యెరూషలేముకు చివరి యాత్ర

“తాను ప్రకటించు సూత్రముల ప్రకారము తీర్చిదిద్దబడిన ఒక్క వ్యక్తిని నాకు చూపుము. వ్యాధిగ్రస్తుడైయు సంతోషముగా ఉన్నవానిని చూపుము; ఆపదలో ఉండియు సంతోషముగా ఉన్నవానిని; మరణించుచుండియు సంతోషముగా ఉన్నవానిని; దేశబహిష్కృతుడైయు సంతోషముగా ఉన్నవానిని; అవమానము పొందియు సంతోషముగా ఉన్నవానిని చూపుము.”—ఎపిక్టేటస్.

అప్పుడు క్రీ.శ. 58వ సంవత్సరము ఫిబ్రవరి మాసము కావచ్చును; కొరింథులో పౌలు తనకు నిర్దేశించుకొనిన కార్యము తృప్తికరముగా ముగిసినది. యూరపులో తొమ్మిది నెలలు గడిపిన తరువాత1 అతడు పస్కా పండుగ నాటికి యెరూషలేము చేరవలెనని ఆతురతతో ఉండి, కొరింథు నుండి నేరుగా పాలస్తీనా రేవులలో ఒకదానికి ఓడ ఎక్కబోవుచుండెను. అన్ని ఏర్పాట్లు జరిగినవి; అతడు దాదాపు ఓడ ఎక్కియేయున్నట్లు తోచును; అంతలో అతనిని చంపవలెనని యూదులు అకస్మాత్తుగా2 పన్నిన కుట్ర సంగతి అతనికి తెలియవచ్చెను. ఆ వివరములన్నియు మనకు తెలియకయే ఉన్నవి. అంతకు ముందు దాదాపు అయిదు సంవత్సరముల క్రితము3 యూదులు పన్నిన కుట్ర గల్లియో చూపిన తిరస్కారపూర్వకమైన వివేకము వలన భగ్నమైనదని మనకు తెలియును; అయినను వారి పగ మరొక విధముగా ఉపశమించియుండినను, అప్పటి నుండి వారి ద్వేషమను రగులుచున్న అగ్నికి పుష్కలముగా ఇంధనము చేరియుండెనని సందేహింపనవసరము లేదు. ఏజియను సముద్రతీరపు ప్రతి రేవు పట్టణము నుండియు, ఆసియామైనరు ఎత్తయిన ప్రదేశముల నుండియు, దాని జనసాంద్రత గల తీరముల నుండియు, ఈదా పర్వతపు నీడలో ఉన్న త్రోయ మొదలుకొని పెంతెలికస్ పర్వతపు నీడలో ఉన్న ఏథెన్సు వరకును, వారి నమ్మకములన్నిటిని త్రొక్కివేయుచు, అన్యజనులకు తమకు అత్యంత ప్రియమైన నిరీక్షణలను విసిరివేయుచున్నట్లు కనబడు ఆ సాహసోపేతమైన బోధను గూర్చిన సమాచారము వారు వినుచుండిరి. పౌలుకు విరోధముగా యూదామత అనుకూల క్రైస్తవులను రెచ్చగొట్టుటకు ప్రయత్నించిన యూదా బోధకులు, వారితో మంచి సంబంధములనే కలిగియుండిరి; మరియు ఈ యూదామత అనుకూలురు పౌలు బోధను గూర్చియు అతని జీవితమును గూర్చియు అత్యంత హానికరమైన అపార్థములను వ్యాపింపజేయుటలో సంతోషము పొందుచుండిరి. అయితే ఏ అపార్థమునకైనను వేరుగా, అతని ఖండింపరాని వాదనలే వారిని ఆగ్రహోన్మత్తులుగా చేయుటకు చాలియుండెను. పౌలు తాను వ్రాసిన రీతిగనే బోధించెననుటలో సందేహము లేదు; మరియు అతని బుద్ధికి ఒక లక్షణముగా అతడు కొన్ని పదములచేతను భావములచేతను పట్టుబడియుండెనని మనము గమనించితిమి గనుక4 అతని రచనలలో ఇది సమృద్ధిగా కనబడకపోయినను, తక్షణమే ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొనిన ఏ ఆలోచనలచేతనైనను అతడు మరింత బలముగా ఆవేశింపబడి లీనమైయుండెనని మనము ముందుగనే ఊహింపవచ్చును. కొరింథులో అతడు వ్రాసిన రెండు పత్రికలలో నిండియున్న వాదనలకు కొరింథులోని అతని ప్రసంగములు ప్రతిధ్వనియై ఉండెననుట మానసికశాస్త్ర దృష్టిలో నిశ్చయమని మనము తలంపవచ్చును; మరియు వాటి ద్వారా స్థాపింపదలచిన నిర్ణయములు యూదులకు ఉన్మాదకరమైన దైవదూషణలుగా తోచియుండును. “యూదుడైనను అన్యుడైనను భేదము లేదు”—అట్లయిన అబ్రాహామునకును అతని సంతానమునకును చేయబడిన నిబంధన ఏమైనది? “సున్నతియైనను సున్నతిలేమియైనను భేదము లేదు”—అట్లయిన మోషేయు సీనాయి పర్వతపు వైభవమంతయు ఏమైనవి? “బలహీనమైనవియు దరిద్రమైనవియునైన మూలపాఠములు”—దేవుడే ధ్యానించు, లోకమునకు మహిమయైన, ప్రేరేపిత, పరిశుద్ధ, నిత్య ధర్మశాస్త్రమునకు ఇవి వర్తించు మాటలేనా? యూదులు కుట్ర పన్నుటలో మనకు ఆశ్చర్యము లేదు. రోమా అధికార ఛత్రఛాయలో పౌలు పట్టణములో సురక్షితముగా ఉండగలడేమో గాని, అతని ఓడ తీరము వదలిన వెంటనే వారు అతనిపై పగ తీర్చుకొందురు. కొద్దిపాటి ప్రతిఫలమునకైనను ఏ హింసాకార్యమునైనను చేయుటకు తమపై ఆధారపడియున్న నావికులను, స్థానిక ఓడల నాయకులను గూర్చి వినుటలో కొరింథులోని ధనిక యూదు వర్తకులకు ఏ కష్టమును ఉండదు.

