Clement Of Alexandria

Clement Of Alexandria

CLEMENT OF ALEXANDRIA

At what time the collection containing the letter got into the library of Mar Saba is uncertain. The foundation of the library was probably almost contemporaneous with that of the monastery in the late fifth century, so any date from that time on is possible. Even the citation by John of Damascus does not provide an absolutely certain terminus ante quern, since it is conceivable that John might have cited from a MS not directly related to that from which our excerpt derives. The likelihood, however, is that John's MS was the ancestor of that from which the surviving

(eighteenth-century) excerpt was made and that the collection was at Mar Saba throughout all the intervening period.

The continuous — or practically continuous — existence of the monastic community has been strongly defended by Phokylides. In particular, he has conclusively refuted

Ehrhard's statement ( Kloster 37) that the site was abandoned from 1450 to 1540 (Phokylides, Laura 506-521; see also Papadopoulos-Kerameus, II. 703). Ehrhard's opinion (uncritically repeated by Strzygowski, Kloster 3, and Vailhe, Ecrivains 2) was based on the report of Sophronius (Khitrowo, Itiner aires 1. 2 74). To the remarks of Phokylides it should be added that Sophronius' report, when read in full, is apparently based on stories told him at the monastery; these stories seem to have been invented by the Vlachs, who were then in control, as a bid for Russian support against the Greeks, who did not regain control until 1612 (Phokylides, Laura 541).

Another point made by Phokylides ( Laura 477), but requiring further emphasis, is the failure of occasional pillaging or even "destruction" of the monastery to destroy the books there. The buildings of the community were almost entirely of stone; many were caves with stone facings. Codices dispersed in the cells were not likely to be burned nor to be taken as loot by bedouin; consequently they have been found in the ruins of abandoned cells (Papadopoulos-Kerameus III.316). Also it is reported that when attacks seemed imminent the most important MSS were hidden in nearby caves (ibid.; Phokylides, Laura 47 ηΐ). These reports are confirmed by the analogy of the finds from the Qpmran community (near the end of the Wadi en-Nur on which Mar Saba is located) and from the nearby monastery of Khirbet

Mird (Milik, Inscription 527), as well as by finds of Greek biblical and apocryphal documents (fifthto eighth-century) in caves of the Wadi en-Nur itself (de Vaux,

Fouille 85). Compare the story told by Curzon of his visit to a Coptic monastery of which only "the crumbling walls" remained and which had not been inhabited by monks for at least a generation, but of which the most valued MSS were still in existence — concealed from the Moslems in a subterranean tomb and guarded by a local peasant, who showed them to Curzon (Visits 130). Se no e vero , e bene trovato.

Given such evidence, there is nothing improbable in the hypothesis that MSS existed at Mar Saba at all periods of its history, and that the archetype (s) of the present text may have been there ever since the time of John of Damascus. But this hypothesis cannot be made an essential part of the history of the present text, since there is nothing improbable, either, in the supposition that during the centuries between John of Damascus and the last copyist the text migrated half a dozen times from one monastery to another in southern Palestine. Many texts did so. Perhaps

THE HISTORY OF THE TEXT

the strongest reason for thinking this one remained at Mar Saba is (after the fact that it was found there) the absence of any known reference to its content. This suggests that it did not circulate, but lay neglected in some corner of a single library.

As to the ultimate fate of the collection of Clement's letters, the likelihood is that it perished in the great fire which Phokylides, Laura 477, dates in the early years of the eighteenth century. The fire burned out the contents of a cave in which many of the antiquities and the oldest MSS of the monastery had been stored. Since the fire was in a cave the air supply must have been limited. Present monastic tradition says the fire smouldered for two weeks before the monks could get through the smoke to put it out. Even under the most favorable circumstances books are difficult to burn; they usually char around the edges and then go out. Therefore it is presumable that after the fire a large number of loose leaves, almost undamaged, were salvaged from the unburned centers of old MSS. Papadopoulos-Kerameus remarks on the "great number of isolated leaves" and, again, "innumerable quaternions of codices which had gone to pieces" (II. 695) in the Mar Saba material. Numbers of such isolated leaves are still found, either loose (Papadopoulos-Kerameus, II, nos. 701-704; my 'Ελληνικά χβιρόγραφα end), or inserted in other MSS (Papadopoulos-Kerameus,

II, nos. 2, 9, 13, 16, 18, 19, etc.) or used for bookbinding (Monasteries, 174, 177).

The fragmentary state of the present letter is best explained by supposing it a copy of such an isolated leaf. Ehrhard (

Kloster 67) remarks on the large amount of copying of older MSS which went on at Mar Saba in the seventeenth and eighteenth centuries. No doubt someone's attention was attracted by the surprising content of this isolated folio. He studied the text, corrected it to the best of his ability, and then copied it into the back of the monastery's edition of the letters of Ignatius, since it resembled them in being a letter from an early father, attacking gnostic heretics. For analogies reference may be made to the loss in a fire at Strassburg of the only MS of the Epistle to Diognetus, to the preservation of the Muratorian Canon

(also a fragment) on the last pages of a volume of Ambrose, and to the insertion of the Syriac translations of the apocryphal psalms into an empty space in the middle of a MS of the Ketaba de durrasha (Noth, Filnf 3). The oldest MS containing these psalms dated from 1340 — until the discovery of the Dead Sea documents. For an example of the correction of the text by the copyist, there is the acid remark of the hegoumenos Joasaph that one Seraphim, who worked at Mar Saba in the late seven teenth century, was an ignoramus who spoiled old MSS by trying to correct them

(Phokylides, I.aura 562^. Note also the correction of itacisms in fifteenthand eight eenth-century MSS of Marcarius ( Neue Homilien p. XVIII). [B.E. remarks: "The correctness may be due to the person who copied the text you saw, or it may be due to some predecessor. Thus in the case of the MSS of Plutarch, Planudes introduced a correctness of spelling and accentuation that persists in the MSS derived from his edition."] As remarked in Chapter One, the occasional errors of transcription in the present text are probably due to the haste of the copyist.

In conclusion, it must be reiterated that the most to be claimed for the above

account is plausibility, and plausibility is not proof. 1 hings might well have happened thus, but they could have happened otherwise. It is a pity that there is no adequate

CLEMENT OF ALEXANDRIA

catalogue of the contents of the Mar Saba library prior to its transfer to Jerusalem in 1865. Of the earlier catalogues known to Papadopoulos-Kerameus, the most nearly complete listed only 536 MSS; he found over 700 in the Jerusalem material brought from Mar Saba (Papadopoulos-Kerameus, II.695). Similarly, a list of books dated 1910 which I found in the Mar Saba library (no. 76 of my 'Ελληνικά χειρόγραφα) lists only 19 1 titles; the library at present must have at least double that number.

In Monasteries, 172, 175, I discuss reasons for the inadequacy of the earlier catalogues;

Papadopoulos-Kerameus makes similar observations (II. 695). Since the catalogues are incomplete, their silence cannot be used as an argument against the existence of material in the monastery at the time when they were made (particularly material extant on isolated leaves).

Thus we have, in the last analysis, no proof that the present text was or was not copied in Mar Saba, or that the MS from which it was copied was or was not in the Mar Saba library. The above history of the text, like most histories, cannot pretend to be more than an account of probabilities.

Appendices Indices Abbreviations and Works Cited The Fragment: Plates, Transcription, and Translation

APPENDIX A

PALAEOGRAPHIG PECULIARITIES

°r ■> / άνθρώ Abbreviations: Medial: ωπων Ot V Ul v Κυ = κυρίου — — ος Terminal: — = αν — = ους fa / — rat = ών rxj , . — = a>p V» £ II P Ligatures: cS = a, <μΓ = cur, % II ^ = 8e, ^ = SlJ, Λ = St P V γ = γι, Y = γο a5 = &Γ = lv, v Y = tfd = eu, cTUT" = eve O II = KCU, / =«. b» Kjl (at the end of a line) ^ = /cat P O ύ — ου or ου II

"^/X>= 770

Vi = 7Π, ^ = pa, to = pi, cO — σι, = rat, Cfy = σα?, &v - mv, ■y —στ P°> ^Lol — τα, Q =

3 = TV> = T0'

if* — v, U, = u?

Of*' = ^ is ψ.

small 1.

(γ1 = ΦΎι Note that initial ?J is a At the ends of ligatures 0 may be ό , and r, Ί, .

Between letters e sometimes becomes -zd = erat. pv

APPENDIX B

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

The following pages contain all the reasonably certain references to Carpocrates that I have found in patristic literature. A discussion of this evidence will be found in Chapter Four.

-M T3 Pc ^3 =0 /■< -M <υ C/3 C/3 — 1 c/3 C/3 C/3

t* Ό o C/3

S D * r»i /1 1 ^ "0

HO •^O • H C/3 • rH £ C/3

o CO υ

C/5 w jg ,3 Qco

Ω qH

Jo tt £ X X X ♦

♦ ♦ ° 3 4-> <υ

o a /< co -> _» 2 *55 3 « C/5 V ε C/5 bC 3 C X o a a o λ a C/V

■*-> • ·— < υ a p a. o c3 P 1/

• »— I J — »

' m C/3 C/3 o Q λ a a p a

a • c « C/3 £ D o L

a c-q cq ε σ3 (Λ

5-h -P

P a <0 ^ ^ t-q ♦ ■ & σ3 ~§ £ £ 9- ^ vb Γ3 C/3 C/3 l— 3 . Ί3 'VU vd C/3

C/3

p u C/3

U V C Λ δ C/3 <* s G • w* Ό a a υ

X ^

Co -*-»

w XI O

I C/3

c/0 CL 0 U CL £ O VU £

co -< The older lists of heretics (see pp.

267ff) CO +-> CO a <o S £ Ω 1) CCL *0 ■ ■ ■ ■ X X X ♦ ♦ ■ CO £ U*

<a -1 i Ov (S) 1) pr< Co O.

C/i 4-0 i: va ΰ Co Co

4-1 o * — > P a

£ a.

O L O Q. a. o o L p a a

o Λ a b

o Λ O <υ b d 4. a p <-> λ O

a a. os w

a a a a p ϋ a a pr cq C<| ^ a a <·*» Oi 4-> Vi; a. d CL '1/ a Q- ^ £ o VU t~d N O i ii. o a ft. CO X X β © © © © © C/3 HJ . o ^ x ^a oq C/3

C/3 3 >4 C/3

? 3

C/3 υ

Ό 'Ll 3 ε u O „ pCO

υ - ς| P

■!_> C/3 a a a T3 ψ * 3 g 13 s I s o co M T3 CO

cc ov a > CO (U © © © o> 3 3

v3 Ί-Ι «O Q. s — » ™ 10 VI/ " «i ■ ϊ* o> Q.

o o O p p a % O a L

0*1 Ov Ov

-i Vu <P>

9 C1CL QS A

_ 3 CL o a vi/ C/3 X o

o * <2 «L L a L CL ε '2

HH δ >

a SQ3 Ό CO M _13 a ♦ m ♦ ♦ M © ■ ■ ■ CJ ««> IO ca «o CCL m <n <N *-> 1 s w oq a p a 9- -< vu o L a Ό P a —j -a o L a O) o L a CL· o L a u/ a p a S a .3

> S d Q.

CCL ς& CCL ^a. a a w •4 Uj D

C/3 > P

C/5 Ov a -*-t. a ■o -a <35 vi/ a α Ov o L Μ X V a o V a o O P a i a •% ή

a a a

a o

VI/ 3C O „0

© fcij k, CL CL CO vu 3 T3 vi; - «a o. a «A w d Lx ^ fccj O cq tq 04 i ♦ ♦ ♦ • * β I CO I § 1 o & a a -a Vi/ o λ a co qc o L a ^Ov ^3 m § co a Ov a P L & L a O P a a a a O 9? a

cS CJ 1/1 <υ c n ISI χη C/3 xn xn β S-Η υ ο Ρη β β β -<

o ν3 • pH β β P Si β Ό

£ << β 4J β β ο β X _ . υ Sh Jh O pH ^Η β r— H O U © © © © © © u c Π S-h β Ό 4J

* -o ρ, < β Η Ο 0J ϋ > Ρη 53 S ϋ IS

~Ό ■ο •o 4— '

•o "s.

Η-1 *o •o -— > ^a *· o ^ 2 <·< GO X> <P> 6< a. ο a νΰ Ό ϊπ S a. a 3 a h a o O A a O ζ$ a h a a o VU O ϋ O «o •o O * a a. ο. a_ λ a a t -j a <-» C5 <-o h ο λ a «a ϋ ο a. a ο a. h o X Q.

a "O C5 a Ό V a <υ a.

Vt< V

ti a: v o a ^ -a a Γ>Ί a "β ο h » $ ί ■§ ί 3 ©©©χχχχ ····· a a a <υ CQ_ *"< 'O ί ^ S ^ S 'S * © © © © Ο <υ <U CJ . a.

_ο U/ ¥ -K M -K C5 xn χη <υ xn ^ -K χη χη ί/3 • *Η xn xn σ3 3 *£ c η Ί σ3 xn β β β P-

β Ο υ o a, β Sh

σ3 β σ$ ■K £ χη 5η Ο • ι— Η β β 2 β Ο +-> -*-> -t-> β aj β • «-H £ ο β o fi Τ3 β β >— ( ϋ β β t ■ β Jh β $Η Τ> ο ο Ρη Ρη < CO Ο β hJ Si o u w > Ο Ρη

Ί3 Η ο fc:

CL * ί © © © © CO IS 'a .p· 4— > Χη Co Co (η Χη trt h t*3 a.

is Ο a Ό CQ. a.

O a a a> a Ό a λ ν2 a ϋ ο Ρ a. fcei ρο ο 60 60 'p Ό 4-» Ο

(■ο νο ο © Φ 'P* ^5 'p· h ί • • · Ρ~ ρa.

«■ p ί • o <υ XJ

• pH • pH 1/1 χη σ3 ^ a GO C3 • pH CJ • fH 1 5 cj 2 β .a. β Si υ ο Ρη U β V C3 i-t β -β β β β υ aj HrH • h-Η β O O υ β β ο • Ui O β o • x—i Si OJ ϋ

H-> β S S-H £ W H ϋ 2 4-> M M * ■ • • O X hP 2 ^ +-> Ί-» i ^ Co «a η< ><. ο a a a χη aa p· a. a ο \υ a. a. a p a ο a a -a S £ a κ a η< a a ο h Λ a 3 1 ί — > a f ?

a h Ο _ a SQ- °5- . r,- - a. a a.

£ ? ^ tq ^ 5

V * ♦ ■ * *

o 'P a k cS "a «h ^ a. t~ CO λ

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

Clement, Eclogae propheticae 25.1 (ed. Stahlin III. 143) p. 1/J.g 20 Ό 'Ιωάννης φησίν, ότι »εγώ μεν υμάς υδατι βαπτίζω, ερχεται δε 25> I μου [ό] όπίσω 6 βαπτίζων υμάς εν πνεύματι καί πνρί.« πυρί δε ούδενα εβάπτισεν »ενιοι δε «, ως φησιν ( Ηρακλεων, »πυρί τά ώτα των σφραγιζομενων κατεσημηναντο «, ούτως άκουσαντες το άποστολικόν. »τδ γάρ πτυον εν τη χειρι αυτόν του διακαθάραι την άλω,

25 καί συνάζει τον σίτον εις την αποθήκην, το δε άχυρον κατακαυσει πυρί άσβεστω.« πρόσκειται ούν τώ »διά πυράς « το »διά πνεύματος «, 2 επ είδη ζώς') 6 σίτος άπο τον άχυρου διακρίνεται (τ ουτεστιν από του υλικόν ενδύματος ) διά πνεύματος | και το άχυρον χωρίζεται διά του 347 S πνεύματος λικμώμενον, ούτως το πνεύμα διαχωριστικην εχει δυναμιν

2of vgl. Matth. 3? 11 5 Luk. 3, 16. 22f Herakleon Fr. 49 Brooke; vgl.

Iren. I 25, 6 (= Hippol. Philos. VII 32 p. 404, 35Q. 24-26 Matth. 3, 12; Luk. 3, 17.

26 τώ L1 το L*.

27 ό,ώς'} 6 σΐτος St τ ον σίτον L. διακρίνεται St διακρΐναι L Arcerius άγενητου L.

30 αγέννητου Origen, Contra Celsum V. 62-64 (ed. Koetschau II. 65-67) p. 65 LXII. Είτα σωρόν καταχεων ημών ονομάτων φησιν ειδεναι

15 τινάς και Σιμωνια νους, ο ΐ την Ελένην ήτοι διδάσκαλον 'Έλενον σεβοντες ' Ελενιανοί λέγονται. . . .

26 οίδε καί Μαρκελλιανονς από Μαρκελλίνας καί p. 66 Άρποκρατιανούς άπό Σαλώμης καί άλλους άπό Μαριάμμης καί άλλους άπό Μάρθας * ημείς δε οί διά την κατά τό δυνατόν ημΐν φιλομάθειαν ού μόνα τά εν τώ λόγω καί τάς διαφοράς τών εν αύτώ εζετάσαντες, άλλ ' όση δυναμις καί τά τών φιλοσοφησάντων

5 φιλαληθως ερευνησαντες ουδέ ποτέ τουτοις ώμιλησαμεν. εμνησθη δ' ο Κελσος καί Μαρκιωνιστών, προϊστάμενων Μαρκίωνα.

LXIII. Εΐθ' ΐνα δοκη καί άλλους ειδεναι παρ' οΰς ώνόμασε, φησίν εαυτώ συνήθως ότι άλλοι άλλον διδάσκαλόν τε καί δαί μονα, κακώς πλαζόμενοι καί καλινδουμενοι κατά σκότον p. 6η 26 Vgl. Irenaeus, Adv. haer. I 20, 4. Epiphan., Panar. I 27, 6. p. 66 1 Vgl. A. Hilgenfeld, Die Ketzergesch. des Urchrist. S. 397-408. 548 u.

Novum test, extra can. rec. fasc. IV p. 45, 26 sqq. — Vgl. Hippolyt, Philos, V7.X9. 6 Vgl. A. Hilgenfeld, Die Ketzergesch. des Urchrist. S. 316-341. p. 66 1 Άρποκρατιανούς] Καρποκρατιανούς vermutet Sp. (Annotat, p. 71); dagegen verteidigt R. A. Lipsius (Die Quellen der altest. Ketzergesch. 1875 S. 86 Anm.) mit Recht die uberlieferte Lesart | μαριάμμης A μαριάμνης Mcorr· Ausgg. 5 βρευνήσαντες] v ubergeschr. A1.

APPENDIX B

IO πολυν τών Αντί 'vov τοΰ κατ' Αίγυπτον | θιασωτών άνομώ627 τβρόν τ€ και μιαρώτερον. και δοκεΐ μοι ena φώμενος των πραγ μάτων αληθές τι είρηκέναι, ότι τινές άλλοι άλλον δαίμονα κακώς πλαζόμενοι και καλινδουμενοι ευραντο προστάτην κατά πολυν τον της άγνοιας σκότον. περί δε των κατά τον Άντί15 νουν , παραβαλλόμενον ημών τώ Ιησού, εν τοΐς προ τούτων είπόντες ου παλιλλ ογησομεν. καί βλασφημοϋσι δέ , φησίν, εις άλληλους οΰτοι πάνPh. 88,3! δείνα ρητά καί άρρητα' καί ούκ αν είζαιεν ουδέ καθ' ότιοΰν εις ομόνοιαν, πάντη άλληλους άποστυγοϋντες. καί

20 προς ταΰτα δ' ημΐν είρηται οτι καί εν φιλοσοφία εστιν εύρεΐν αι ρέσεις αίρέσεσ ι πολεμουσας καί εν ιατρική. . . p. 6y ετι δέ <οί> το ,, μακά ριοι οι ε'ιρηνοποιοί " νοησαντες καί το ,, μακάριοι οι πραεΐς" ούκ αν άποστυγησαιεν τούς παραχαράττοντας τα χριστιανισμού ούδέ

LXIV. Παρακηκοέναι δε μοι φαίνεται της τε άποστολικης λέξεως ΙΟ φασκουσης' ,,έν ύστέροις καιροΐς άποστησονταί τινες της πίστεως, προσέχοντες πνεύμασι πλάνοις καί διδασκαλίαις δαιμόνιων, εν ύποκρίσει φευδολόγων, κεκαυστηριασμένων την ο'ικείαν συνείδησιν, κωλυόντων γαμεΐν, άπέχεσθαι βρωμάτων, ά ό θεός εκτισεν εις μετάληφιν μετ' εύχαριστίας τοΐς πιστοΐς," παρακηκοέναι δέ καί τών τα ύ15 τα ις τοΰ αποστόλου ταΐς λέζεσι χρησαμένων κατά τών παραχαραξάντων τά χριστιανισμού' διόπερ είπεν ό Κέλσος ακοής καυστηριά τινας όνομάζεσθαι παρά Χριστιανοΐς. αύτός δέ φησι τινάς καλεΐσθαι αινίγματα, ότι ερ ημείς ούχ \ ίστορησ αμεν. άλη628 θώς δέ τό τοΰ σκανδάλου ονομα πολύ εν τοΐς γράμμασι τούτοις

20 έστίν , όπερ είώθαμεν λέγειν περί τών δια στρεφόντων από της υγιούς διδασκαλίας τούς άπλουστέρους καί εύεζαπα τητους. Σειρηp. 66 15 Vgl. oben III 38-38· 20 Vgl. oben III i2f V 61. p. 67 6 Matth. 5, 4. 7 Vgl. oben V 52, S. 56 Z. 20. 9 u. 14 Vgl. unten

V 65, S. 68 Z. 25. 10 I Tim. 4, 1-3. 15 Vgl. oben V 52 u. 63 a. E.

16 Vgl. Irenaeus, Adv. haer. I 20, 4. Epiphan., Panar. I 27, 5 und A. Hilgenfeld, Die Ketzergesch. des Urchrist. S. 399 Anm. 19 Vgl. Matth. 18, 6-9.

Mark. 9, 42-47. Luk. 17, 1. 2. 21 Vgl. Homer, Od. XII 39-54· 158-200. p. 66 13 εύραντο A εΰροντο Mcorr· Ausgg. 14 πολυν Ausgg. πολύ, dahinter kleine

Rasur, A. 16 παλλιλογησομεν A. 17 /cat βλασφημοϋσι bis S. 67 Z. 7 χριστιανισμού = Philokalia, Cap. XVI 4 (p. 88, 3i_89j ed. Rob.). 18 εΐζαιεν] ήξαιεν CD. 19 άποστοιγοΰντες Pat. 20 δ' AAusgg. Rob. δε Φ

I εστιν] έστίν Del. Rob. p. 67 6 vor νοησαντες + οι νοησαντες Del. 7 mit χριστιανισμού endigt die

Philokalia, Cap. XVI 4 (p. 89, 18 ed. Rob.). 8 Κίρκας] ρκ in Correctur A I κυκηθρα] uber η ist ϊ geschrieben A1. 12 κεκαυτηριασμένων Ho. am

Rand, Sp. Del. im Text. 19 vor όνομα ein Buchst. ausradiert A.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

p. 6> va s δε τινας εζορχουμενας καί σοφιστρίας, κατασφραγιζομενας τά ώτα καί άποσυοκεφαλουσας τους πει θομενους, ημείς ούκ ίσμεν ονομαζόμενους , οίμαι δ' δη οάδ' άλλος τις των

22 Vgl. Homer, Od. X 239· Ρ· 6 7 22 καταφραγιζομενας Α.

P · 67 Eusebius, HE IV.22.4ff, quoting Hegesippus ( = ό δ' αυτός (ed. Schwartz II. 1 .370 and 372) P · 370 δ δ' αυτός καί των κατ' αυτόν αίρεσεων τάς άρχάς υποτίθεται \ διά τούτων »κα ί μετά τό μαρτυρησαι ' Ιάκωβον τον δίκαιον, ώς καί ό κύριος,

ΙΟ »€7τι τω αύτω λόγω, πάλιν δ εκ θείου αυτού Συμεών ό του Κλωπά » καθίσταται επίσκοπος, ον προεθεντο πάντες, οντα άνεφιόν του

» κυρίου δεύτερον, διά τοΰτο εκάλουν την εκκλησίαν παρθένον, ουπω »γάρ εφθαρτο άκοαΐς ματαίαις' άρχεται δε ό Θεβουθις διά τό μη 5

»γενεσθαι αυτόν επίσκοπον ύποφθείρειν από των επτά αίρεσεων, 15 »ών καί αυτός ην, εν τω λαω, άφ' ών Σιμών, όθεν Σιμωνιανοί,

»και Κλεόβιος, όθεν Κλεοβιηνοί, καί Δοσίθεος, όθεν Δοσιθιανοί, »καί Γορθαιος, οθεν Γοραθηνοί, καί Μασβωθεοι. από τούτων

» Μενανδριανισταί καί Μαρκιανισταί καί Καρπό κρατιανοί καί ΟυαλενP372 ))τινιανοί καί Βασιλειδιανοί καί Σατορνιλιανοί έκαστος ιδίως καί

»ετεροίως ιδίαν δόζαν παρεισηγάγοσαν, από τούτων φευδόχριστοι, 6 »φευδοπροφηται, φευδαπόστολοι, οΐτινες εμερισαν την ενωσιν της

ATERBDMi7yl p370 9ίο ώς — Aoyooi] wie wir auch gesagt haben [pfcK fur ]*η»] Σ. ίο αύτοΰ

DM I του 9eiov Μ | συμεών ΠΛ vgl. zu 268, 8. 270, 2 | cleophae Λ Σ.

