పౌలు మరియు ఫేలిక్సు

“Antonius Felix, per omnem saevitiam et libidinem, jus regium servili ingenio exercuit.”—TAC. Hist. v. 9.

“Jam pridem Judaeæ impositus … et cuncta malefacta sibi impune ratus.”—Ann. xii. 54.

ఒక ఖైదీని elogium తో పంపినప్పుడు, ఆ రోమా న్యాయాధిపతి వీలైనంతవరకు మూడు రోజులలోపు అతనిని విచారణ చేయవలసి ఉండేది. అయితే ఫేలిక్సు నిందితులు హాజరు కావడానికి వీలుగా యెరూషలేముకు కబురు పంపి, వ్యాజ్యెము విచారణకు వచ్చే సమయమును నిర్ణయించవలసి వచ్చెను; ఆ ప్రయాణమునకు దాదాపు రెండు రోజులు పట్టినందున, పౌలు కైసరయకు వచ్చిన అయిదవ రోజున అతని విచారణ జరిగెను. ఈ లోపు పరిసయ్యులు బహుశా సిగ్గుపడి ఉండదగిన, అతని పక్షాన కలిగిన ఆ క్షణికమైన విభేదము ఇప్పుడు ఏకగ్రీవమైన ద్వేషముగా మారిపోయెను; రెండు పక్షముల పెద్దలు కూడా బహుశా తమ ప్రత్యర్థిపై నేరము మోపుటకు తొందరపడి క్రిందికి వచ్చిరి. తనను సున్నము పూసిన సమాధితో పోల్చిన వ్యక్తిపై పగతీర్చుకొనవలెనని అననీయ స్వయముగా వారితో కూడ వచ్చెను. యూదయ మతకేంద్రము నుండి రాజకీయ రాజధానికి సుమారు డెబ్భై మైళ్ల అలసటకరమైన ప్రయాణమును తొందరగా చేయవలసి రావడం, ఒక భ్రష్టుడైన mesîth ను తమ అధికార పరిధికి అప్పగించమని ఒక అన్యజాతి కుక్కను ఒప్పించుటకు, ఈ గౌరవనీయులైన వ్యక్తులకు ఎంతో అసహ్యకరముగా తోచి ఉండవలెను; అయితే ఓటమి వలన నొచ్చుకున్న మహాసభ సభ్యులు, ఆ అపరాధిని ప్రతీకారమునకు అందుబాటులోనికి తెచ్చుటకు ఏ ప్రయత్నమునూ వదలిపెట్టేవారు కారు.

వారు తమ బాధితుని అప్పగింత తప్పకుండా జరగాలని కోరుకొనిరి; గ్రీకు గాని లాటిన్ గాని భాషలలో వాదించే సామర్థ్యము తక్కువగా ఉండి, రోమా న్యాయస్థానముల విధానము గురించి కొంతమేర అజ్ఞానముగా ఉన్నందున, వారు తెర్తుల్లు అను ఒక ప్రాంతీయ న్యాయవాదికి తమ కేసును అప్పగించిరి. ప్రతిదీ తగిన లాంఛనప్రాయముగా జరిగెను. వారు ముందుగా తమ ఫిర్యాదును దాఖలు చేసిరి; తరువాత ఖైదీని వారి యెదుట నిలిపిరి, తద్వారా అతడు వారి నేరారోపణలను వినగలిగి, వీలైతే వాటిని ఖండించగలిగెను. తెర్తుల్లు నిస్సందేహముగా ఒక నేర్పరియైన వక్త; అతని అనర్గళమైన, నమ్మదగినట్లు కనిపించే మాటల సారాంశమును లూకా నమ్మకముగా భద్రపరచియున్నాడు. తానే ఒక యూదుడైనట్లుగా వ్యూహాత్మకమైన మర్యాదతో మాట్లాడుతూ, అతడు ఫేలిక్సును మితిమీరిన రీతిలో పొగడుటతో ప్రారంభించెను; ఇది సాధారణ captatio benevolentiae వలె పనిచేసెను. దొంగలకు వ్యతిరేకముగా ఫేలిక్సు తొలినాళ్లలో చేసిన కృషిని, మరియు ఇటీవల ఐగుప్తీయుడైన కపట మెస్సీయను అణచివేసిన సంగతిని ప్రస్తావిస్తూ, న్యాయవాదులకు