ఆ కుట్ర ఎట్లు బయటపడినది? మనకు తెలియదు. అల్లరి సన్నివేశములును, స్వల్ప వ్యవధిలో తప్పించుకొనుటలును, ప్రమాదకరమైన సాహసములును పౌలు జీవితములో ఎంతో సాధారణమైనవి కనుక, వాటి వివరములను నమోదు చేయుటకు అతడైనను మరెవరైనను శ్రద్ధ వహింపలేదు. అకస్మాత్తుగా జరిగిన చర్చ తరువాత, సాధారణ ప్రమాదముల నుండి తనను కాపాడుటకు తగినంతమంది ప్రతినిధుల తోడ్పాటుతో పౌలు మాసిదోనియ మీదుగా చుట్టుత్రోవన వెళ్ళవలెనని నిర్ణయింపబడెననుట మాత్రమే మనకు తెలియును. పస్కా పండుగ నాటికి యెరూషలేము చేరవలెనను నిరీక్షణ వదలుకొనవలసి వచ్చెను; పెంతెకొస్తు నాటికైనను అక్కడకు చేరుకొనుటయే మిగిలియున్న ఏకైక అవకాశము. ఇది మేలుకొరకే జరిగినదని నిస్సందేహముగా చెప్పవచ్చును, ఏలయనగా పస్కా పండుగ సమయమున పౌలు పరిశుద్ధ పట్టణములో ఉండియుండినయెడల, తాను మెస్సీయనని చెప్పుకొనిన ఐగుప్తీయుడైన మోసగాని పిచ్చి తిరుగుబాటుతో ఆ కాలములోనే జరిగిన అల్లరిలోను నరహత్యలోను తన శత్రువులచేత ఇరికింపబడియుండెడివాడు.5

పౌలుతో కూడి వచ్చిన ఏడుగురు క్రొత్త విశ్వాసులలో6—బెరయ వాడైన పుర్రు కుమారుడైన సోసిపతెరు,7 థెస్సలొనీక వారైన అరిస్తార్కు, సెకుందు, దెర్బే వాడైన గాయియు, లుస్త్ర వాడైన తిమోతి, ఎఫెసు వారైన తుకికు, త్రోఫిము, మరియు లూకా—వీరిలో లూకా తప్ప తక్కినవారందరును ఫిలిప్పీ వద్దనే అతనిని విడిచి, అక్కడ అతని కొరకు వేచియుండుటకు త్రోయకు వెళ్లిరి.8 లూకాకు ఫిలిప్పీతో సన్నిహిత సంబంధముండెను, ఏలయనగా పౌలు తన మొదటి సందర్శనమున అతనిని అక్కడనే విడిచిపెట్టియుండెను;9 మరియు వారిద్దరు పస్కా పండుగను ఆచరించుటకు ఆ రోమా వలసపట్టణములోనే నిలిచిరి. పౌలు తనకు అన్నిటికంటె ప్రియమైన ఆ సంఘపు ఒడిలో—తన క్రొత్త విశ్వాసులందరిలోను అత్యంత నిర్దోషులును అత్యంత హృదయపూర్వకులునైనవారి మధ్య—గడిపిన ఆ ప్రశాంత సమయము ఎంతో సంతోషకరమైనదని మనము నిశ్చయముగా అనుకొనవచ్చును. ఇంతటి శాంతియుతమైన, సంతోషకరమైన పరిస్థితులలో అతడు మరల పస్కా పండుగను ఆచరించుటకు సంవత్సరములు గడిచియుండవలెను.10

ఆ సంవత్సరము పండుగ యొక్క ఎనిమిది దినములు ఏప్రిల్ 3వ తేదీ సోమవారము నాటికి ముగిసినవి, మరుసటి దినమే వారు ఓడ ఎక్కిరి. నిర్జనవాయువు వలననో, ప్రతికూల గాలుల వలననో ఆలస్యమై, త్రోయకు చేరుటకు వారికి అయిదు దినములు పట్టెను,11 అక్కడ మరల ఏడు దినములు నిలిచిరి.12 పెంతెకొస్తు నాటికి యెరూషలేములో ఉండుటకు నిశ్చయపరచుకొనవలెనని అపొస్తలుడు చూపిన ఆతురతను బట్టి చూడగా ఈ ఆలస్యము విచిత్రముగా తోచును. అప్పటికి ఏప్రిల్ 10వ తేదీ కావచ్చెను, ఆ సంవత్సరపు పెంతెకొస్తు మే 17వ తేదీన వచ్చుచుండగా, పురాతన నౌకాయానము యొక్క తీవ్రమైన అనిశ్చితత్వముపై ఆధారపడియున్న పౌలుకు ఒక్క దినమైనను వృథా చేయుటకు వీలు లేకుండెను. గ్రానైటు దేవాలయములతోను విశాలమైన వ్యాయామశాలతోను ఆ పట్టణపు వైభవమే గాని, దాని పరిసరముల యొక్క ప్రాచీన కావ్యసంబంధమైన స్మృతులు గాని, తోటల, పర్వతముల, నీలిసముద్ర కాంతుల సౌందర్యము గాని అతనిని అక్కడ నిలువరించలేదని మనము నిశ్చయముగా చెప్పవచ్చును. అతని పూర్వపు సందర్శనములు రెండుసార్లు అర్ధాంతరముగా ముగిసినను—ఒకసారి మాసిదోనియ దర్శనమువలననూ, మరొకసారి తీతును కలిసికొనవలెనను తహతహవలననూ—తాను హింసకు గురికాని అతి కొద్ది పట్టణములలో ఒకటైన ఆ పట్టణపు యువసంఘము వర్ధిల్లుచుండుటపై అతడు తప్పక కలిగియుండవలసిన ఆసక్తి వలననే అతడక్కడ నిలిచియుండెనని కూడ సందేహాస్పదమే. కావున వారికి కావలసిన విధమైన ఓడను వెదకుటలో లేక కుదుర్చుకొనుటలో ఎదురైన కష్టము వలననే ఈ ఆలస్యము కలిగియుండవచ్చును.13

ఏది ఏమైనను, పురాతన క్రైస్తవ ఆరాధనను గూర్చి క్రొత్త నిబంధన మనకు అందించు అరుదైన సంగతులలో ఒకటిగా, అతని ఆ వారము రోజుల బసలో ప్రత్యేకముగా ఆసక్తికరమైన ఒక సన్నివేశము చోటుచేసుకొనెను. కొరింథు సంఘములో అంత విచిత్రమైన దృశ్యమును కలిగించిన అహంకారము, మతోన్మాదము, లోభము అనువాటి ఉన్మత్త అస్తవ్యస్తతలను మనము పూర్తిగా అసాధారణమైనవిగా పరిగణింపకపోయినయెడల, ఆదివారపు ఆ సమావేశములను గూర్చి అత్యంత అననుకూలమైన అభిప్రాయమే మనకు కలుగును. అదృష్టవశాత్తు, క్రీ.శ. 58వ సంవత్సరమున అలెగ్జాండ్రియా త్రోయలో ఈ ఏప్రిల్ ఆదివారము నాడు మనకు కనబడు దృశ్యము ఇందుకు పూర్తిగా భిన్నమైనది.14