12 δεύτερον Π, auf επίσκοπος bezogen Σ > Λ; unrichtig. 13 δε TcTrERD δ' B aber Σ sed. Λ γάρ AT1 > Μ | θεβονθίσ B θεβουθησ D θεβουθι,σ A θαιβουθίσ

TER θεοβουθησ M theobutes und thobutes Λ HSS D'maND Σ. 15 ών TCERBDM ών ΑΤΓΤ > T1 qui erat ex septem haeresibus in populo constitutus Λ | όθεν BD όθεν oi ATERM. 16 κλεοβιηνοί ΑΣΛ οι καιηνοί ΤΧΕ οι καιανοί

TrR καιηνοί Β κλεϊηνοί DM | καί — Δοσιθιανοί > D, + nach Γοραθηνοί | όθεν καί Μ. 17 γορθεοσ D γόρθιοσ Μ Σ b 0Ί3ΠΝ"ηΛ Σ a | κοραθηνοί Τ1 γορθηνοί Τ° | μασβωθεοι ΤΕ μασβωθεοι R μασβωθαϊοι Β μασβωθεοι

D μασβωθηνάιοι Μ μασβώθεοι [e in ras. Α1] όθεν Α mit Pluralpunkten Σ et Masbutheus, unde Masbutheni Λ καί Μασβώθεοι scheint eine alte Interpol ation zu sein' i μενανδριανισταί TERBDM άδριανισταί A [vgl. Theodoret. haer. fab. 1, 1]

P · 372 Μαρκιανισταί καί > D | μαρκιανισταί ATXM μαρκιωνισταί T°ERByl Σ. 1—2 οναλεντιανοί T1 corr. TcTr ούαλεντΐνοι Μ > Σ. 2 βασιλιδι ανοί

ATERB1 I έκαστος ιδίως > Β. 3 ετεροίωσ TERDM ετεροι ώσ ΒΖ1 ετερωσ A I παρεισηγάγοσαν Α παρεισηγαγον ΒΧΜ παρηγαγον D παρεισηγαγεν TERB0.

APPENDIX B

A 372 άτι δ' 6 αυτός καί τάς πάλαι γεγενημενας παρά Ίουδαίοις αίρεη σεις ιστορεί λεγων ))ησαν δε γνώμαι διάφοροι εν τη περιτομή εν νίοΐς ' Ισραηλιτών

ΙΟ »κατά της φυλής ' Ιούδα και του Χρίστου αυταν Έσσαΐοι Γαλιλαΐοι »' Ημεροβαπτισταί Μασβωθεοι Σαμαρεϊται Σαδδουκαΐοι Φαρισαίοι «. και ετερα δε πλεΐστα γράφει, ών εκ μέρους ηδη πρότερον εμνη8 μονευσ αμεν, οίκείως τοΐς καιροΐς τάς ιστορίας παραθεμενοι, εκ τε του καθ' ' Εβραίους ευαγγελίου και του Συριακοΰ και ιδίως εκ της

15 'Εβραίδος διαλέκτου τινά τίθησιν, εμφαίνων εξ ' Εβραίων εαυτόν πεπιστευκεναι, καί άλλα δε ώς εξ Ιουδαϊκής άγράφου παραδόσεως μνημο νεύει.

P ■ 372 9 nach περιτομηι 4 Buchstaben getilgtB I ' Ισραηλιτών Valois Ισραήλ η των ΑΤ1Μ Ισραήλ τών Τ durch Rasur corr., ERBDi7/l. 10 αυται ΠΣ > Λ nach Conjectur, Heg. schrieb αυτής. il μασβωθεοι ΤΕ μασβωθεοι R μασβωθαΐοι BDM μασβωθεοι Α Ν'/ΤΠΤ?2 Σ. 13 παρατιθέμενοι DM. 16 ώσ BDM ώσ αν ATER.

Irenaeus: Harvey, Ι.20-22 = Stieren, 1. 25-26. 2

(ed. Harvey I.204-213) CAP. XX.

Quce est Carpocratis doctrina, et quce operationes ipsorum, qui ab eo sunt, omnia [omnium]. p. 204

1. Carpocrates autem et qui ab eo, mundum quidem, et m. 103. ea quas in eo sunt, ab Angelis multo inferioribus ingenito Patre factum esse dicunt. Jesum autem e Joseph natum, et qui similis reliquis hominibus fuerit, distasse a reliquis secundum id, quod anima ejus firma et munda cum esset, commemorata fuerit quae visa essent sibi in ea circumlatione, quae fuisset ingenito Deo: et propter hoc ab eo missam esse ei virtutem, uti mundi fabricatores effugere posset, et per omnes transgressa, et in omnibus liberata, ascenderet ad eum, et eas, quae similia ei

P · 205 amplecterentur, similiter. Jesu autem dicunt animam in JudaeG. 1

00. orum consuetudine nutritam contempsisse eos, et propter hoc virtutes accepisse, per quas evacuavit quae fuerunt in poenis

[/. poenas] passiones, quae inerant hominibus. Ea [/. eam] igitur, quae similiter atque illa Jesu anima, potest contemnere mundi fabricatores archontas, similiter accipere virtutes ad operandum similia. Quapropter et ad tantum elationis pro vecti sunt, ut quidam quidem similes se esse dicant Jesu: quidam autem adhuc et secundum aliquid illo fortiores, qui sunt [/. quidam et] distantes amplius quam illius discipuli, ut puta quam Petrus et Paulus, et reliqui Apostoli: hos autem in nullo deminorari a Jesu. Animas enim ipsorum ex eadem p. 206 circumlatione devenientes, et ideo similiter contemnentes mundi

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

fabricatores, eadem dignas habitas esse virtute, et rursus in idem abire. Si quis autem plus quam ille contempserit ea quae sunt hic, posse meliorem quam illum esse.

2. Artes enim magicas operantur et ipsi, et incantationes, philtra quoque et charitesia, et paredros, et oniropompos, et reliquas malignationes, dicentes se potestatem habere ad domi nandum jam principibus et fabricatoribus hujus mundi: non solum autem, sed et his omnibus, quae in eo sunt facta. Qpi et ipsi ad detrectationem divini Ecclesiae nominis, quemadmodum et gentes, a Satana praemissi sunt, uti secundum alium et alium modum, quae sunt illorum audientes homines, et putantes omnes p. 20 y nos tales esse, avertant aures suas a praeconio veritatis: aut et videntes quae sunt illorum, omnes nos blasphement, in nullo eis communicantes, neque in doctrina, neque in moribus, neque in quotidiana conversatione. Sed vitam quidem luxuriosam, sen tentiam autem impiam ad velamen malitiae ipsorum nomine abutuntur, quorum judicium justum est , recipientium dignam Rom. iii. 8. suis operibus a Deo retributionem. Et in tantum insania effraenati sunt, uti et omnia quaecunque sunt irreligiosa et impia, in potestate habere et operari se dicant. Sola enim m. 104. humana opinione negotia mala et bona dicunt. Et utique secundum transmigrationes in corpora oportere in omni vita, et in omni actu fieri animas: (si non praeoccupans quis in uno adventu omnia agat semel ac pariter, quae non tantum dicere et audire non est fas nobis, sed ne quidem in mentis conceptionem venire, nec credere, si apud homines conversantes in his quae sunt secundum nos civitates, tale aliquid agitatur,) uti, secun dum quod scripta eorum dicunt, in omni usu vitae factae animae p . 208 ipsorum, exeuntes, in nihilo adhuc minus habeant; adoperan dum autem in eo, ne forte propterea quod deest libertati aliqua res, cogantur iterum mitti in corpus. Propter hoc dicunt

Luc. xii. 58. Jesum hanc dixisse parabolam: Cum es cum adversario tuo in via , g. ioi.

26. a ' v' 25, da operam , ut libereris ab eo, ne forte te det judici et judex minis tro, et mittat te in carcerem. Arnen dico tibi, non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem. Et adversarium dicunt unum

Cf. p. 198. ex Angelis qui sunt in mundo, quem diabolum vocant, dicentes factum eum ad id, ut ducat eas quae perierunt animas a mundo ad principem. Et hunc dicunt esse primum ex mundi fabrica toribus, et illum altero angelo, qui ministrat ei, tradere tales animas, uti in alia corpora includat: corpus enim dicunt esse p. 2og carcerem. Et id quod ait: Non exies inde, quoadusque novissiPhiios mum quadrantem reddas, interpretantur, quasi non exeat quis a vii· 32. potestate Angelorum eorum, qui mundum fabricaverunt; sed sic transcorporatum semper, quoadusque in omni omnino opera-

APPENDIX B

tione, quae in mundo est, fiat: et quum nihil defuerit ei, tum liberatam ejus animam eliberari ad illum Deum, qui est supra angelos mundi fabricatores; sic quoque salvari, et omnes animas sive ipsae praeoccupantes in uno adventu in omnibus misceantur operationibus, sive de corpore in corpus transmigrantes, vel immissae in unaquaque specie vitae adimplentes, et reddentes debita, liberari, uti jam non fiant in corpore.

3. Et si quidem fiant haec apud eos, quae sunt irreligiosa, et injusta, et vetita, ego nequaquam credam. In conscriptionibus autem illorum sic conscriptum est, et ipsi ita exponunt; Jesum dicentes in mysterio discipulis suis et apostolis seorsum locutum, et illos expostulasse, ut dignis et assentientibus seorsum haec p. 210 traderent. Per fidem enim et caritatem salvari; reliqua vero, indifferentia cum sint, secundum opinionem hominum quaedam quidem bona, quaedam autem mala vocari, cum nihil natura malum sit.

4. Alii vero ex ipsis signant, cauteriantes suos discipulos in posterioribus partibus exstantiae dextrae auris. Unde et

Marcellina, quae Romam sub Aniceto venit, cum esset hujus doctrinae, multos exterminavit. Gnosticos se autem vocant: m. 105. etiam imagines, quasdam quidem depictas, quasdam autem et de ' 1 reliqua materia fabricatas habent, dicentes formam Christi factam a Pilato, illo in tempore quo fuit Jesus cum hominibus.

Et has coronant, et proponunt eas cum imaginibus mundi phi losophorum, videlicet cum imagine Pythagorae, et Platonis, et

Aristotelis, et reliquorum; et reliquam observationem circa eas similiter ut gentes faciunt.

CAP. XXI.

p. 21 1 Qualis est doctrina Cerinthi.

Et Cerinthus autem quidam in Asia [/. iEgypto], non a primo Deo factum esse mundum docuit, sed a virtute quadam valde separata, et distante ab ea principalitate quae est super universa, et ignorante eum qui est super omnia Deum. Jesum autem subjecit, non ex virgine natum, [impossibile enim hoc ei visum est], fuisse autem eum Joseph et Mariae filium, similiter ut reliqui omnes homines, et plus potuisse justitia, et prudentia, et sapientia ab omnibus. Et post baptismum descendisse in eum, ab ea principalitate quae est super omnia, Christum figura columbae; et tunc annunciasse incognitum Patrem, et virtutes perfecisse; in fine autem revolasse iterum Christum de Jesu, et p. 212

Jesum passum esse, et resurrexisse: Christum autem impassi bilem perseverasse, exsistentem spiritalem.

3°3

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

CAP. XXII.

Quoe est Ebionitarum doctrina.

Qui autem dicuntur Ebionaei, consentiunt quidem mundum a Deo factum: ea autem quae sunt erga Dominum, non simip. 213 liter ut Cerinthus et Carpocrates opinantur. Solo autem eo quod est secundum Matthaeum Evangelio utuntur, et aposto lum Paulum recusant, apostatam eum legis dicentes. Quae

G. 103. autem sunt prophetica, curiosius exponere nituntur; et circum ciduntur ac perseverant in his consuetudinibus, quae sunt secun dum legem, et Judaico charactere vitae, uti et Hierosolymam adorent, quasi domus sit Dei.

Irenaeus: Harvey, I.26.2 = Stieren, I.28.2

(ed. Harvey I.221) The alii are heretical sects and are contrasted, qua libertine, with the ascetic sects just previously mentioned, which sprang up from the teachings of Saturninus and Marcion. p. 221 2. Alii autem rursus a Basilide et Carpocrate occasiones accipientes, indifferentes coitus, et multas nuptias induxerunt, et negligentiam ipsorum quae sunt idolothyta ad manducan dum, non valde haec curare dicentes Deum. Et quid enim? non est numerum dicere eorum, qui secundum alterum et alte rum modum exciderunt a veritate.

Irenaeus: Harvey, II. 48-53 = Stieren, II. 3 1-33.4

(ed. Harvey I.369-379)

p. 369 CAP. XLVIII.

Quomodo ea quoe adversus Valentinum dicuntur , omnem evertunt hceresin.

1. Destructis itaque his qui a Valentino sunt, omnis haereticorum eversa est multitudo. Quae enim et quantum adversus

Pleroma ipsorum et ad ea quae extra sunt diximus, ostendentes quoniam concludetur et circumscribetur Pater universorum ab eo quod extra eum est, (si tamen extra eum aliquid sit) ; et quoniam necesse est multos quidem Patres, multa autem Pleromata, et multas mundorum fabricationes, ab aliis quidem coeptas ad alteras autem deficientes, esse secundum omnem partem; et universos perseverantes in suis propriis, non curiose agere de aliis, in quibus neque participatio, neque communio aliqua est eis; et nullum alium omnium esse Deum, sed solam esse omnipotentis appellationem:

3°4

APPENDIX B

m. 164. et adversus eos qui sunt a Marcione, et Simone, et Menandro, vel quicunque alii sunt, qui similiter dividunt eam quae secundum nos est conditionem a Patre, similiter erit ad eos aptatum. Quanta autem rursus diximus adversus eos, qui dicunt omnia quidem com prehendere Patrem universorum; eam autem quae sit secundum nos conditionem non ab eo esse factam, sed a Virtute quadam altera; vel ab Angelis ignorantibus Propatorem, in immensa magnitudine universitatis circumscriptum centri vice, velut macu lam in pallio; ostendentes quoniam non est verisimile alium quem dam eam quae secundum nos est conditionem fecisse quam Patrem universorum; et adversus eos qui sunt a Saturnino, et a Basilide, et Carpocrate, et reliquos Gnosticorum, qui eadem similiter dicunt, idem dicetur. Quae autem de prolationibus dicta sunt, et ffLonibus, et deminoratione, et quemadmodum instabilis Mater ipsorum, similiter evertit Basilidem, et omnes qui falso cognominantur agnitores, aliis nominibus eadem similiter dicentes; magis autem quam hi qui ea quae sunt extra veritatem transferentes ad

G. 186. characterem suae doctrinae. Et quaecunque sunt quae de numeris diximus, adversus omnes, qui in hujusmodi speciem deducunt quae p. 370 sunt veritatis, et dicentur. Et quaecunque dicta sunt de Demiurgo, ostendentia quod his solus est Deus et Pater universorum; et quaecunque adhuc dicentur in sequentibus libris, adversus omnes dico haereticos; eos quidem qui sunt mitiores eorum et humaniores avertes et confundes, ut non blasphement suum conditorem, et factorem, et nutritorem, et Dominum, neque de labe et ignorantia genesin ejus affingere: feroces autem, et horribiles, et irratio nabiles effugabis a te longe, ne amplius sustineas verbositates eorum.

2. Super haec arguentur qui sunt a Simone, et Carpocrate, et si qui alii virtutes operari dicuntur: non in virtute Dei, neque in veritate, neque in beneficiis hominibus facientes ea quae faciunt; sed in perniciem et errorem, per magicas elusiones et universa fraude, plus laedentes quam utilitatem praestantes his, qui credunt eis, in eo quod seducant. Nec enim caecis possunt donare visum, neque surdis auditum, neque omnes daemones effugare, praeter eos qui ab ipsis immittuntur, si tamen et hoc faciunt; neque debiles, aut claudos, aut paralyticos curare, vel alia quadam parte corporis vexatos, quemadmodum saepe evenit fieri secundum corporalem infirmitatem; vel earum quae a foris accidunt infirmitatum bonas valetudines restaurare; tantum autem absunt ab eo ut mortuum excitent, quemadmodum Dominus excitavit, et Apostoli per ora tionem, et in fraternitate saepissime propter aliquid necessarium, ea quce est in quoquo loco Ecclesia universa postulante per jeju nium et supplicationem multam, reversus est spiritus moitui, et donatus est homo orationibus sanctorum, ut ne quidem credant

3°5

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

hoc in totum posse fieri : esse autem resurrectionem a mortuis, agnitionem ejus quae ab eis dicitur, veritatis. p. 371 3. Quando igitur apud eos quidem error, et seductio, et magica phantasia in speculatu hominum impie fiat; in Ecclesia autem miseratio, et misericordia, et firmitas, et veritas ad opitula tionem hominum, non solum sine mercede et gratis perficiatur, sed et nobis ipsis quae sunt nostra erogantibus pro salute hominum, et ea, quibus hi qui curantur indigent, saepissime non habentes, a nobis accipiunt: vere et per hanc speciem arguuntur a divina substantia, et benignitate Dei, et virtute spiritali in totum extranei; fraude autem universa, et adinspiratione apostatica, et operatione daemoniaca, et phantasmate idololatriae per omnia repleti, prae cursores vero sunt draconis ejus, qui per hujusmodi phantasiam abscedere faciet in cauda tertiam partem stellarum, et dejiciet Rev.xii.4. eas in terram : quos similiter atque illum devitare oportet, et quanto majore phantasmate operari dicuntur, tanto magis ob servare eos, quasi majorem nequitiae spiritum perceperint. Quam prophetiam si observaverit quis, [ adj . et] eorum diurnam con versationis operationem, inveniet unam et eandem esse eis cum daemoniis conversationem. g. 187. 4. Et haec autem quae est erga operationes impia ipsorum

M' l65' sententia, quae dicit oportere eos in omnibus operibus etiam qui buslibet malis fieri, ex Domini doctrina dissolvetur: apud quem Matt. v. p. 372 non solum qui moechatur, expellitur, sed et qui moechari vult: et 2I'e seq' non solum qui occidit, reus erit occisionis ad damnationem, sed et qui irascitur sine causa fratri suo: qui et non solum non odire homines, sed et inimicos diligere jussit: et non solum non pejerare, sed nec jurare praecepit; et non solum [non] male loqui de proxi mis, sed ne quidem racha et fatuum dicere aliquem; si quo minus, reos esse hujusmodi in ignem gehennae: et non tantum non percu tere, sed et ipsos percussos etiam alteram praestare maxillam: et non solum non abnegare quae sunt aliena, sed etiam si sua aufe rantur, illis non expostulare: et non solum non laedere proximos, neque facere quid eis malum, sed et eos qui male tractantur magnanimes esse, et benignitatem exercere erga eos, et orare pro eis, uti poenitentiam agentes salvari possint; in nullo imitantes nos reliquorum contumeliam, et libidinem, et superbiam. Quando igitur ille, quem isti magistrum gloriantur, et eum multo meliorem et fortiorem reliquis animam habuisse dicunt, cum magna diligentia quaedam quidem jussit fieri quasi bona et egregia, quibusdam autem abstinere non solum operibus, sed etiam his cogitationibus quae ad opera ducunt, quasi malis et nocivis et nequam: quem admodum magistrum dicentes talem fortiorem et meliorem reliquis, deinde quae sunt contraria ejus doctrinae manifeste prae cipientes, non confundantur? Et si quidem nihil esset mali aut

APPENDIX B

rursus boni, opinione autem sola humana, quaedam quidem injusta Matt. xiii. quaedam autem justa putarentur, non utique dixisset dogmatizans,

[id est docens:] Justi autem fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum:

43· Matt .xxv. injustos autem et qui non faciunt opera justitiae, mittet in ignem

41. Marc, ix. 44, 46, ceternum , ubi vermis ipsorum non morietur , et ignis non exstinguetur.

48.

CAP. XLIX.

Eversio H creticorum omnium in iis , quibus non com municant cum Valentino.

1. Adhuc etiam dicentes, oportere eos in omni opere et in omni conversatione fieri, ut, si fieri possit, in una vitae adventatione omnia perficientes ad perfectum transgrediantur; eorum quidem quae sunt ad virtutem pertinentia, et laboriosa et gloriosa et artificialia, quae etiam ab omnibus bona approbantur, nequa quam inveniuntur conati facere. Si enim oportet per omne opus, et per universam ire operationem ; primo quidem oportebat

Ρ· 373 omnes se ediscere artes, quaecunque illae sive in sermonum rationi bus, sive in operibus consumantur, sive per continentiam edocentur, et per laborem, et meditationem, et perseverantiam percipiuntur; ut puta omnem speciem Musicae, et Computationis, et Geo metriae, et Astronomiae, et universa quae in sermonum rationibus occupantur: adhuc etiam Medicinam universam, et herbarum scientiam, et eas quae ad salutem humanam sunt elaboratae; et picturam, et statuarum fabricationem, et aerariam artem, et marmorariam, et similes his: ab his autem omnem speciem rustica tionis, et veterinariae, et pastoralis, et opificum artes, quae dicuntur pertransire universas artes, et eas quae erga mare vacant, et corpori student, et venatorias, et militares, et regales, et quot quot sunt, quarum nec decimam, nec millesimam partem in tota vita sua elaborantes ediscere possunt. Et horum quidem nihil conantur addiscere, qui in omni dicunt semetipsos oportere fieri

G. 188. opere, ad voluptates autem et libidinem, et turpia facta dever gentes, a semetipsis judicati cum sint secundum doctrinam suam; quoniam enim desunt eis quae praedicta sunt omnia, ad correp tionem ignis adibunt. Qui quidem Epicuri philosophiam, et

Cynicorum indifferentiam aemulantes, Jesum magistrum glori antur, qui non solum a malis operibus avertit suos discipulos, sed etiam a sermonibus et cogitationibus, quemadmodum ostendimus.

2. Dicentes autem, se ex eadem circumlatione cum Jesu habere animas, et similes ei esse, aliquando autem et meliores, ad opera producti quae ille ad utilitatem hominum et firmitatem

Ρ· 374 fecit, et nihil tale nec simile, neque secundum aliquid in compara tionem quod venire possit, perficere inveniuntur. Sed et si aliquid faciunt, per magicam, quemadmodum diximus, operati, fraudu-

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

lenter seducere nituntur insensatos: fructum quidem et utilitatem nullam praestantes, in quos virtutes perficere se dicunt; addu centes autem pueros investes, et oculos deludentes, et phantas mata ostendentes statim cessantia, et ne quidem stillicidio temporis perseverantia, non Jesu Domino nostro, sed Simoni m. 166. mago similes ostenduntur. Et ex hoc autem quod Dominus surrexit a mortuis in tertia die, firmum esse, et discipulis se manifestavit, et videntibus eis receptus est in coelum, quod ipsi morientes, et non resurgentes, neque manifestati quibusdam, arguuntur in nullo similes habentes Jesu animas.

3. Si autem et Dominum per phantasmata hujusmodi fecisse dicunt, ad prophetica reducentes eos, ex ipsis demonstrabimus, omnia sic de eo et praedicta esse, et facta firmissime, et ipsum solum esse Filium Dei. Quapropter et in illius nomine, qui vere illius sunt discipuli ab ipso accipientes gratiam, perficiunt ad p. 373 beneficia reliquorum hominum, quemadmodum unusquisque ac cepit donum ab eo. Alii enim daemones excludunt firmissime et vere, ut etiam saepissime credant ipsi qui emundati sunt a nequissimis spiritibus, et sint in Ecclesia: alii autem et prae scientiam habent futurorum, et visiones, et dictiones propheticas.

Alii autem laborantes aliqua infirmitate, per manus impositionem curant, et sanos restituunt. Jam etiam, quemadmodum diximus, et mortui resurrexerunt, et perseveraverunt nobiscum annis multis.