తగిన నిండైన మాటలతో, తాము పొందిన శాంతికిని, తన వివేకవంతమైన బుద్ధి ద్వారా ప్రవేశపెట్టబడిన అనేక సంస్కరణలకును1 యూదులు సర్వసాధారణముగా, నిరంతరముగా కృతజ్ఞులై యున్నారని ఆయన శ్రేష్ఠతకు హామీ ఇవ్వసాగెను. నిజమునకు ఫేలిక్సు మిక్కిలి ద్వేషింపబడిన వ్యక్తి; అతడు కొందరు దొంగలను అణచివేసినది నిజమే అయినను, తన పరిపాలన తొలి రోజుల నుండియే మరికొందరిని స్పష్టముగా ప్రోత్సహించెను;2 సమరయకు వేరుగా అధిపతిగా ఉన్నప్పుడు వెంటీడియస్ కుమానస్‌తో దోపిడీ సొమ్మును పంచుకున్నాడని కూడా అతనిపై నేరారోపణ ఉండెను.3 తరువాత ఆయన శ్రేష్ఠత సహనశీలతను కొద్దిసేపు భంగపరచినందుకు క్షమాపణ కోరుతూ, ప్రతివాదిపై మూడు నేరారోపణలతో ఆయనను శ్రమపెట్టవలసి వచ్చినదని తెర్తుల్లు తెలిపెను—మొదటిది, అతడు లోకమంతటా ఉన్న యూదులందరిలో కలహములు రేపుతూ జీవించే బహిరంగ బాధాకరుడు; రెండవది, అతడు నజరేయుల నాయకుడు; మూడవది, అతడు దేవాలయమును అపవిత్రము చేయుటకు ప్రయత్నించెను. కావున వారు అతనిని పట్టుకొని, తమ స్వంత ధర్మశాస్త్రము ప్రకారము అతనిని విచారించగోరిరి; అయితే లూసియ చాలా బలవంతముగా జోక్యము చేసుకొని అతనిని వారి చేతుల నుండి తీసుకొనిపోయి, నిందితులను అధిపతి ఎదుటకు రావలసినదిగా ఆజ్ఞాపించెను. లూసియను అడిగి చూసినచో4 ఈ నేరారోపణలలోని వాస్తవికతను ఆయన శ్రేష్ఠత మరింత నిర్ధారించుకొనవచ్చునని తెర్తుల్లు తెలిపెను. ఉపన్యాసము ముగిసిన తరువాత, క్రమమైన సాక్షులు లేనందున, యూదులు ఒకరి తరువాత ఒకరు పౌలుపై తీవ్రముగా విరుచుకుపడి5 తెర్తుల్లు చెప్పినదంతయు నిజమేనని గట్టిగా వాదించిరి.

అప్పటికే, లూసియ తెలిపిన ప్రకారము ఇది మోషే ధర్మశాస్త్రములోని చిన్న చిన్న విషయములపై యూదుల తగవు మాత్రమేనని నమ్మి అసహనముగా ఉన్న ఆ అధిపతి, ఖైదీ మాట్లాడవచ్చునని సూచిస్తూ గర్వముగా తలయూపెను. పౌలు captatio benevolentiae తెర్తుల్లుదానికంటే చాలా భిన్నముగా ఉండెను. అది కేవలం ఈ నిజమైన మాటతోనే కూడి ఉండెను: ఫేలిక్సు అసాధారణమైన కాలము నుండి అధిపతిగా ఉన్నాడని తెలిసినందున6, తాను మరింత ఉత్సాహముతో తనను తాను సమర్థించుకొనగలననియు, యూదుల వ్యవహారములతో ఆయనకు ఉన్న పరిచయము వలన, తాను పెంతెకొస్తు పండుగకు వచ్చినది కేవలము పండ్రెండు రోజుల క్రితమేనని7 సులభముగా నిర్ధారించుకొనగలడనియు పౌలు తెలిపెను; ఆ పండుగకు తాను కలహము రేపు ఉద్దేశముతో గాక, యెరూషలేములో ఆరాధించుటకే వచ్చెననియు; ఆ కాలమంతటిలో తాను ఎవరితోనూ వాదించలేదనియు, దేవాలయములో గాని, సమాజమందిరములలో గాని, పట్టణములో ఏ ప్రాంతమునందైనను గాని, ఏనాడును జనసమూహమును పోగుచేయలేదనియు, ఏ అల్లరిని