ఇది సాయంకాలపు సమావేశము. బితూనియ ప్రక్క ప్రాంతమున దీని తరువాత దాదాపు యాభై సంవత్సరములకు జరిగినట్లు15—తెల్లవారకమునుపే పాటలు పాడుటకును ప్రార్థన చేయుటకును ఉదయమునను, ప్రేమవిందును ప్రభురాత్రి భోజనమును పాల్గొనుటకు రాత్రియందును—రెండుసార్లు సమావేశమగు ఆచారము క్రైస్తవులు ఈ కాలమునకే ప్రారంభించిరో లేదో మనకు తెలుపబడలేదు. మొదటి శతాబ్దములో ప్రభువు దినమును ఆచరించు విధానముపై గొప్ప అస్పష్టత అలముకొనియున్నది. యూదక్రైస్తవులు నిస్సందేహముగా విశ్రాంతిదినమును ఆచరించుచునే ఉండిరి గాని, అన్యజనులలో అటువంటి ఆచారము అనుసరింపబడుటను పౌలు గర్హించెను; మరియు, నిజముగా, విశ్రాంతిదిన నియమావళిని పోలిన కాలములనైనను ఋతువులనైనను ఆచరించుటను అతడు అనుకూలముగా చూడలేదని అతని మాటలు తెలియజేయుచున్నట్లు కనబడుచున్నది.16 పునరుత్థానము మొదలుకొని, వారములోని మొదటి దినము ప్రత్యేక క్రైస్తవ మతసంబంధ సమావేశములచేత గుర్తింపబడెననియు, ఈ ప్రత్యేకమైన ఆదివారము సాయంకాలమున త్రోయ సంఘపు సభ్యులు తమ మామూలు ఆచారము ప్రకారము ప్రేమవిందును పాల్గొనుటకును, పరిశుద్ధ సహభోజనమున క్రీస్తు మరణమును జ్ఞాపకము చేసికొనుటకును సమావేశమైరనియు మనకు తెలిసినదంతయు ఇదే.17

మరుసటి దినమే అపొస్తలుడును అతని చిన్న సమూహమును ఆ స్థలమును వదలిపోవుదురని తెలిసియుండుటచేత సమావేశము మరింత ఎక్కువమందితో నిండియుండవచ్చును. వారు తూర్పుదేశపు ఇంటిలో అత్యంత చల్లనిదిగాను ఆహ్లాదకరమైనదిగాను ఉండు మూడవ అంతస్తుపైనున్న మిద్దె గదులలో ఒకదానిలో సమావేశమైరి. ఆ దినపు పనులు ముగిసినవి, సూర్యుడు అస్తమించెను, పస్కా పండుగనాటి పున్నమి తరువాత మూడు వారములు గడచియుండుటచేత చీకటిని పారద్రోలుటకు లేత చంద్రవంక మాత్రమే ఉండెను. అయితే ఆ మిద్దె గది దీపములతో నిండియుండెను,18 మరియు తనకు ఎదురుకానున్న ప్రమాదములను అనేక రహస్యమైన సూచనలచేత తెలిసికొనియున్న పౌలు, తన ఉప్పొంగుచున్న హృదయపు ఆర్తితో అర్ధరాత్రి వరకు వారితో మాటలాడుచునే ఉండెను. చల్లని సముద్రపు గాలి తగులుటకై తలుపులు లేక కిటికీరెక్కలు బార్లా తెరువబడియున్న కిటికీలలో ఒకదాని విశాలమైన గడపపై యూతుకు అను ఒక బాలుడు కూర్చుండియుండెను.19 వేళ చాలా ఆలస్యమైనది, ప్రసంగము అసాధారణముగా పొడవుగా సాగుచుండెను, అందులోని విషయములు బహుశా అతని గ్రహింపుకు మించినవి. అతడు గదిలో అత్యంత ఆహ్లాదకరమైన స్థలములో కూర్చొనియుండి అక్కడనున్న గాలినంతటిని అనుభవించుచున్నను, రద్దీగానున్న సమావేశపు వేడిమియు, అనేక దీపముల ప్రకాశమును, ప్రసంగీకుని మాటల నిరంతర ప్రవాహమును20 ఆ బాలుని గాఢనిద్రలోనికి పంపివేసెను. అతడు మొదట తలవంచుకొన మొదలుపెట్టి, తరువాత అతని తల క్రమముగా రొమ్ముపైకి వాలి, చివరకు మూడవ అంతస్తు నుండి క్రిందనున్న ఆవరణములోనికి ఒక్కసారిగా కేకవేయుచు పడిపోయెనని,21 లూకా చేసిన చిత్రవర్ణన అతనిని గమనించుచునేయుండెననియు, ఇష్టపడకయో బహుశా అతనిని మేల్కొల్పుటకు తగినంత దగ్గరగా లేకయో ఊరకుండెననియు, అయినను అతని ప్రమాదమును పూర్తిగా గుర్తింపకయే లేకుండెననియు దాదాపు మనలను నమ్మించునట్లున్నది. ఏమి జరిగినదో చూచుటకు సమావేశములోని కొందరు వెలుపలి మెట్లగుండా22 పరుగెత్తగా, ప్రసంగీకుని స్వరము అకస్మాత్తుగా అంతరాయపడినందున కలిగిన కంగారును ఉద్రేకమును మనము ఊహింపవచ్చును. చీకటిగా ఉండెను,23 ఆ పేద బాలుడు స్పృహ తప్పి పడియుండెను, “చనిపోయినవానిగా ఎత్తుకొనిపోబడెను.”24 చుట్టునున్నవారిలో భయకంపితమైన రోదనధ్వని లేచెను; అయితే పౌలు క్రిందకు దిగివచ్చి, అతనిపై పడి, తన బాహువులతో అతనిని కౌగిలించుకొని,25 “కంగారుపడకుడి, అతని ప్రాణము అతనిలోనే ఉన్నది” అనెను. ఈ మాటలచేత ఆ కంగారును చల్లార్చిన తరువాత, అతడు ఆ బాలుని విశ్రాంతికిని ప్రశాంతతకును, బహుశా అక్కడనున్న డయకనీలు మరియు ఇతర స్త్రీల దయాపూర్వక సంరక్షణకును అప్పగించెను; ఏలయనగా అపొస్తలుడు మరల పైకి వెళ్లి, “రొట్టె విరుచుట”26—బహుశా సహభోజన ప్రతిష్ఠనే సూచించు మాటలు—ముగించి భోజనము చేసిన తరువాత, ఇది తరువాతి అగపేను సూచించుచున్నదని కథనము కేవలము చెప్పుచున్నది; తెల్లవారు వరకు అతడు సమావేశపు వారితో స్నేహపూర్వకముగా సంభాషించుచునే ఉండి, ఆ తరువాత బయలుదేరెను. అప్పటికి యూతుకు పూర్తిగా కోలుకొనియుండెను. “వారు ఆ బాలుని సజీవునిగా తీసికొనివచ్చిరి”—బహుశా మిద్దె గదిలోనికే—“మరియు వారు కొంచెమైనను ఓదార్పు పొందకపోలేదు.”