Et quid autem? Non est numerum dicere gratiarum, quas per universum mundum Ecclesia a Deo accipiens, in nomine Christi

Jesu, crucifixi sub Pontio Pilato, per singulos dies in opitulatio nem gentium perficit, neque seducens aliquem, nec pecuniam ei auferens. Qpemadmodum enim gratis accepit a Deo, gratis et ministrat. Nec invocationibus angelicis facit aliquid, nec p. 376 incantationibus, nec reliqua prava curiositate; sed munde et pure et manifeste orationes dirigentes [dirigens] ad Dominum, qui omnia fecit, et nomen Domini nostri Jesu Christi invocans, virtutes secundum utilitates hominum, sed non ad seductionem perfecit. Si itaque et nunc nomen Domini nostri Jesu Christi beneficia praestat, et curat firmissime et vere omnes ubique credentes in eum, sed non Simonis, neque Menandri, neque

Carpocratis, nec alterius cujuscunque, manifestum est, quoniam homo factus, conversatus est cum suo plasmate, vere omnia fecit ex virtute Dei, secundum placitum Patris universorum, quomodo prophetae praedixerunt. Quae autem erant haec, in his quae sunt ex propheticis ostensionibus narrabuntur.

APPENDIX B

CAP. L.

Ostensio quod non transeant anima in alia corpora .

De corpore autem in corpus transmigrationem ipsorum subm. 167. vertamus ex eo, quod nihil omnino eorum quae ante fuerint, meminerint animae. Si enim ob hoc emittebantur, uti in omni fierent operatione, oportebat eas meminisse eorum quae ante facta sunt, uti ea quae deerant adimplerent, et non circa eadem semper volutantes continuatim, miserabiliter laborarent. Non enim poterat corporis admixtio in totum universam ipsorum, quae ante habita erant, extinguere memoriam et contemplationem; et maxime ad hoc venientes. Quomodo enim nunc soporati et requiescente corpore, quaecunque anima ipsa apud se videt, et in p. 377 phantasmate agit, et horum plura reminiscens communicat cum corpore; et est quando et post plurimum temporis, quaecunque per somnium quis vidit, vigilans annuntiat: sic utique remi nisceretur et illorum, quae, antequam in hoc corpus veniret, egit.

Si enim hoc, quod in brevissimo tempore visum est, vel in phantasmate conceptum est, et ab ea sola per somnium, postquam commixta sit corpori, et in universum membrum dispersa, commemoratur, multo magis illorum reminisceretur, in quibus, temporibus tantis et universo praeteritae vitae saeculo immorata est.

CAP. LI.

Ostensio quod non bibant, secundum Platonem , oblivionis poculum.

G. 190. Ad haec Plato vetus ille Atheniensis, qui et primus sententiam hanc introduxit, cum excusare non posset, oblivionis induxit p. 378 poculum, putans se per hoc aporiam hujusmodi effugere: ostensio nem quidem nullam faciens, dogmatice autem respondens, quoniam introeuntes animae in hanc vitam, ab eo qui est super introitum daemone, priusquam in corpora intrent, potantur oblivione. Et latuit semetipsum in alteram majorem incidens aporiam. Si enim oblivionis poculum potest, posteaquam ebibitum est, omnium factorum obliterare memoriam, hoc ipsum unde scis o Plato, cum sit nunc in corpore anima tua, quoniam, priusquam in corpus introeat, a daemone potata est oblivionis medicamentum? Si enim daemonem, et poculum, et introitum reminisceris, et reliqua oportet cognoscas: si autem illa ignoras, neque daemon verus, neque artificiose compositum oblivionis poculum.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

CAP. LII.

Ostensio quoniam corpus non est oblivio.

Adversus autem eos, qui dicunt ipsum corpus esse oblivionis medicamentum, occurret hoc: Quomodo igitur quodcunque per semetipsam anima videt, et in somniis et secundum cogitationem, mentis intentionem, corpore quiescente, ipsa reminiscitur, et re nuntiat proximis? Sed ne quidem ea quae olim agnita sunt, aut per oculos, aut per auditum, meminisset anima in corpore exsistens, si esset corpus oblivio; sed simul atque ab inspectis abesset p . jyg oculus, auferretur utique et ea quae esset de his memoria. In ipsa enim oblivione exsistens anima nihil aliud cognoscere poterat, nisi solum illud quod in praesenti videbat. Quomodo autem et divina disceret, et meminisset ipsorum exsistens in corpore, quando sit, ut aiunt, ipsum corpus oblivio? Sed et prophetae ipsi cum essent in terra, quaecunque spiritaliter secundum visiones coelestium vident vel audiunt, ipsi quoque meminerunt in hominem conversi, et reliquis annuntiant: et non corpus oblivionem efficit animae eorum quae spiritaliter visa sunt; sed anima docet corpus, et participat de spiritali ei facta visione.

CAP. LIII.

Quoniam in corporis communione non amittit suas virtutes anima.

G. 191. Non enim est fortius corpus quam anima, quod quidem ab illa spiratur, et vivificatur, et augetur, et articulatur; sed anima possidet et principatur corpori. Tantum autem impeditur a sua velocitate, quantum corpus participat de ejus motione; sed non m. 168. amittit suam scientiam. Corpus enim organo simile est; anima autem artificis rationem obtinet. Quemadmodum itaque artifex velociter quidem operationem secundum se adinvenit, in organo autem tardius illam perficit, propter rei subjectae immobilitatem, et illius mentis velocitas admixta tarditati organi temperatam perficit operationem: sic et anima participans suo corpori, mo dicum quidem impeditur, admixta velocitate ejus in corporis tarditate; non amittit autem in totum suas virtutes; sed quasi vitam participans corpori, ipsa vivere non cessat. Sic et de reli quis ei communicans, neque scientiam ipsorum perdit, neque memoriam inspectorum.

APPENDIX B

Clement, Stromateis III. 2 (ed. Stahlin II. 197-200) p. igy II. 01 δε από Καρποκράτους καί Επιφανούς αναγόμενοι κοινάς 5» 1 είναι τάς γυναίκας άξιοΰσιν , εξ ών η μεγίστη κατά του ονόματος ερρύη βλασφημία. ' Επιφανής οΰτος, ου και τα συγγράμματα κομί2 ζεται, υιός ην Καρποκράτους και μητρος Αλεξάνδρειάς τοϋνομα τα

20 μεν προς πατρος Άλεξα νδρεύς, άπο δε μητρος Κεφαλληνεύς, εζησε δε τα πάντα ετη επτακαίδεκα, καί θεάς εν | Σάμη της Κεφαλληνίας 184 S τετίμηται, ένθα αύτώ ιερόν ρυτών λίθων , βωμοί, τεμενη, μ ουσεΐον ωκοδόμηταί τε καί καθιερωται, καί συνιόντες εις το ιερόν οί Κεφαλληνες κατά νουμηνίαν γενεθλι ον άποθεωσιν θυουσιν Έπιφάνει, σπεν25 δουσί τε καί ευωχούνται καί ύμνοι αδονται. επαιδεύθη μεν οΰν 3 παρά τω πατρί την τε εγκύκλιον παιδείαν καί τά Πλάτωνος, καθη- ^12 Ρ γησατο δε της μοναδικής γνώσεως, άφ' ου καί η των Καρποκρατιανών αίρεσις. λεγει τοίνυν ούτος εν τω Περί δικαιοσύνης »την 6, I p . ig8 δικαιοσύνην τού θεού κοινωνίαν τινά είναι μετ' ίσότητος. ίσος γε τοι πα νταχόθεν εκταθείς ουρανός κύκλω την γην περιεχει πάσαν, καί πάντας η νύξ επ' ίσης επιδείκνυται τούς άστερας, τόν τε της ημέρας αίτιον καί πατέρα τού φωτός ήλιον 6 θεός εξεχεεν άνωθεν ίσον

5 όπί γης άπασι τοΐς βλεπειν δυνα μενοις, οι δε κοινή πάντες βλεπουσιν, επεί μη διακρίνει πλούσιον η πενητα, δήμον η άρχοντα, άφρονάς τε 2 καί τούς φρονοϋντας, θηλείας άρσενας, ελεύθερους δούλους, άλλ' ουδέ των αλόγων παρά τούτο ποιείται τι, πάσι δε επ' ίσης τοΐς ζωοις κοινόν αυτόν εκχεας άνωθεν άγαθοΐς τε καί φαύλοις την

ΙΟ δικαιοσύνην εμπεδοΐ μηδενός δυνα μενού πλεΐον όχειν μηδε άφαιρεΐσθαι τόν πλησίον, ΐν ' αυτός κάκείνου τό φως διπλασιάσας όχη. ήλιος 3 κοινάς τροφάς ζωοις άπασιν ανατέλλει, δικαιοσύνης [τε] της κοινής άπασιν επ' ίσης δοθείσης, καί εις τά τοιαύτα βοών γένος ομοίως γίνεται ώς αί βόες καί συών ώς οι σύες καί προβάτων ώς τά πρό15 βατα καί τά λοιπά πάντα · δικαιοσύνη γάρ εν αύτοΐς αναφαίνεται η 4 p. igy 16-S. 199? χ3· χ99> 29-200, 4 vgl· Hilgenfeld, Ketzergeschichte S. 402ff. 1828 vgl. Epiph. Haer. 32, 3 I S. 442, 4-18; Lipsius, Zur Qpellenkritik des Epiph.

S. 1 6 1 f . ; Usener, Weihnachtsfest S. 1 1 1 Anm. 10. 23f zur monatl. Geburtstagsfeier vgl. Rohde, Psyche2 I p. 234!; Schiirer, ZntW 2 (1901) S. 48fF;

Wissowa, Hermes 37 (1902) S. 1 57ff ; Collitz, Dialektinschr. 1801, 5f (von einer

Freigelassenen) : στεφανωετω τάν Φίλωνος εικόνα καθ' έκαστον μήνα δίς δαφνίνω στεφάνω πλεκτώ νονμηνίαι καί εβδόμαι. p. ig8 12 vgl. I Clem, ad Cor. 20, 4 (Fr). p. igj 19 άλεξανδρίας L. 20 από Κεφαλληνίας μεν τό προς πατρος γένος ών Epiph.

Κεφαλλην Cobet S. 51 1 (vgl· Ζ. 23f)· 23 nach τε καί ist σον von L1 getilgt.

25 καί ύμνοι αδονται Wi καί ύμνοι λέγονται L ϋμνους τε αυτω αδουσι Epiph. p. ig8 6 δήμον η St η δήμου L η δημότην ^ καί y Hiller. 7 [τ01^] Wi. 8 ποιείται".

Medium ist richtig, denn es bedeutet hier ,,einschatzen" (Fr). 9 αυτόν L.

31 1

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

κοινοτης. επειτα κατα κοινότητα παντα ομοίως κατα γένος σπειρετ αι, τροφή τ€ κοινή χαμαί νεμομενοις άνεΐται πάσι τοϊς κτηνεσι και πασιν επ' ΐσης, ούδενί νόμω κρατούμενη, τη δε παρά του διδόντος (και) κελεύσαντος χορηγία συμφώνως άπασι δικαιοσύνη παρούσα, άλλ' ουδέ 7> I 20 τα της γενεσεως νόμον εχει γεγραμμενον ( μετεγράφη γάρ αν), σπείρονσι δε καί γεννώσιν επ' ΐσης, κοινωνίαν υπό δικαιοσύνης έμφυτον εχοντες. κοινή πασιν επ' Ϊσης οφθαλμόν εις το βλεπειν 6 ποιητης τε καί πατήρ πάντων δικαιοσύνη νομοθετησ ας τη παρ' αύτοΰ παρεσχεν, ου διακρίνας θηλειαν άρρενος, ου λογικόν αλόγου, καί

25 καθάπαζ ούδενός ουδεν, ισότητι δε καί κοινότητι μερίσας τό βλεπειν ομοίως ενί κελευσματι πάσι κεχάρισται. οί νόμοι δε «, φησίν, »άν2 θρώπων άμαθίαν κολάζειν μη δυνάμενοι παρα\νομείν εδίδαζαν· η 5^ Ρ γάρ ίδιότης των νόμων την κοινωνίαν του θείου νόμου κατετεμεν καί παρατρώγει, « μη συνιείς τό του αποστόλου ρητόν, λεγοντος

30 »διά νόμου την αμαρτίαν εγνων «* τό τε εμόν καί τό σόν φησι διά 3 των νόμων παρεισελθεΐν, μηκετι εις κοινότητα [κοινά τε γάρ] καρπουμενων μήτε γην μήτε κτήματα, άλλα μηδε γάμον » κοινή γάρ 4 p. igg άπασιν εποίησε τάς αμπέλους, αΐ μη(τε) στρουθόν μήτε κλέπτην άπαρνοΰνται, καί τον σίτον ούτως καί τούς άλλους καρπούς, η δε κοι νωνία παρανομηθεΐσα καί τά της ίσότητος εγεννησε θρεμμάτων καί καρπών κλέπτην, κοινή τοίνυν ό θεός άπαντα άνθρώπερ ποιησας 8, I 5 καί τό θήλυ τω άρρενι κοινή συναγαγών καί πάνθ ' ομοίως τά ζώα κολλησας την δικαιοσύνην άνεφηνεν κοινωνίαν μετ' ίσότητος. οΐ δε 2 γεγονότες ούτω την συνάγουσ αν κοινωνίαν την γενεσιν αυτών άπηρνηθησαν καί φασιν ό μίαν αγόμενος εχετω, δυναμενων κοινωνεΐν άπάντων, ώσπερ άπεφηνε τά λοιπά τών ζώων. « ταϋτα είπών 3

ΙΟ κατά λεζιν πάλιν ομοίως αύταΐς ταΐς λεζεσιν επιφερεί' )>την γάρ επιθυμίαν εύτονον καί σφοδροτεραν ενεποίησε τοΐς άρρεσιν εις την τών γενών παραμονήν, ην ούτε νόμος ούτε έθος ούτε άλλο < τι ) τών οντων άφανίσαι δύναται. θεού γάρ εστι δόγμα. « καί πώς ετι οΰτος \ εν τώ καθ' ημάς εζετασθείη λόγω άντικρυ ς καί τον νόμον καί τό

15 ευαγγελίαν διά τούτων καθαιρών ; ο μεν γάρ φησιν· »ού μοιχεύσεις,« τό δε »πάς ό προσβλεπων κατ' επιθυμίαν ηδη ε μοίχευα εν « λεγει. τό 5 γάρ »ούκ επιθυμήσεις « προς του νόμου λεγόμενον τον ενα δείκνυσι θεόν διά νόμου καί προφητών καί ευαγγελίου κηρυσσόμενον' λεγει

30 Rom 7, 7· p. ig8 Ρ · 199 15 Exod 20, 13.

16 Mt 5, 28. ΐ7-Ι9 Exod 20, 17. l6 €7T€tra] επεί oder επειδή St. 17 κοινή Hilg. 18 [διδόντο?] Heyse, Hilg. p. 198

(και) Hiller. 19 χορηγία L χορηγέ ΐν Schw άπασι ~ nach δικ. Heyse δικαιοσύνη Ρο -η L [δικαιοσύνη] Sy. 31 [κοινά τε γάρ ] Ma κοινόν τι γάρ Hilg. ( κοινά τε γάρ) Ρο. 3Jf καρπουμεν ων (ημών') .St.

Ρ · 199 I μη(τε)> St μη L. 3 κα'ι τά (vgl. S. 198, 20 ; 200, 2)] κατά Hilg. 7 ουνεχουσαν (vgl. S. 200, 2) St. 8 φασιν Hilg. φησίν L εφασαν St ο Sy ei L. 12

APPENDIX B

δαΐος τω 'Ιουδαίου, αδελφός γάρ καί ταΰτότης του πνεύματος, λείπεται δη πλησίον τον αλλοεθνή λεγειν. πώς γάρ ου πλησίον 6 οΐός τε κοινωνησαι του πνεύματος ; ου γάρ μόνων Εβραίων, αλλά καί

εθνών πατήρ Αβραάμ, εί δε η μοιχευθεΐσα καί 6 εις αυτήν πορνευσ ας θανάτου κολάζεται, δηλον δηπου την εντολήν την λεγουσαν »ούκ επιθυμήσεις την γυναίκα του πλησίον « περί τών εθνών διαγορευειν, ΐνα τις κατά νόμον καί της του πλησίον καί της αδελφής άποσχόμενος άντικρυς άκουση παρά του κυρίου · »eyto δε λέγω, ουκ επιθυ

νομοθετου ρήμα τούτο άκουστεον »ούκ επιθυμήσεις « προς το γελοιό p. 200 τερου είπεΐν »τών του πλησίον «· αυτός γάρ ο την επιθυμίαν δούς ώς συνεχουσ αν τά της γενεσεως ταυτην άφαιρεΐσθαι κελεύει μηδενός αυτήν αφελών ζώου· το δε )>της του πλησίον γυναικός « ιδιότητα την κοινωνίαν άναγ κάζων ετι γελοιότερου εΐπεν« |

ΙΟ, I ί85 S

Καί ταϋτα μεν οι γενναίοι Καρπό κρατιανοί δογματίζουσι. τού τους φασί καί τινας άλλους ζηλωτάς τών όμοιων κακών εις τά δείπνα αθροιζόμενους (ου γάρ αγάπην εΐποιμ ' αν εγωγε την συνελευσιν αυτών), άνδρας όμοΰ καί γυναίκας, μετά δη το κορεσθηναι

πορνικήν ταυτην δικαιοσύνην εκποδών ποιησαμενους φώς τη τοΰ λάχνου περιτροπή, μίγνυσθαι, όπως εθελοιεν, αίς βουλοιντο, μελετησαντας δε εν τοιαυτη αγάπη την κοινωνίαν, μεθ ' ημέραν ηδη παρ' ών αν εθελησωσι γυναικών άπαιτεΐν την τοΰ Καρποκρατείου, ου

γάρ θεμις είπεΐν θείου, νόμου ύπακοην. τοιαΰτα δε οΐμαι ταΐς κυνών καί συών καί τράγων λαγνείαις νομοθετεΐν τον Καρποκράτην εδει.

δοκεΐ δε μοι καί τοΰ Πλάτωνος παρακηκοεναι εν τη Πολιτεία φαμενου κοινάς είναι τάς γυναίκας πάντων, κοινάς μεν | τάς προ τοΰ γάμου τών αίτεισθαι μελλόντων, καθάπερ καί το θέατρου κοινόν

είναι καί ούκετι κοινήν την γεγαμημενην. Ξάνθος δε εν τοΐς επιp. igg 2 if vgl. Strom. II 42, 1. 22f vgl. Rom 4, i6f; Gen 17, 5. 23f vgl. Lev

20, 10; Deut 22, 22. 24f Exod 20, 17. 27f Mt 5, 28. p. 200 9 Euripides Fr. inc. 895. 16-20 vgl. Epiktet fr. 15 Schenkl. i6f vgl.

Plato Rep. V p. 457 D. 20-24 Xanthos Fr. 28 FHG I p. 43; vgl. Tatian 28 p. 29, 21 Schw.; Minuc. Fel. Oct. 31, 3. p. igg 20 καί <(ώ η )> Schw. 30 <os·)» Wi. 31 λόγω Sy λόγων L. 32f τούτου άκουστόον (τού δ'^> »ούκ όττιθΛ προσότι γελ. εΐττεν Sch προς τω Mu. p. 200 3 ζώις') Ιδιότητα Ρο ιδιότητα (γενόσθαι) Schw. 4 αναγκάζον Schw. 6 κακιόον Sy. 9 Τ01 Κύπρις, η Di aus Athen. VI ρ. 270 C τη κυπρίση L φασί ( οί παροιμιαζόμενοιφ Cobet S. 439· καρποκρατίου L.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

γραφομενοις Μαγικοϊς »Ί" μίγνυνται δε « φησίν »οί Μάγοι μητράσι και θνγατράσι και άδελφαΐς μίγννσθαι θεμιτόν είναι κοινάς τε είναι τάς γυναίκας ον βία και λάθρα, άλλα συναι νουντων άμφοτερων, όταν θελη γημαι 6 ετερος την τον ετερου.« επί τούτων οίμαι καί των 2

» ομοίως μεντοι και ούτοι ενυπνιαζόμενοι « ( ου γάρ ΰπαρ τη αλήθεια επιβάλλουσιν ) ea)? »και τό στόμα αυτών λαλεΐ υπέρογκα. «

2if vgl. Cyrill ν. AI. G. Jul. IV (PG 76,68oD) ; Fr. in ZntW 36(1937)89. 26f Iud 8, 16 21 μίγνυνται] άποφαίνονται Schw ηγούνται St.

Hereupon follows Stromateis III. 3, in which Clement turns to Marcion. Some of his criticisms, especially his insistence that Plato was the source of the heresy, may have been intended to tell against Carpocrates also. In III. 4 (25. iff) he pairs the two in his resume: p. 20J 6 IV. Των δε άφ' αίρεσεως αγόμενων Μαρκίωνος μεν τοΰ Πον25, I τικοΰ επεμνησθημεν δι' άντίταξιν την προς τον δημιουργόν την χρησιν των κοσμικών παραιτούμενου. . . . επεμνησθημεν δε καί της 5 ΐ8 κατά Καρποκράτην άθεσμου γυναικών κοινωνίας, περί δε της Νικο λάου ρήσεως διαλεχθεντες εκείνο παρελίπομεν. . . p. 2θ8 ΙΟ Είσίν δ' οΐ την πάνδημον Άφροδίτην κοινωνίαν μυστικήν άνα27, I γορευουσιν ενυβρίζοντες καί τώ όνόματι· λεγεται γάρ καί τό ποιεΐν 2 τι κακόν εργ άζεσθαι, ώσπερ ούν καί τό αγαθόν τι ποιεΐν όμωνυμως εργάζεσθ αι, ομοίως δε καί η κοινωνία αγαθόν μεν εν μεταδόσει άργυρίον καί τροφής καί στολής, οΐ δε καί την οποίαν δηποτ ' οΰν

15 αφροδισίων συμπλοκήν κοινωνίαν ασεβώς κεκληκασιν. φασί γοϋν 3 τινα αυτών ημετερα παρθενω ωραία την οφιν προσελθόντα φάναι ·

»γεγραπται > π αντί τώ αίτοΰντί σε δίδου<«, την δε σεμνώς πάνυ άποκρίνασθαι μη συνιεΐσαν την τάνθρώπου άσελγειαν »άΑΛά περί γάμου τη μητρί διαλόγου. « ώ της άθεότητος ' καί τών του κυρίου 524 Ρ 4

20 φωνών διαφευδονται οι της άσελγείας κοινωνοί, οι της λαγνείας αδελφοί, ονειδος ου φιλοσοφίας μόνον, αλλά καί παντός τοΰ βίου, οι παραχαράσσοντες την αλήθειαν, μάλλον δε κατασκάπτοντες ώς οϊόν τε αύτοΐς' οί γάρ τρισάθλιοι την [re] σαρκικήν καί [την] συνου5 p. 2ο8 iof Theodoret Haer. fab. I 6; vgl. Platon Symp. p. 180 D ff [s. auch Theodor. a. a. Ο V 27 (PG 83, 545 B) μυστικήν κοινωνίαν ώνόμασαν την άσελγειαν (Fr)].

17 Lc 6, 30; Mt 5, 42. 17-19 Vgl. Cobet S. 51 1. 23-S. 209, 1 Theodoret a. a. O. p. 208 12 οΰν Schw av L. 13 μεν Hiller Se καί L. I3f αργυρίου Hervet άργΰριον L. ϊ8 [/χτ)] St. 23 oi γάρ Theod. οΐ γε τρισάθλιοι ζοντες) Hiller τε < Theod.

APPENDIX B

σιαστι κην κοινωνίαν ίεροφαντοΰσι καί ταύτην οίονται εις την βασι25 λείαν αυτούς άνάγειν τον θεοΰ. εις τα χαμαιτυπεία μεν οΰν η τοιάδε 28, I εισάγει κοινωνία καί δη συμμέτοχοι εϊεν αύτοΐς οί σύες καί οι τράγοι , είεν δ' αν εν τα ΐς μείζοσι παρ' αύτοΐς ελπίσιν αί προεστώσαι p. 20g του τεγους πόρναι άνεδην είσδεχόμεναι τούς βουλομενους άπαντας.

»ύμεΐς δε ούχ όντως εμάθετε τον Χρίστον, εΐ γε αύτόν ηκονσατε καί 2 εν αύτώ εδιδάχθητε, καθώς εστιν άληθεια εν Χριστώ Ίησοΰ, άποθεσθαι υμάς τα κατά την προτεραν | αναστροφήν τον παλαιόν ανl88 S

5 θρωπον τον φθειρόμενον κατά τάς επιθυμίας της απάτης' άνανε3 οΰσθε δε τώ πνεύμα τι τού νοδς υμών καί ενδνσασθε τον καινόν άνθρωπον τον κατά θεδν κτισθεντα εν δικαιοσύνη καί όσιότητι της αλήθειας, « κατά την εξομοί ωσιν τοΰ θείου. »γίνεσθε ούν μιμηταί \ του θεού, ώς τέκνα αγαπητά, καί περιπατεΐτε εν αγάπη, καθώς καί

ΙΟ ό Χρίστος ηγάπησεν υμάς καί παρεδωκεν εαυτόν ύπερ ημών προσ φοράν καί θυσίαν τώ θεώ εις οσμήν εύωδίας. πορνεία δε καί πάσα 5 άκαθαρσία η πλεονεξία μηδε ονομ αζεσθω εν ύμΐν, καθώς πρεπει άγίοις, καί αίσχρότης καί μωρολογία. « καί γάρ άπο της φωνής 6 άγνεύειν μελετάν διδάσκων 6 άπόστολος γράφει' » τούτο γάρ ϊστε

15 γινώσ κοντές, οτι πάς πόρνος « καί τά έξης εως » μάλλον δε καί ελεγχετε. « Έρρύη δε αύτοΐς τό δόγμα εκ τίνος άποκρύφου, καί δη παρα29> I θησομαι την λεξιν την της τούτων άσελγείας μητέρακαί είτε αύτοί της βίβλου συγγράφεις ( όρα την άπόνοιαν, εί καί θεού διαφεύδονται

20 δύ άκρασίαν) , είτε άλλοις περιτυχόντες το καλόν τούτο ενόησαν δόγμα διεστραμμενως άκηκοότες' όχει δε ούτως τά της λεξεως' »εν 2 ην τά πάντα· επεί δε εδοξεν αύτοΰ τη ενότητι μη είναι μόνη, εξηλθεν άπ ' αύτοΰ επίπνοια, καί εκοινώνησεν αύτη καί εποίησεν τον αγαπητόν εκ δε τούτου εξηλθεν απ' αύτοΰ επίπνοια, η κοινωνησας

25 εποίησεν δυνάμεις μήτε όραθηναι μήτε άκουσθηναι δυναμενας« εως » επ' ονόματος ίδιου εκάστην.« εί γάρ καί ούτοι καθάπερ οί από 3

Ούαλεντίνου πνευματικός ετί\θεντο κοινωνίας, ίσως τις αύτών την 525 Ρ ύπόληφιν επεδεξα τ' ξάν'}' σαρκικής δε ύβρεως κοινωνίαν εις προφη τείαν άγίαν άνάγειν άπεγνωκότος εστί την σωτηρίαν. p. 2ορ 2-8 Eph 4, 20-24. 8-13 Eph 5, 1-4· 14-16 Ερί^,δ·11· 21-26 vgl.

C. Schmidt TU NF. V 4 S. 54. p.208 25 θεοΰ ] Χρίστου Theod. χαμαιτυττία L. 26 eiev ζαυ)1 Di Theod. p. 20g I άναί8ην L εκύεχόμεναι Theodor. 5f άνανεοΰσθε L1 άνανεοΰσθαι L*. IO υμάς·] ημάς Paed. Ill 94, 4. 19 συγγραφείς Sy συγγραφής L et] fj Mu. 20 άλλως Sy ενόησαν L1 (wie Po) ενόσησαν L* Ausgg. 21 δε <( ovv

Schw δη Po.

Note also the next sentence: τοιαΰτα καί οί από Προδίκου φευδωνύμως γνωστικούς σφάς αύτούς άναγορεύοντες δογματίζουσιυ.

3ΐ5

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

Clement, Stromateis III. 5 (ed. Stahlin II.214-216) A 214 V. " Iv ' ovv μη επί πλεΐον όνυχίζοντες τον τόπον πλειόνων 4°> 1 άτοπων αιρέσεων επιμεμνώμεθα μηδ' αύ καθ' εκάστην αυτών λεγειν προς εκάστην αναγκαζόμενοι αίσχυνώμεθά τε επ' αύτοΐς καί επί

ΙΟ μηκιστον τα υπομνήματα προάγωμεν, φερε είς δύο δι ελόντες τά γματα άπάσας τάς αιρέσεις άποκρινώμεθα αύτοΐς. η γάρ τοι άδια2 φόρως ζην διδάσκουσιν, η τό ύπερτονον αδουσαι εγκράτειαν διά δυσσεβείας και φιλαπεχθημοσύνης καταγγελλουσι. πρότερον δε περί 3 του προτερου διαληπτεον τμήματος, ε'ι πάντα εξεστιν ελεσθαι βί ον,

15 δηλον ότι και τον μετ' εγκράτειας , και εί πας βίος άκίνδυνος εκλεκτώ , δηλον ότι <(ο)> μετά άρετης και σωφροσύνης πολύ μάλλον άκίνδυνος' δοθε ίσης γάρ εξουσίας τώ κυρίω του σαββάτου, εΐπερ άκολάστως 4 βιώσαι , άνεύθυνον είναι , πολλώ μάλλον ο κοσμίως πολιτευσάμενος ούχ υπεύθυνος εσταί' »πάντα μεν γάρ εξεστιν , άλλ' ού πάντα συμ5

20 φόρε ι «, φησιν ο άπόστολος. εί δε καί πάντα εξεστι , δηλον ότι και το σωφρονεΐν. ώσπερ οΰν ο τη εξουσία είς το κατ' άρετην βιώσαι 41» 1 συγχρησάμενος επαινετός, οϋτω πολύ μάλλον 6 την εξουσίαν ημΐν δεδωκώς ελευθεραν και κυρίαν και συγχωρησ ας ημΐν βιοΰν ώς βουλόμεθα σεμνός και προσκυνητός, μη εάσας δουλεύειν ημών κατά

25 άνάγκην τάς αίρεσεις και τάς φυγάς. εί δε τό άδεες εκάτερος όχει, 2 ό τε άκρασίαν ό τε εγκράτειαν ελόμενος, άλλά τό σεμνόν ούχ όμοιον. ο μεν γάρ είς ηδονάς εξοκείλας σώμα τι χαρίζεται, ο δε σώφρων την κυρίαν του σώματος φυχην ελεύθεροι τών παθών, καν »επ' ελευ3 θεριά κεκλησθαι « λεγωσιν ημάς, μόνον μη »την ελευθερίαν είς άφορ30 μην τη σαρκι « παρεχωμεν κατά τον άπόστολον εί δε επιθυμία 4 χαριστεον και τον επονείδιστον βί ον άδιάφορον ηγητεον, ώς αυτοί λεγουσιν, ήτοι πάντα ταΐς επιθυμίαις πειστεον, καί , εί τούτο, τά άσελ\γεστατα και άνοσιώτατα πρακτεον άπαντα επομένους τοΐς άνα53° Ρ

A 215 πείθουσιν ημάς' η τών επιθυμιών τινάς εκκλινοΰμεν καί ούκετι 5 άδι αφόρως βιωτεον ούδε άνεδην δουλευτεον τοΐς άτιμοτάτοις μερεσιν ημών, γαστρι και αίδοίοις, δι' επιθυμίαν κολακευόντων τον ημετερον νεκρόν, τρέφεται γάρ και ζωοποιείται δι ακονουμενη είς άπόλαυσιν 6

5 επιθυμία, καθάπερ εμπαλιν κολουομενη μαραίνεται, πώς δε εστι 42, I δυνατόν ηττηθεντα τών τού σώματος ηδονών εξομοιοϋσθαι τώ κυρίω η γνώσιν 0χ€ΐν θεού; 28-30 ιη vgl. Mt 12, 8; Me 2, 28; Lc 6, 5. igf I Cor 6, 12; 10, 23. vgl. Gal. 5, 13. p. 214

7 πλέον Di. 8 επιμεμνώμεθα Sy επιμεμνημεθα L. 9 αναγκαζόμενοι (voi p. 214 in Ras.) L1. ΙΟ προάγωμεν Sy προάγοιμεν L. iof τάγματα St πράγματα

L. ii η γάρ τό Mu. 12 αδουσαι (vgl. Strom. II 123, 2) Schw άγουσαι L.

16 <0> Hiller. 17 vgl. Strom. Ill 30, 1. 23 βιοΰν L3 βίους L* aber v am Rand L1. 24 σεμνός L1 σεμνώς L*. 29 κεκλησθαι (at in Ras.) L1.

3 1 6

APPENDIX B

Clement, Stromateis III. 6 end (ed. Stahlin II. 22 1-222) p. 221

'H δε Καρποκράτους δικαιοσύνη και των επ' ΐσης αΰτώ την 54» ι ακόλαστον μετιόντων κοινωνίαν ώδε πως καταλυεται. άμα γάρ τώ φάναι ))τω α ίτοΰντί σε δός « επιφερεί' »καί τον θελοντα δανείσαθαι μη άποστ ραφής «, ταντην διδάσκων την κοινωνίαν , ούχί δε την

ΙΟ λάγνον. πώς δε ό αϊτών και λαμβάνων και δανειζόμενος από μη2 δενός ύπάρχοντος τον εχοντος καί διδόντος καί δανείζοντος ; τί δ' 3 όταν I ό κύριος φη' » επείνασα καί εχορτάσατε με, εδίφησα καί επο1 93 ^ τίσατε με, ζενος ημην καί συνηγάγετε με, γυμνός καί περιεβάλετε με.« εΐτα επιφερεί' ))εφ * όσον εποιησατε ενί τούτων τών ελάχιστων,

15 όμοί εποιησατε. « ονχί δε τα αυτά καί εν τη παλαια διαθηκη νομο- \ θετεΐ; »ό διδοΰς πτωχώ δανείζει θεώ<( καί »μη άπόσχη ευ ποιεΐν ενδεή « φησίν. καί πάλιν » ελεημοσυναι καί πίστεις μη εκλιπετωσάν 55» 1 σε« είπεν. »πενία« δε »άνδρα ταπεινοί' χεΐρες δε ανδρείων πλοντί4 ουσινΛΐ επιφερεί οε' »ιοου ανηρ, ος ουκ εοωκεν επι τοκω το αρ20 γυριον αυτοΰ, αποδεκτός γίνεται ·« καί »λυτρον φυχης \ άνδρός ό 537 ^ ίδιος πλούτος κρίνεται« ούχί διασαφεΐ άντικρυς; ώς ούν εξ εναντίων δ κόσμος συγκειται ώσπερ εκ θερμού καί ζφυχροϋ') ζηροΰ τε καί νγροΰ, ουτω κάκ τών διδόντων κάκ τών λα μβανόντων. πάλιν τε 2 αΰ όταν είπη· »εί θελεις τελειος γενεσθαι, πωλησας τα υπάρχοντα

25 δδ? πτωχό ις, « e'Aey^et τον καυχώμενον επί τώ » πάσας τάς εντολάς εκ νεότητος τετηρηκεναι «· ου γάρ πεπληρώκει τό » αγαπήσεις τον πλησίον σου ώς εαυτόν «. τότε δε υπό του κυρίου συν τελείου μένος εδιδά σκέτο δά άγάπην μεταδιδόναι. καλώς οΰν πλουτεΐν ου κεκώ56» ι λυκεν, αλλά γάρ τό αδίκως καί άπληστως πλουτεΐν' ))κτησις« γάρ

30 » επισπευδομενη μετά ανομίας ελάττων γίνεται. « »είσί« γάρ ))οΐ σπείp. 222 ροντες πλείονα ποιοΰσι, καί οΐ συνάγοντες ελα ττοΰνται·« περί ών γεγραπταί' »εσκόρπισεν, εδωκεν τοΐς πενησιν, ~η δικαιοσύνη αυτοΰ μενει εις τον αιώνα' « δ μεν γάρ » σπειρών καί πλείονα συνάγων« 2 οΰτός εστιν ό διά της επιγείου καί πρόσκαιρου μεταδόσεως τά ουράνια

7 vgl. Strom. Ill 27, 3· 8f Mt 5, 42. iof vgl. Qu. div. salv. 13, 1.

12-15 ebda 30, 2; Mt. 25, 35!. 40. 16 Prov 19, 14 (17). i6f Prov 3, 27. i7f Prov 3, 3. i8f Prov 10, 4. igf vgl. Ps 14, 5; Ez 18, 8.

2of Prov 13, 8. 24-27 Mt 19, 21. 20. 19; Me 10, 21. 20; 12, 31 ; Lc 18, 22.

21. 20. 25-28 ελέγχει — μεταδιδόναι Ath fol. 97r. 2gf Prov 13, II.

3of Prov 11, 24. p. 222

2 vgl. auch Paed. Ill 35, 5. 2f Ps hi, 9. 4 vgl. Mt 19, 21. p. 221

10 λάγνον (o in Ras. fur ω) L1 άποζλείπεται) Schw. 17 ενδεή Prov. ένδεεΐ L. 18 ανδρείων Prov. und Paed. II 129, 1 άνδρών L. 19 ιδού άνηρ Sy ήδ' (corr. aus ηδ') av L τόκωι ( ωι in Ras. fiir ον) L1. 22 < φυχροΰ > Sy.

28 <το> καλώς Μύ (unnotig, weil variatio vorliegt Fr). 29 το L1 τών L*. p. 222

1 oi L. 3 μεν uber d. Z. L1. 5 κενός καί oder κενώς [καί] Heyse δε Ma καί L.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

))θησα υρίζων επί της γης οπού σης καί βρώσις αφανίζει « ( περί οΰ γεγραπταί' ))συνάγων τούς μισθούς συνηγαγεν εις δεσμόν τετρυπημενον «) , τούτου την χώραν εύφορησαι λεγει εν τώ ευαγγελία) 6 κύ3 ριος, επειτα τούς καρπούς αποθεσθαι βουληθεντα, οίκοδομησόμενον

»εχεις αγαθά πολλά άποκείμενά σοι εις ετη πολλά, φάγε, πιε, εύφραίνου' άφρον ούν, ύφη, ταύτη γάρ τη νυκτί την φυχην σου άπαιτοΰσιν από σου. ά ούν ητοίμασας, τίνι γενηται; « p. 222

6 Mt 6, 19· 7^* Agg i, 6. 8-13 vgl. Lc 12, 16-20.

Clement, Stromateis III. 8 (ed. Stahlin 11.224) p. 224

IO VIII. Έπει δε οί την αδιαφορίαν είσάγοντες βιαζόμενοί τινας 6ι, ι ολίγας γραφάς συνηγορεΐν αυτών τη ηδυπαθεία οίονται, άτάρ δη κάκείνην »άμαρτία γάρ υμών ου κυριεύσει· ου γάρ εστε ύπο νόμον, άλλ' ύπο χάριν « ( καί τινας άλλας τοιαύτας, ών επί τοιούτοις μεμνησθαι ούκ εύλογον ου γάρ επισκευάζω ναΰν πειρατικήν) , φόρε δη διά

15 βραχέων διακόφωμεν αυτών την εγχείρησιν. αυτός γάρ ό γενναίος 2 απόστολος τη προειρημένη λεζει επιφερων άπολύσεται το έγκλημα'

))τί ούν; άμαρτησωμεν, ότι ούκ εσμεν ύπο νόμον, άλλ* ύπο χάριν; μη γενοιτο.« ούτως ενθεως καί προφητικώς καταλύει παραχρημα την σοφιστικήν της ηδονης τέχνην, ού συνιάσιν ούν, ώς εοικεν, ότι 62, I 20 »τούς πάντας ημάς φανερωθηναι δει έμπροσθεν του βήματος του

Χριστού, ΐνα κομίση ται έκαστος διά τού σώματος προς ά επραξεν, είτε αγαθόν είτε κακόν, « ίνα ά διά τού σώματος επραζεν τις απο λαβή. ))ώστε εί τις εν Χριστώ, καινή κτίσις,« ούκετι άμα ρτητική' 2

»τά αρχαία παρηλθεν «, άπελουσάμεθα τον βί ον τον παλαιόν »ίδού 25 γύγονε καινά «, άγνεία εκ πορνείας, [/eat] εγκράτεια εζ άκρασίας, δικαιο σύνη εζ αδικίας. » τις γάρ μετοχή δικαιοσύνη καί ανομία; η τις κοινωνία φι οτί προς σκότος; τις δε συμφώνησις Χριστού προς Βελίαρ; τις 3 μερίς πιστώ μετά απίστου; τις δε συγκατάθεσις ναώ θεού μετά ειδώ λων; ταύτας ούν εχοντες τάς επαγγελίας καθαρίσωμεν εαυτούς από

30 παντός μολυσμοϋ σαρκός καί πνεύματος, επιτελοΰντες άγιωσύνην εν φόβω θεού. « p. 224

12Ϊ Rom 6, 14· 17^ Rom 6, 15. 20-22 II Cor 5, 10. 22 a — επραξεν lesen II Cor 5, 10 D*FG u. a. statt τά διά τοΰ σ. προς ά επραζεν. 23-25 II Cor 5, 17 · 26-31 II Cor 6, 14-16; 7, ΐ· p. 224

II αυτών L. 19 συνι,ασι,ν Di συνιεϊσιν L. 2if [Γνα κομ,ίσηται — κακόν ] Ma als Glosse, welche den worth Text der Cor-Stelle zu den Worten des Clem, schrieb; aber das zweite ist Paraphrase zum ersten. 25 [/eat] Ma.

APPENDIX B

Clement, Stromateis III. 18 (ed. Stahlin II.244-247) p. 244

XVIII. Την δικαιοσύνην τοίννν και την αρμονίαν του σωτηρίου ΙΟ$9 I σεμνήν ούσαν καί βεβαίαν οι μεν εττετειναν , ώς επεδείζαμεν , βλασφημως εκδεχόμενοι μετά πόσης αθεότητος την εγκράτειαν, εξόν ελεσθαι την εύνουχίαν κατά, τον υγιή κανόνα μετ' εύσεβείας, εύχαριστοΰντα

25 μεν επί τη δοθείση χάριτι, ου μισοϋντα δε την κτίσιν ουδέ εξουθενοΰντα τούς γεγαμηκότας· κτιστός γάρ ό κόσμος, κτίστη καί η εύνουχί α, άμφω δε εύχα ριστουντων εν οίς ετάχθησαν, εί γινώσκουσι καί εφ' οίς ετάχθησαν. ο ΐ δε άφηνιάσαντες εξύβρισαν, »ΐπποι θήλυ2 μανεΐς « τω οντι »γενόμενοι καί επί τάς των πλησίον χρεμετίζοντες «,

30 αυτοί τε άκατασχετως εκχεόμενοι καί τούς πλησίον άναπείθοντες φιλήδονε ιν, άθλίως επαΐοντες εκείνων των γραφών, »τόν σόν κληρον

P · 2 45 βάλε εν ημΐν, κοινόν δε βαλλ άντιον κτησώμεθα πάντες καί μαρσίππιον εν γενηθητω ημΐν.« διά τούτους ό αυτός προφήτης συμβουΙθ6, I λεύων ημΐν λεγεί" »μη πορευθης εν όδώ μετ' αυτών, εκκλινον τον πόδα σου εκ τών τρίβων αυτών ου γάρ αδίκως εκτείνεται δίκτυα

5 πτερωτοΐς' αυτοί γάρ αιμάτων μετεχοντες θησα υρίζουσιν εαυτοΐς κακά,« τουτεστι της άκαθαρσίας αντιποιούμενοι καί τούς πλησίον τά όμοια εκδιδάσ κοντές, »πολεμισταί, πληκται ταΐς ούραΐς αυτών, « κατά τον προφήτην, ας κέρκους " Ελληνες καλοΰσιν. είεν δ' αν οΰς αίνίσ2 σεται η προφητεία, καταφέρεις, άκρατεΐς, οι ταΐς ούραΐς αυτών πολε10 μισταί, σκότους καί » οργής τέκνα «, μιαιφόνοι αυτών τε αύθενται καί τών πλησίον άνδροφόνοι. »εκκαθάρατε την παλαιάν ζύμην, ΐνα ήτε 3 νεον φύραμα, « ό άπόστολος ημΐν εμβοα. καί πάλιν άσχάλλων επί τοιούτοις τισί διατάττεται »μη συναναμίγνυσθαι, εάν τις άδελφός ονομαζόμενος η πόρνος η πλεονεκτης η ειδωλολάτρης η λοίδορος η

15 μέθυσος η άρπαξ, τώ τοιούτω μηδε συνεσθίειν.« »εγώ γάρ διά νόμου 4 νόμω άπεθα νον,« λεγει, » ίνα θεώ ζησω. Χριστώ συνεσταύρωμαί'

5 / >/,f >/ν \ \ / ί'ΛΟλϊ 5 \ ςω οε ουκετι εγω,« ως εί,ων κατα τας επινυμιας, »ί,η οε εν εμοι

P · 244 22Ϊ vgl. S. 214, i2ff. 25 zu χάρίτί vgl. I Cor 7, 7. 28f Ier 5, 8.

31 -S. 245, 2 Prov 1, 14.

P · -245 3-6 Prov 1, 15-18. 7 woher? vgl. Ape 9, 10. 19. 10 Eph 2, 3. nf I Cor 5, 7. 13-15 I Cor 5, 11. 15-20 Gal 2, 19P 17-20 ζώ δε—θεοΰ Cat. zu Gal 2, 20 in Vatic. 692 fol. 82r Inc. Κλημεντος· ζώ δε, φησίν, ουκετι expl. θεοΰ.

P · 244 29 χραιμετ ίζοντες L. 3° εκχεόμενοι (vgl. Iud Ii) St Miinzel εχόμενοι L εχοντες Ma επόμενοι Bywater ζ ηδονής y εχόμενοι Schw ελόμενοι Wi [die

Konjektur εκχεόμενοι wird durch die ihren Urhebern unbekannte Stelle Polyb. 32, II, 4 (p* 1269, 9 Hultsch) ol μεν γάρ εις ερωμένους τών νέων, οί δ' εις εταίρας εξεκεχυντο gestiitzt, εχόμενοι ist jedoch nicht ganz unmoglich, vgl. den Ausspruch des Aristipp., Strom. II 118, 2 (S. 177, 1) (Fr)].

/>· 245 I βαλάντιον L. 6 τού? Sy το ΐς L. 9 κατωφερείς (vgl. S. 196? 6; Strom.

VII 33, 4) Bywater. 11 nach πλησίον ist κληρονόμοι getilgt L1. 14 fj I Cor rj L.

3J9

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

ΐ07, ι Χριστός « διά της των | εντολών ύπακοης άγνώς και μακαρίως · ώστε τότ€ μεν εζων εν σαρκί σαρκικώς, »δ δε νυν ζώ iv σαρκί, iv πίστει

ζώ τη του υιού του θεοΰ.« »είς 686 ν εθνών μη άπελθητε καί εις πόλιν Σαμαρειτών μη είσελθητε,« της εναντίας πολιτείας άποτ ρε πών ημάς 6 κύριος λεγει, επεί »η καταστροφή άν8ρών παρανόμων

»οάαι τώ άνθρώπω εκε ίνω,« φησίν ό κύριος· » καλόν ην αύτώ εί μη εγεννηθη, η ενα των εκλεκτών μου σκανδαλίσαι· κρεΐττον ην αυτω περιτεθηναι μύλον καί καταποντισθηναι εις θάλασσαν, η ενα τών εκλεκτών μου 8ιαστρεφαι·« »τδ γάρ ονομα του θεού δι* αυτους βλασφημεΐται.« όθεν γενναίως ο άπόστολος » έγραφα ύμΐν<( φησίν

203 S τη πορνεία, άλλα τώ κυρίω, καί 6 κύριος τω σώματι.« καί ότι ου | τον γάμον πορνείαν λεγει, επιφερει· »η ούκ οϊδατε ότι 6 κολλώ μένος τη πόρνη εν σώμά εστιν;(( η πόρνην τις ερεΐ την παρθένον πριν η

γη μα ι; »καί μη αποστερείτε «, φησίν, »άλληλ ους, εί μη εκ συμφώνου προς καιρόν, « διά της » αποστερείτε « λεξεως τό όφείλημα του γάμου, την παιόοποιίαν, εμφαίνων, όπερ εν τοΐς έμπροσθεν εόηλωσεν είπών, ιο8, ι »τη γυναικί ό άνηρ την οφειλήν άποδι8ότω, ομοίως δε καί η γυνή τώ άν8ρί,« μεθ ' ην εκτισιν κατά την οίκουρίαν καί την εν Χριστώ πίστιν βοηθός, καί ετι σαφεστερον είπών »τοΐς γεγαμηκόσ ι παραγ-

( εάν δε καί χωρισθη, μενετω άγαμος η τώ άν8ρί καταλλαγητω) καί άν8ρα γυναίκα μη άφιεναι. τοΐς δε λοιποΐς λέγω εγώ, ούχ ο κύριος·

εί τις άόελφός « εως »νΰν δε άγιά ε'στι.« τι δε λεγουσι προς ταΰτα οι του νόμου κατατρεχον τες καί του γάμου ώς κατά νόμον συγκεχωρη μενού μόνον, ούχ ί δε καί κατά την 8ιαθηκην την καινήν; τι προς ταύτας είπεΐν εχουσι τάς νομοθεσίας οί την σποράν καί την γενεσιν μυσαττόμενοι ; επεί καί »τόν επίσκοπον του οίκου καλώς προϊστά

109, I μενον « νομοθετεί της εκκλησίας άφηγεΐσθαι, | οίκον δε κυριακόν »μιάς γυναικός« συνίστησι συζυγία. »7 τάντα ούν καθαρά τοΐς καθα-

Ρ· 245 2of Mt 10, 5· 22f Prov 1, i8f. 24-27 I Clem, ad Cor. 46, 8; vgl.

Mt 26, 24; 18, 6f; Me 9, 42; Lc 17, 2; dazu E. Nestle, Einfuhr. in d. Griech.

562 Ρ Neue Test.2 S. 12 1. 27f Rom 2, 24. 28f I Cor 5, 9. ρ. 246 if I Cor 6, 13. 2f vgl. S. 218, 21 (Tatian). 3f I Cor 6, 16. 5f

I Cor 7, 5. 8f I Cor 7, 3. 10 vgl. Gen 2, 18 (βοηθός). 10-14 I Cor 7, 10-12. 14. 18-20 I Tim 3, 2. 4; vgl. Strom. Ill 79, 6; 90, 1. 20

Tit i, 6. 20-22 Tit i, 15.

Ρ · 245 19 e/c σαρκί1] + ΐνα εΐπη Cat. 26 ees] + την Clem. Rom. 27 εκλεκτών — 8ωστρεφαι (wohl veranlaBt durch I Clem, ad Cor. 46, 9 το σχίσμα υμών πολλούς διεστρεψεν)] μικρών — σκανδαλίσαι Clem. Rom. 27f βλασφημεΐται δύ αυτούς Zeichen der Umstellung L1.

8 οφειλήν (zwischen Λ u. η \ Buchst. ausrad.) L. 10 ετι Sy εί τι L. 13 ρ. 246 vor εγώ 3 Buchst. ausrad. 14 άγιά εστι I Cor άγια εστί L. isf συγκεχωρημενου, μονονουχί L.

32O

APPENDIX B

po ί?,« Aeyet, »τοΐς Se μ€μιαμόνοις καί άπίστοις ovSev καθαρόν, άλλα μ,εμιαται αυτών καί 6 νους καί η συν€ΐ8ησις.« ε'πι Se της παρά τον 2 κανόνα ήόονης ))μη πλαΐ'ασ0ε« φησίν »ουτε πόρνοι ουτ€ ειδωλολάτραι οϋτ€ μοιχοί οϋτ€ μαλακοί ουτ€ apaevoKoiTai ουτ€ πλ eoveKTai

25 οϋτ€ κλόπται, ου μόθυσοι, ου λ oiSopoi, ούχ άpπaγeς βασιλείαν Oeod ου κληρονομησουσιν. καί ημ€Ϊς μόν άπελοασά/ζε#α,« οι ev τουτοις yevo/xevoi, οι Se, €ΐς ταυτην άπολουοντ€ς την άσόλγ€ΐαν, όκ σωφρο σύνης €ΐς πορνείαν βαπτίζουσι, ταΐς η8ον αΐς καί τοΐς πάθeσι χαρίζεσ#αι 8ογματίζοντ€ς, α/ερατεί? όκ σωφρόνων είναι 8ι8άσκοντ€ς καί

30 την ελπίδα την σφών ταΐς των μορίων άναισχυντίαις προσανόχοντ€ς, άποκηρυκτους είναι της βασίλεια? του 9eod, άλλ' ούκ έγγραφους τους φοιτητάς παρασκ€υάζοντ€ς, »φ€υ8ωνυμου γνώσ€ως« προσηγορία την p. 2^7 εί? τό όζώτ epov σκότος 68οιπορίαν όπανηρη μόνοι. »τδ λοιπόν, 3 αδελφοί, όσα άληθη, όσα σεμνά, όσα 8ίκαια, όσα αγνά, όσα προσφιλή, όσα €υφημα, et τις άρ€τη καί et τις έπαινος, ταΰτα Aoyt£ea#e· όσα καί όμ ά#ετε [α] καί παρελάβετε καί ηκουσατ€ καί ϊδετε ev όμοί, ταΰτα

5 πράσσετε* καί δ #εό? της ei ρηνης εσται με#' ύμών.« καί ό Πότρος II Ο, I ev τη όπιστολη τα όμοια λόγ€ΐ' »ώστε την πίστιν υμών καί ελπίδα eivai ei? 6eov, τάς φυχάς υμών ηγνικότ€ς ev τη ΰπακοη της άλη- #εία?, ώς τόκνα ΰπακοης, μη συσχημα τιζόμενοι ταΐς πρότ€ρον ev τη 2 άγνοια υμών όπιθυμί αις, άλλα κατά τον καλόσαντα υμάς άγιον καί

ΙΟ αυτοί άγιοι ev πάση άναστροφη γ€νηθητ€, διότι γόγραπταί' > άγιοι eaeaOe, 8ιότι όγώ άγιος. < « ϋλλά γάρ πόρα του δε'οντε? η προς τους φ€υ8ωνυμους της γνώ3 σεω? ΰποκριτάς άναγκαία γ€νομόνη άπηγαγ€ν ημάς καί et? μακράν e^eTeive τον λόγον άντιλογία. o6ev καί ό τρίτος ημΐν τών κατά

13 την άληθη φιλοσοφίαν γνωστικών υπομνημάτων Στρωμ ατει)? τούτο εχει το πόρας. | p. 246

23-26 ICor6, 9-1 1. 3° vgl. Phil 3, 19· 31 vgl. Ape 20, 12. 15; 21, 27.

32 vgl. I Tim 6, 20. ρ. 247 i vgl. Mt 8, 12; 22, 13; 25, 30. 1-5 Phil 4, 8f. 6-11 I Petr 1, 2if.

14-16 (16 = Lev 11, 44; 19, 2; 20, 7). p. 246

22 μζμίανται Cobet S. 512 wie Tit. v ρ. 247

4 [a] St (ais Variante zu όσα). 9 άγνοια I Petr αγνεία L. I3f άπήγαγεν β a ημάς καί εις μακρόν όζότεινε τον λόγον αντιλογία (α β γ ub. d. Ζ. von L3).

Subscriptio: στρώμα γ: — Clement, Eclogae propheticae 2 5 See above, p. 298. Discussed under Heracleon, p. 268.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

Tertullian, De anima XXIII.2 (ed. Waszink CC II.815) p. 815 XXIII. i. Quidam de caelis deuenisse se credunt tanta persuasione quanta et illuc indubitate regressuros repromit tunt, ut Saturninus Menandri Simoniani discipulus. ... 2. Sed et Carpocrates tantundem sibi de superioribus uindicat, ut discipuli eius animas suas iam et Christo, nedum apostolis, et peraequent et cum uolunt praeferant, quas perinde de sublimi uirtute conceperint despectrices mundipotentium principa15 tuum.

XXIII. 1 VNDE ANIMA AB VNDE ANIMA, ADVERSVS HAERETI

COS QVI EAM DE COELIS DEFERVNT Gei. 2 et om. B Gei. 3

Saturnus B Saturnius Rig1 — 213 proinde B Gei ά&οτη.Α. 14 despec trices scripsi] despectrice AB Gei mundi potentium AB. 14-15 principatum

Tertullian, De anima XXXV. 1-5 (ed. Waszink, CC II. 836-837) p. 836 XXXV. 1. Sed non tibi soli metempsychosis hanc fabulam instruxit: inde etiam Carpocrates utitur, pariter magus, pariter fornicarius, etsi Helena minus. Qpidni? cum propter omnimodam diuinae et humanae disciplinae euersionem con5 stituendam recorporari animas asseuerauerit; nulli enim uitam istam rato fieri, || nisi uniuersis quae arguunt eam f. I47v expunctis, quia non natura quid malum habeatur, sed opi nione. Itaque metempsychosin necessarie imminere, si non in primo quoque uitae huius commeatu omnibus inlicitis

10 satisfiat (scilicet facinora tributa sunt uitae!), ceterum totiens animam reuocari habere quotiens minus quid intulerit, reli quatricem delictorum, donec exsoluat nouissimum quadrantem detrusa identidem in carcerem corporis.

2. Huc enim temperat totam illam allegorian domini certis 15 interpretationibus relucentem et primo quidem simpli citer intellegendam. Nam et ethnicus homo aduersarius p. 837 noster est, incedens in eadem uia uitae communis. Ceterum oportebat nos de mundo exire, si cum illis conuersari non

XXXV. 12 Mtth. 5, 26. 18 I Cor. 5.10.

XXXV. 1 AD (ADVERSVS Gel) CARPOCRATIS OPINIONEM AB

Gei. 3 etsi ... Quidni?] "praestat includi notis parentheseos" Iun.

5 adseuerauerit B Gei. 7 quia] qua Seml. 8 necessariae A. 14 allegoriam B Gei. 16 intellegendum A et om. A.

17 incaedens A in del. Rig eandem Rig uiam A Rig.

APPENDIX B

liceret. Huic ergo boni animi praestes iubet (diligite 20 enim inimicos uestros, inquit, et orate pro maledicentibus uos), ne aliquo commercio negotio rum iniuria prouocatus abstrahat te ad suum iudicem, et ad custodiam delegatus ad exsolutionem totius debiti arteris.

3. Tum si in diabolum transfertur aduersarii mentio ex ob25 seruatione comitante, cum illo quoque moneris eam inire concordiam quae deputetur ex fidei conuentione; pactus es enim renuntiasse ipsi et pompae et angelis eius. Conuenit inter uos de isto. Haec erit amicitia obseruatione sponsionis, ne quid eius postea re | sumas ex his quae eierasti, quae illi V 361

30 reddidisti, ne te ut fraudatorem, ut pacti transgressorem iudici deo obiciat, sicut eum legimus alibi sanctorum crimina torem et de ipso etiam nomine diaboli delatorem, et iudex te tradat angelo exsecutionis, et ille te in carcerem mandet in fernum, unde non dimittaris nisi modico quoque delicto mora

35 resurrectionis expenso. Quid his sensibus aptius? Quid his interpretationibus uerius? 4. Ceterum ad Carpocraten: si omnium || facinorum debitrix anima est, quis erit inimicus et f. 148 aduersarius eius intellegendus? Credo, mens melior, quae illam in aliquid innocentiae inpegerit adigendam rursus ac

40 rursus in corpus, donec in nullo rea deprehendatur bonae uitae. Hoc est ex malis fructibus bonam arborem intellegi, id est, ex pessimis praeceptis doctrinam ueritatis agnosci.

19 Mtth. 5, 44 (Luc. 6, 27). 21 Mtth. 5, 25/6 (Luc. 12, 58/9).

30 Mtth. 5, 25/6 (Luc. 12, 58/9). 31 Apoc. 12. 10. 45 Mtth. 17, 12. 46 Mtth. 11, 14.

19 boni A; approbant Gomperz 73; Th. St. T. 3, 33/4] bonum B Gei praestes] praesto esto Gomperz 73 praesto es (se) Stowasser ap. Gomperz 73", lectionem traditam uindicat Th. St. T. 3, 33/4 iubet om. A. 20 enim om. A et om. Gei.

21 commertio A. 22-23 in custodiam B Gei. 23 exsoluitionem A.

25 comitantem Gomperz 74. 27 renunciasse A renuntiare B Gei. 28 de obseruatione Rfd susp. obseruatio Bmg. 29 ei eierasti B Gei.

29-30 eie reddidisti (eie inductum) A. 31 sicuti Pam. 32 diaboli om.

A. 33 executionis B Gei. 36 ad A; approbat Lfst. Z· $PrT. 87; sed cf. comm.\ apud B Gel Carpocratem Gei. 38 mens] meus B. 39 aliquid innocentiae] aliud quid nocentiae Rfd susp.

Hippolytus, Philosophumena VII.6 (ed. Wendland 190) Items in a table of contents. p. I go 6. Πώς Καρττοκράτης ματαιάζβι, καί αυτός ύπο αγγέλων τα οντα φάσκων γβγβνησθαι.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

Hippolytus, Philosophumena VII. 31 end33 (ed. Wendland 2 17-221) This follows Hippolytus' account of Marcion (= τούτου). p. 21 J άλλ' επεί καί τα τούτου ίκανώς ημΐν δοκεΐ εκτεθεΐσθ αι, ίδωμεν τί λόγει Καρποκράτης. p. 21 8 3^· Καρποκράτης τον μεν κόσμον καί τα iv αύτω υπό αγγέλων I πολύ ύποβεβηκότων του άγενητου πατρός γεγενησθαι λόγει, τον δε

Ίησούν εξ ' Ιωσήφ γεγεννησθαι καί όμοιον τοΐς άνθρώποις γεγονότα δικαιότερον των λοιπών γενόσθαι, την Se φυχην αυτού εύτονον και

5 καθαράν γεγονυΐ αν δια μνημονεΰσαι τα ορατά μεν αύτη εν τη μετά τού άγενητου θεού περιφορά , και διά τούτο ύπ' εκείνου αύτ (ϋ) καταπεμφθηναι δύναμιν, όπως τούς κοσμοποιούς εκφυγεΐν δύ αυτής δυνηθη· ην και διά πάντων χωρησασαν | εν πάσ'ι τε ελευθερωθεΐσαν f. 99V 2

<( άν)εληλυθεναι προς αυτόν , (και ομοίως την )> τά όμοια αύτη άσπα10 ζο μόνην, την δε τού Ιησού λεγουσι φυχην εννόμως ησκη μόνην εν

Ίουδαϊκοΐς εθεσι καταφρονησαι αυτών καί διά τούτο δυνάμεις "\είληφόν αι,Ι δύ ών κατηργησε τά επί κολάσει πάθη προσόντα τοΐς άνθρώποις. την ούν ομοίως εκείνη τη τού Χριστού φυχ η δυναμόνην κατα3 φρόνησα ι τών κοσμοποιών αρχόντων ομοίως λαμβάνειν δύναμιν προς

15 το πράξαι τά όμοια, διό καί εις τούτο το τύφος κατεληλύθασιν, p. 2ig ώστε [aojrous· μεν όμοιους αύτω είναι λεγουσι τώ Ιησού , τούς δε καί ετι (κατά τι) δυνατωτόρους, τινάς δε καί διαφορωτόρους τών εκείνου μαθητών, οίον Πέτρου καί Παύλου καί τών λοιπών αποστόλων τούτους δε κατά μηδέν άπολείπεσθαι τού Ιησού, τάς δε φυχάς αυτών \

5 όκ της ύπερκειμόνης εξουσίας παρούσας καί διά τούτο ωσαύτως κατα φρονούσα ς τών κοσμοποιών [Sia] της αυτής ηξιώσθαι δυνάμεως καί αύθις εις το αυτό χωρησαί' εί δε τις εκείνου πλέον καταφρονησειεν τών ενταύθα, δύνασθαι διαφορώτερον αυτού ύπάρχειν. τεχνας ούν 5 μαγικός εξεργάζονται καί επαοιδάς, φίλτρα τε καί χαριτησια, παρε ιό δρους τε καί όνειροπόμπους καί τά λοιπά κακουργήματα, φάσκοντες εξουσίαν όχειν προς το κυριεύειν ηδη τών άρχόντων καί ποιητών τού δε τού κόσμου, ου μην άλλα καί τών εν αύτω ποιημάτων άπάντων οΐτινες καί αυτοί εις διαβολην τού θείου της εκκλησίας όνομα6 p. 21 8 I Titel καρποκράτης rot Ρ. 3 γεγενησθαι Ρ. 5 όωραμόνα αύτη We.

(s. Iren.). 6 αύτη] η ausradiert in Ρ. 9 άνεληλυθεναι Go., vgl. Iren.: εληλυθεναι Ρ ( ) Go. (Iren.) αύτη Iren. Go. : αύτης P. nf ειληφεναι Iren.

Go.: f επιτετελεκεναι P, doch s. Z. 14. 12 κολάσεσι Iren. Go. 15 του τύφου ? We.

Cruice, doch s. S. 220, 14 καί > Cruice. καταφρονεΐν P. 6 διά > Go., διά το (Iren., + καί αύτοί ) : εζεργαζόμενον Ρ χαρητησια Ρ.

APPENDIX B

τος προς τα έθνη υπό τον σατανά προεβληθησαν , ΐν α κατ άλλον 15 καί άλλον τρόπον τα εκείνων άκουοντες άνθρωποι, καί δοκούντες ioor 7 ημάς πάντας τοιούτους ύπάρχειν άποστρεφωσι τάς άκοάς αυτών από p. 220 του της αλήθειας κηρύγματος , (η και)> βλεποντες τα εκείνων άπαντας ημάς βλα σφημώσιν. εις τοσοΰτον | Se μετενσωματοΰσθαι φάσκουσι ί τάς φυχάς, όσον πάντα τα αμαρτήματα πλ ηρώσωσιν όταν δε μηδέν λείπη, τότε ελευθερωθεΐσ αν άπαλλαγηναι προς εκείνον τον ύπεράνω

5 των κοσμοποιών αγγέλων θεόν , καί ούτως σωθησεσθαι πάσας τάς φυχάς. [et] τινες δε φθάσασαι εν μια παρουσία άναμιγηναι πάσαις ί άμαρτίαις ούκετι μετενσωματοΰνται, άλλα πάντα όμοϋ άποδοΰσ αι τα όφληματα ελευθερωθησονται του μηκετι γενεσθαι εν σώμα τι. τού των τινες και καυτή ριάζουσι τους ίδιους μα θήτας εν τοΐς όπίσω

ΙΟ μερεσι του λοβοϋ του δεξιού ώτός. και εικόνας δε κατασκευάζουσι του Χριστού λεγοντες υπό Πιλάτου τω καιρω εκείνω γενεσθαι.

33· Κηρινθος δε τις, αυτός Αιγυπτίων παιδεία ασκηθείς, ελεγεν 1 ούχ υπό τού πρώτου ξθεούφ γεγονεν αι τον κόσμον, άλλ' υπό δυνάμεώς τίνος κεχωρισμενης της ύπερ τα όλα εξουσίας και άγνοουσης

15 τον ύπερ πάντα θεόν, τον δε Ίησοΰν υπόθετο μη εκ παρθένου γεγενησθαι, γεγονεν αι δε αυτόν εξ Ίωσηφ και Μαρίας υιόν ομοίως p. 221 τοΐς λοιποΐς άπασιν άνθρώποις, καί δικαιότερον γεγονεν αι καί σοφώτερον. καί μετά το βάπτισμα κατελθεΐν εις αυτόν άπό της ύπερ τα 1 όλα αυθεντίας τον Χριστόν εν είδει περιστεράς, καί τότε κηρΰξ αι τον άγνωστον πατέρα καί δυνάμεις επιτε λεσαι, προς δε τω τελεί

5 άποπτηναι τον Χριστόν άπό τού ' Ιησού , καί τον Ίησούν πεπονθεναι καί εγηγερθαι, τον δε Χριστόν απαθή διαμεμενηκεναι πνευματικόν ύπάρχοντα.

34· Έβιωνα ΐοι δε όμολογοΰσι <\μόvy τον κόσμον ύπό τού όντως 1 θεού γεγονεν αι, τά δε περί τον Χριστόν ομοίως τω Κηρίνθω καί

ΙΟ Καρποκράτει μυθευουσιν. p. 220 ι + η καί Iren. Bunsen I 3 7 1 6ο) άπαντας Sauppe: άπαντα Ρ. 2 βλασφημ,οΰσιν Ρ. 3 οσον] εως άν Sauppe. 4 ελευθερωθείσας Miller, doch s. Iren. 6 ε'ί > Iren. Go. εί — άνεμίγησαν Bunsen I 372 (I 60). 12

Titel κηρινθος rot Ρ <( καί > αυτός Miller, doch s. H. 13 + θεοΰ H Bunsen I 373 (I 62). 16 υιόν H Iren. Bunsen: οίον P. p. 221 ι δικαιωτερον P. 2 άπό Cruice: τον Ρ, τον εκ Scott, εκ H Bunsen. 4 άγνωστον Η: γνωστόν Ρ. 5 άποπτηναι Η Bunsen (Iren): άποστηναι (nicht

Of άποστησαι) Ρ (Theodoret I 3 άποστηναι μεν τον Χριστόν) Ίησοΰ Iren. Bunsen: χριστού Ρ. 6 πνευματικόν Iren. Bunsen: πατρικόν Ρ, πνεύμα κυρίου Η.

8 Titel εβιωναΐοι schwarz Β μεν Iren. Go. vgl. Η: > Ρ.

Origen, Contra Celsum V. 62-64 See above, pp. 298-300. Discussed under Celsus, pp. 269^

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

Pseudo-Tertullian, Adversus omnes haereses III. 1-3 (ed. Kroymann, CC II. 1405) p. 1405 III. i. Carpocrates praeterea hanc tulit sectam: unam esse dicit uirtutem in superioribus principalem. Ex hac prolatos V 219 angelos atque uirtutes, quos distantes longe a superioribus

[uirtutum] mundum istum in inferioribus partibus condidisse; Christum non ex uirgine Maria natum, sed ex semine Ioseph

5 hominem tantummodo genitum, sane prae ceteris iustitiae cultu, uitae integritate meliorem. Hunc apud Iudaeos passum, solam animam ipsius in caelo receptam, eo quod et infirmior et robustior ceteris fuerit; ex quo colligi retenta anima rum sola salute nullas corporis resurrectiones. 2. Post hunc

10 Cerinthus haereticus erupit, similia docens. Nam et ipse mundum institutum esse ab angelis dicit; Christum ex semine Ioseph natum proponit, hominem illum tantummodo sine diuinitate contendens, ipsam quoque legem ab angelis datam perhibens,

Iudaeorum deum non dominum, sed angelum promens. 3. Huius 15 successor Ebion fuit, Cerintho non in omni parte consentiens,

1 esse dicit NR, esse discit P, dicit esse F. 3 uirtutum seclusi, uirtutibus GR3 V219 condidisse PN, contumeliis F. 5 homine F. 6 cultu, uitae GR3, cultu iustiae N, cultu P (in mg. uitae add. R), uitae F integritatem F. 7 receptam

PN, rectam F infirmior PNF, firmior R uulgo. 8 ceteris Gei: ex ceteris PNF ex quo R3, et quo PNFR 1 colligi Eng: colligeret PN, colligere F, colligere est Iun retenta scripsi: tentata P, temptata N, temptatam F, retentata

Oehlerus. 9 solam salutem F. nullas R3, multas PNFR 1 resurrectionem F.

10 Cerinthus R3, Corinthus PNFR 1 prorupit N. 11 angelis Eng: illis PNF.

15 Cerintho R3, corintho PNFR 1 non om. F. 16 a deo PN, ab eo F.

Eusebius, HE IV.7.9-11 (ed. Schwartz II. 1.3 10 and 312) This follows Eusebius' report of Saturninus and Basilides. p. 310 25 Γράφει δε καί Ειρηναίος συγχρονία αι τουτοις 9

Καρποκράτην, ετερας αίρεσεως της των Γνωστικών επικληθείσης πατέρα' οΐ καί του Σίμωνος ούχ ώς εκείνος κρυβδην, αλλ' ήδη καί είς φανερόν τάς μαγείας παραδιδόναι ήζί ουν, ώς επί μεγάλοις δη,

25-S. 3U, 8 Iren, ι, 25.

ATERBDM2M

APPENDIX B

p. $12 μόνον ούχί καί σεμνυνόμενοι τοΐς κατά περιεργίαν προς αυτών επιτελουμενοις φίλτροις όνειροπομποΐς τε καί παρεδροις τισί δαίμοσιν καί άλλαις όμοιοτρόποις τισίν άγωγαΐς· τουτοις re ακολούθως πάντα δράν Xprjv at διδάσκειν τα αισχρού ργότατα τους μέλλοντας εις το τε5 λαόν της κατ' αυτούς μυσταγωγίας η καί μάλλον μυσαροποιίας ελεύσεσθαι, ώς μη αν άλλως ε κφ βυζομόνους τούς κοσμικούς, ώς αν

ΙΟ εκείνοι φαΐεν, άρχοντας, μη ούχί πάσιν τα δι' άρρητοποιίας άπονείμαντας χρόα. τουτοις δητα συνεβαινεν διακόνοις χρώμενον τον επιχαιρεσίκακον δαίμονα τούς μεν προς αυτών άπατωμενους οίκτρώς

ΙΟ ούτως εις απώλειαν άνδραποδίζεσθαι, τοΐς δ ' άπίστοις εθνεσιν πολλην παρεχειν κατά τοΰ θείου λόγου δυσφημί ας περιουσίαν, της εξ αυ τών φημης εις την τοΰ παντός Χριστιανών έθνους διαβολην κατα1 1 χεομενης. ταύτη δ' ούν επί πλεΐστον συνεβαινεν την περί ημών παρά τοΐς τότε άπίστοις υπόνοιαν δυσσεβη καί άτοπωτάτην διαδί15 δοσθαι, ώς δη άθεμίτοις προς μητέρας καί αδελφός μίξεσιν άνοσίαις τε τροφαΐς χρωμενων.

ATERBDM2M

5 αύτονσ ABDMT αυτόν TER. 12 χριστιανών εθνουσ BDM έθνους χριστιανών ATER Athanasius, Oratio I contra Arianos 56 (Migne, PG 26.129) col. I2g Ούκοΰν εί μεν τών γενητών (2θ) άλλος εστί, της δε τοΰ ΓΙατρός ουσίας μόνον ίδιον γέννημα ο Υιός, μεματαίωται τοΐς Άρειανοΐς η περί τοΰ " γενόμενος " πρόφασις. Καν γάρ εν τουτοις αίσχυνθεντε ς βιάζωνται πάλιν λεγειν συγκριτικώς είρησθαι τα ρητά, καί διά τοΰτο είναι τα συγκρινόμενα ομογενή, ώστε τον

Υιόν της τών άγγελων είναι φύσε ως· αίσχυνθησονται μεν προηγουμένως ώς τα Ούαλεντίνου καί Καρπο κράτους (2ΐ) καί τών άλλων αιρετικών ζηλοΰντες καί φθεγγόμενοι, ών ο μεν τούς αγγέλους ομογενείς είρηκε τώ Χριστώ· 6 δε Καρποκράτης αγγέλους τοΰ κόσμου δημιουργούς είναι φησι. Παρ' αυτών γάρ ίσως (22) μαθόντες καί ούτοι, συγκοίνουσι τον τοΰ θεοΰ Λόγον τοΐς άγγελοις.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

Marcellus of Ancyra, De sancta ecclesia 4-7 (published as the work of Anthemius of Nicomedia in Studi e Testi V [1901]) 4. Ούκοΰν άναγκαΐον είπε ΐν πόθεν καί παρά τίνων τάς άφορμάς λαβόντες οΐ αιρετικοί παρά αιρετικών κατηνεχθησαν εις το της απώ λειας βάραθρον · έθος γάρ τοΐς αίρετικοΐς τά άλληλων ύφαιρεΐσθαι καί προσεξευρίσκειν καινότερα — αύχοΰντες είναι διδάσκαλοι άλληλων.

30 5· κα'ι πρώτον μεν συγχωρήσει θεοΰ Σαδδουκαΐοι εκ τών * Ιουδαίων όντες εκηρυζαν μη είναι άνάστασιν μήτε πνεύμα άγιον όμολογοΰντες μήτε αγγέλους μήτε προφητας' άφ' ών Κηρινθος μικρά παραμείφας παραδίδωσι τοΐς Έβιωναίοις. 6. πάλιν οί άπο Σίμωνος γνωστικοί λεγό μενοι Μένανδρος καί Σατορνϊνος καί Βασι λείδης, Μάρκος τε καί Κολόρ35 βασος καί οί λοιποί καινότερα άλληλων παρεπενόησάν τε καί παρεδωκαν τοΐς απ' αυτών ηπατημενοις, όθεν καί γνωστικούς εαυτούς προσηγορευσαν εζ ών ελαβον οι re Όφί ιται και Καν ιανιται , ιται τε καί οί (Ερμοΰ καί Σέλευκου καί ό λοιπός οχλος τών αιρετικών

40 καί ' Επιφανής , οΐ καινότερα καί αυτοί επενόησαν. 7 · πάντες δε ούτοι παρά (Ερμοϋ καί Πλάτωνος καί Αριστοτελους τών φιλοσόφων τάς άφορμάς της άσεβείας είληφασι.

26-3° Ουκουν — μεν Α: ττόθεν δε τάς άφορμάς έκαστος ελαβον', πρώτοι S. 2Q αυχουντας . . . διδασκάλους ? 3° Σαδδ. συγχ. θεού S. 32 μικρά παραμ.

Α: τινα παραλείφας S. 33 Σιμ.'. γνωστοί η add. S', num γνώσται ? λεγόμενοι orn. S. 34 Βασι Λ. — Κολορβ. Α : Βασι λίδμς και Μάρκος, Κολόβαρσός τε S.

38 οί λοιποί S. 3^-39 οχλος — ληρουντων om. S. 39~4° Καρπ. — καινότερα Α: Καρποκράτους και Π ροδίκου καί ' Επιφανίου καί νοταρίου S. 4° επενόησαν : η ώς άπο Κερδωνος Μαρκίων καί Λουκιανός, άφ ' ών Μανιχαΐοι άφορμάς λαβόντες καί νοταρίοις ( con . καινότερα) παρεδωκαν add. S. 41 των φιλοσόφων om. S. 42 TVS ο-αεβειας om. S.

Epiphanius, Panarion XXVII-XXVIII. i (ed. Holi I.300-313) p. J00 Κατά Καρποκρασίων ζ , της δε ακολουθίας κζ.

20 I. Καρποκρας τις ετερος γίνεται , συστησας εαυτώ αθέμιτον διI, I δασκαλεΐον της φευδωνυμου αύτοΰ γνώμης, χείρον ας πάντων ούτος τούς τρόπους κεκτημενος. εκ πάντων γάρ τούτων, Σίμωνός τε καί 2

Μενάνδρου, Σατορνίλου τε καί Βασιλείδου καί Νικολάου καί αύτοΰ V Μ 19 κατά Καρποκρασίων εβδόμη, η καί κζ V κατά Καρποκρασίων ζ, τής δε άκολουθίας κζ Μ. 20f διδασκαλί/ 1 /av aus δι δασκαλεΐον Vcorr διδασκάλιον Μ. 21 χείρους Μ. 22 εχεκτητο Μ. 23 τε < Μ | βασιλείδους Μ. 23f αύτοΰ τοΰ] αύτοΰ auf Rasur Vcorr τοΰ τοΰ Μ.

APPENDIX B

p . JOI τού Καρποκρά , eri δε εκ προφάσεως Ούαλεντίνου η της φευδωνυμου I γνώσεως εφύη αΐρεσις, ητις Γνωστικούς τους αυτής ώνόμασεν, Ο 204 άφ ' ης οι Γνωστικοί ηδη μοι δεδηλωνται, κατάγνωστοι οντες τον τρόπον.

5 2. Οΰτος δε πάλιν άνω μεν μίαν άρχ ην λεγει καί πατέρα των 2, I όλων [και] άγνωστον και άκατονό μαστόν 'ίσα τοις άλλοις εισάγειν βούλεται , τον δε κόσμον και τα εν τω κόσμω υπό αγγέλων γεγενησθαι, των πολύ τι [υπο] του πατρός του αγνώστου ύποβεβηκότων τούτους γάρ λεγει άποστάντας από της άνω δυνάμεως οϋτω τον | D 63

ΙΟ κόσμον πεποιηκεναι. Ίησοΰν δε τον κύριον ημών από ' Ιωσήφ λεγει 2 γεγεννησθαι, καθάπερ καί πάντες άνθρωποι εκ σπέρματος άνδρός καί γυναικός εγεννηθησαν. είναι δε αυτόν όμοιον τοις πάσι, βίω δε διενηνοχεν αι, σωφροσύνη τε καί αρετή καί βίω δικαιοσύνης, επειδή 3 δε, φησίν, εύτονον εσχε φυχην παρά τούς άλλους άνθρώ\πους καί Ρ 103

15 όμνημόνευεν τα όραθεντα ύπ * αυτής άνω, ότε ην εν τη περιφορά του αγνώστου πατρός , άπεστάλθαι υπό τού αυτού πατρός, φησίν, εις την αυτού φυχην δυνάμεις, όπως τα όραθεντα αύτη άναμνημο4 p. J02 νεύσασα καί ενδυναμωθεϊσα φύγη τούς κοσμοποιούς αγγέλους εν τω διά πάντων χωρησαι των εν τω κόσμω πραγμάτων καί πράξεων των υπό των άνθρώπων γινομένων καί εν παραβύστω άτοπων έργων καί αθεμίτων, καί όπως διά πασών τών πράξεων ελευθερωθεΐσα η 5

5 αύτη φυχη, φησί, τού ' Ιησού άνελθη προς τον αυτόν πατέρα τον άγνωστον, τον δυνάμεις αύτη άποστείλαντα άνωθεν, ΐνα διά πασών τών πράξεων χωρησασα καί ελευθερωθεΐσα διελθοι προς αυτόν άνω. ου μην δε άλλα καί τάς όμοιας αύτη φυχάς, <νά?)> τα ίσα αύτη άσπα6 σαμενας, τον αύτόν τρόπον ελευθερωθείσας άνω πτηναι προς τον

ΙΟ άγωστον πατέρα, εν τω τάς πάσας πράξεις πραξάσας ομοίως (τε') τών πάντων άπαλλαγείσας λοιπόν ελευθερωθηναι. την δε φυχην 7 τού * Ιησού εν τοις τών Ιουδαίων εθεσιν άνατραφεΐσαν καταφρονησαι αύτών καί διά τούτο δυνάμεις είληφεναι, δύ ών τα επί κολάσεσι πάθη προσόντα τοις άνθρώποις δυνηθεΐσα "j* πράξαι ύπερβηναι τούς

15 κοσμοποιούς ίσχυσεν. ού μόνον δε αύτην την φυχην τού ' Ιησού τούτο 8 δεδυνησθαι, άλλα καί την δυναμενην διά (πασών) τών πράξεων χωρησαι ύπερβηναι τούς κοσμοποιούς αύτούς ά γγελους· καί αύτη εάν λάβη δυνάμεις καί τα όμοια πράξη, * καθάπερ η τού ' Ιησού , ώς προεΐπον. όθεν εις τύφον μεγαν οΰτοι ελη | λακότες οι υπό τού 9 D64 V Μ ρ.ηοΐ 3 καταγνωστικοίν. 5 άνω /χεν] άνωθεν Μ. 6 [και]* | άκατωνό μαστόν Μ | εισάγειν < Μ. 7 βουλόμενος aus βούλεται Vcorr. ηξ γζγζννησθαι Μ.

8 [υπό]* I του2 < Μ | ύπερβεβηκότ ωνΜ. 14 φησίν < Μ. ρ. 302 3 άνθρώπων ] αγγέλων Μ. 4-7 ελευθερωθεΐσα— πράξεων < Μ. 8 •(τα?)**.

ΙΟ πραξάσας < Μ | <(tc)>*. 14 δυνηθεΐσα *] δυνηθείς VM | "f πράξαι\ lies wohl καταργησαι* , vgl. Hippolyt. 16 δυναμενην + <( ομοίως αύτη )> ? Jiil. ζπασών')* . 17 χωρησαι*] χωρησασαν VM. ΐ8 * (άνω πτησεταύ) * | η <

V. 19 μεγα V.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

A 303 άπατεώνος τούτου άπα τηθεντες ea ντους προκριτεους ηγούνται και αύτοΰ του ' Ιησού, άλλοι δε εξ αυτών ούκ ' Ιησού φασιν , αλλά Πέτρου ΙΟ και Άνδρεου και Παύλου και των λοιττών αποστόλων εαυτούς ύπερφερεστερους είναι διά την υπερβολήν της γνώσεως και τό περισσό

τερον της διαπράξεως διαφόρων ων άλλοι δε εξ αυτών φάσκουσι μηδέν διενηνοχεναι του κυρίου ημών ' Ιησού Χριστού, αι γάρ 1 1 φυχαι \ εκ της αυτής περιφοράς είσι και ομοίως κατά την τού ' Ιησού Ο 2θ6 πάντωι ιταφρόνησιν ποιησάμεναι *. και <( γάρ )> αι πάσαι , φησί, φυχαι της αν δυνάμεως ηξιώθησαν ής και η τού * Ιησού ηξίωται · διό

και ταύταξς') φασι χωρεΐν διά πάσης πράξεως , καθάπερ αμελεί και η τού ' Ιησού διεληλυθεν. εί δε καί | τις πάλιν δυνηθείη ύπερ τον *ΙηΡ 104 σούν καταφρονησαι, διαφορώτερος εσται αυτού.

3· ' Επιχειρούσι δε οι της αθεμίτου ταύτης σχολής παντοίας επι3> 1 χειρησεις δεινών έργων και όλετηρίων. μαγεΐαι γάρ * παρ' αύτοΐς επινενόηνται, επωδάς τε διαφόρους προς πάσαν μηχανην εφηύραντο,

[προς] φίλτρα ζτε} και αγώγιμα, ου μην δε αλλά και παρεδρους δαί μονας εαυτό ις επισπώνται, εις τό διά πολλής μαγγανείας εν εξουσία μεγάλη πάντων ξγενεσθαι )>, ξόοστεφ, φησί , κυρίευε. τε αν εθελοι έκα στος και η πράξει επιχειρεΐν τολμησειε' δήθεν εαυτούς εξαπατώντες 2 προς πληροφορίαν της τετυφλωμενης αυτών διανοίας, ότι αί τοιαύτα

εγχειρησασαι (γφυχαι}, κατισχύσασαι διά τών τοιούτων πράξεων και καταφρονησασαι τών κοσμοποιών αγγέλων καί τών εν τώ κόσμω,

ύπερβαίνουσι την τών αυτών μυθοποιών ( ου γάρ αν εΐποιμι κοσμοποιών ) εξουσίαν , όπως αν την άνω ελευθερίαν άσπάσωνται καί την άνω πτησιν κτησαιντο. είσί δε εκ τού Σατανά παρεσκευασμενοι 3 p. 304 καί προβεβλημένοι εις όνειδος καί σκάνδαλον της τού θεού εκκλη σίας. επεθεντο γάρ εαυτό ις επίκλην Χριστιανοί , τούτο τού Σατανά παρασκευάσαντος προς τό σκαν\δαλίζεσθαι τα έθνη δύ αυτών καί D 65 άποστρεφεσθαι την της αγίας τού θεού εκκλησίας ωφέλειαν καί τό

αληθινόν κήρυγμα διά τάς εκείνων άθεμιτουργίας καί άνηκεστουξς )> κακοπραγίας, εις τό τα έθνη κατανοούντα αυτών τα επάλληλα έργα \ τών άθεμιτουργιών, νομίσαντα καί τούς της αγίας τού θεού εκκλη σίας τοιούτους είναι, άποστρεφειν ώς καί προειπον την ακοήν από

P · 303 * etwa (καί εις το αυτό χωρησουσιν) *, nach Iren. Hipp. | (γάρ'} *. 9 η < V.

IO rayra(i) *. !4f μαγεία . . . επινενόηται V. 15 εφεύροντο, ο aus α V. ΐ6 [προς·] * I (τε~} *. ΐ8 (γενεσθαι}, (ώστε} *. 2of τοιαύτα εγχειρησασαι

V Μ 2-5 Niceph. Antirrhet. bei Pitra Spicileg. Solesm. IV 297, 8ff p. 304

2 ότι επίκλην έαυτοΐς εθεντο Χριστιανούς Niceph. (dadurch ist der vorliegende Gebrauch von επίκλην fur Epiph. gesichert). 2f τούτο τού Σατανά παρα σκευάσαντος Niceph.] < V Μ. 3 δι' αυτών < Niceph. 5 διά τά? *] διά της V Μ I άνηκεστου(ς'} *] άνικάστου aus άνηκεστου Vcorr άνηκεστου Μ.

APPENDIX B

ΙΟ ττάντας (ημάς') ομοίως βλασφημεΐν. και τούτον ενεκα οί πλείονς των εθνών οττον δάν ΐδωσι τοιοντονς ούτε επί κοινωνία ημΐν προσφερονται ληφοδοσίας η γνώμης η ακοής λόγον θειον οντε την ακοήν εντιθεα σιν, επτνρμενοι από της των αθεμίτων άνοσιονργ ίας.

4· Είσ ί δε εν άσωτία δι ατελονντες οντοι καί πάν ότιοΰν εργαζό15 μενοι προς ενπάθειαν σωμάτων, ημΐν δε ολως ον προσεγγίζοντες, εί μη tl αν προς τό δελεάσαι φνχάς άστηρίκτονς τη αντών κακοδιδασκαλία. εις ονδεν γάρ ημΐν όμοιοΰνται η μόνον ονόματα καλεΐσθαι

2 Ρ ΐ05 σεμνννοντα ι, όπως διά τον ονόματος τό έπιπλα στον της εαντών 4» ι κακίας θηράσωνται. »το δε κρίμα τοντων « | κατά το γεγραμμενον

Ο 2ο8 20 »ενδι\κόν εστ ιν «, ώς 6 άγιος απόστολος Παΰλος εφη· διά γάρ τάς Ρ . J Ο J κακά? αντών πράξεις τό άνταπόδομα άποδοθησεται αντοΐς. άδεώς

γάρ τον νοΰν αντών εις οίστρον εκδεδωκότες πάθεσιν ηδονών μνρίων εαντονς παραδεδώκασι. φασί γάρ ότι όσα νομίζεται παρά άνθρώποις κακά είναι ον κακά νπάρχει, αλλά φνσει καλά [ονδεν γάρ εστι φνσει

5 κακόν), τοΐς δε άνθρώποις νομίζεται είναι φανλα. καί ταντα πάντα εάν τις πράξη εν τη μια ταντη παρονσία, ονκετι μετενσωματονται αντον η φνχη εις τό πάλιν άντικαταβληθηναι, αλλά νπό εν ποιησασα πάσαν πράξιν άπαλλαγησεται, ελενθερωθεΐσα καί μηκετι χρεωστοΰσά τι τών προς πράξιν εν τώ κόσμω. ποιαν δέ πράξιν δεδια πάλιν

ΙΟ είπεΐν, μη βορβόρον δίκην κεκαλνμμενον οχετόν άποκαλνφω καί τισι δόξω λοιμώδονς δνσοδμ ίας εργάζεσθαι την εμφόρησιν. άλλ' όμως

5 D 66 επειδηπερ εξ άληθείας σννεχόμεθα τά παρά τοΐς ηπατημενοις άποκαλνφαι, σεμνότερον είπεΐν τε καί της άληθείας μη εξω βαίνειν

εμαντόν καταναγκάσω, τι δε άλλ' οτι πάσαν άρρητονργί αν καί 15 αθέμιτον πράξιν, ην ον θεμιτόν επί στόματος φερειν, οντοι πράττονσιν καί πάν είδος άνδροβασιών καί λαγνιστερων ομιλιών προς

γνναΐκας εν εκάστω μελει σώματος· μαγείας τε καί φαρμακείας καί είδωλολατρείας εκτελονντες τοντο είναι φασιν εργασίαν άποδόσεως p. J06 τών εν τώ σώματι όφλημάτων εις τό μηκετι εγκαλεΐσθαι η μελλειν τι πράξεως εργον άπαιτεΐσθαι, καί τοντον ενεκα μη άποστρεφεσθαι

V Μ 7 -9 εκκλησίας — του θεοΰ < Μ. 9 όρωντα *] όρώντας V Μ | * etwa ζοντως άνοσιουργοΰντας ) *. ΙΟ πάντως V | (ημάς) Jill., vgl. Hipp. 13 εβ/πτυρμ όνοι, ι-2 Buchstaben hinter ε ausradiert V. 15 ούχ εγγίζοντες V. ι6 άρα aus aVVcorr | vor τη + eVV. 18 του επίπλαστου aus τό επίπλαστον Vcorr | vor τής + τά V. 19 εργάσωνται aus θηράσωνται Vcorr θηράσονται Μ. 20 ο άγιος Παΰλος 6 απόστολος V.

12 e£] επ' ? *, aber vgl. S. 3!9j 8· J4 άλλ' οτι aus άλλο τι Vcorr άλλο τι Μ; άλλ' + <">})>? *· ι8 καί vor τούτο hineingeflickt Vcorr < Μ | αποδόσεων Μ.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

την ψυχήν μετά την εντεύθεν απαλλαγήν καί πάλιν εις μετενσωμάτωσιν καί μεταγγισμόν χωρεΐν.

συνετόν θαυμάζειν καί εκπληττεσθαι καί άπιστεΐν ει ταϋτα ούτως υπό ανθρώπων γενησεται, ον μόνον των καθ' ημάς πόλιν κατοικούντων, άλλα καί των μετά Θηρών καί όμοιων θηρσί καί κτηνεσι

* καί σχεδόν ειπεΐν τα κννών καί ύών πράττειν τολμώντων. φασί 2 γάρ δεΐν πάντως πάσαν χρησιν τούτων ποιεΐσθαι, ινα μη εξελθοϋσαι

καί ύστερησ ασαί τίνος έργου τούτον ενεκα καταστραφώσιν εις σώματα l5 πά\λιν αί φυχαί εις το πράξαι αΰθις ά μη επραζαν. καί τοΰτό εστι , 3 ? φασίν , 077 ερ ό ' Ιησούς εν τώ εύαγγελίω είπεν διά της παραβολής ότι

»ΐσθι εννοών τώ άντιδίκω σου εν ώ εί εν τη όδώ μετ' αυτου καί δος εργασίαν άπηλλ άχθαι απ' αύτοΰ, μη πως ό άντίδικος παραδώ σε τώ κριτή καί ό κριτής τώ υπηρέτη, καί ό υπηρέτης βάλη σε εις φυλακήν αμήν λέγω σοί, ου μη εβελθης εκειθεν, εως αν άποδώς τον έσχατον κοδράντην «. μύθον δε τινα | 4 D 67

P · 3°7 πλάττουσιν οι αυτοί προς επίλυσιν της | παραβολής ταυτης καί φασιν Ο 210 είναι τον άντίδικον εκείνον τών τον κόσμον πεποιηκότων αγγέλων ενα καί εις αυτά τούτο κατεσκευάσθαι, εις το άπάγειν τάς φνχάς προς τον κριτήν τάς εντεύθεν εξερχομενας εκ τών σωμάτων εκεϊσε

δε ελεγχομενας' μη ποιησάσας δε πάσαν εργασίαν παραδίδοσθαι άπο του άρχοντος τώ υπηρέτη, άγγελον δε είναι τον υπηρέτην, 5 εξυπηρ ετουμεν ον τώ κριτή τώ κοσμοποιώ εις το φερειν τάς φυχάς πάλιν καί εις σώματα καταγγίζειν διάφορα, είναι δε τον άντίδικον τούτον, ον εφημεν τον κύριον είρηκεναι εν τώ εύαγγελίω, [0V] ούτοι io άγγελον ενα τών κοσμοποίών φασιν, όνομα εχοντα Διάβολον, φασί 6 γάρ είναι την φυλακήν το σώμα, τον δε έσχατον κοδράντην θελουσιν

!5 είναι την μετενσωμάτωσιν * καθ' εκάστην παρουσίαν σωμάτων επιτελεΐν εσχάτην πράξιν καί μηκετι ύπολείπεσθαι προς το αθέμιτόν τι πράζαι. δει γάρ, φασίν ώς προείπαμεν, πάντα (δι'ϊελ θοϋσαν καί πράξασαν καθ' έκαστον καί ελευθερωθεΐσαν άνελθεϊν προς τον άνω άγνωστον, ύπερβάσαν τούς κοσμοποιούς καί τον κοσμοποιόν. φασί 7 δε πάλιν ότι δει κάν τε εν μια παρουσία της μετενσωματώσε ως πραζάσας λοιπόν άνω ελευθερωθείσ ας άπιεναΐ' ει δε μη εν μια παρουσία πράξωσι, καθ' εκάστην παρουσίαν μετενσωματώσεως κατά βραχύ ποιησάσας εκάστου έργου αθεμίτου την εργασίαν λοιπόν ελευθερω-

θηναι. λεγουσι δε πάλιν ότι τοΐς άξίοις ταϋτα καταζιοϋμεν διη8 γείσθαι, ινα πράζωσι τά δοκοΰντα είναι κακά, ούκ όντα δε φύσει

13 διά της παραβολής angeflickt Vcorr. 14 ει] εις V. 17 vor φυλακήν + την Μ I αμήν zweimal V.

P · 307 4 τών < V. 5 hinter ποιησάσας *, hinter παραδίδοσθαι V Μ. 7 ΤΦ2 < Μ. 8f τοΰτον τον άντίδικον Μ. g [δ^] * | αυτοί aus ούτοι V. ίο άβολον V. 12 * < χρηναι δε)> *. 14 <(δι)ελθοΰσαν *. 19 πράξουσι Μ.

APPENDIX B

κακά, ινα μαθόντες ελευθερωθώσι. σφραγίδα δε Ιν καυτηρι η δύ €7 τιτηδεύσεως ξυρίου η ραφίδος επιτιθε ασιν ούτοι οί άττό Καρποκρά

5 ivi τον δεξιόν λοβδν του ώτός τοΐς υπ αυτών άπατωμενοις. | 6, ι D 68 6. Ήλθεν δε είς ημάς ηδη πως Μάρκε λλίνα τις | ύπ* αυτών άπατηθεΐσ α, η πολλούς ελυμηνα το εν χρόνοις Ανίκητου επισκόπου ' Ρώμης , του μετά την διαδοχήν Πίου καί τών ανωτέρω. . .

Ρ ιο8 p. J ΙΟ Έν χρόνοις τοίνυν, ώς εφημεν, Ανίκητου η προδεδηλωμενη Μαρκελλίνα εν 'Ρώμη γενομεν η την λύμην της Καρποκρά διδασκαλίας εξεμεσασα πολλούς τών εκεΐσε λυμηναμενη ηφάνισε. καί ενθεν γεγονεν άρχη

15 χρωμάτων, άλλά καί οι μεν εκ χρυσού καί αργύρου καί λοιπής ύλης, p. JII άτινα εκτυπώματά φασιν είναι τού Ιησού καί ταύτα υπό Ποντίου ίο Πιλάτου γεγενησθαι, τουτεστιν τά εκτυπώματα τού αυτού Ιησού ότε ενεδημει τώ τών ανθρώπων γενει. κρύβδην δε τάς τοιαύτας εχουσιν, άλλα καί φιλοσόφων τινών, Πυθαγόρου καί Πλάτωνος καί Άριστο5 τέλους καί λοιπών, μεθ' ών φιλοσόφων καί ετερα εκτυπώματα τού

Ιησού τιθεασιν, ιδρύσαντες τε προσκυνούσι καί τά τών εθνών επιτελοΰσι μυστήρια, στησαντες γάρ ταύτας τάς εικόνας τά τών εθνών εθη λοιπόν ποιούσι. τίνα δε εστιν <(τά)> εθνών εθη άλλ' η θυσίαι καί τά άλλα; φυχης δε είναι μόνης σωτηρίαν φασί καί ούχί σω10 μάτων.

II J. Δει τοίνυν τούτους άνατρεπειν παντί σθενεί' μηδείς γάρ καταφρονείτω λόγου καί μάλιστα κατά απατεώνων. the sect; Epiphanius' refutation adds nothing substantial to his report concerning it is therefore omitted. p. 313 Κατά Κηρινθιανών ήτοι Μηρινθιανών η, της δε ακολουθίας κη.

7> ι ij i I. Κηρινθος δε αύθις, άφ ' ούπερ οί Κηρινθιανοί λεγόμενοι, από ταύτης της θηριώδους σποράς τον ιόν τώ κόσμω φερων ηκευ σχεδόν δε ούδεν ετερον παρά τον προειρημενον Καρποκράν, άλλά τά αυτά

ΙΟ τώ κόσμω κακοποιά φάρμακα εκβλυστάνει. τά 'ίσα γάρ τώ προει ρημένα) είς τον Χριστόν συκοφαντησας εξηγείται καί ούτος, εκ Μαρίας καί εκ σπέρματος Ίωσηφ τον Χριστόν γεγεννησθαι καί τον κόσμον p. 310 V Μ 14-S. 311» 7 hei wiedergegeben von Nicephorus Antirrhet. bei Pitra

Spicii. Solesm. IV 297 εικόνας Χρίστου εχουσιν εκ διαφόρων υλών ας φασιν είναι του ' Ιησού καί υπό Ποντίου Πιλάτου γεγενημενας ότε επεδημει τώ τών ανθρώπων γενει, εΐτα καί φιλοσόφων Πυθαγόρου καί Πλάτωνος καί Άριστοτελους καί ετερων ας δη καί ίδρυσάμενοι προσκυνοΰσι καί τά εθνών επιτελοΰσι μυστήρια. ρ. 308 4 ζνρίου Pet.] ξηρίου V Μ | υπό V. 5 λωβόν, ω aus ο Vcorr | υπ ' αυτόν Μ.

6 δε] μεν V | απ' Μ. η η hineingeflickt Vcorr. p.310 2 καί < Μ. 5 αύ#^] άν τις Μ. 9 ου τω?] τούτων Μ. II η < Μ. ΐ3 τών < Μ I ενθεν aus etwas anderem hergestellt Vcorr. 15 άλλά καί οί μεν durchgestrichen, dafur am Rande τινες δε Vcorr. p. 313 6 κατά Κηρινθιανών ήτοι Μηρινθιανών όγδοη η καί κη V. 8 φερειν Μ. ΙΟ εκβλυσθάνει V εμβλυστάνει Μ.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

!5 ομοίως υπό άγγελων γεγενησθαι. ούδεν γάρ ούτος παρά τον πρώ3 τον διηλλαξε τη εισαγωγή της αυτόν διδασκαλίας άλλ' η εν τούτω μόνον, εν τω προσεχειν τω Ίουδ αϊσμω από μέρους. φάσκβι δε ούτος τον νόμον καί τους προφητας υπό άγγελων δεδόσθαι, τον δε δβδωκότα τον νόμον ενα είναι των άγγελων των τον κόσμον πεποιηκότων.

13 γεγεννησθαι Μ. 14 άλλα Μ. ι6 δε hineingeflickt Vcorr < Μ.

Epiphanius, Panarion XXX. 14 (ed. Holi 1. 351) In a discussion of the Ebionites. p. JJI 14. Opa δε την παρ' αύτοΐς παραπεποιη μόνην πανταχόθεν διΙ4> I δασκαλίαν, πώς πάντα χωλά, λοξά καί ούδεμίαν ορθότητα εχοντα. δ μεν γάρ Κηρινθος καί Καρποκράς, τω αύτω χρώμενοι δήθεν παρ' 2

ΙΟ αυτό ΐς εύαγγελίω *, άπό της άρχης του κατά Ματθαίον ευαγγελίου διά της γενεαλογίας βούλονται παριστάν εκ σπέρματος * Ιωσήφ καί Μαρίας είναι τον Χριστόν, ούτοι δε άλλα τινά διανοούνται, παρακόφαντες 3 γάρ τάς παρά τω Ματθαίω γενεαλογίας άρχονται την άρχην ποιεΐσθαι ώς προείπομεν, λ εγοντες ότι »εγενετο« φησίν »εν ταΐς ημεραις

1 5 ' Ηρωδου βασιλεως της Ίουδαί ας επί άρχιερεως Καϊάφα, ηλθεν τις ' Ιωάν νης όνόματι βαπτίζων βάπτισμα μετάνοιας εν τω * Ιορδάνη ποταμω « καί τά όξηςεπειδή γάρ βούλονται τον μεν Ίησοϋν όντως άνθρωπον 4 είναι, ώς προεΐπον, | Χριστόν δε εν αύτω γεγενησθαι τον εν ε'ίδει P 1 39 περιστεράς καταβεβηκότα ( καθάπερ ηδη καί παρ' άλλαις αίρεσεσιν 20 εύρηκαμεν ) συναφθεντα (τεφ αύτω, καί είναι | αύτόν τον Χριστόν * εκ D 107 σπέρματος άνδρός καί γυναικός γεγεννημενον.

V Μ ι δ Tischendorf] δν V Μ. 2 κύριε < Μ. ηί die Reihenfolge πανταχόθεν διδασκαλίαν durch Zahlen hergestellt Vcorr διδασκαλίαν πανταχόθεν Μ. 9 χρόμενοι Μ. ΙΟ * <(κατά Ματθαίον λεγομενω )> *, vgl. S. 349? 2· 15 e77-i άρχιερεως Καϊάφα < S. 35°? 9· J5 u· Τίς υ· ονόματι < S. 35°> 9 u· ΙΟ· i7f είναι άνθρωπον Μ. ΐ8 γεγεννησθαι V. 20 εύρηκαμεν *] εύρίσκομεν

V Μ I < τε φ * I * erganze etwa nach haer. 28, I, 5 <e/c τού άνω θεού, τον δέ Ίησοϋν )> * Epiphanius, Panarion ΧΧΧΙΕ3-7 (ed. Holi L44I_44^)

In ch. 32 Epiphanius discusses one Secundus, a follower of Valentinus, whose peculiarity was to describe the ogdoad as composed of a right hand tetrad, which he called "light," and a left hand tetrad, which he called "darkness." Epiphanius advances philosophical arguments against this theory and then continues as follows :

APPENDIX B

p. 441 15 3. Iva δε μη παραλείφωμέν τι των παρά τισιν γινομένων τε 3» 1 καί λεγομένων, καν τε έν έκαστη πολλοί | εΐεν οί εξαρχοι καί ανD 192 χούντες έτερα άνθ ' ετέρων υπέρ τούς αυτών διδασκάλους μυθοποιεΐσθαι, ετι έπιμενώ ύφηγού μένος τούς έν αύτη τη αιρέσει όντας, ετερα δε παρά τούτους λέγοντας, φημί δε περί Έπ ιφάνους του '/σι2

20 δώρου, εκ προφάσεως παραινετικών ρημάτων εαυτόν ετι εις περισ σότερον βυθόν ταλαιπωρίας καταγαγόντος, τάληθη μεν ειπεΐν άπο

Καρποκράτους του ίδιου πατρος κατά σάρκα είληφότος τάς προφάσεις, p. 44% συνημμένου δε τη αιρέσει του προειρημένου Σεκούνδου καί αυτού τών Σεκουνδι ανών ύπάρχοντος. πολλή γάρ έκάστου τών πεπλανη3 μένών προς τον έτερον διαφορά καί συρφετώδης ώς ειπεΐν πολύ μνια κενοφωνί ας. ούτος γάρ 6 ' Επιφάνης , ώς έφην, υιός ών Καρ- \

5 ποκράτους, μητρος δε Αλεξάνδρειάς ούτω καλουμένης, τούτοις ώς προεΐπον συνάπτεται * άπο Κεφαλληνίας μεν το προς πατρος γένος ών, έπτακαιδεκαετη <^δε)> βιώσας χρόνον θάττον τον βίον κατέστρεφεν, τού κυρίου ώσπερ άκάνθας τούς φαύλους άπαλλ άσσοντος, κρεΐττόν . τι περί της οικουμένης προνοούντος. μετά δε την αυτού 5

10 τελευτήν οί προς αυτού πεπλανη μένοι της άπ ' αυτού πληγης ούκ άπέσχοντο. έν Σάμω γάρ ώς θεάς ετι καί εις δεύρο τιμάται· τέμε6 νος γάρ αύτώ | ίδρύσ αντες οί επιχώριοι θυσίας καί τελετάς έπιτελοΰσι Ρ 21 1 κατά νεομηνίαν, βωμούς δε αύτώ έστησαν καί μουσεΐον εις όνομα αυτού περίπυστον άνεστησαντο, το δη Έπιφάνους μουσεΐον καλού15 μενον. θύουσι γάρ αύτώ οί Κεφαλληνες εις τοσαύτην πλάνην έλη7 λακότες καί σπένδουσι καί έν τώ ίδρυμένω αυτού τεμένει ευωχούν ται ύμνους τε αύτώ αδουσι. δι υπερβολήν δε της εκείνου παιδείας, 8 εγκυκλίου τε καί Πλατωνικής, η πάσα τοΐς προειρημένοις κατά τε την αΐρεσιν καί κατά την έτέραν πλάνην, λέγω ( δε )■ την εις είδωλο20 μανίαν τούς επιχωρίους τρέφασαν, γέγονεν απ' αυτού απάτη, συνηπ9 τετο I γοΰν ούτος ό ' Επιφάνης Σεκούνδω καί τοΐς άμφ ' αυτόν, την γάρ D ΐ93 αυτού ίοβολίαν άπεμάξατο, λέγω ξδέ') την της άδικούσης έρπετώδους p. 443 φθοράς περιττολογίαν. \. ' Ισίδωρον δε φάσκουσιν έν παραινέσεσι I της αυτού μοχθηρί ας αίτιον γεγενησθαι. εί δε καί αυτός τά ίσα φρονών καί εξ αυτών όρμώμενος έτύγχανεν η εκ φιλοσόφων μαθών παραινετικός τις καί αυτός ύπηρχεν, ου πάνυ σαφώς περί τού ΊσιδώV Μ p. 441 ΐ8 €πιμενώ Pet.] επιμώων V Μ. 19 τούτους Dind.] τούτων V Μ. igf του

'/σιδώρου] και ' Ισίδωρου Dind. Oh., falsch; 'Επιφάνης δ 'Ισιδώρου soli im Mund des

Epiph. ahnliches bedeuten, wie etwa Ευσέβιος 6 Παμφίλου. 2i ειπεΐν *] οΰν V Μ. p. 442 1 συνημμένου aus συνημμένον Vcorr. 3 συρφετώδ η/ / /, ς wegradiert Vcorr. 6 λ ΚεφαληνΙας, λ oben druber Vcorr. 7 *. ιι και hineingeflickt Vcorr.

15 Κεφαληνες V. iy τε Dind.] δε V Μ. 19 (,δέ'} *. 20 συνείπετο aus συνη πέτο Vcorr συνείπετο Μ. 22 <δε> * | άδικούσης durchgestrichen Vcorr < Μ | έρπετώδου, ς driiber Vcorr. p. 443 4 κα'ι αυτός angeflickt Vcorr.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

o 392 5 pov γνώναι ηδυνηθημεν. πλην | ούτοι πάντες καττυουσι την ίσην πραγματείαν.

Πρώτον μεν οΰν (νομοθετεί αυτός 6 'Επιφανής συν τώ αυτού πατρί τε καί προστάτη της αίρεσεως Καρποκράτει καί τοΐς άμφ ' αυτόν κοινός είναι τας των ανθρώπων γυναίκας, εκ τε των Πλά10 τωνος Πολιτειών την πρόφασιν λαβών καί την ιδίαν επιθυμίαν εκτελών. εντεύθεν δε την αρχήν ποιείται λόγων, ώς εν τω ευαγγελίου

εμφερεται τού σωτηρος φάσκοντος τρεις μεν ευνούχους είναι, τον τε εξ ανθρώπων εύνουχιζόμενον καί τον εκ γεννητης καί τον δια την βασιλείαν τών ουρανών εαυτόν εκουσίως εύνουχίσαντα, καί φησιν

15 »06 τοίνυν κατά ανάγκην, ου κατά λόγον ευνούχοι γίνονται, ο ί δε ενεκα της βασιλείας τών ουρανών εαυτούς εύνουχίσαντες , δια τα εκ τού γάμου συμβαίνοντα, φασί, τον επιλογισμόν (τούτον λ αμβάνουσιν, την περί τον πορι-

σμόν y τών επιτηδείων ασχολίαν δεδιότες. (καί τω) »βελτιον γαμησαι η πυρούσθαι, μη εις πύρ εμβάλης την φυχην σου «, φησί λεγειν τον άπό20 στολον ημέρας καί νυκτός άντεχων καί φοβούμενος , μη της εγκρά τειας άποπεσης. προς γαρ το άντεχειν γινόμενη φυχη μερίζεται της

D 194 6 P 212 ελπίδος«. »άντεχου τοίνυν « ώς ηδη προεΐπον, της παραινε\σεως εις p. μέσον φόρων τον λόγον φησί κατά λεξιν ό ' Ισίδωρος εν τοΐς Ήθικοΐς

» μάχιμης γυναικός, ΐνα μη άποσπασθής της χάριτος τού θεού, τό τε πύρ άποσπερματίσας εύσυνειδητως προσευχου. όταν δε, φησιν, | η ευχαριστία σου εις αίτησιν ύποπεση καί στης (εί το λοιπόν, ου κατορθώσας, [/χ^]

5 σφαληναι, γάμησον «. είτα πάλιν φησιν »άλλα νέος τις η πενης εστίν η κατωφερής ( τουτεστιν ασθενής) καί ου θελει γημαι κατά τον λόγον, ούτος τού αδελφού μη χωριζεσθω «. αισχρός δε τινας ύπονοίας εαυτώ

προσποριζόμενος δραματουργέ ΐ ό τάλας »λεγετω « ( γάρ )> φησιν »ότι είσεληλυθα εγώ εις τό αγία, ούδεν δύναμαι παθεΐν«. ))εόν δε υπόνοιαν €χη,

ΙΟ είπάτω· αδελφό, επίθες μοι χεΐρα, ΐνα μη αμαρτησω, καί ληφεται βοή ν Μ 15-S. 445» 5 Clemens Α1.

7 οΰν *] οτι V Μ. 8 τε καί πρωτοστάτη, τε καί πρω auf Rasur Vcorr. 9 τών2 Dind.] τοΰ V Μ. 13 εύνουχιζόμενον V | γενετής aus γεννητης Vcorr γεννητης

Μ. 15^ τής βασιλείας τών ουρανών ] τής αιωνίου βασιλείας Clemens Α1. 16 εύνουχίσαντες εαυτούς Clemens AI. i6f συμβαί νοντα, νοντα auf Rasur Vcorr.

17 φασί hinter γάμου (Ζ. ιβ) Clemens AI. i7f (τούτον — πορισμόν ) Clemens Α1.

18 (καί τώ) *] καί το Clemens Α1. | βελτιον ] άμεινον Clemens Α1. 19 φησί < Clemens Α1. 20 νυκτός καί ημέρας Clemens Α1. 21 το] viell. vorclementinischer Fehler ur τώ * \ γενομενη Clemens Al. 22 άντεχου Clemens Al.] άνεχου V M. 22f ώς ήδη — τον λόγον < Clemens Al. p. 444 3 προσευχή Clemens Al. | φησιν hinter εύχαριστία σου Clemens Al. 4 ύποπεσοι

V Μ I στής (εις) *; στής (εις) τό . . . σφαλήναι gehort zusammen = du im Begriff bist zu fallen ] τής Μ αίτής Hilgenfeld Stahlin. 4f ου κατορθώσαι, αλλά μή σφαλήναι Clemens Al. 4 [μή] *; viell. noch besser ού zu streichen u. μή κατορθώσας zu schreiben Jul. 5 είτα πάλιν φησιν < Clemens Al. | εστιν hinter νέος τις Clemens Al. 6 κατωφερής Clemens Al.] καταφερής V Μ | τουτεστιν ασθενής < Clemens Al. 7f αισχρός δε — d τάλας < Clemens Al. 8 (γάρ) * \ φησιν < Clemens Al. 10 vor χώιρα + τήν Clemens Al.

APPENDIX B

θειαν καί νοητήν καί αισθητήν, θελησάτω μόνον άπαρτίσαι το καλόν καί επιτεύξεται «. είτα πάλιν φησιν » ενίοτε τω μεν στόματι λεγομεν ού 9 θελομεν άμαρτήσαι, ή 8ε 8ιάνοια έγκειται εις το άμα ρτάνειν. 6 τοιοΰτος διά φόβον ού ποιεί ο θελει, ΐνα μή ή κόλασις αύτώ ελλογισθή. ή 8ε άν15 θρωπότης εχει αναγκαία τινα καί φυσικά , ζτινά 8ε φυσικά )> μόνα * 0χει τό περιβάλλεσθαι [τδ] άναγκαΐον καί φυσικόν, φυσικόν 8ε καί τό των άφρο8ισίων, ξούκ') άναγκαΐον 8ε «· »Ταύτας παρεθεμην τάς φωνάς«, ξφησίν )> ο κατά τούτων γράφας, 5? 1

» εις ελεγχον των | μή βιούντων όρθώς«, καί Βασιλει8ιανών καί ΚαρποκραΟ 394 20 τιανών καί των άπό Ούαλεντίνου καί των ' Επιφανούς καλούμενων, ω 8ή συνήφθη Σεκοΰν8ος ο προτεταγμενος. εξ άλλήλων γάρ έκαστος, 2 ήτοι ούτος εκείνω μετα8ούς ή εκείνος τούτω, τά 8ε ινά άπεμπολήp. 445 σαντες καί ei? τι προς άλλήλους 8ιαφερόμενοι, όμως εν μια αίρεσει εαυτούς κατεθεντο, ))ωστε καί όχειν εξουσίαν εόογμάτισ αν καί τοΰ άμαρ3 τάνειν διά την τελειότητα, ή πάντως γε σωθησομενων φύσει, καν τε νυνί άμάρτωσι, διά την έμφυτον εκλογήν, επεί μη8ε τά αύτά αύτοΐς πράττειν

»Φασί 8ε καί ούτοι ώς επί τό ύφηλότερον καί γνωστικώτερον επεκ- \ τεινόμενοι την πρώτην τετράόα ούτως · εστι τις προ πάντων προαρχή προανεννόητος, άρρητός | τε καί άνονόμαστος, ήν εγώ Μονότητα καλώ. D 195 ταύτη τή Μονότητι συνυπάρχει 8ύναμις, ήν καί αύτήν ονομάζω ΈνόΡ 213

ΙΟ τητα. αύτη ή 'Ενότης ή τε Μονότης, το *Εν ούσαι, προήκαντο, μή προε5 μεναι, άρχήν επί πάντων νοητήν, άγεννητόν τε καί αόρατον, ήν αρχήν ό λόγος Μονά8α καλεΐ. ταύτη τή Μονά8ι συνυπάρχει 8ύν αμις όμοούσιος 6 αύτή, ήν καί αύτήν ονομάζω τό 'Έν. αύται αί 8υνάμεις, ή τε Μονότης καί * Ενότης , Μονάς τε καί τό 'Εν, προήκαντο τάς Λοιπά? προβολάς των

V Μ Clemens Α1.

12 εΐτα πάλιν φησίν < Clemens Α1. 13 eis] επί Clemens AI. 14 η hineingeflickt Vcorr. 15 τινά αναγκαία Clemens AI. | <(τινά Se φυσικά) *] (καί φυσικά) Schwartz

<(αλλα Se φυσικά > Stahlin. 16 [το] < Clemens Α1. | καί 2 < Clemens Α1.

17 ούκ άναγκαΐον Se Clemens AL] άναγκαί ως Se, ais Anfang zum Folgenden gezogen V M. 18 <( φησίν ί) * I (^φησίνό 6 κατά τούτων γράφας < Clemens AI. 19 €ΐς eA €γχον των Clemens Α1.] ελέγχων V Μ | καί1 < Clemens AI. i9~S. 445, 2 καί

Καρποκρατιανων — κατεθεντο < Clemens AI. 20 καλούμενων Dind.] καλούμενου V Μ. p. 445 1 Εις τι] έστι Μ. 2 εκτέθεντο Μ | ώστε καί — έδογμάτισαν ] ώς ήτοι έχόντων εξουσίαν Clemens Α1. | καί τοΰ Clemens AL] καί τό V Μ. 2f άμαρτεΐν Clemens

Α1. 3 πάντως Clemens AL] πάντων V Μ | φύσει Clemens AL] φυσικών V Μ | καν τε νυνί ] καν νυν Clemens AL 4 τ<* αυτα] ταΰτα Clemens AL 5 τούτων <

Clemens AL 6 φασί Se καί ούτοι ] alius vero quidam, qui et clarus est magister ipsorum lat. 7 έστι — προαρχή] ήν ή πρώτη άρχή Ηϊρρ. | τι?] quidem lat. 8 προανεννόη τος] proanennoetos lat. άνεννόητος Hipp. inexcogitabilis Tert., vgl. S. 446, 4 | άνο/ / /νόμαστος, o aus ω Voorr | καλώ *, vgl. S. 446, 5] άριθμώ V M voco lat. καλεΐ (vorher εγώ < )

Hipp. nomino Tert. 10 ένό/Ι/της, o aus ω Vcorr | το *Ev ούσαι < Hipp. | μή] nihil lat. 11 άγέν/ 1 Ιητον v ausradiert Vcorr. nf άρχήν o Aoyo? < Hipp.

13 αύται + autem at. | αύται αί + τέσσαρες, dafiir ή τε — το ° Εν (Ζ. 14) < Hipp.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

6. E ίτα ol καλώς συγγραφόμενοι την αλήθειαν (i reply τούτων εν 6, I τοΐς σφών αυτών συγγράμμασιν ηλεγξαν ζαύτούς'), Κλημης τε, (ον φασί τ ινες Άλ εξανδρεα, ετεροι δε Αθηναΐον ) , άΑΑά καί ό ιερός Είρη2 ναΐος καταγελών αυτών το τραγικόν εκείνο [ο] επί τοΐς προειρη20 μενοις εις μέσον φερων ηκεν <(τό)>· »ιου ιου« καί ))φευ φεΰ.« το 3 p. ρρ.6 τραγικόν ώς αληθώς επειπεΐν εστιν επί τη τοιαύτη συμφορά τών τα γελοι ώδη ταυτα γεγραφότων της τοιαύτης ονοματοποιίας καί τη τοσαυτη τόλμη , ώς απερυθριάσας τώ φευσματι αύτοΰ ονόματα τεθεικεν. εν γαρ τώ λε4 γειν » εστιν τις προαρχη προ πάντων προανεννόητος, ην εγώ Μονότητα

5 καλώ «, καί πάλιν »ταυτη τη Μονότητι συνυπάρχει δυναμις, ην καί αυτήν ονομάζω ' Ενότητα «, σαφε\ στατα ότι τε πλάσμα αύτοΰ εστι τα είρημενα Ο 39^ ώμολόγηκε καί ότι αυτός ονόματα τεθεικε τώ πλάσματι , υπό μηδενός πρότερον άλλου τεθειμενα. καί σαφές εστιν ότι αυτός ταυτα τετόλμηκεν 5 όνοματοποιησαι, καί ει μη παρην τώ βίω αυτός, ούκ αν η αλήθεια είχεν

ΙΟ όνομα, ούδεν οΰν κωλύει καί άλλον τινά επί της αυτής ύποθεσεως 6 ούτως όρίσασθαι ονόματα · είτα λοιπόν εις ταυτα ο auro? μακάριος 7

Ειρηναίος, ώ? γε προείπαμεν, γελοιώδη ρήματα καί αυτός "|* προεΐπεν, ετερωνυμίαν άφό εαυτού ώς άντάζια της αυτών ληρωδίας χαριεντιζό μενος, πεπόνων γένη καί σικύων καί κολοκυνθών ώς επί | ύποκειD 196

15 μενών τινών επιπλασάμενος, | ώ? τοΐς φιλολόγοις σαφές αν εΐη άφ ' ών προανεγνωσαν.

V Μ lat. von Ζ. 17 an auch Hipp.

16 (περί} *. \η ήλλεγξαν, erstes λ getilgt Vcorr | (αυτούς} *. 19 [o] Dind.

Oh. 20 <τό> *. p. 4.46 i τραγικόν + γάρ V. if επί τρ — ονοματοποιίας] super hanc nominum factionem lat. | γελλοιωδη, erstes A getilgt Vcorr. 3 ονόματα Ausgg., vgl. Z. 7] όνομα V M nomina lat. 4 τις < lat. I μονότητα Ausgg.] μονάδα V M monoteta lat. 5 μονότητι

Ausgg.] μονάδι V M monotete lat. 6 ενότητα ονομάζω V M voco Henotetem lat., vgl. S. 445, 9 I πλάσ μα] figmenta lat. | αύτοΰ zu είρημενα gezogen lat. 8 πρότερον

< lat. 8f καί σαφές ■ — όνοματοποιησαι < lat. 9 καί εί μη — αυτό?] qui nisi haec auderet lat. | ούκ ay + hodie lat. | αλήθεια + secundum eum lat. 10 όνομα] nomina lat. 12 f προεΐπεν] lies wohl προφέρει *. 14 γένη] γενημα Μ. 15

I ώ?] lies etwa ών (τό εύλογον} *.

Epiphanius, Panarion LXIII.i (ed. Holi II.398-399) p.398 I. Ώριγενιοί τινες καλούνται, ου πανταχοΰ δε τοΰτο τό γένος I, I 15 υπάρχει καθεξής δε οίμαι τούτων τών αιρέσεων καί αύτη η δηλουμενη ζάνεφύη'). καλούνται δε Ώριγενιοι, ου πάνυ Se σαφώς ΐσμεν 2 τίνος ενεκα' εί από ' Ωριγενους τού Αδαμάντιου καλούμενου τού συν τάκτου η I άλλου τίνος ζελαχον το)> είναι, αγνοώ, όμως τοΰτο το D 582

APPENDIX B

'Η αίρεσις | δε, (η) παρ' αύτοΐς vo/xi[a]reuerat, ώσπερ άπ εικαζό μενη τη του ' Επιφανούς (τού) άνω μοι προδεδηλωμενου εν ταΐς κατά τους Γνωστικούς αιρεσεσι. γραφάς δε ούτοι άναγινώσκουσι διαφόρους

3 Ο 222 καινής και παλαιάς διαθήκης, άθετοϋσι δε γάμον και ου παύεται απ' αυτών η λαγνεία, τινες δε εφασαν αυτήν περί ' Ρώμην καί Αφρι

κήν γεγενησθαι. μολύνουσι δε εαυτών το σώμα καί τον νοΰν καί την φυγήν εν άσελγεία. οι μεν γάρ εισι προσχηματι μοναζόντων , αί δε συν αύτοΐς ούσαι | προσχηματι μοναζουσών. εφθαρμενοι δε είσι τοΐς σώμασι, την μεν επιθυμίαν αυτών εκτελοΰντες, τώ δε όργω

Ρ 521

κεχρημενοι ( ίνα σεμνότερον είπω) του υιού του ' Ιούδα του Αύνάν καλούμενου, ώς γάρ εκείνος τώ σώμα τι μεν τη Θάμα ρ συνηπτετο

καί την επιθυμίαν εζετελει , εις καταβολήν δε σπέρματος κατά την υπό θεού δοθεΐσαν παιδοποιίαν ούκ ετελεσιούργει, άλλα εαυτόν ηδίκει, ώ τρόπω (αυτός') τό πονηρόν είργάζετο, ούτω καί ούτοι κεχρηνται μεν ταΐς νομιζομεναις *, τελοϋντες ταύτην την άθεμιτον εργασίαν,

πεφιλοτίμηται γάρ παρ' αύτοΐς ούχ η αγνεία , άλλ' υποκριτική μεν αγνεία τώ όνόματι καλούμενη , φιλοτίμησις δε εως του μη εγκυμονησαι την υπό του δοκοΰντος * εφθαρμενην γυναίκα , η κατά τό μη

J5 παραστησαι τεκνογονίαν εν τώ κόσμω η ίνα μη φωραθώσιν υπό άνθρώπων, βουλόμενοι εν τιμή είναι διά την νομιζομενην παρ' αύ τοΐς της αγνείας άσκησιν όμως τούτο αυτών εστι τό εργον, ετεροι

κών, άλλα καί ετεροις τρόποις, ίδίαις χ^ρσί μολυνόμενοι. καί ωσαύ τως μιμούνται τον προειρημενον υιόν τού 'Ιούδα, την γην ταΐς αθέ μιτο ις αυτών εργασίαις καί μυσαραΐς σταγόσιν επιμολύνοντες καί

D 5^3

ποσίν εαυτών | τάς ρύσεις εαυτών άνατρίβοντες εν τη γη, ίνα μη δήθεν άρπαγώσι τα αυτών σπέρματα υπό άκαθάρτων πνευμάτων εις υποδοχήν εγκυμόνησε ως δαιμόνων.

Μ U 20 (η) * I νομάσ]τεύεται *. 21 (του) * | άνω μοι ] ανόμου Μ. 24^ τινες — γεγενησθαι < U; wohl vom Rand her an die falsche Stelle geratener Satz; hinter κατειληφαμεν Z. 1 9 einzuschieben ?

I αυτών M. 3 πεφθαρμενοι U. 5 σεμνώτερον U | Αυάνου M. 6 συνηπτο M. 7 σπέρματος *] παιάοποιίας M U. 9 (αυτός) *. IO

* etwa (μοναζοΰσα ις) *. II vor υποκριτική + η Μ. 13 ύπερ Μ * etwa (άσκητοϋ) * | εφθαρμενην *] εφθάρθαι Μ πεφθάρθαι U | κατά] εις? *.

14 η < Μ. ι6 αυτών] αυτό Μ. 17 μυσερόν Μ | ου Μ. ΐ8 ετεροις ] άλλοις U. IQ μιμούνται < Μ. 20 μυσεραΐς Μ. 22 δήθεν < U εαυτών U. 23 δαιμόνων < U.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

Gregory Theologus, Oratio 25.8 (ed. Maurists 1. 458-459) P459 η. T Hv ore γαληνην είχομεν άπ 6 των αίρεσεων, ηνίκα Σίμωνες μεν, καί Μαρκίωνες, Ούαλεντίνοι τε τινες, καί Βασιλεΐδαι, καί Κόρδωνες,

Κηρινθοί τε καί Καρπό κρατείς, καί πάσα η περί εκείνους φλυαρία τε καί τερατεία, επί πλεΐστον τον των δλων Θεδν τεμόντες, καί ύπερ του αγαθού τω δημιουργώ πολεμησαντες, επειτα κατεπόθησαν τω εαυτών βυθω, καί τη σιγή παραδοθεντες, ώσπερ ην αξιον.

Constitutiones Apostolorum [Apostolic Constitutions) VI. 10.3

(ed. Funk 1. 323 and 325) The author is listing the teachings of the various heresies. He saves the Carpocratians for the end, perhaps as a climax of wickedness. The underlined words are not paralleled in the Didascalia Apostolorum.

A 323 A 325 ^lAAot δε άναίδην εκπορνεύει καί παραχρασθαι τη σαρκί έδιδα σκον καί δια πάσης ανοσιουργί ας Ιεναι, ώς ούτως καί μόνως εκφεύξεσθα l την φυχην τούς κοσμικούς άρχοντας, ούτοι δε πάντες τού διαβόλου όργανα τυγχάνουσιν καί ,,υίοί οργής Jerome, Adversus Luciferianos 23 end (ed. Vallarsi2, II. 1. !97-i98) col. igy Ad eos venio haereticos, qui Evangelia laniaverunt. Saturninum quemdam, & Ophitas, & Cainaeos, & Setthoitas, & Garpocratem,

& Cerinthum, & hujus fucceiforem Ebionem, & caeteras peftes, quorum plurimi vivente adhuc Joanne Apoftolo eruperunt, & tamen nullum eorum legimus rebaptizatum.

Filastrius, Diversarum hereseon liber VII-VIII (ed. Marx 19) Filastrius locates Carpocrates after Judas (= istum).

VII p. ig Post istum Carpocras nomine surrexit, et ipse dicens unum XXXV 10 principium, de quo principio, id est de deo, prolationes factae sunt, inquit, angelorum atque uirtutum: || quae autem

APPENDIX B

uirtutes deorsum sunt, fecerunt creaturam istam uisibilem ubi nos, inquit, consistimus. Christum autem dicit non de 2

Maria uirgine et diuino spiritu natum, sed de semine Ioseph 15 hominem natum arbitratur, deque eo natum carnaliter, sicut omnes homines, suspicatur. Qpi post passionem, inquit, 3 melior inter Iudaeos uita integra et conuersatione inuentus est; cuius animam in caelum susceptam praedicant, carnem | 4 uero in terram dimissam aestimant, animique salutem soliws,

20 carnis autem non fieri salutem opinantur.

VIII Cerinthus successit huius errori et similitudini uanitatis, XXXVI docens de generatione itidem saluatoris deque creatura angelorum, in nullo discordans ab eo, nisi quia ex parte

25 solum legi consentit, quod a deo data sit, et ipsum deum Iudaeorum esse aestimat qui legem dedit filiis Israhel. ii uirtutem A. 12 deorsum Fabricius] deorum. 14 uirgine maria B sed om A. 15 arbitrantur A1. 18 suscepta predicans A. 19 animeq : B1 solis A solum B. 20 canis A1. 22 Cerynthus B Cherentus

A. 23 de generatione itidem B degenerationem A. 26 iudeorum A iudaeos B esse om A isrt B.

Filastrius, Diversarum hereseon liber XXIX (ed. Marx 30) XXIX p. 30 10 Alii sunt qui Floriani siue Carpocratiani dicuntur, qui et LVII

Milites uocantur, quia de militaribus fuerunt, negantes iudicium atque resurrectionem, Christum natum de uirgine non credentes, omnemque resurrectionem in filiorum procreatione nefandi coitus aestimantes consistere, ut in ecclesia sua post

15 occasum lucernis extinctis misceri cum mulierculis non dubitauerint, || legis praeceptum implere putantes: Nascimini et 2 multiplicamini, Iudaismo potius et paganitati parere nefandae quam Christianae ueritati adquiescere properantes, pecudumque uitam potius et amentiam detinentes, quos et

20 scriptura uitae pecudum comparauit.

16 Genes. I 28. 19 II Petr. II 12 Iud. 10.

11 quia B qui A. 14 coetus B ut om A. 15 occasum A occasum solis B. 16 nascemini B et om A. 17 parare A. 18 xpiana ueritate A. 19 pecodumque uita A. 20 pecodum A.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

Didymus of Alexandria, De Trinitate III.42

(Migne, PG 39-992a-b) Didymus is explaining that the Manichaean heresy derives from that of Simon, who was succeeded by Menander and Satornilus, then by Basilides, then by Carpocrates, then by Valentinus. He summarizes what was added to the doctrine by each. col. gg2 καί V7 το Καρποκράτους, του καί ύστερον χρόνοις κρατυναντος ταΰτα, καί εν προσθήκης μερει μιαρίας άπαγγείλα ντος, ώς εΐ μη τις διά παντός επιτηδεύματος αμαρτίας ελθων, των δαιμόνων όλων τό θέλημα εκτελεση, ου δυναται παρελθεΐν τάς άρχάς καί εξουσίας, καί εις τον άνώτατον φθάσαι ουρανόν · ετι μην καί Ούαλεντίνου. . . .

Cyril of Jerusalem (?), Discourse on Mary Theotokos (ed. Budge, Texts 58ff [Coptic], 628 and 636ff [English])

The attribution to Cyril is accepted by Burch, Gospel, and Waitz, Evangelien 17, doubted by Vielhauer, Evangelien 88, and denied by James, review of Hennecke2

185, and Altaner, Patrologie 6 279. Supposing it to be false, the text would nevertheless come from southern Palestine, and probably from the century after Cyril's death

(386). p. 628 This is the day | wherein the Queen, the mother of the King of Life, tasted death like every other human being, because she was flesh and blood. And, moreover, she was begotten by a human father, and brought forth by a human mother, like every other man. Let Ebion now be ashamed, and Harpocratius, these godless heretics who say in their madness that 'she was a force (or, abstract power) of God which took the form of a woman, and came upon the earth, and was called "Mary", and this force gave birth to Emmanuel for us'. Doth it not follow from thy imaginative words, which are wholly incongruous, that Christ did not take flesh upon Himself? Without flesh and without body 'forces' would be beings without bodies, and they could not die like mortal men. Notwithstanding [this], come hither ye deaf and blind and foolish, O Bion (sic) and Harpocration, and I will question you. If ye say that Mary is a 'force',

Foi. 3 b a 'force' will die. Who is it then | whose falling asleep the

APPENDIX B

S whole of the inhabited world commemorateth by keeping a festival this day? Is it not Saint Mary, the mother of our Lord Jesus the Christ? p. 636 And now I wish to relate to you an incident that happened to me. There was a certain monk who lived in the neighbour hood of Maioma of Gaza, who had received instruction in the heresy of Bion and of Harpocratius his master, of whose books he obtained possession, and he expounded them publicly, and he became filled with blasphemies and with falsehoods, and he masqueraded with great pride and arrogance, and he deceived all the poeple who were in that neighbourhood by his preten sions, through those who used to come to the holy places

Foi. 1 1 a there to pray. And the things which he proclaimed | in his Ica corrupt heterodoxy were repeated to me, and I sent two ministers to the Bishop of Gaza, and I said unto him,

'I beseech thee to seek out on my behalf a certain monk who is in the neighbourhood of Maioma, and do thou send him to me, together with his books.'

And when the bishop had received the letter and read it, he caused search to be made for that monk everywhere.

And when they had brought him to the bishop he said unto him, 'My son, rise up and go to Jerusalem to the archbishop.

If thou dost not go he will send for thee and thy books.

He knoweth about thy doctrine, and about thy preaching, and whose it is.' And the monk replied, 'I will take my books and I will go to him in Jerusalem.' And the two ministers took him to Jerusalem to the archbishop, who said unto him, 4 We have heard, O brother, that thou art teaching a strange doctrine, and that thou art changing the voices of the Holy Gospels.' The monk, [who was called]

Foi. 1 1 b Annarikhus, said unto him, 4 My teaching (or, doctrine) is [kb] not a strange doctrine, | but is that of our Fathers the p. 637 Apostles, and our own Fathers taught it everywhere as sound doctrine.' And Apa Cyril said unto him, 'Who were thy

Fathers?' And the monk said, 'Sator, and Ebion, who succeeded him.' And the archbishop said unto him, 'Thou hast become a disciple and hast made thyself a mule-like beast under the stupid yoke of the chariot of the Devil.'

And the monk said unto him, 'Harpocratius used to cast out devils.' And the archbishop said unto him, 'Shew me by what means thou dost cast out devils, and in what way thou dost preach the Gospel, and what thou dost say concerning

Christ and His Birth according to the flesh, and concerning His mother who brought Him forth, and concerning His

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

death, which was full of salvation, and His resurrection from the dead after the third day.'

Foi. i2 a And that monk replied, 'It is written in | the [Gospel] to ΚΓ the Hebrews that when Christ wished to come upon the earth to men the Good Father called a mighty "power" in the heavens which was called "Michael", and committed Christ to the care thereof. And the "power" came down into the world, and it was called Mary, and [Christ] was in her womb for seven months. Afterwards she gave birth to Him, and He increased in stature, and He chose the Apostles, who preached Him in every place. He fulfilled the appointed time that was decreed for Him. And the Jews became envious of Him, they hated Him, they changed the custom of their Law, and they rose up against Him and laid a trap and caught Him, and they delivered Him to the governor, and he gave Him to them to crucify Him. And after they had raised Him up on the Cross the Father took Him up into heaven unto Himself.' And the Patriarch Cyril said unto the monk, 'Who sent thee about to teach these things?'

And that monk said unto him, 'The Christ said, Go ye Foi. i2 b forth I into all the world, and teach ye all the nations in My

KA Name, in every place.'1 And Apa Cyril said unto him, 'Dost p. 638 thou take the Gospels literally?' And the monk said, 'Yea, absolutely, my lord Father.' And the archbishop answered and said, 'Where in the Four Gospels is it said that the holy

Virgin Mary, the mother of God, is a "force"?' And the monk answered and said, ' In the [Gospel] to the Hebrews.' And Apa Cyril answered and said, 'Then, according to thy words, there are Five Gospels?' And that monk replied, 'Yea, there are.' And Apa Cyril answered and said, 'What is the name of the fifth Gospel? for I should like to know whence this doctrine concerning Christ is derived, and to understand it.

The Four Gospels have written above them: "[The Gospel] according to Matthew"; "[The Gospel] according to Mark";

"[The Gospel] according to Luke"; "[The Gospel] according Foi. 13a to John." I Whose is the fifth Gospel?' And that monk said

"ice unto him, 'It is [the Gospel] that was written to the Hebrews.'

And Saint Cyril answered and said, ' If thou speakest the truth, O brother, must we not then reject the teaching of the Christ, and follow the misleading doctrine of the Hebrews?

God forbid ! The Hebrews wish for doctrine of this kind greatly, so that they may cast a blemish upon our purity and i Matt, xxviii. 19, 20.

APPENDIX B

honour, even as it was said by the Christ in times of old, "Thou easiest out devils by Berzeboul."1 And is it not written, "He who doth not confess that Jesus the Christ hath come in the flesh is a deceiver and an Antichrist, like thy self"?2 And again, "Whosoever shall come unto thee, and bring a doctrine that is different from thine, receive him not into thy house, neither say unto him, Hail!"3 And again, "If they were of us they would have been like unto us; they came forth from us, but they are not of us."4 Which meaneth

Foi. 13 b that they utter the Name of Christ with their mouths only, lcs and that they make a pretence in their hearts. They heap up wrath for themselves in the day of the Judgement of Truth and the wrath that is from Jesus the Christ. The doctrine of p. 6gg the Jews cannot be joined unto the doctrine of Christ. What connection can there be between the agreement of the [Gospel to the] Hebrews and the agreement of the Holy Gospels?

But those heresies must spring up which Epiphanius describes in his work Άγκνρωτός, saying, "The error in each one of them is different, but evil is implanted in them all."' And Annarikhus the monk said unto Apa Cyril, 'The night cannot contend against the day, neither can darkness stand before the light. I am vanquished by thy great wisdom, and I know that I have made a mistake. Let thy fatherhood grant repentance unto me! And all these things which I have overthrown I will build up again. But take my books, and burn them in the fire, and my possessions do thou give to the poor. My heart followeth thy words and [those of] the Holy Gospel.'

And when I (i.e. Cyril) had burned his books, I said unto Foi. 14a him, I 'Who . . .

K Θ [One leaf wanting] 'He to Whom no form can be assigned was born [in the form of] a son. He was the Beginning, and He Who had no beginning was brought forth. Now there was a beginning to that humanity, but the Godhead had no beginning, and was without form. And no addition took place to the Trinity in such wise that the Trinity, which consisteth of Three

[Persons], became Four [Persons]. One σύνοδος entered one who was of two natures, and one son was brought forth, a unity of the flesh without any diminution. For He was neither changed in His nature, nor reduced in His strength, i Matt. xii. 24; Mark iii. 22; Luke xi. 15. 2 2 John 7. 3 2 John 10.

4 i John ii. 19.

THE EVIDENCE CONCERNING CARPOCRATES

nor was He separated from His Ancient Begetter, that is to say, the Beginning. But the oneness of the flesh of God received one Nature. As for the coming to us of the blessed Offspring God the Word, it is the miracle that was hidden in God from eternity, I mean the miracle of God Who made Himself man. An impenetrable mystery is the Nature that abolished the curse and destroyed the sentence of death, p. 640 and taught us concerning the foundation, which had no beginning, of the Only-begotten One, Jesus the Christ, our

Lord, the production, according to the flesh, of the womb of Saint Mary, the perpetual Virgin, in whose holy house we

Foi. 14 b are | gathered together this day to commemorate the day of Λ her death. If thou wilt confess these things with a true and sincere belief then we will prepare to receive thee into the fold of all the sheep of the loving Shepherd Christ. Have no doubt about the matter; thou must either follow the words which I have taught thee or thou must get outside this place.' And Annarikhus opened his mouth and anathematized the heresy of Ebion and Harpocratius, saying, 'Anathema be every heresy; the things which thou [Ebion] hast said unto me are not to be believed. And now, O my father, receive thou me into good fellowship with thyself.' And when

I knew that his mind had received the light I baptized him in the name of the Lady of us all, Saint Mary, whose day is this day. Finally he went to a monastery in the Mount of Olives, and he builded upon the foundation of the Apostles until the day of his death.

Augustine, De haeresibus 7 (ed. Maurists, second Paris ed., VIII. 1.40) col. 40 VII. Carpocratiani sunt a Carpocrate, qui docebat omnem turpem operationem, omnemque adinventionem peccati: nec aliter evadi atque transiri principatus et potestates, quibus haec placent, ut possit ad coelum superius perveniri. Hic etiam

Jesum hominem tantummodo, et de utroque sexu natum putasse perhibetur, sed accepisse talem animam, qua sciret ea quae superna essent, atque nuntiaret. Resurrectionem corporis simul cum Lege abjiciebat. Negabat a Deo factum, sed a nescio quibus virtutibus mundum. Sectae ipsius fuisse traditur quaedam

Marcellina, quae colebat imagines Jesu et Pauli et Homeri et Pythagorae, adorando incensumque ponendo.

APPENDIX B

Augustine, Contra adversarium legis et prophetarum 40 end (ed. Maurists, second Paris ed., VIII. 1.926-927)

Augustine interprets I Jn. 2.18, "Nunc antichristi multi facti sunt," as referring to heretics. col. 926 Eos autem dicebat haereticos, qui temporibus Apostolorum esse jam coeperant. Hi autem coeperunt esse post ascensionem duntaxat in coelum Domini Jesu Christi, ab illo Simone mago, quem legimus in Actibus Apostolorum baptizatum. Post hunc col. 927 autem fuerunt nonnulli discipuli ejus, in eadem impietate post eriores prioribus succedentes: quorum in successione quartus exstitit Basilides, qui primus apertius ausus est dicere, Deum quem gens Judaea coluit, non fuisse verum deum. Post istos fuit quidam etiam Carpocrates, qui negavit istum visibilem mun dum a summo Deo creatum, sed a quisbudam virtutibus daemon iorum: negans etiam Legem quae per Moysen data est, Deum dedisse. Cerdon postea surrexit, qui primus invenitur dixisse duos deos, unum bonum, et alterum malum, longe antequam haeresis Manichaeorum emersisset, quorum in hoc furioso deliramento error est notior. Hujus Cerdonis Marcion discipulus fuit. Appelles quoque talia docuit. Fuerunt etiam a quodam

Patricio nonnulli Patriciani, vel sunt, similiter adversantes divinis veteribus Libris. Hi omnes apertissime contra Deum sentiunt Legis et Prophetarum, hoc est, Deum verum, a quo factus est mundus. De aliqua istorum haeresi est iste: nam non eum puto esse Manichaeum.

[Cyril of Alexandria, Fragmenta in epistolam ad Hebraeos , in 111.370

Cyrilli ... in d. Joannis evangelium (ed. P. Pusey, Oxford, 1872, This is taken from Athanasius, Oratio I contra Arianos 56, q.v. supra , p. 327 of this appendix] Theodoret, Haereticarum fabularum compendium I.5

(ed. Schulze IV. 293-295) p. 299 '0 δε Καρποκράτης, Άλεξα νδρευς ών το γένος, υπό μεν αγγέλων και αυτός την κτίσιν έφησε γεγενησθαι· τον δε Κύριον Ίησοΰν έκ του ' Ιωσήφ και της Μαρίας γεννηθηναι τοις άλλοις άνθρώττοις παραπλησίως, αρετή δε αυτόν διαπρέφαι, καί καθαρόν έσχηκότα

↑ Back to top