రేకెత్తించలేదనియు తెలిపెను. కావున అతడు నేరారోపణలలోని మొదటి, మూడవ అంశములను నిక్కచ్చిగా ఖండించి, వాటిని రుజువు చేయుటకు సాక్షులనెవరినైనా చూపుమని యూదులను సవాలు చేసెను. రెండవ ఆరోపణ విషయమునకు వస్తే, వారు ఒక తెగ అని పిలిచేదానికి తాను చెందినవాడనని అంగీకరించుటకు అతడు సిద్ధముగా ఉండెను; అయితే అది వారు చెందిన తెగలకంటే ఏమాత్రమూ చట్టవిరుద్ధమైనది కాదు, ఎందుకంటే తాను ఒక యూదునిగా ఎల్లప్పుడు ఆరాధించమని నేర్పబడిన దేవునినే తాను ఆరాధించుచున్నాడు—వారి లేఖనములన్నింటిని నిష్కపటముగా అంగీకరించుచున్నాడు—మరియు వారిలో అధికులు నమ్మినట్లే, నీతిమంతుల, అనీతిమంతుల పునరుత్థానమును తాను నమ్ముచున్నాడు. ఈ విశ్వాసములో దేవుని యెడలను మనుష్యుల యెడలను నిర్దోషమైన మనస్సాక్షిని కలిగియుండుటయే తన లక్ష్యముగా ఎల్లప్పుడు ఉండెను. ఇప్పుడు తాను యెరూషలేమునకు దూరముగా ఐదు సంవత్సరములు గడిపి, తన జాతి పేదలకు దానధర్మములను, దేవాలయమునకు అర్పణలను తీసుకొని తిరిగివచ్చినప్పుడు, ధర్మశాస్త్రము ప్రకారము శుద్ధి చేసికొని, ప్రశాంతముగా ఆరాధించుచుండగా వారు తనను దేవాలయములో కనుగొనిరి. తరువాత జరిగిన అల్లరికి తాను బాధ్యుడు కాదు. దానిని కొందరు ఆసియా దేశపు యూదులు రేకెత్తించిరి; వారు సాక్షులుగా హాజరు కావలసియుండెను, వారి గైర్హాజరు తనపై ఉన్న వ్యాజ్యెము బలహీనమైనదని రుజువు చేయుచున్నది. వారిని హాజరుపరచుట సాధ్యము కానిచో, మహాసభ యెదుట తనను విచారించినప్పుడు వచ్చిన ఫలితమేమిటో స్వయముగా తెలుపవలసినదిగాను, తాను వారి యెదుట నిలిచియుండగా చనిపోయినవారి పునరుత్థానము విషయమై తనను విచారించుచున్నారని తాను చేసిన ఆ ఒక్క ప్రకటన తప్ప తనపై మరి ఏ వాస్తవమైనను ఉన్నదా అని తెలుపవలసినదిగాను తన నిందితులనే అతడు కోరెను.

ఈ వ్యాజ్యెము స్పష్టముగా విఫలమయ్యెను. పౌలు తెలిపిన వాస్తవములు, తనపై మోపబడిన ఏకైక నేరారోపణను నేరుగా ఖండించెను. యూదులకును తనకును మధ్యనున్న సిద్ధాంత భేదములు విషయమునకు ఏమాత్రమూ సంబంధించినవి కావు, ఎందుకంటే అవి అసలు ప్రస్తావనకే రాని ప్రశ్నలకు సంబంధించినవి, మరియు రోమా ధర్మశాస్త్రము వాటిని పరిగణలోనికి తీసుకొనలేదు. నజరేయుల సిద్ధాంతమును రుజువు చేయుటగాని, దానిని అంగీకరించినందుకు తనను తాను సమర్థించుకొనుటగాని తన బాధ్యత కాదు, ఎందుకంటే ఆ కాలములో అది religio illicita అని ప్రకటింపబడలేదు. ఈ సంగతి ఫేలిక్సుకు పూర్తిగా తెలుసు. యూదులు, వారి న్యాయవాది భావించినదానికంటే “ఆ మార్గము” గురించి ఆయనకు మరింత ఖచ్చితమైన అవగాహన ఉండెను.8 కావున అతడు పౌలును మహాసభకు అప్పగించబోడు, అది ప్రమాదకరమైనది కావచ్చు, తప్పకుండా