మరుసటి దినమున ప్రతినిధులు—ఈ “పరిశుద్ధ దేశమునకు వెళ్లిన మొట్టమొదటి క్రైస్తవ యాత్రికులు”—లెక్తుము అగ్రమును చుట్టివచ్చుటకు తమ ఓడ వైపు దిగిపోగా, పౌలు మాత్రము ఆ ద్వీపకల్పపు మూలభాగము గుండా భూమార్గముననే27 వెళ్లి అస్సు వద్ద వారిని తిరిగి కలిసికొనెను. దారిలో అతడు సందర్శించవలసిన స్నేహితులు ఎవరైనా ఉండిరో, లేక మంచి రోమా రహదారుల వెంబడి ఆహ్లాదకరమైన ఓక్ వృక్షవనముల గుండా ఆ ఇరువది మైళ్లు తన ఆత్మతో మౌనముగా సంభాషించుకొనుచు నడవవలెననుకొనెనో మనకు తెలియదు. ఇతని వంటి స్వభావములు, సానుభూతిపై ఎంత బలమైన ఆరాటము కలిగియున్నను, ఏకాంతము కొరకు తప్పనిసరి అవసరతను తరచుగా అనుభవించును. హోమరు వ్రాసిన ఈ పంక్తికి స్త్రాతోనికుస్ చేసిన చమత్కారమైన అన్వయమును అతడు వినియుండినయెడల,

Ἆσσον ἴθʼ ὥς κεν θᾶσσον ὀλέθρου τέρμαθʼ ἵκηαι,

పట్టణము నుండి రేవుకు ఉన్న నిటారైన దిగుడుమార్గమును గూర్చిన ఆ ఉల్లాసకరమైన హాస్యోక్తికి నవ్వుకొనుచునే, తనకు కూడ—బంధకములకును చెరసాలకును, బహుశా మరణమునకే—వెళ్లుచున్న తనకు కూడ ఆ పంక్తిలో ఒక దుఃఖకరమైన అర్థము ఉన్నదని అతడు తలంచియుండవచ్చును.28 సమాధుల వీధిలోని విశాలమైన శవపేటికల మధ్యగుండా, ఇప్పటికిని శిథిలావస్థలో నిలిచియున్న ప్రాచీన ద్వారము గుండా వెళ్లి, అతడు ఆ నిటారైన దిగుడుమార్గముగుండా రేవుకు చేరెను, అక్కడ తనకొరకు వేచియున్న ఓడను కనుగొనెను. ఓడలో ఉన్నవారిలో ఒకడైన లూకా, ఓడ గ్రీసు ద్వీపముల మధ్య తన మార్గమున ముందుకు సాగుచుండగా తన దినచర్య నుండి ఒక పుటను ఇక్కడ మనకిచ్చుచున్నాడు. ఆ ప్రయాణము పూర్తిగా అనుకూలముగానే సాగినట్లు కనబడుచున్నది. ఆ ఋతువులో వీచు వాయవ్య గాలి ప్రతిదినమును పెద్ద తెరచాపను ఉబ్బించి, పురాతన కావ్యోచిత పర్వతముల నీడలో, ప్రసిద్ధ పట్టణముల ప్రక్కగా, వసంతకాలపు తీరముల వెంబడి నీలిసముద్రముల గుండా ఓడను ఆనందముగా నడిపించెను. అదే సాయంకాలము వారు లెస్బోసు ద్వీపపు ప్రకాశవంతమైన రాజధానియు, సప్పో మరియు అల్కయియుస్ నివసించిన స్థలమును, గీతకావ్యమునకు ఊయలయునైన మితిలేనేకు చేరిరి. చంద్రుడు లేని ఆ రాత్రి, ఆ వంకరతిరిగిన తీరపు అనేక సంక్లిష్టతల మధ్య తమ దారిని కొనసాగించుట సురక్షితము కాదు కనుక వారక్కడనే లంగరు వేసిరి. మరుసటి దినమున వారు రాతిమయమైన కియోసు ద్వీపము వద్ద లంగరు వేసిరి, దాని పచ్చని పొలములు హోమరు జన్మస్థలమని ఐతిహ్యము.29 మరుసటి దినమున వారు కొద్దిసేపు సమోసు వద్ద ఆగి, ఆ తరువాత ఇరుకైన జలసంధి దాటి, కొనోను విజయమునకు ప్రసిద్ధమైన మికాలే కొండశ్రేణి క్రింద త్రొగుల్లియ ద్వీపపు రేవులో రాత్రి నిలిచిరి. మరుసటి దినమున ఎఫెసు రేవు ముఖద్వారము దాటి, వారు మిలేతు వద్ద లంగరు వేసిరి. కాలము అనుమతించియుండినయెడల పౌలు సంతోషముగా ఎఫెసును సందర్శించియుండెడివాడు, అయితే పెంతెకొస్తు నాటికి యెరూషలేము చేరుటకు తనశక్తికొలది సర్వమును చేయవలెననియు, అందుచేత ఇచ్ఛాపూర్వకమైనను అనుకోకుండా జరిగినను ఏ ఆలస్యమునైనను తప్పించుకొనవలెననియు అతడు ఎంతో ఆతురత కలిగియుండెను గనుక ఆ ప్రలోభమును అతడు నిరోధించుకొనెను. అయితే మిలేతు వద్ద ఓడ ఆగవలసివచ్చెను, ఆ కొద్దిపాటి ఆలస్యమును సద్వినియోగము చేసికొనవలెనని పౌలు నిశ్చయించుకొనెను. అతడు బహుశా మధ్యాహ్నము వేళకు అక్కడకు చేరియుండవచ్చును, వెంటనే ఎఫెసు సంఘపు పెద్దలను తనను చూడవచ్చుటకు రమ్మని ఒక దూతను పంపెను.30 బాగుగా నిర్వహింపబడిన రహదారి వెంబడి ఆ దూరము ముప్పది నుండి నలుబది మైళ్ల వరకు మాత్రమే ఉండెను, పెద్దలు31 సులభముగా మరుసటి దినమునకు అతనితో ఉండగలిగియుండిరి, త్రోయ నుండి అతని బయలుదేరుటను బట్టి లెక్కించినయెడల అది బహుశా ఆదివారమే. అతడు ఆ దినమంతయు వారి సాంగత్యములో గడిపి, వీడ్కోలు తీసికొనుటకు ముందు తన విలక్షణమైన భావప్రకటనా విధానములతో నిండియున్నదియు, ఎఫెసులో తన కార్యమును గూర్చిన అత్యంత ఆసక్తికరమైన సంక్షిప్తవివరణను అందించునదియునైన ఒక ప్రసంగమును వారికిచ్చెను.

“నేను ఆసియలో అడుగుపెట్టిన మొదటి దినము మొదలుకొని, సంపూర్ణ వినయముతోను, కన్నీళ్లతోను, యూదుల కుట్రల మూలముగా నాకు కలిగిన శోధనలతోను ప్రభువును సేవించుచు, మీ మధ్య నేనెట్లు నడుచుకొంటినో మీకు తెలియును;32 ప్రయోజనకరమైనదానిలో దేనిని నేను వెనుకకుంపక,33 మీకు ప్రకటించుచు, బహిరంగముగాను ఇంటింటికిని మిమ్మును బోధించుచు, యూదులకును గ్రీసువారికిని దేవుని యెడల మారుమనస్సును మన ప్రభువైన యేసుక్రీస్తు యెడల విశ్వాసమును సాక్ష్యమిచ్చుచు వచ్చితిననునది మీకు తెలియును. ఇప్పుడు ఇదిగో, ఆత్మయందు బంధింపబడినవాడనై34 నేను యెరూషలేమునకు వెళ్లుచున్నాను; అక్కడ నాకేమి సంభవించునో నాకు తెలియదు, అయితే ప్రతి పట్టణమునందును బంధకములును శ్రమలును నాకొరకు కనిపెట్టుకొనియున్నవని పరిశుద్ధాత్మ నాకు సాక్ష్యమిచ్చుచున్నాడనుట మాత్రము తెలియును. అయినను నేను నా ప్రాణమును నాకు అమూల్యమైనదిగా ఎంచను;35 నా పరుగును,36 దేవుని కృపా సువార్తను సాక్ష్యమిచ్చుటకు37 ప్రభువైన యేసువలన నేను పొందిన పరిచర్యను ముగించుటకంటె నాకు మరి ప్రియమైనదేదియు లేదు. ఇప్పుడు ఇదిగో, రాజ్యమును ప్రకటించుచు నేను ఎవరి మధ్యనైతే సంచరించితినో అట్టి మీరందరును ఇకమీదట నా ముఖమును ఎన్నడును చూడరని నాకు తెలియును.38 కావున, నేను అందరి రక్తము విషయమై నిర్దోషినని ఈ దినమే మిమ్మును సాక్షులుగా పిలుచుచున్నాను. ఏలయనగా నేను దేనిని వెనుకకుంపక, దేవుని సంకల్పమంతటిని మీకు ప్రకటించితిని. కావున మిమ్మును గూర్చియు, ప్రభువు తన స్వరక్తముచేత సంపాదించుకొనిన సంఘమును39 పోషించుటకు పరిశుద్ధాత్మ మిమ్మును అధ్యక్షులుగా నియమించిన మందనంతటిని గూర్చియు జాగ్రత్త వహించుడి. నేను వెళ్లిపోయిన తరువాత క్రూరమైన తోడేళ్లు మీ మధ్యకు వచ్చి మందను కనికరింపవని నాకు తెలియును; మీలో నుండి కూడ40 శిష్యులను తమవెంట లాగుకొనిపోవుటకు వక్రమైన సంగతులు పలుకు మనుష్యులు లేతురు. కావున మూడు సంవత్సరములు రాత్రింబవళ్లు41 నేను కన్నీళ్లతో42 ప్రతివానిని బుద్ధిచెప్పుట మానకుంటినని జ్ఞాపకముంచుకొని మెలకువగా ఉండుడి. ఇప్పుడు నేను మిమ్మును దేవునికిని, ఆయన కృపావాక్యమునకును అప్పగించుచున్నాను; అది మిమ్మును క్షేమాభివృద్ధి పొందించి, పరిశుద్ధులందరిలో స్వాస్థ్యమును మీకు అనుగ్రహింపగలదు. ఎవని వెండినైనను బంగారమునైనను వస్త్రమునైనను నేను ఆశింపలేదు. నా అవసరములకును నాతోనున్నవారి అవసరములకును ఈ చేతులు”—అని చెప్పి, అరిగిపోయిన ఆ సన్నని చేతులను అందరి ఎదుట పైకెత్తి చూపుచు—“ఈ చేతులు పరిచర్య చేసెననునది మీకే తెలియును. ఈలాగు కష్టపడి బలహీనులను ఆదరింపవలెననియు, ‘పుచ్చుకొనుటకంటె ఇచ్చుటయే ధన్యము’ అని ప్రభువైన యేసు పలికిన మాటలను జ్ఞాపకముంచుకొనవలెననియు అన్ని విషయములలోను నేను మీకు మాదిరిగా ఉంటిని.”43

తన అపొస్తలత్వపు పరిచర్యలోని అలసిపోని పరిపూర్ణతను, గాఢమైన వినయమును, పరిపూర్ణమైన మృదుత్వమును ఇంత చక్కగా వర్ణించు ఈ మాటల తరువాత, అతడు వారందరితో కలిసి మోకరించి ప్రార్థన చేసెను. ఆ దృశ్యపు హృదయస్పర్శియైన గంభీరతచేత వారు కృంగిపోయిరి. అతడు రోదనధార మధ్యనే తన ప్రార్థనను ముగించెను; వారు అతనికి వీడ్కోలు చెప్పునప్పుడు—అతని భవిష్యత్తును గూర్చియు, తమ భవిష్యత్తును గూర్చియు కలవరపడుచు—ప్రతివారును తమ తలలను అతని మెడపై ఆనించి,44 తీవ్రమైన ప్రేమతో అతనిని ముద్దుపెట్టుకొనిరి;45 తమ కొరకు అంతగా భరించి, తాము అంతగా ప్రేమించిన ఆ బోధకుని ప్రియమైన ముఖమును ఇక ఎన్నడును తాము ఎన్నోసార్లు చూచినట్లు46 చూడలేమను అతని మాటచేత అన్నిటికంటె ఎక్కువగా వ్యథచెందిరి. పౌలు తీవ్రమైన ద్వేషములను రేకెత్తించినను, తన వ్యక్తిత్వమునకున్న అన్ని లోపములతోనైనను అతడు తీవ్రమైన ప్రేమను కూడ రేకెత్తించెను. లూకా వాడిన బలమైన మాటను47 వాడవలెనన్న, అతడు వారి నుండి తనను తానే విడదీసికొనవలసివచ్చెను. వారు దుఃఖముతోను అనేక దురాలోచనలతోను అతనితో కూడ, అప్పటికే అతనికొరకు వేచియున్న ఓడ వరకు దిగివచ్చిరి; ఓడ ఎక్కుచుండగా పౌలు దుఃఖముతో ఏడ్చుచుండెననియు, తెరచాపలు దిగంతరేఖపై తెల్లని చుక్కగా కనబడువరకు తీరముపై రోదనధ్వనులు చాలాసేపు వినబడుచునేయుండెననియు మనము నిశ్చయముగా అనుకొనవచ్చును; భారమైన హృదయములతో ఎఫెసు పెద్దలు తమ ఆధ్యాత్మిక తండ్రి నుండి ఏ సహాయపు నిరీక్షణయు లేకుండగనే, ఆ ఆర్తెమి పట్టణములో తమకొరకు కనిపెట్టుకొనియున్న శ్రమలను మరల ఎదుర్కొనుటకు వెనుదిరిగిరి.

గాలి ప్రయాణికులకు పూర్తిగా అనుకూలముగా వీచెను, సాయంకాలము కాకమునుపే వారు నేరుగా కోసు దీవికి చేరిరి. కోసు ద్రాక్షారసములైనను, ఊదారంగు వస్త్రములైనను, సుగంధద్రవ్యములైనను ఆ చిన్న సమూహమునకు పెద్దగా ఆసక్తి కలిగించియుండవు;48 అయితే అవకాశము దొరికినయెడల, పురాతన ప్రపంచపు గొప్ప వైద్యశాలయైన అస్క్లేపియదయుల శాస్త్రీయ స్మారకచిహ్నములను తనకు వీలైనంతమేరకు చూచు అవకాశమును “ప్రియమైన వైద్యుడు” వదులుకొనడని మనము నిశ్చయముగా అనుకొనవచ్చును. మరుసటి దినమున ఆ చిన్న ఓడ క్నీదసు అగ్రమును చుట్టి రొదొసుకు వేగముగా సాగిపోయెను; అక్కడ రేవులోనికి ప్రవేశించుచుండగా, గులాబుల ప్రసిద్ధ సారవంతమైన ఎండ ద్వీపమును వారు మెచ్చుకొనియుందురు, మరియు దాని బృహత్తర కొలొస్ససు విగ్రహపు కూలిన శిల్పరాశిని కుతూహలముతో చూచియుందురు; భూకంపము వలన ఆ బృహత్ కంచు రాశి కూలిపోయినను రెండు కాళ్లు మాత్రము ఇంకను తమ పీఠముపై నిలిచియుండెను,49 అది పదమూడు శతాబ్దముల తరువాత విరుగగొట్టబడి, తొమ్మిది వందల ఒంటెలపై మోయబడి, ఒక యూదుని అవమానకరమైన కొల్లసొమ్ముగా తీసికొనిపోబడువరకు అక్కడనే ఉండిపోయెను.50 ఆ భయంకరమైన ప్రతిమ—లోకపు ఆశ్చర్యములలో ఒకటి—సూర్యుని ప్రతిరూపము; అన్యజనుల నుండి వచ్చిన క్రొత్త విశ్వాసులు దానిని ఎంతటి కళాభిమానముతో చూచియున్నను, పౌలు మాత్రము బహుశా “బోర్లబడి తన పూజారులను సిగ్గుపరచిన” దాగోనును తలంచుకొని చిరునవ్వు నవ్వియుండవచ్చును, లేదా నీతిసూర్యుని తిరిగివచ్చు ఉదయకాలమున సమస్త విగ్రహములును నశింపబోవు రాబోవు దినమునకు సూచనగా దానిని చూపియుండవచ్చును. ఈ బృహత్ ప్రతిమను స్థాపించి స్మరించిన సముద్రసామ్రాజ్యము ఎంత సంపూర్ణముగా అంతరించిపోయెనో, అపొల్లో దేవుని ఆరాధనయు అంతే సంపూర్ణముగా అంతరించిపోవలసియుండెను; లిందసుకు చెందిన కరేసు చేసిన ఆ కళాకృతి, తన సౌందర్యమునంతటినీ కలిగియున్నను, పౌలు దృష్టికి కేవలము పెద్దదైన ఒక విగ్రహము మాత్రమే, కనికరముతో చూడదగినది; అయితే తాను యూదుల రాజునని చెప్పుకొనిన మతభ్రష్టుడైన ఎదోమీయ కబ్జాదారుడు ఆ విగ్రహము కొరకు కట్టించిన దేవాలయమును మాత్రము న్యాయమైన తిరస్కారభావముతోనే చూడదగినది.51

మరుసటి దినమున, “పచ్చని క్రేగసు” పర్వతశ్రేణిని ముగించు ఏడు అగ్రములను దాటి, లికియ రాజధానికి క్సాంతసు అను పేరును ఇచ్చిన పసుపువన్నె నదీముఖద్వారమును దాటి, ప్రస్తుతము మన బ్రిటిషు మ్యూజియమును అలంకరించు పాలరాతి శిల్పములతో సమృద్ధమైన దేవాలయములను దూరము నుండి ఒక్క చూపు చూచుచు, భవిష్యత్తు యొక్క గొప్ప విధిని ఎంతగానో మోసికొనుచున్న ఆ ఓడ తన మార్గమును తూర్పు దిక్కుగా పతరకు మళ్లించెను. దాని రంగస్థలముపై ఎత్తుగా నిలిచియున్న కొండ క్రింద, ఖర్జూరవృక్షముల మధ్య అపొల్లో పతరేయసు దేవాలయమును జోస్యస్థానమును కూడ ఉండెను. ఒకే ఒక స్తంభమును, బహుశా మూఢనమ్మకపు కపటవిద్యలకు వాడబడిన ఒక గోతియు—మాత్రమే దాని పూర్వ వైభవమునకు స్మారకచిహ్నములుగా మిగిలియున్నవి;52 ఆ బృహత్తరమైన లోకప్రసిద్ధ దేవాలయమును ఇప్పుడు తలయెత్తి చూచుచున్న ఈ పేద యూదాపొస్తలుని జీవితకృషి వలననే, తరువాతి కాలములలో క్రైస్తవ కవులు ఈ క్రింది విధముగా చెప్పుకొనుటకు తక్కువ కారణము కాలేదు:

జోస్యవాక్కులు మూగవోయినవి,

ఏ స్వరమైనను భయంకర ధ్వనియైనను

వంపుకప్పు గుండా వంచనపు మాటలలో ప్రవహింపదు;

అపొల్లో తన మందిరము నుండి

ఇక ఏ జోస్యమును పలుకజాలడు,

డెల్ఫోసు కొండను డొల్లయైన కేకతో వదలిపెట్టి;

రాత్రి సమయపు మైమరపైనను ఊదిన మంత్రమైనను

జోస్యగుహ నుండి పాలిపోయిన కనులుగల యాజకుని ప్రేరేపింపదు.

వారు ఇంతవరకు క్షేమకరమైన, అన్ని సందేహాల నడుమ కూడా సంతోషకరమైన ప్రయాణాన్ని సాగించిన ఓడను ఇక ఉపయోగించుకోలేకపోయారు. దాని ప్రయాణం అక్కడితో ముగియనుంది, లేదా అది పంఫూలియా, కిలికియ తీరాల వెంబడి ప్రయాణం కొనసాగించనుంది. కానీ అదృష్టవశాత్తు అక్కడ వారికి ఫొయినీకియకు నేరుగా వెళ్ళే మరో ఓడ దొరికింది, వెంటనే వారు అందులో ఎక్కి లంగరు ఎత్తారు. మరోసారి గాలి, అలలు వారికి అనుకూలించాయి. ఎలాంటి అడ్డంకి లేకుండా — పగలు వెన్నెల రాత్రుల గుండా — రోజుకు వంద మైళ్ల వేగంతో ప్రయాణిస్తూ, తెల్లవారుజామున వారికి కుప్ర ద్వీపపు మంచుకొండలు కనిపించాయి53; పఫొను దాటి — అక్కడ పౌలుకు సెర్గియు పౌలు, ఎలుమా జ్ఞాపకం వచ్చి ఉంటుంది — దాదాపు నాలుగు రోజుల్లో వారు తూరు రేవులో లంగరు వేశారు; అక్కడ వారి ఓడ సరుకు దించవలసి ఉంది. దైవానుగ్రహ పరిస్థితుల వలన పెంతెకొస్తు పండుగనాటికి యెరూషలేములో ఉండాలన్న చింత అపొస్తలునికి ఇక తప్పిపోయింది, ఎందుకంటే అతనికి ఇప్పుడు పూర్తి పక్షం రోజుల వ్యవధి మిగిలింది. తూరులో కొందరు శిష్యులు ఉన్నారు, పౌలు గతంలో కూడా వారిని చూసి ఉండవచ్చు;54 అయితే అంత జనసాంద్రత గల, రద్దీగా ఉండే పట్టణంలో వారిని కనుగొనడానికి కొంత ప్రయత్నం అవసరమైంది.55 వారితో పౌలు తన మామూలు వాడుక ప్రకారం ఏడు రోజులు ఉన్నాడు, వారు ఆత్మ ప్రేరణతో యెరూషలేముకు వెళ్ళవద్దని అతనితో చెప్పారు. అయినప్పటికీ, రాబోయే ప్రమాదాన్ని గురించి వారు చెప్పగలిగినదంతా అతనికి ముందే తెలుసు; మరియు తనను ముందుకు నడిపిస్తున్న అదే ఆత్మ మార్గదర్శకత్వంలో అతడు కూడా ఉన్నాడు — బంధింపబడినా ఇష్టపూర్వకంగా లొంగిన బందీలా. వారం ముగిసిన తర్వాత56 పౌలు వారి నుండి బయలుదేరాడు; ఆ కొద్ది కాలంలోనే అతడు వారి హృదయాలను ఎంతగా గెలుచుకున్నాడంటే, ఆ చిన్న సంఘపు సభ్యులందరూ, తమ భార్యాపిల్లలతో సహా, అతనిని సాగనంపడానికి అతనితో బయలుదేరారు. ఓడ చేరకముందే, ఓడ లంగరు వేసిన చోటికి సమీపంలో అలలు కొట్టుకునే బండల మీద57 పురుషులు, స్త్రీలు, పిల్లలు అందరూ కలిసి మోకరించి, తమ ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్ళేముందు కలిసి ప్రార్థన చేశారు — అతడు వారి కోసం, వారు అతని కోసం; తరువాత అతడు తూరు నుండి ఆధునిక ఏకరు అయిన తొలెమాయికి తన ప్రయాణపు చివరి దశ కోసం మళ్ళీ ఓడ ఎక్కాడు. అక్కడ వారు తమ ఓడను శాశ్వతంగా విడిచిపెట్టి, శిష్యులను కలవడానికి వెళ్ళారు; వారితో ఒక రోజు మాత్రమే ఉండి, తరువాత ఏకరు నుండి కైసరయను వేరుచేసే నలభై నాలుగు మైళ్ల షారోను మైదానం గుండా — ఆ కాలంలో వసంతకాలపు వేల పూలతో మెరుస్తూ ఉండిన మైదానం — నడకన ప్రయాణించారు. ఇక్కడ పౌలు పండుగకు ముందటి రాత్రి వరకూ ఆగాడు. కర్తవ్యం పిలిచినప్పుడు ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొనడానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆ వ్యవధిని పొడిగించాలని గానీ, దాని నిశ్చయతను పెంచాలని గానీ అతనికి కోరిక లేదు. కాబట్టి కైసరయలో అతడు తన సహచరులతో కొన్ని రోజులు ఉన్నాడు; ఇవి చాలాకాలం పాటు అతడు అనుభవించనున్న స్వేచ్ఛా దినాలలో చివరి ఆనందకరమైన దినాలు. ఈ చిన్న విరామంలో, హాయైన సహవాసము, విశ్రాంతి ద్వారా దేవుడు కృపతో అతని ఆత్మను ఉత్తేజపరిచాడు. ఎందుకంటే కైసరయలో వారు అత్యంత లోతైన సానుభూతి బంధాలతో పౌలుకు ముడిపడి ఉన్న ఒకరి అతిథులుగా ఉన్నారు — సువార్తికుడైన ఫిలిప్పు. తనలాగే ఒక హెల్లెనిస్టు, అందునా ఉదారవాద హెల్లెనిస్టు అయిన ఫిలిప్పు, పౌలు ఎంతో సంతోషంగా గుర్తించి ఉండదగినట్లుగా, పౌలు స్వంత పని సాధ్యం కావడానికి అవసరమైన విశాల సానుభూతిని, స్పష్టమైన అంతర్దృష్టిని మొదట చూపినవాడు. ద్వేషింపబడిన సమరయులకు సువార్త ప్రకటించినవాడు ఫిలిప్పే; ఇతియోపియా నపుంసకునికి బాప్తిస్మమివ్వడానికి ధైర్యం చూపినవాడు కూడా ఫిలిప్పే. ఈ ఇద్దరు ఉత్తమ సేవకుల విధి పరస్పరం గాఢంగా పెనవేసుకుపోయింది. పరిసయ్యుడైన సౌలు జరిపిన తీవ్రమైన హింసే యెరూషలేము సంఘాన్ని చెల్లాచెదురు చేసి, ఏడుగురు పరిచారకుల ఏర్పాటును నిరుపయోగం చేసింది. ఆ హింస నుండి పారిపోవడంలోనే ఫిలిప్పు జీవితమార్గం మారిపోయింది. మరోవైపు, ఆ కొత్త జీవితమార్గమే అపొస్తలుడైన పౌలు జీవితాన్ని ఆక్రమించనున్న అదే మార్గాన్ని ఆరంభించింది. పౌలు, ఫిలిప్పు ఆ కొద్ది అమూల్యమైన గంటలలో కలిసి మాట్లాడుకుంటున్నప్పుడు, హతసాక్షిత్వపు వేదనలో ఆకాశం వైపు తిరిగిన స్తెఫను ముఖం మీద ఒకప్పుడు ప్రకాశించిన పరలోకపు వెలుగు, సౌలు అనే యువకుని ముఖం మీద కూడా మండుతున్న ప్రత్యక్షతగా మెరిసిన ఆ దినాల ఎన్నెన్నో హృదయస్పర్శి జ్ఞాపకాలు వారి మనసుల్లో మొలకెత్తి ఉంటాయి. ఆలోచనలు, జ్ఞాపకాల సాంగత్యమే కాక, క్రీస్తు రాకడ కోసం ఎదురుచూస్తూ, తమ కన్యా జీవితాలను సువార్త సేవకు అంకితం చేసిన నలుగురు కుమార్తెల సాత్వికమైన పరిచర్యలతో ఫిలిప్పు గృహం పవిత్రమైంది.58

ఈ సంతోషకరమైన చిన్న విశ్వాసుల సమూహం వద్దకు యూదయ నుండి అగబు అనే ప్రవక్త దిగివచ్చాడు; ఇతడు అంతియొకలో పౌలు పరిచర్య ప్రారంభ దినాలలో రాబోయే క్షామాన్ని గురించి సంఘాన్ని హెచ్చరించినవాడు. ప్రాచీన ప్రవక్తల సాంకేతిక పద్ధతిని అనుసరిస్తూ,59 అతడు పౌలు వద్దకు వచ్చి, అతని అంగీని బిగించే నడికట్టును విప్పి, దానితో తన స్వంత కాళ్లు చేతులు కట్టుకుని ఇలా అన్నాడు: “పరిశుద్ధాత్మ ఇట్లు సెలవిచ్చుచున్నాడు, ఈ నడికట్టు ఎవరిదో ఆ మనుష్యుని యెరూషలేములోని యూదులు ఈలాగే కట్టి, అన్యజనుల చేతికి అప్పగించెదరు.” ఉద్దేశించిన ఈ ప్రయాణంలోని ప్రమాదాన్ని వారు చాలాకాలంగా గ్రహించి ఉన్నప్పటికీ, ఇంత స్పష్టమైన సూచన ఇంతవరకూ వారికి లభించలేదు; అలాగే యూదుల దాడి తప్పనిసరిగా రోమా చెరసాలలో ముగుస్తుందని కూడా వారు ఇంతవరకూ ఊహించలేదు. ఇది విన్న పౌలు సహచరులు, తాము యెరూషలేముకు వెళ్ళి అన్యజనుల విరాళాన్ని అందజేసేటంతవరకు అతడు అక్కడే ఉండిపొమ్మని ఆయనను ఆర్తిగా వేడుకున్నారు; కైసరయ సంఘపు సభ్యులు కూడా తమ కన్నీళ్లను, వేడుకోళ్లను అతని ప్రియ సహచరుల వేడుకోళ్లతో కలిపారు. అతడు తప్పనిసరి ప్రమాదాన్ని ఎందుకు ఎదుర్కోవాలి? అమూల్యమైన తన ప్రాణాన్ని ఎందుకు అపాయంలో పెట్టాలి? ఆత్మ అతనికి ఇన్ని హెచ్చరికలు ఇచ్చినప్పుడు, తనను అత్యంత క్రూరులైన శత్రువుల కంచుకోటలోనే ఇలా బహిర్గతం చేసుకోవడంలో కొంత దుస్సాహసం లేదా? పౌలు వారి ప్రేమపూర్వక వేడుకోళ్లకూ, వాదనలకూ నిర్లక్ష్యంగా ఉండలేదు; తన ఉద్దేశాన్ని కొనసాగించడం చాలా అవివేకమని అతడు నిర్ణయించి ఉంటే, అందుకు ఒక సాకు, అంతకు మించిన సాకు కూడా ఉండేది; కానీ అలా జరగవలసి లేదు. అతని సంకల్పం అచంచలంగా ఉంది. దేవుని నుండి వచ్చిందని తాను భావించిన ఒక పిలుపుకు విధేయత చూపకుండా, ప్రవక్తల స్వరాలైనా అతనిని మళ్లించలేకపోయాయి. క్రీస్తు విజయరథ చక్రానికి కట్టుబడిన బందీగా అతడు ఇంకేమి చేయగలడు? కొందరికి జీవపరిమళంగా ఉన్న సువార్త తనకు లౌకిక మరణ పరిమళంగా మారినా, దేవునికి కృతజ్ఞతలు చెప్పడం తప్ప అతడు ఇంకేమి చేయగలడు? దేవుని వేలు ఒక శ్రేష్ఠమైన ఆత్మకు మార్గం చూపినప్పుడు, అది కుడికి గానీ ఎడమకు గానీ తొలగిపోదు. “మీరు ఏడ్చి నా హృదయాన్ని విరగగొట్టడం ఎందుకు?” అని అతడు అన్నాడు. “నేను యెరూషలేములో బంధింపబడటానికే గాక, ప్రభువైన యేసు నామం కొరకు చావడానికి కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను.” మరింత బలవంతం చేయడం బాధాకరమైనదిగా, నిష్ప్రయోజనంగా ఉంటుందని వారు గ్రహించారు —

వారికి కనిపించని ఒక చేయిని అతడు చూశాడు

అది అతనిని దూరంగా రమ్మని పిలిచింది,

వారికి వినిపించని ఒక స్వరాన్ని అతడు విన్నాడు

అది అతనిని అక్కడ ఉండనివ్వలేదు.

వారు మిన్నకుండిపోయి, కన్నీళ్లు తుడుచుకుంటూ, “ప్రభువు చిత్తమే నెరవేరునుగాక” అని అన్నారు.

విశ్రాంతి, ప్రేమపూర్వక సహవాసముతో నిండిన ఆనందకరమైన దినాలు మరీ త్వరగా ముగిసిపోయాయి. కైసరయ నుండి యెరూషలేముకు డెబ్భై ఐదు మైళ్ల దూరం, సాధారణంగా మూడు రోజుల ప్రయాణం. ఆ సంవత్సరం మే 17వ తేదీ బుధవారం సూర్యాస్తమయానికి పండుగ ప్రారంభమైంది.60 కైసరయలో వారి చివరి రోజు ