatis cum humanitate conjunctionem, ab æterno et immutabili Dei decreto profectam: unde omnis nostra solus emanat ac pendet.
Art. VIII.
Art. VIII.
OF ELECTION.
DE ELECTIONE.
For that same eternall God and Father, who of meere grace elected
Idem enim sempiternus Deus, ac Pater, qui ex mera sua gratia
Christ Jesus
650
651
652
653
654
655
656
I passe up to my Father, and unto zour Father, to my God, and unto zour God.
657
Adam
658
659
660
661
nos in
Filio suo elegit, antequam mundi jacta essent fundamenta, eum nobis caput, fratrem, pastorem, ac magnum animorum nostrorum pontificem designavit. Sed quia tam aversa, atque inimica peccatis nostris erat Dei justitia, ut nulla per se caro ad Deum pervenire posset, Deum Filium oportuit ad nos descendere, et corpus e nostro corpore, carnem e carne, os ex ossibus assumere, atque ita idoneum mediatorem et pacificatorem inter Deum et hominem fieri; qui potestatem daret iis qui in eum crederent, ut filii Dei fierent, quemadmodum ipse testificatur,
ac per hanc sanctissimam fraternitatem, quicquid in
amiseramus, iterum nobis est restitutum; ideoque Deum patrem nostrum appellare non dubitamus, non tam quod ab eo creati sumus id enim nobis cum reprobis est commune, quam quod indulserit, ut unicus ejus Filius frater nobis fieret; idque nobis gratificatus est, ut hunc unum interpretem et pacificatorem, ut est
662
663
664
superius memoratum, agnosceremus et amplecteremur. Præterea necesse erat, ut qui verus Messias et redemptor esset futurus, idem verus homo et verus esset Deus: quippe qui pœnas esset pensurus, quas nostro delicto commeriti eramus; et ante tribunal patris sese repræsentaturus esset, ut in pœna luenda pro nostro delicto et inobedientia, nostram sustineret personam, ac morte sua mortis autorem superaret. Et quia nec sola divinitas pati, nec sola humanitas vincere mortem poterat, utramque in unam coaptavit personam: ut alterius infirmitas morti, quam commerueramus esset obnoxia; alterius, id est divinitatis, invicta et immensa vis, de morte triumpharet, nobisque vitam, libertatem, ac perpetuam pareret victoriam. Atque sic confitemur, maximeque indubitanter credimus.
Art. IX.
Art. IX.
OF CHRIST'S DEATH, PASSION, AND BURIAL.
DE MORTE PASSIONE, ET SEPULTURA CHRISTI.
Jesus
665
666
Item asseveramus, et pro certo persuasum habemus quod Dominus noster
Patri sese victimam ultro pro nobis obtulerit: quod a peccatoribus contumeliis sit vexatus, quod pro nostris
667
668
669
670
671
672
673
Christs
peccatis vulnera passus, quod cum purus et innocens Dei agnus esset, ad tribunal terreni judicis fuerit damnatus, ut nos ante tribunal Dei nostri absolveremur: quod non modo mortem incruce atrocem, et Dei ore execratam subierit; sed, quam peccatores meruerunt, iram patris ad tempus tulerit. Nihilo tamen minus asseveramus, quod in medio etiam dolore et cruciatu, quos animo pariter et corpore pertulit
ut peccata hominum plene lueret
semper unice charus et benedictus patri filius esse perseveravit, Deinde fatemur atque etiam affirmamus, nullum post illud pro peccato restare sacrificium. Si qui autem contra affirment, nihil dubitamus eos blasphemos adversus
mortem, et æternam ejus purgationem, ac satisfactionem, per quam sua morte patrem nobis placavit, asserere.
Art. X.
Art. X.
OF THE RESURRECTION.
DE RESURRECTIONE.
674
Pro certo etiam credimus, quod quatenus fieri non poterat, ut mortis dolores perpetuam haberent potestatem adversus autorem vitæ, Dominus
qui cruci affixus,
675
676
677
Jerusalem
678
679
680
mortuus et sepultus fuerat, quique ad inferos descenderat, iterum surrexit, ut nos justificaret: et autore mortis
cui æque ac morti eramus obnoxii
devicto, vitam nobis restituit. Scimus etiam resurrectionem ejus fuisse confirmatam acerbissimorum ipsius inimicorum testimoniis; item resurrectione mortuorum, qui apertis sepulchris revixerunt, ac in urbe
compluribus se videndos exhiberunt: Confirmata est etiam testimoniis angelorum, item apostolorum, qui eum viderunt et contrectarunt; aliorum item complurium, qui post resurrectionem, consuetudine ejus usi familiariter, cum eo ederunt et biberunt.
Art. XI.
Art. XI.
OF THE ASCENSION.
DE ASCENSIONE.
681
682
Neque dubitamus quin idem corpus, quod ex virgine natum, cruci affixum, mortuum, et resuscitatum fuerat, in cœlum ascendent, ut omnia impleret nostro nomine, et ad nostri consolationem accepit omnium potestatem in cœlo et in terra; et regno suscepto sedet ad dextram patris, patronus et unicus intercessor pro nobis. Atque hanc gloriam, honorem et prærogativam
683
684
685
686
687
ille unus e fratribus tenebit, donec ponat inimicos suos scabellum pedum suorum. Ibique credimus usque ad ultimum judicium, futurum; ad quod exercendum, credimus constanter eundem Dominum nostrum
visibilem, et qualis erat cum ascenderat, venturum: ac tum omnia instauratum et redintegratum iri, usque adeo, ut qui tolerarant
passi sunt
vim, contumelias, injurias, justitiæ ergo
propter justitiam
beatæ illius quæ ab initio promissa est immortalitatis fient heredes.
688
Contra protervi, inobedientes, crudeles, violenti, impuri, idololatræ, ac cætera impiorum genera conjicientur in carcerem tenebrarum exteriorum, ubi nec vermis eorum morietur, nec ignis extinguetur: cujus judicii exercendi dies, ejusque memoria non solum nobis pro fræno est ad voluptates carnis coercendas, sed inestimabilis etiam animi confirmatio, quæ nos ita corroboret, ut neque minis principum terrenorum, neque mortis hujus momentaneæ admoto metu, nec
689
690
præsentia ulla periculi commoveamur, ut beatam illam dirimamus societatem quæ nobis, utpote membris, conflata est cum capite nostro, et unico intercessore
. Quem nos profitemur et asseveramus esse Messiam in lege promissum, unicum ecclesiæ suæ caput, justum nostrum legislatorem, unicum nobis summum pontificem, patronum, et pacificatorem. Ejus hos honores, atque hæc munera si quis hominum aut angelorum arroganter et superbe sibi attribuat, eum nos aspernamur, et detestamur velut blasphemum adversus supremum nostrum rectorem
Art. XII.
Art. XII.
OF FAITH IN THE HOLY GOSTE.
DE FIDE IN SPIRITUM SANCTUM.
691
692
Christ Jesus
Hæc nostra fides, ejusque certitudo, non a carne et sanguine proficiscitur, hoc est, a nulla quæ in nobis est vi et potentia naturali, sed ab inspiratione et instinctu Sancti Spiritus, quem nos item Deum confitemur æqualem Patri et Filio: qui nos sanctificat, qui omnem in nobis veritatem operatur, sine quo perpetuo maneremus inimici Deo, et
Filium ejus ignoraremus. Natura
Jesus
693
694
Jesus
695
696
697
698
699
enim ita sumus mortui, obcæcati, depravati, ut neque stimulis confessi quicquam sentiamus, neque lumen oblatum videamus, neque cum voluntas Dei revelata est nobis, ei assentiamur; nisi Dei Spiritus, et mortuos ad vitam revocet, et a mentis nostræ oculis tenebras discutiat, et contumaces flectat animos, ut sanctæ ipsius voluntati pareamus. Et quemadmodum confitemur a Deo patre nos creatos, cum antea nihil essemus, ab
redemptos, cum inimici essemus; similiter fatemur nos a Spiritu Sancto renatos, et sanctificatos esse, nulla ratione habita meritorum nostrorum, sive quæ regenerationem præcesserint, sive quæ sequantur. Atque ut hanc rem paulo explicatius dicamus, quemadmodum non inviti nosmetipsos omni creationis et redemptionis nostræ gloria spoliamus; ita regenerationis et sanctificationis nostræ ne minimam quidem partem nobis nostrisque meritis arrogamus: nam naturæ nostræ sponte, ne ad cogitandum quidem quicquam boni sumus idonci; sed is qui bene operari in nobis cœpit, idem solus etiam opus continuat ad gloriam et laudem nominis sui; quippe qui sua munera nobis gratis impartitur, non meritis vendit.
Art. XIII.
Art. XIII.
OF THE CAUSE OF GUDE WARKIS.
DE CAUSA BONORUM OPERUM.
Jesus
Christ
700
Itaque bonorum in nobis operum causam esse asserimus, non arbitrii nostri libertatem, sed Spiritum Domini nostri
qui in cordibus nostris per veram habitat fidem, eaque dedit opera bona, quæ a Deo præparata sunt, ut in eis ambularemus. Quamobrem blasphemum esse dictu constanter asseveramus, in cordibus eorum in quibus Spiritus sanctificationis non est,
inhabitare. Idcirco etiam non veremur affirmare in homicidis, in violentis, in his qui veritatem per vim opprimere contendunt, in adulteris, in fornicatoribus, aut alioqui impuris, in idololatris, in ebriosis, in latronibus, alterive cuivis flagitio aut sceleri deditis, neque veram inesse fidem, neque ullam Spiritus Domini
scintillam, quamdiu in sua nequitia obstinate perseverant. Quia cum primum Spiritus Domini nostri
quem electi Dei filii per fidem accipiunt
hominis cujuspiam cor possidet, eum continuo hominem regenerat, ac renovat, adeo ut quæ antea oderat, amare incipiat, quæ antea amaverat, odisse. Hinc autem in filiis Dei perpetuum illud bellum Spiritus adversus carnem proficiscitur; dum
701
702
703
704
705
706
Jesus
707
caro ac homo animalis suæ corruptioni consentiens, suæ naturæ consentaneas appetit voluptates, rebus adversis contrahitur, secundis attollitur, ac singulis momentis pronus ad offensionem divinæ majestatis inclinat. At quod inhonestis voluptatibus obsistimus, quod ante Deum ingemiscentes ab hac servitute corruptionis liberari flagitemus, denique quod ita de peccato triumphemus, ut in hoc mortali corpore regnum non obtineat, id a Spiritu Dei est, qui spiritui nostro testificatur quod filii Dei sumus. Homines autem carni obnoxii, qui Spiritu Dei carent, hoc etiam bello carent; vitiositati suæ obsequuntur; et quo Satan, et prava libido impellit, eo avide sine ulla pœnitentia ruunt. Filii vero Dei, ut ante dictum est, adversus peccatum pugnant, suspirant, et ingemiscunt, quoties vitiorum illecebris sese titillari ac sollicitari sentiunt: et si quando cadunt, per veram et minime dissimulatam pœnitentiam resurgunt; ac ne id quidem faciunt suis viribus, sed
Domini nostri, sine quo nihil omnino possent.
Art. XIV.
Art.XIV.
WHAT WARKIS ARE REPUTIT GUDE BEFOIR GOD.
QUÆ OPERA APUD DEUM HABENTUR BONA.
708
709
710
Fatemur item et pro certo tenemus, quod sanctissimas Deus leges homini dederit, quæ non modo vetent opera omnia quæ divinam ejus offendunt majestatem; sed ea jubeant quibus gaudet, quæque se remuneraturum pollicetur. Eorum autem operum duo sunt genera; altera ad Dei referuntur honorem, altera ad proximi utilitatem: utraque fidem et authoritatem assumunt ex voluntate Dei nobis revelata. Deum venerari, honore prosequi, eum in omni labore et molestia invocare, sanctum nomen ejus revereri, verbum audire, audito parere, communione sacramentorum ejus uti; hæc sunt quæ priore tabula præcipiuntur opera. At patrem, matrem, reges, magistratus, omnesque qui jus et potestatem in nos habent, honore afficere; eos amare, iis opitulari, dictis, factis audientes esse, quoties cum Dei præceptis non pugnant; vitæ bonorum adesse, tyrannidem opprimere, ab infirmioribus vim improborum defendere, corpus nostrum sanctum ac purum servare, sobrieque et temperanter vivere, in omnibus dictis factisque jure æquabili cum omnibus uti, et omnem proximi
Christ Jesus
711
712
713
714
715
offendendi libidinem cohibere: hæc sunt opera posterioris tabula, Deo imprimis grata ac accepta, utpote ab ipso imperata. Horum autem contraria in vitiorum genere sunt, Deo invisa, ingrata, eamque ad iram incitantia; quale est, non eum solum invocare cum res postulat; nolle verbum ejus reverenter audire, aut etiam aspernari ac parvi pendere; idola aut venerari aut apud se habere; cultum idolorum fovere ac tueri; nomen Dei venerabile parvi facere; prophanare, abuti, aut contemnere sacramenta a Domino instituta; non parere, ac etiam resistere iis quibus authoritas data est divinitus, præsertim quamdiu intra juris et muneris sui terminos sese continent; cædem facere, aut quo fiat coire et consentire; odium conceptum continere; pati ut innoxius fundatur sanguis cum impedire possis: ac breviter, quicquid adversus præcepta prioris aut posterioris tabulæ committitur, id peccatum esse asseveramus, ac tale peccatum quod iram, odiumque Dei adversus hominum ingratitudinem accendat. Itaque juxta nostram sententiam, ea opera bona sunt, quæ ex fide proficiscuntur, ac fiunt juxta præcepta
716
Esay
717
In vaine do they worschip me, teaching the doctrines the precepts of men.
718
Dei, qui, lege lata, quid fieri vellet diserte cavit. Contra, ea opera dicimus mala, non modo quæ aperte cum verbo Dei pugnant; sed ea etiam quæ in rebus quæ ad pietatem ac Dei cultum spectant, nullum aliud habent firmamentum, nisi ab hominis opinione et commento; hujus enim generis opera Deus ab initio usque semper rejecit et adversatus est, uti ex
propheta, et his
verbis edocti sumus,
Art. XV.
Art. XV.
OF THE PERFECTIOUN OF THE LAW, AND THE IMPERFECTIOUN OF MAN.
LEGEM ESSE NUMERIS OMNIBUS PERFECTAM, HOMINES AUTEM IMPERFECTOS.
719
720
721
Legem Dei maxime justam, æquabilem, et perfectam agnoscimus et fatemur, ea jubentem quæ, si perfecte pleneque præstarentur, vitam dare possent, et ad æternam nos perducere fælicitatem. Sed nostra natura adeo est corrupta et infirma, ut nunquam ad opera legis perfecte præstanda simus idonei; nam si peccatum nos habere etiam post regenerationem negemus, nosmetipsos decipimus, et veritas Dei non est in nobis. Propterea necesse erat, ut
qui legis
Christ Jesus
722
Christ Jesus
723
724
Christ Jesus
725
est finis et consummatio, cum sua justitia et satisfactione apprehenderemus; qui in libertatem nos asseruit, ne in execrationem ac maledictionem Dei incideremus, etiamsi opera in lege jussa non omni ex parte plene perfecteque faceremus: Deus enim Pater, in corpore Filii sui
nos intuens, imperfectam nostram obedientiam boni consulit, et pro perfecta habet; operibusque nostris, quæ multis maculis polluta sunt, Filii sui justitiam prætendit. Neque tamen ita nos emancipatos dicimus, ut nullam legi obedientiam debeamus, obedientiam enim deberi supra aperte sumus confessi: illud autem affirmamus, neminem unquam præter unum
ita legi paruisse, parere, aut pariturum esse, quemadmodum lex exigit: sed cum omnia fecerimus, procumbamus oportet, ac fateamur ingenue servos nos inutiles esse. Quapropter quicunque operum suorum merita ostentat, aut in operibus supererogationis ullam collocat fiduciam, is se sciat id jactari quod omnino nihil est, et spem salutis in idololatria exitiabili collocare.
Art. XVI.
Art. XVI.
OF THE KIRK.
DE ECCLESIA.
Christ Jesus
726
Christ Jesus
Jewes
Christ Jesus
727
Jerusalem
728
Jesus
729
Quemadmodum credimus in unum Deum, Patrem, Filium, et Spiritum Sanctum; ita firmissime tenemus, quod ab usque rerum initio fuerit, nunc extet, ac futura sit usque ad mundi finem una ecclesia, id est, unus cœtus et multitudo hominum a Deo electorum, qui recte ac pie Deum venerantur et amplectuntur per veram fidem in
qui solus est caput ejus ecclesiæ, quæ et ipsa corpus est et sponsa
Eademque est catholica, hoc est, universalis; quia omnium ætatum, nationum, gentium et linguarum electos continet, sive illi
sint, seu gentes; iisque communio est et societas cum Deo Patre, cumque ejus Filio
per sanctificationem Sancti Spiritus: atque ideo non hominum prophanorum vocatur communio, sed sanctorum, qui etiam
cœlestis sunt cives, fruunturque bonis maxime inæstimabilibus, nempe uno Deo, uno Domino nostro
una fide, et uno baptismo. Extra hanc ecclesiam nulla est vita, nulla æterna fælicitas; idcirco plane ex diametro abhorremus ab eorum blasphemiis, qui asserunt, cujusvis
Christ Jesus
730
Christ Jesus
731
732
733
Kirk Triumphant
Sathan
734
sectæ, aut religionis professores fore salvos, modo vitæ suæ actiones ad justitiæ et æquitatis normam conformaverint: nam uti absque
nulla est vita, nulla salus; ita salutis ejus nemo erit particeps, nisi quem Pater dederit Filio suo
quique ad eum dum tempus habet, adveniet, ejus doctrinam profitebitur, et in eum credet; cum adultis autem parentibus, pueros etiam comprehendi intelligo. Hæc ecclesia invisibilis est, uni Deo cognita, qui solus novit quos elegerit. Hæc æque continet electos, qui jam decesserunt, quos vulgo
appellant, ac eos qui nunc vivunt, et adversus peccatum et
præliantur eosque qui post nos futuri sunt.
Art. XVII.
Art. XVII.
OF THE IMMORTALITIE OF THE SAULES.
DE IMMORTALITATE ANIMARUM.
735
Electi qui jam decesserunt, laboribus liberi, pace et tranquillitate fruuntur; non quod dormiant, aid oblivione sopiantur, ut fanatici quidam affirmant; sed quod ab omni metu, cruciatu, et tentatione sint exempti, quibus nos ac cæteri omnes electi Dei sumus obnoxii quamdiu
736
Kirk Militant
737
Christ Jesus
Luke
738
739
740
O Lord, thou that art righteous and just, How lang sall thou not revenge our blude upon thir that dwellis in the Eird?
hac vita fruimur, ideoque nomine
censemur: contra vero, reprobi et infideles qui decesserunt, in iis molestiis et cruciatibus degunt, quæ verbis exprimi non possunt. Neque enim aut illi ita sunt sopiti, ut omni sensu, aut hi, ut sensu pœnarum careant; ut indicat
parabola quæ
XVI. est, item ut illa testificantur animarum verba sub altari clamantium,
Art. XVIII.
Art. XVIII.
OF THE NOTIS, BE THE QUHILK THE TREWE KIRK IS DECERNIT FRA THE FALSE, AND QUHA SALL BE JUDGE OF THE DOCTRINE.
QUIBUS INDICIIS VERA ECCLESIA DISTINGUATUR A FALSA, ET QUIS IN ECCLESIASTICÆ DOCTRINÆ CONTROVERSIIS SIT JUDEX.
Sathan
Cain
Abell
741
Ismael Isaac
742
Esau Jacob
743
Jewes Christ Jesus
Quia Satan ab initio semper laboravit, ut pestilentem synagogam veræ Dei ecclesiæ titulo insigniret, animosque crudelium homicidarum accendit, ut veram ecclesiam ejusque membra premerent, turbarent, et infestarent
velut
totusque sacerdotum
ordo, primum
ipsum, deinde Apostolos ejus capitali odio sunt persecuti
744
Christ Jesus
Cain
Abel
Seth
745
Jerusalem
746
Aaron
Christ Jesus
747
imprimis necessarium videtur, veram ecclesiam ab impura synagoga certis et manifestis distinguere indiciis; ne in eum incidamus errorem, ut alteram pro altera cum nostro amplectamur exitio. Notas autem et indicia, quibus intemerata
sponsa ab impura illa et abominanda meretrice (ecclesiam impiorum intellige) discerni possit, asseveramus, neque ab antiquitatis prærogativa repetendas, nec usurpatis falso titulis, nec a successione perpetua episcoporum, nec a certi loci designatione, nec a multitudine hominum in eundem errorem consentientium.
enim ætate et primogeniture prærogativa
et
anteibat; item
cætera totius orbis oppida; huc accedebat in sacerdotibus, ab
usque, perpetua familiæ et successionis series; majorque erat eorum numerus qui scribas et Pharisæos sectabantur, quam qui
ejusque doctrinam ex animo probabant: neque tamen arbitramur quemquam, cui purum et solidum sit judicium, commissurum ut ulli ex iis quas modo commemoravi ecclesiis Dei nomen attribuat. Igitur, quam nos veram Dei ecclesiam credimus et fatemur ejus primum est indicium, vera Verbi
Christ Jesus
748
749
Christ
750
Corinthusf
751
Galatia
752
Ephesus
753
Paull
Scotland
Christ Jesus
Divini prædicatio, per quod Verbum Deus ipse sese nobis revelavit, quemadmodum scripta Prophetarum et Apostolorum nobis indicant; proximum indicium est, legitima sacramentorum
administratio, quæ cum verbo et promissionibus divinis conjungi debent, ut ea in mentibus nostris obsignent et confirment. Postremum est, ecclesiasticæ disciplinæ severa, et ex Verbi Divini præscripto, observatio, per quam vitia reprimantur, et virtutes alantur. Ubicunque hæc indicia apparuerint, atque ad tempus perseveraverint, quantumvis exiguus fuerit numerus, procul dubio ibi est ecclesia
qui, juxta suam promissionem, in medio eorum est. Non illam dicimus universalem ecclesiam, de qua superius facta est mentio, sed particularem; tales erant
, et
, aliæque complures, in quibus verbi ministerium a
fuerat plantatum, quasque ipse Dei ecclesias vocat. Hujusmodi ecclesias, qui in regno
nomen
profitemur, in oppidis, vicis, aliisque locis in quibus veræ pietatis cultus est restitutus, nos habere asseveramus:
754
755
Christ Jesus
756
757
ea enim in iis doctrina traditur quæ Dei Verbo scripto continentur; novi et veteris Testamenti eos intelligimus libros, qui ab infantia usque ecclesiæ semper habiti sunt canonici. Quibus in libris omnia quæ ad humani generis salutem sunt necessaria, asserimus sufficienter esse expressa. Hujus Scripturæ interpretandi potestas penes nullum est hominem, sive is privatam, sive publicam gerat personam; nec penes ullam est ecclesiam, quacunque illa, sive loci seu personæ prærogativa sibi blandiatur: sed penes Spiritum Dei, cujus instinctu illa ipsa Scriptura confecta est. Igitur, cum de Scripturæ sensu et interpretatione, aut loci alicujus, aut sententiæ quæ in ea contineatur controversia oritur, aut cum de collapsæ disciplinæ emendations agitur in ecelesia, spectare debemus non tam quid homines qui nos antecesserunt dixerint aut fecerint, quam quid perpetuo sibi consentiens Spiritus Sanctus in Scripturis loquatur; præterea, quid
ipse fecerit aut fieri jusserit: illud enim omnes uno fatentur ore, Spiritum Dei
qui et unitatis item est spiritus
nunquam secum pugnare. Itaque, si qua cujusvis doctoris, aut ecclesiæ, aut concilii interpretatio, decretum aut opinio, cum expresso
ony uther place of the Scripture, it is a thing maist certaine, that there is not the true understanding and meaning of the haly Ghaist, although that Councels, Realmes, and Nations have approved and received the same. For we dare non receive or admit ony interpretation quhilk repugnes to ony principall point of our faith, or to ony uther plaine text of Scripture, or zit unto the rule of charitie.
Dei Verbo quod in alia Scripturæ parte continetur, pugnaverit, luce clarius est, eam nec esse veram explicationem, nec mentem Spiritus Sancti, quantumvis eam concilia, regna, et nationes probaverint ac receperint. Nos enim nullam interpretationem recipere aut admittere audemus, quæ pugnet aut cum aliquo ex præcipuis fidei nostræ capitibus, aut cum perspicua Scriptura, aut cum caritatis regula.
Art. XIX.
Art. XIX.
OF THE AUTHORITIE OF THE SCRIPTURES.
DE SCRIPTURÆ AUTORITATE.
758
759
Quemadmodum credimus et confitemur, ex Scripturis divinis Dei cognitionem abunde hominibus tradi; ita affirmamus atque asseveramus, a nullo hominum aut angelorum, sed a Deo solo Scripturæ autoritatem pendere. Igitur qui tantam esse Scripturæ autoritatem volunt, quantum illi ecclesiæ concedunt sufragia, eos constanter asserimus adversus Deum blasphemos esse, adversus veram ecclesiam contumeliosos; quæ sui sponsi, suique pastoris vocem audit, eique obtemperat, neque tantum sibi assumit ut domina ejus videri velit.
Art. XX.
Art. XX.
OF GENERALL COUNCELLIS, OF THEIR POWER, AUTHORITIE, AND CAUSE OF THEIR CONVENTION.
DE CONCILIIS GENERALIBUS, DEQUE EORUM POTESTATE, AUTORITATE ET CAUSIS CUR COGANTUR.
760
761
Quemadmodum quæ ab hominibus piis, legitime ad generate concilium convocatis nobis proposita sunt, ea non temere aut præcipitanter damnamus; ita nec sine justa examinatione recipere audemus, quicquid generalis concilii nomine nobis obtruditur: quippe cum homines eos fuisse constet, qui in manifestos inciderint errores, idque in rebus non minimi momenti. Itaque sicubi concilium perspicuo verbi divini testimonio sua decreta confirmat, statim ea reveremur atque amplectimur: sed si homines nova fidei dogmata, constitutionesve cum Verbo Dei pugnantes edant, iisque interim nomen concilii prætendant, ea nos penitus rejicimus atque recusamus tanquam doctrinam diabolicam, quæ a Dei Verbo ad constitutiones et doctrinas hominum animas nostras avocent. Causa igitur cur generalia concilia cogerentur non ea fuit, ut leges quas Deus non jussisset velut perpetuo duraturas rogarent; neque ut nova de fide dogmata comminiscerentur, neque ut Verbum Dei autoritate sua confirmarent; multo etiam minus ut pro
762
763
764
al things to be done decently and in ordour.
765
Verbo Dei, aut verbi divini interpretatione notes obtruderent, quod neque Deus antea voluisset, nec per scripturas suas nobis indicasset: sed cogebantur concilia
de iis loquimur quæ hoc nomine censeri merentur
partim ut hæreses confutarent, partim, ut publicam fidei suæ confessionem ad posteros transmitterent: atque horum utrunque faciebant ex verbi divini scripti autoritate, non autem quod putarent, hujus conventionis causa hac se prærogativa donatum iri, ut errare non possent. Atque hanc præcipuam illis fuisse causam existimamus publicorum conventuum. Erat et altera illa ad disciplinam ordinandam, ut in ecclesia, quæ Dei familia est,
nec hoc tamen in eum sensum accipi volumus, ut credamur existimare unam aliquam legem, et ceremoniarum ritum præscribi posse, qui omnibus et locis et sæculis convenire possit; nam ut ceremoniæ omnes ab hominibus excogitatæ temporariæ sunt, ita cum temporum momentis mutari possunt, et mutari etiam debent, quoties earum usus superstitionem potius alat, quam ecclesiam ædificet.
Art. XXI.
Art. XXI.
OF THE SACRAMENTIS.
DE SACRAMENTIS.
766
Jesus
Jesus
767
Christ Jesus
Quemadmodum patres, qui sub lege vivebant, præter eam veritatem quæ sacrificiis repræsentabatur, etiam duo præcipua habebant sacramenta, nempe circumcisionem et pascha; quæ quicunque sprevisset, in populo Dei non censebatur: ita nunc quoque, evangelii tempore, nos duo quidem sacramenta, eaque sola agnoscimus, atque a
instituta fatemur; usumque horum omnibus imperatum, qui inter corporis ejus membra censeri volunt: ea sunt baptismus, et cœna seu mensa Domini
quæ et communio corporis et sanguinis ejus nuncupatur. Hæc autem sacramenta, tam Veteris quam Novi Testamenti, instituta credimus a Deo, non modo ut visibile discrimen essent, quo populus Dei ab iis discerneretur qui fœdere nobiscum inito non continebantur: sed etiam ut filiorum suorum fidem erga se Deus exerceret; et per horum sacramentorum participationem obsignaret in mentibus nostris promissionum suarum fiduciam, ejus item felicissimæ conjunctionis, unionis et societatis, quæ est omnibus electis cum capite suo
Christ Jesus
Christ Jesus
768
Christes
Papistes
Christ Jesus
Christ Jesus
769
Itaque manifestissimæ vanitatis eos damnamus, qui affirmant sacramenta nihil aliud esse præterquam nuda signa: sed persuasissimum habemus, per baptismum nos in
inseri,
justitiæ participes fieri, per quam peccata nostra tegantur, propter quam veniam et gratiam impetremus. Item quod in cœna recto et legitimo usu
ita nobiscum sese jungat, ut fiat animarum nostrarum verus victus, verum alimentum. Neque confestim ullam naturæ panis in corpus
aut vini in ejus sanguinem transsubstantiationem imaginamur, quemadmodum
perniciosissime docuerunt et crediderunt: sed hanc unionem et conjunctionem, quæ nobis est ex vero sacramentorum usu cum
corpore, Spiritus Sanctus in nobis operatur; qui nos veræ fidei alls evehit ultra omnia corporea et terrena, aut quæ oculis cerni possint; nobisque proponit epulandum verum corpus
quod semel pro nobis fractum est, et verum sanguinem qui pro nobis fusus est; illud inquam corpus, quod pro nobis in cœlis ante Patrem nunc apparet. Id autem corpus ipsum, jam gloriosum et immortale, quod nunc in cœlis est, quanquam
Christes
770
Jesus
771
Christ Jesus
772
Christ Jesus
Christ Jesus
773
tanto distet a noiis intervallo, qui nunc mortales in terra degimus; hoc tamen constanter tenemus, panem quem frangimus communionem esse corporis
et calicem cui benedicimus, sanguinis ejus item esse communionem. Itaque confitemur, et procul dubio credimus, quod fideles, in recto cœnæ dominicæ usu, ita corpus Domini
edant, et sanguinem bibant, ut ipsi in
maneant, et
in eis: quin et caro de carne ejus, et os ex ossibus ejus ita fiunt, ut quemadmodum carni
quæ suapte natura mortalis erat et corruptibilis, divinitas vitam et immortalitatem largita est; ita ut carnem
edimus, et bibimus ejus sanguinem, eisdem et nos prærogativis donamur; quas ut non eo solum tempore nobis donari fatemur, neque vi solum et potestate sacramentorum, sic in recto cœnæ dominicæ usu, talem fidelibus cum Christo conjunctionem esse affirmamus, qualem humana mens capere nequeat. Quin illud quoque affirmamus, quanquam fideles, aut negligentia, aut infirmitate conditionis humanæ impediti, in ipso actionis ejus momento eum quem vellent fructum e cœna domini non percipiant; verumtamen, velut vitale semen in
Jesus
Christ Jesus
Christ Jesus
That sik as eat of that bread, and drink of that coup unworthelie, are guiltie of the bodie and blude of
774
uberem terram jactum aliquando in frugem erumpet. Spiritus enim Sanctus, qui a vera
institutione nunquam potest excludi, non committet, ut hujus mysticæ actionis fructu fideles frustrentur. Hæc autem omnia manare dicimus e veræ fidei fontibus, per quam
apprehendimus, qui unus sacramentorum suorum effectum in nobis producit. Itaque, quicunque nos calumniantur, tanquam sacramenta dicamus aut credamus nuda modo signa esse, non modo adversus nos, sed adversus veritatem sunt contumeliosi. Illud autem ingenue confitemur, nos magnum discrimen facere inter elementa signorum sacramentalium, et æternam
substantiam. Neque enim eum signis exhibemus honorem, qui rei quæ per ea significatur est exhibendus: neque rursus ea contemnimus, aut vana et inutilia esse arbitramur; sed post diligentem nostri examinationem, illis reverenter utimur; persuasum enim habemus ex verbis apostoli,
Jesu Christi.
Art. XXII.
Art. XXII.
OF THE RICHT ADMINISTRATIOUN OF THE SACRAMENTIS.
DE RECTA ADMINISTRATIONE SACRAMENTORUM.
Christ Jesus
Papistical
Christ Jesus
Christs
Ad rectam sacramentorum administrationem duo arbitramur esse necessaria; alterum, ut ea ministratio per legitimos fiat ministros: legitimos autem eos esse asserimus, quibus verbi prædicatio commissa est, in quorum ora Deus exhortationis indidit sermonem, modo legitime ab aliqua electi sint ecclesia: alterum autem, ut sub ea elementorum forma, et in eum morem administrentur quem Deus instituit; alioqui enim vera
sacramenta esse desinunt. Eaque causa est, cur in sacramentorum participatione, a
ecclesiæ communione abhorremus, primum, quod eorum ministri
ministri non sunt; et
quod longe detestabilius est
fœminis, quas Spiritus Sanctus ne docere quidem in ecclesia patitur, illi permittunt, ut etiam baptismum administrent. Deinde, quod utrunque sacramentum ita suis commentis adulterarint, ut ejus ceremoniæ, quæ a
peracta est, nulla pars antiquam et genuinam suam retineat puritatem: nam oleum, sal, sputum, cæteraque id genus in baptismo, mera sunt hominum commenta: panis veneratio, adoratio, per urbes et vicos gestatio, in pixide conservatio, non est sacramentorum
Christs
Christ Jesus
Take, eat
do ze this in remembrance of me
775
Papistes
Papistical
usus, sed prophanatio:
enim dixit,
His verbis, atque hoc mandato, panem et vinum in corporis et sanguinis sui sacramenta sanctificavit, ut alterum ederetur, alterum biberetur ab omnibus, non autem ut servarentur ad venerationem, utque instar Dei adorarentur, quod hactenus a
est factum. Iidem quoque sacrilegio se alligarunt, cum alteram sacramenti partem, hoc est, sacrum calicem, populo substraxerunt. Præterea, ad rectum sacramentorum usum illud quoque est necessarium, ut intelligatur quem ad finem tam minister, quam qui sacramenta accipit, ea referant: nam qui sacramentum accipit, si secus atqui oportet de fine ejus senserit, ibi sacramenti quoque usus et fructus cessat; quod et in sacrificiorum rejectione est evidens: item si doctor falsam doctrinam palam obtrudat, quamquam sacramenta sint a Deo instituta, tamen quia impii alio quam quo Deus voluit ea referant, ei sunt ingrata et detestabilia. Id autem usuvenire asserimus in sacramentis ecclesiæ papisticæ; tota enim ceremonia a
instituta, tam in forma exteriore, quam in fine et fructus
Jesus
Christ Jesus
Paull
Christs
Doe ze this in remembrance of me, als oft as ze sall eit of this bread, and drinke of this coupe, ze sall shaw furth
the Lords death, till he cum
776
Christ
Christ Jesus
777
opinione, penitus est adulterata; quid
egerit, quid fieri præceperit, id perspicuum est ex evangelistis et
quid sacerdos agat ad aram, nihil opus est commemorare. Finis et causa cur
ea instituerit, et cur nos item eisdem et eodem modo uti debeamus, his verbis diserte exprimitur,
hoc est, efferetis, vulgabitis, prædicabitis, et prosequemini laudibus
Sed quid sacerdotes missando spectent, quam opinionem de missa velint haberi, ipsa missæ verba, ipsi doctores eorum judicabunt, quippe qui, tanquam conciliatores ecclesiæ cum
sacrificium Deo Patri offerant propitiatorium pro peccatis vivorum et mortuorum: Hanc nos eorum doctrinam velut contumeliosam adversus
rejicimus et detestamur; quippe quæ unico sacrificio, semel ab eo pro omnibus qui sanctificabuntur oblato, detrahat, et velut parum efficax in eum usum coarguat.
Art. XXIII.
Art. XXIII.
TO WHOME SACRAMENTIS APPERTEINE.
QUIBUS COMMUNICARI SACRAMENTA DEBEANT.
Anabaptists
778
779
Jesus.
Baptismum existimamus non minus communicandum infantibus fidelium, quam iis quibus est rationis et judicii usus: itaque damnamus errorem
qui ante fidem et rationis usum negant ad pueros pertinere baptismum. Cœnæ autem dominicæ participes esse debere eos modo credimus, qui in familia fidei contineantur; quique sese ipsi probare et examinare possint, non modo in iis quæ proprie ad fidei causam spectant, sed etiam quæ ad officium erga proximum pertineant. At qui edunt et bibunt ex hoc sacra mensa, interim fidei vacui, aut a fraterna caritate alieni, hi indigne edunt. Hanc igitur ob causam, in nostris ecclesiis ministri et publice et privatim de fide et vita eorum cognoscunt, qui ad mensam domini
accedunt.
Art. XXIV.
Art. XXIV.
OF THE CIVILE MAGISTRATE.
DE MAGISTRATU CIVILI.
We confesse and acknawledge Empyres, Kingdomes, Dominiounis, and Citties to be distincted and ordained be God; the powers and
Agnoscimus item et confitemur imperia, regna, dominatus, et civitates, divisas et institutas esse a Deo: item imperatoribus in sua
780
781
782
783
784
imperia, regibus in regna, ducibus et principibus in dynastias, aliisque magistratibus in suas civitates, jus et potestatem esse ex ordinatione et instituto Dei, ad gloriæ ipsius manifestationem, et singularem humani generis utilitatem et commoditatem. Itaque quicunque id agit, ut jamdiu corroboratum inter homines civilem ordinem aut tollat aut conturbet, eum nos asserimus non modo humani generis esse inimicum, sed adversus expressam Dei voluntatem impium gerere bellum. Præterea asserimus atque affirmamus, iis qui autoritate justa funguntur, omnem laudem, honorem, et reverentiam esse deferendam: propterea, quod cum vices Dei inter homines gerant, in eorum conciliis Deus ipse assideat, ac de ipsis judicibus et principibus
quibus gladium dedit, ut bonos tueantur, et in noxios animadvertant
ipse judicabit. Præterea affirmamus regum, principum, aliorumque magistratuum, vel præcipuum esse munus ut religionem puram tueantur, adulteratam maculis purgent; neque enim ad civilis modo ordinis conservationem, sed ad religionis etiam tutelam sunt instituti, ut idololatriam, omnemque superstitionem in ea oborientem
David
785
Josaphat
786
Ezechias
787
Josias
788
opprimant: quod in
aliisque regibus intueri licet, qui ob vehemens studium in puritate religionis tuenda, singularem consequuti sunt laudem.
And therefore wee confesse and avow, that sik as resist the supreme power, doing that thing quhilk appertains to his charge, do resist Goddis ordinance; and therefore cannot be guiltles. And farther we affirme, that whosoever denies unto them ayde, their counsell and comfort, quhiles the Princes and Rulers vigilantly travell in execution of their office, that the same men deny their helpe, support and counsell to God, quha, be the presence of his Lieu-tennent, dois crave it of them.
Ideoque profitemur et palam affirmamus, quicunque magistratui in mora est quo minus suum exerceat munus, is ordinationi Dei resistit, neque a scelere excusari potest. Præterea affirmamus, quicunque auxilium, consilium, operamque suam negat magistratui, ad officium vigilanter et ex fide faciendum, idem suum auxilium, consilium, et operam Deo negat, qui per magistratum, qui vices ejus in terris explet, ea ipsa a nobis exposcit.
Art. XXV.
Art. XXV.
OF THE GUIFTES FREELY GIVEN TO THE KIRK.
DE BENEFICIIS LIBERALITER ECCLESIÆ CONCESSIS.
Albeit that the Worde of God trewly preached, and the Sacraments richtlie ministred, and Discipline executed according to the Worde of God, be the certaine and infallible Signes of the trew Kirk, we meane not that everie particular
Quanquam verbi divini syncera prædicatio, sacramentorum legitima ministratio, et disciplina convenienter verbo Dei exercita, sint certa et minime fallacia veræ ecclesiæ indicia; non continuo tamen quicunque in hunc cætum nomen dedit,
Christ Jesus:
789
790
Christs
Jesus
791
Christs
Christs
792
793
sit electum
membrum: scimus enim lolium, zisania, aliasque id genus frugum pestes, una cum tritico seri, copioseque posse crescere; hoc est, impios posse in eundem cum electis cœtum coire, et assidue cum eisdem verbi et sacramentorum beneficiis uti: verum hujuscemodi homines, qui ad tempus, neque id quidem ex animo, veritatem profitentur, retro abeunt, neque ad finem usque perseverant; ideoque nullus ex morte, resurrectione, et ascensione,
fructus ad eos pertinet. At qui et animo persuasum habent, et ore constanter confitentur Dominum
eo quo superius diximus modo, hæc haud dubie recipient beneficia: primum, in hac vita peccatorum condonationem, idque duntaxat in sanguine
adeo ut quanquam peccatum remaneat, et continenter habitet in hoc mortali nostro corpore, non tamen imputabitur nobis, sed condonabitur, atque operietur
justitia. Deinde in generali illo judicio redivivum cuique suum restituetur corpus; mare enim suos reddet mortuos, terra item quos sinu suo clausos tenet; ac sempiternus ille noster Deus manum suam super pulverem extendet, surgentque
794
795
796
Jesus
Christ Jesus
797
798
799
So be it.
mortui in eo ipso quod quisque tulerat corpore, sed jam immortali et incorruptibili, ut recipiant, juxta opera sua, aut gloriam aut pœnam; nam crudeles, flagitiosi, idololatræ, quique rerum partim inanium, partim etiam impiarum studio in hac vita tenebantur, ad ignis inextincti supplicium damnabuntur: ibique sempiternis cruciabuntur pœnis non modo corpora, sed etiam animæ, quas in servitutem diabolo in omnem immunditiæ et nequitiæ usum addixerant. At qui in bonorum operum exercitio ad finem usque perseverabunt,
fidenter profitebuntur, eos persuasissimum habemus in gloriam, honorem, et immortalitatem assumptum iri, ut vivi perpetuo regnent cum
cujus corpori glorioso omnes electi ejus conformabuntur, cum is rursus in judicio comparebit, regnumque Deo Patri tradet, qui tum erit, et in perpetuum perseverabit in omnibus et per omnia Deus in æternum benedictus: cui, cum Filio et Spiritu Sancto, omnis honor et gloria, et nunc et in æternum.
Arise
O Lord
and let thy enimies be confounded; let them
Exurge Domine, et confundantur inimici tui. Fugiant a facie
flee from thy presence that hate thy godlie Name. Give thy servands strenth to speake thy word in bauldnesse, and let all Natiouns cleave to thy trew knawledge. Amen.
Amen.
Thir Acts and Artickles ar red in the face of Parliament, and ratifyd be the thre Estatis, at Edinburgh the 17 day of August, the Zeir of GOD 1560 Zeiris.
623 Deut. vi. 4; 1 Cor. viii. 6; Deut. iv. 35; Esai. xliv. 5, 6.
624 1 Tim. i. 17; 1 Kings viii. 27; 2 Chron. vi. 18; Psalm cxxxix. i. 1, 8; Gen. xvii. 1; 1 Tim. vi. 15, 16; Exod. iii. 14; v. 15.
625 Matt. xxviii. 19; 1 John v. 7.
626 Gen. i. 1; Acts xvii. 28; Prov. xvi. 4.
627 Gen. i. 26, 27, 28, etc.; Col. iii. 10; Eph. iv. 24.
628 Gen. iii. 6; ii. 17.
629 Psalm li. 5; Rom. v. 10; vii. 5; 2 Tim. ii. 26; Eph. ii. 1, 2, 3.
630 Rom. v. 14, 21; v. 23; John iii. 5; Rom. v. 1; Phil. i. 29.
631 Gen. iii. 9; iii. 15; xii. 3; xv. 5, 6; 2 Sam. vii. 14; Esai. vii. 14; ix. 6; Hag. ii. 7, 9; John viii. 56.
632 Ezek. xvi. 6–14.
633 Gen. xii. etc.
634 Exod. i. etc.
635 Exod. xx. etc.
636 Jos. i. 3; xxiii. 4.
637 Judges i. etc.
638 1 Sam. x..
639 1 Sam. xvi. 13.
640 2 Sam. vii. 12.
641 2 Kings xvii. 13.
642 2 Kings xvii. 14, 15, etc.
643 2 Kings xxiv. 3, 4.
644 Deut. xxviii. 36, etc.
645 2 Kings xxv..
646 Dan. ix. 2.
647 Jer. xxx.; Ezra i. etc.; Hag. i. 14.; ii. 7, 8, 9; Zech. iii. 8.
648 Gal. iv. 4; Luke i. 31; Matt. i. 18; ii. 1; Rom. i. 3; Matt. i. 23; John i. 45; 1 Tim. ii. 5.
649 Eph. i. 3, 4, 5, 6.
650 Epph. i. 11; Matt. xxv. 34.
651 Eph. i. 22, 23.
652 Heb. ii. 7, 8, 11, 12.
653 Heb. xiii. 20; 1 Pet. ii. 25; v. 4.
654 Psalm cxxx. 3; cxliii. 2.
655 1 Tim. ii. 5.
656 John i. 12.
657 John xx. 17.
658 Rom. v. 17, 18, 19.
659 Rom. viii. 15; Gal. iv. 5, 6.
660 Acts xvii. 26.
661 Heb. ii. 11, 12. See above note 3.
662 1 Pet. iii. 18; Esa. liii. 8.
663 Acts ii. 24.
664 1 John i. 2; Acts xx. 28; 1 Tim. iii. 16; John iii. 16.
665 Heb. x. 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12.
666 Esa. liii. 5; Heb. xii. 3.
667 John i. 29.
668 Matt. xxvii. 11, 26; Mark xv.; Luke xxiii.
669 Gal. iii. 13.
670 Deut. xxi. 23.
671 Matt. xxvi. 38, 39.
672 2 Cor. v. 21.
673 Heb. ix. 12; x. 14.
674 Acts ii. 24.
675 Acts iii. 26; Rom. vi. 5, 9; iv. 25.
676 Heb. ii. 14, 15..
677 Matt. xxviii. 4.
678 Matt. xxvii. 52, 53.
679 Matt. xxviii. 5, 6.
680 John xx. 27; xxi. 7, 12, 13; Luke xxiv. 41, 42, 43.
681 Luke xxiv. 51; Acts i. 9.
682 Matt. xxviii. 18.
683 1 John ii. 1; 1 Tim. ii. 5.
684 Psalm cx. 1; Matt. xxii. 44; Luke xx. 42, 43.
685 Acts i. 11.
686 Acts iii. 19.
687 Matt. xxv. 34; 2 Thess. i. 4. etc.
688 Rev. xxi. 27; Esa. lxvi. 24; Matt. xxv. 41; Mark ix. 44, 46, 48; Matt. xxii. 13.
689 2 Pet. iii. 11; 2 Cor. v. 9, 10, 11; Luke xxi. 27, 28; John xiv. 1, etc.
690 Esa. vii. 14; Eph. i. 22; Col. i. 18; Heb. ix. 11, 15; x. 21; 1 John. ii. 1; 1 Tim. ii. 5. See note 1, p. 13.
691 Matt. xvi. 17; John xiv. 26; xv. 26; xvi. 13.
692 Acts. v. 3, 4.
693 Col. ii. 13; Eph. ii. 1; John ix. 39; Rev. iii. 17; Matt. xvii. 17; Mark ix. 19; Luke ix. 41; John vi. 63; Mic. vii. 8; 1 Kings viii. 57, 58.
694 Psalm c. 3.
695 Rom. v. 10.
696 John iii. 5; Tit. iii. 5; Rom. v. 8.
697 Phil. iii. 9.
698 Phil. i. 6; 2 Cor. iii. 5.
699 Eph. i. 6.
700 Eph. ii. 10; Phil. ii. 13; John xv. 5; Rom. viii. 9.
701 Rom. vii. 15, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25; Gal. v. 17.
702 Rom. viii. 16.
703 Rom. vii. 24. See above, note 1. Rom. viii. 22.
704 Rom. vi. 12.
705 Eph. iv. 17, etc.
706 2 Tim. ii. 26.
707 John xv. 5. See note 1, p. 16.
708 Exod. xx. 1, etc.; Deut. v. 6, etc.; Deut. iv.8.
709 1 Luke xvii. 4, 75; Mic. vi. 8.
710 Eph. vi. 1, 7; Ezech. xxii. 1, etc.; 1 Cor. vi. 19, 20; 1 Thess. iv. 3, 4, 5, 6, 7; Jer. xxii. 3, etc.; Esa. 1. 1.
711 1 Thess. iv. 6; Rom. xiii. 2.
712 Ezech. xxii 13, etc .
713 1 John iii. 4. .
714 Rom. xiv. 23; Heb. xi. 6.
715 1 Sam. xv. 22.; 1 Cor. x. 31.
716 1 John iii. 4.
717 Esa. xxix. 13.
718 Matt. xi. 9; Mark vii. 7.
719 Lev. xviii. 5; Gal. iii. 12; 1 Tim. i. 8; Rom. vii. 12; Psa. xix. 7, 8, 9, 11.
720 Deut. v. 29; Rom. x. 3.
721 1 Kings viii. 46; 2 Chron. vi. 36; Prov. xx. 9; Eccles. vii. 22; 1 John i. 8.
722 Rom. x. 4; Gal. iii. 18; Deut. xxvii. 26.
723 Phil. ii. 15.
724 Esa. lxiv. 6.
725 Luke xvii. 10.
726 Matt. xxviii. 20; Eph. i. 4.
727 Col. i. 18; Eph. v. 23, 24, etc.; Rev. vii. 9.
728 Eph. ii. 19.
729 Eph. iv. 5.
730 John iii. 36.
731 John vi. 37, 39, 65; xvii. 6.
732 Acts ii. 39.
733 2 Tim. ii. 19; John xiii. 18.
734 Eph. i. 10; 1 Col. i. 20; Heb. xii. 4.
735 Rev. xiv. 13.
736 Esa. xxv. 8; Rev. vii. 14, 15, 16, 17; xxi. 4.
737 Rev. xvi. 10, 11; Esa. lxvi. 24; Mark ix. 44, 46, 48.
738 Luke xvi. 23, 24, 25.
739 Luke xxiii. 43.
740 Rev. vi. 9,10.
741 Gen. iv. 8.
742 Gen. xxi. 9.
743 Gen. xxvii. 41.
744 Matt. xxiii. 34; John xv. 18, 19, 20, 24; xi. 47, 53; Acts iv. 1, 2, 3; v. 17, 18.
745 Gen. iv.
746 Psa. xlviii. 2, 3; Matt. v. 35.
747 John xii. 42.
748 Eph. ii. 20; Acts ii. 42; John x. 27; xviii. 37; 1 Cor. i. 23, 24; Matt. xxviii. 19, 20; Mark xvi. 15, 16; 1 Cor. xi. 23, 24, 25, 26; Rom. iv. 11.
749 Matt. xviii. 15, 16, 17, 18; 1 Cor. v. 4, 5.
750 Matt. xviii. 19, 20.
751 1 Cor. i. 2; 2 Cor. i. 2.
752 Gal. i. 2.
753 Acts. xx. 17.
754 John xx. 31; 2 Tim. iii. 16, 17.
755 2 Pet. i. 20. 21.
756 John v. 39.
757 Eph. iv. 3, 4.
758 2 Tim. iii. 16, 17.
759 John x. 27.
760 Gal. ii. 11, 12, 13, 14.
761 1 Tim. iv. 1, 2, 3.
762 Col. ii. 16, 18, 19, 20, 21, 22.
763 Acts xv.
764 1 Tim. iii. 15; Heb. iii. 2.
765 1 Cor. xiv. 40.
766 Gen. xvii. 10, 11; Exod. xxi. ; Gen. xvii. 14; Numb. ix. 13.
767 Matt. xxviii. 19; Mark xvi. 15, 16; Matt. xxvi. 26, 27, 28; Mark xiv. 22, 23, 24; Luke xxii. 19, 20; 1 Cor. xi. 23, 24, 25, 26.
768 1 Cor. x. 16; Rom. vi. 3, 4, 5; Gal. iii. 27.
769 Mark xvi. 19; Luke xxiv. 51; Acts i. 11; iii. 21.
770 1 Cor. x. 16.
771 Eph. v. 30.
772 Matt. xxvii. 50; Mark xv. 37; Luke xxiii. 46; John xix. 30.
773 John vi. 51, etc.
774 1 Cor. xi. 28, 29.
775 Matt. xxvi. 26; Mark xiv. 22; Luke xxii. 19; 1 Cor. xi. 24.
776 1 Cor. xi. 25, 26.
777 Heb. ix. 27, 28; x. 14.
778 Col. ii, 11, 12; Rom. iv. 11; Gen. xvii. 10.; Matt. xxviii. 19.
779 1 Cor. xi. 28, 29.
780 Rom. xiii. 1; Titus iii. 1; 1 Pet. ii. 13, 14.
781 Rom. xiii. 2.
782 Rom. xiii. 7; 1 Pet. ii. 17.
783 Psa. viii. 1.
784 1 Pet. ii. 14.
785 1 Chron. xxii., xxiii., xxiv.,xxv., andxxvi.
786 2 Chron. xvii. 6, etc.; xix. 8, etc.
787 2 Chron. xxix.., xxx., and xxxi.
788 2 Chron. xxxiv. and xxxv.
789 Matt. xiii. 24, etc.
790 Matt. xiii. 20, 21.
791 Rom. x. 9, 13.
792 Rom. vii. ; 2 Cor. v. 21.
793 John v. 28, 29.
794 Rev. xx. 13; 1 Cor. xv. 52, 53, 54.
795 Job xix. 25, 26, 27.
796 Matt. xxv. 31. to the end of the chapter.
797 Rev. xiv. 10; Rom. ii. 6, 7, 8, 9,10.
798 Phil. iii. 21.
799 1 Cor. xv. 24, 28.