అన్యాయమైనది కూడా అగును; అయితే అదే సమయములో ఈ ప్రముఖ వ్యక్తులను కించపరచుటకు అతడు ఇష్టపడలేదు. కావున ముఖ్యసాక్షియైన లూసియ హాజరుకానందున కారణముగా చూపి, అతడు విచారణను వాయిదా వేసెను—remampliavit—అయితే లూసియ కైసరయకు వచ్చినప్పుడు తుది నిర్ణయము తెలియజేయుదుననియు వాగ్దానము చేసెను. పౌలును కావలి గదికి పంపిరి, అయితే అతని నిర్బంధము కఠినముగా ఉండరాదని, అతని స్నేహితులు అతని చెరసాలను స్వేచ్ఛగా సందర్శించుటకు అనుమతినీయవలెనని ఫేలిక్సు శతాధిపతికి9 ప్రత్యేకముగా ఆజ్ఞాపించెను. లూకా, అరిస్తార్కు నిశ్చయముగా ఈ అనుమతిని ఉపయోగించుకొనిరి; సువార్తికుడైన ఫిలిప్పు, పౌలుకు ప్రియులైన చిన్న కైసరయ సంఘపు ఇతర క్రైస్తవుల సందర్శనల వలన ఆ భారమైన గంటలు తప్పకుండా తేలికపడి ఉండవలెను.10

తన భార్య ద్రూసిల్లతో కైసరయకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత, విచిత్రమైన చరిత్రయు అద్భుతమైన శక్తులును ఇంతగా ప్రసిద్ధిచెందిన ఆ వ్యక్తిని చూచి, వినవలెననే ఆమె కుతూహలమును తీర్చుటకని కనబడుచు, ఫేలిక్సు పౌలును మరల తన సముఖమునకు పిలిపించి, తన నమ్మకముల గురించి వారికి వివరించమని కోరెను. పౌలు ఆ అవకాశమును నిజముగా ఉదాత్తముగా ఉపయోగించుకొనెను. ఫేలిక్సు ఒక అన్యజాతివాడు, అంతేకాక తనకు న్యాయాధిపతి కూడా; బయటివారిని తీర్పుతీర్చుట పౌలు బాధ్యత కాదు. అతడు అటువంటి పాత్రను స్వీకరించియుంటే, తన జీవితమంతయు ఆగకుండా సాగే వ్యర్థమైన నిరసనగా మారియుండెడిది. అయినను, పరిపూర్ణమైన మర్యాదతోను అధికారులయెడ గౌరవముతోను, తనకు వివరించమని కోరిన క్రీస్తు నందలి విశ్వాసమును గురించి అతడు మాట్లాడుచు, తన మాటలు వినుచున్న ఆ అపరాధులిద్దరికి అత్యంత అవసరమైన సద్గుణములను ప్రస్తావించగలిగెను. అతడు సంయమనము గురించి మాట్లాడినప్పుడు ఆ కామాతురురాలైన రాజకుమారి సిగ్గుపడి ఉండవలెను; అతడు నీతి గురించి మాట్లాడినప్పుడు ఆ దురాశాపరుడైన, అన్యాయస్థుడైన అధిపతి సిగ్గుపడి ఉండవలెను—రాబోవు తీర్పును గురించి అతడు వివరించినప్పుడు వారిద్దరును సిగ్గుపడి ఉండవలెను. ద్రూసిల్ల మనసులో ఏమి ఆలోచనలు కలిగినను, ఆమె వాటిని తన హృదయములోనే దాచుకొనెను; అయితే ఇటువంటి సత్యములకు తక్కువగా అలవాటుపడిన ఫేలిక్సు మాత్రము వాటివలన తీవ్రముగా కలవరపడెను. తన మలినమైన, అపరాధభరితమైన గతమును వెనుదిరిగి చూచుకొనగా, అతడు భయపడెను. అతడు ఒకప్పుడు బానిస; అన్ని స్థానములలోకెల్లా నీచమైన స్థానములో, అన్ని కాలములలోకెల్లా నీచమైన కాలములో, అన్ని నగరములలోకెల్లా నీచమైన నగరములో బానిసగా ఉండెను. తన సోదరుడైన పల్లసుతో కలిసి, నైతికముగా అన్నిటికంటే భ్రష్టమైన రాజసభలో ఒక ఆస్థానికుని స్థానమునకు మెల్లగా చేరుకొనెను. అతడు అన్ని సైన్యములలోకెల్లా అధమమైన సహాయక దళములలో ఒక అధికారిగా ఉండెను. అతని పూర్వజీవితములో కామముకును రక్తముకును సంబంధించిన ఏ రహస్యములు దాగియున్నవో మనకు తెలియదు; అయితే యూదుల, అన్యజనుల, పరిశుద్ధ, లౌకిక సాక్ష్యములు సమృద్ధిగాను నిర్వివాదముగాను, మొదట సమరయకును తరువాత పాలస్తీనాకును అధిపతిగా గడిపిన ఎనిమిది సంవత్సరములలో అతడు ఎంత దురాశాపరుడో, ఎంత క్రూరుడో, ఎంత విశ్వాసఘాతకుడో, ఎంత అన్యాయస్థుడో, ప్రైవేటు హత్యల, బహిరంగ మారణకాండల రక్తముతో ఎంతగా తడిసిపోయెనో మనకు వెల్లడిచేయుచున్నవి. అతని వెనుక అడుగుజాడలు ఉండెను; “భూమి గాజుతో చేయబడినట్లు” అతనికి అనిపించసాగెను. తనపైకి మెల్లగా ప్రాకుతున్న ఆ నూతనమైన భయానుభూతిని గాని, తనవంటి హృదయములో సైతము తిరుగుబాటు చేయసాగిన సిగ్గుపడే, అవమానభరితమైన ఆత్మ చేసిన నిందారోపణలను గాని అతడు భరించలేకపోయెను. అతడు ఆ సమావేశమును అర్ధాంతరముగా ముగించివేసెను. “ఇప్పటికి వెళ్ళుము” అని అతడు అనెను; “భవిష్యత్తులో ఏదేని అవకాశము వచ్చినపుడు నిన్ను విచారణకు పిలిపించెదను.” అతని పశ్చాత్తాపము కూడా పూర్తిగా నిస్వార్థమైనది కాదు. ఇంతటి ఉన్నతమైన వ్యక్తిత్వముచే తప్పక చూరగొనబడే ఆధిక్యతను పౌలు నిజముగా ఫేలిక్సుపై సంపాదించుకొనెను; పౌలు నడవడిక, ప్రతిభ, నైతిక బలముచే ముగ్ధుడైన ఫేలిక్సు, అతని నమ్మకముల గురించి మాట్లాడుటకు తరచుగా అతనిని పిలిపించుచుండెను. మతపరమైన విషయములపై ఆ కనిపించే ఆసక్తి వాస్తవానికి, సీమోను మాంత్రికునికి తనను సులభమైన బలిపశువుగా చేసిన మూఢనమ్మక ధోరణికి దగ్గరి సంబంధము కలదిగా ఉండెను; మరియు యెరూషలేమునకు గణనీయమైన ధనరాశులను తీసుకువచ్చిన పౌలు లంచమును సంపాదించగలడని లేదా ఇవ్వగలడని ఫేలిక్సు నమ్మకముగా భావించి, లంచము కొరకు ఒక విధమైన ఆశను కూడా ఆ ఆసక్తి మినహాయించలేదు. తన ఉద్దేశములలో ఏ సందేహమునకూ తావులేకుండా సూచనలు ఇచ్చుటలో అతడు జాగ్రత్త వహించెను. అయితే పౌలు నిర్దోషి; తన స్వేచ్ఛను పొందుటకు అతడు ఏ అక్రమమైన మార్గమునూ అవలంబింపడు, తానే ఇచ్చుటకు చాలినంత ధనము లేనప్పుడు తన విశ్వాసులపై ప్రేమాభిమానములను భారము వేసి విమోచన సొమ్మును సమకూర్చమని అడుగడు. సందేహాస్పదమైన మానవ మార్గముల ద్వారా తనను గురించిన దేవుని సంకల్పములో జోక్యము చేసుకొనుటకు గాని, భవిష్యత్తులో వచ్చే libellatici వారికి సందేహాస్పదమైన ఆదర్శమును ఉంచుటకు గాని అతడు ఇష్టపడలేదు. కావున అతడు ఫేలిక్సు సూచనలను తిరస్కరించెను; ఇంతలో రెండు సంవత్సరములు గడిచిపోయెను, అయినను అతడు ఇంకను చెరసాలలోనే ఉండెను.

ఆ కాలము ముగింపు సమీపించుచుండగా, కైసరయ వీధులలో భయంకరమైన కలకలము వినిపించి అతడు నిశ్చయముగా బెదిరిపోయి ఉండవలెను. నిజానికి, సగము యూదులతోను సగము గ్రీకులతో లేదా సిరియనులతోను నిండిన ఆ నగరములో, ఆధిక్యత కొరకు వారి మధ్య నిరంతర వైరము ఉండి, తగవులు తరచుగా జరుగుచుండెను. ఆ స్థలము యొక్క వైభవమంతయు—దాని రంగస్థలము, దాని దేవాలయములు, దాని రాజప్రాసాదము—మొదటి హేరోదును పురికొల్పిన నిర్మాణాభిలాష వలననే కలిగినది. యూదుల జనాభా పెద్దదిగాను ధనవంతముగాను ఉండెను; తమ రాజు ఆ పట్టణము కొరకు ఇంతగా చేసినందున, వారు దానిని తమదిగా చెప్పుకొనిరి. హేరోదు లేకుండినచో, చరిత్రలో కైసరయ పేరు ఎన్నడును వినబడకపోయెడిదన్నది నిజమే. దాని ఏకైక ఉపయోగము, అతడు అపారమైన ధనవ్యయముతోను శ్రమతోను నిర్మించిన రేవులోనే ఉండెను; ఆ నిర్దయమైన తీరమునకు అది మిక్కిలి అవసరమైనది. అయితే గ్రీకులు మాత్రము అది తమ పట్టణమేనని వాదించిరి, ఎందుకంటే దానిని స్ట్రాటో స్థాపించెననియు, రాజవంశమును పొగడు తన మామూలు ధోరణిలో హేరోదు ఆ పేరును మార్చువరకు అది స్ట్రాటో గోపురము అని పిలువబడెననియు వారు తెలిపిరి. పౌలు చెరసాల కాలము ముగింపు సమీపించుచుండగా, గ్రీకులకును యూదులకును మధ్య సంతలో బహిరంగ కలహము చెలరేగెను; కోపోద్రిక్తులైన తమ ప్రత్యర్థుల చేతిలో గ్రీకులు ఓడిపోవుచుండగా, ఫేలిక్సు తన సైనికదళములతో వచ్చి యూదులను చెదరిపొమ్మని ఆజ్ఞాపించెను. విజయము పొందుచున్న పక్షము అతని ఆజ్ఞను వెంటనే పాటించనందున, రోమనులందరిలాగే అన్యజాతి పక్షమును సమర్థించిన ఫేలిక్సు, తన సైనికులను వారిపైకి వదిలిపెట్టెను. ఆ సైనికులు బహుశా రోమనులు కాక, ప్రాంతీయులే అయియుండవచ్చును.11 కావున వారు యూదులపై పడుటకు సంతోషముగా ముందుకువచ్చిరి; వారిలో అనేకులు తక్షణమే ఖడ్గముచే చంపబడిరి. దీనితో తృప్తిచెందక, యూదజాతిపై తన ద్వేషము ఏటికేడు మరింత ఎక్కువగుచున్న ఫేలిక్సు, ధనవంతులైన యూదుల ఇండ్లను దోచుకొనుటకు వారికి అనుమతినిచ్చెను.12 అన్యాయము యొక్క ఈ పరాకాష్ఠ గమనింపకుండా పోలేకపోయెను. నిజానికి, టాసిటస్ మనకు తెలుపు ప్రకారము, క్లౌదియపై పల్లసుకున్న అపారమైన ప్రభావముపై ఫేలిక్సు ఎంతోకాలము నమ్మకముంచుటను నేర్చుకొనెను, అందువలన తనకు నచ్చిన ఏ నేరమునైనను ప్రశ్నించబడకుండా చేయవచ్చుననే భావన అతనిలో కలిగెను. అయితే అగ్రిప్పీన తినిపించిన విషపు పుట్టగొడుగుల ద్వారా క్లౌదియ ఇప్పుడు దేవత్వారోహణకు పంపబడెను; పల్లసు, అగ్రిప్పీనల ప్రభావములు రెండునూ క్షీణించసాగెను. కైసరయలో తన ప్రవర్తన కారణముగా యూదులు ఫేలిక్సుపై ఒక అధికారిక నేరారోపణ పత్రమును దాఖలు చేసిరి, మరియు వారి ఫిర్యాదులకు సమాధానము చెప్పుటకు అతడు వెనుకకు పిలువబడెను. ఈపాటికే తన గృహ మాంత్రికుని స్థానమును పొందియున్న సీమోను మాంత్రికునితోను, ద్రూసిల్లతోను కలిసి, అతడు ఇటలీకి ఓడలో ప్రయాణమయ్యెను; అతని అత్యంత చివరి కార్యము స్పష్టమైన అన్యాయపు కార్యమే. పౌలు విచారణను రెండు సంవత్సరములు ఆలస్యము చేయుట ద్వారా అతడు ఇప్పటికే ఒక ప్రాంతీయ అధిపతి అధికారమును దుర్వినియోగము చేసియుండెను. ఒక ఖైదీని elogium తో ఉన్నత న్యాయస్థానమునకు పంపినప్పుడు అతనిని తక్షణమే విచారించవలెనని రోమా ధర్మశాస్త్రము ఆజ్ఞాపించినను, అతని విచారణ ఎప్పుడు ముగియవలెనో నిర్ణయించు నియమమేదియు దానిలో లేకుండెను—ఇది రోమా ధర్మశాస్త్రములోని ఒక లోపము; దీనివలన ఒక అన్యాయస్థుడైన అధిపతి చేతిలో బాధించుటకు అదొక భయంకరమైన ఆయుధముగా మారెను. పౌలు ఇప్పుడు హేరోదు రాజప్రాసాదములో పూర్తి రెండు సంవత్సరములు కృశించిపోవుచుండెను, అయినను ఫేలిక్సు అతని కేసుపై నిర్ణయము తీసుకొనలేదు. ఫ్లాకస్ అనువాడు లాంపోను అలెగ్జాండ్రియాలో13 laesa majestas నేరారోపణపై రెండు సంవత్సరములు చెరసాలలో ఉంచి, మరణముకంటే కఠినమైన శిక్షచే అతని హృదయమును విరుచుటకు ఆశపడిన ఇటువంటి సంఘటననే ఫీలో ప్రస్తావించెను. ఫేలిక్సుకు అటువంటి ఉద్దేశము లేదు, ఎందుకంటే పౌలు యెడల అతడు నిజమైన గౌరవమును కలిగియున్నట్లు కనిపించును; అయితే పౌలు లంచమిచ్చుటకు ఇష్టపడనందున, ఫేలిక్సు అతనిని విడుదల చేయలేదు; మరియు గతమున అంతోనియాకు దాసుడైనదానికంటే ఇప్పుడు తన స్వార్థమునకే ఎక్కువగా దాసుడైన అతడు, తాను వ్యర్థముగానైనను శాంతింపజేయ ప్రయత్నించిన యూదుల దుర్బుద్ధిని సంతృప్తిపరచుటకు, చివరకు అతనిని బంధించియుంచెను. న్యాయము విషయములో తనకున్న కొంచెము మనోభావమును వారి మతపరమైన ద్వేషములకు బలిచేయుట ద్వారా, తనకు వ్యతిరేకముగా వారి లెక్కలోని కొన్ని ఇబ్బందికరమైన అంశములను బహుశా సర్దుబాటు చేసుకొనవచ్చునని అతడు తలంచెను. బహుశా ఇదియే అతని దుష్టత్వము అనే నిండిన పాత్రలో పడిన చివరి బిందువు అయియుండవచ్చును. తన దుష్ట జీవన ప్రస్థానమును అతడు ఎలా ముగించెనో మనకు తెలియదు. తన నేరములకు తగిన శిక్ష నుండి అతనిని రక్షించుటకు అతని సోదరుడైన పల్లసు క్షీణించుచున్న ప్రభావమును పూర్తిగా వినియోగించవలసి వచ్చెను; అతనికి మరణదండన గాని బహిష్కారము గాని విధించబడకపోయినను, తాను అక్రమముగా సంపాదించిన ధనములో అధికభాగమును అతడు వెనక్కి ఇచ్చివేయవలసి వచ్చెను. ద్రూసిల్లకు అతనితో వివాహము ద్వారా ఒక కుమారుడు కలిగెను; అగ్రిప్ప అను పేరుగల ఈ కుమారుడు, ఈ సంఘటనల తరువాత పంతొమ్మిది సంవత్సరములకు వెసూవియస్ అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనములో మరణించెను.14 ఫేలిక్సు స్వయముగా ఇక నుండి అస్పష్టతలోనికిని అవమానములోనికిని అదృశ్యమైపోయెను.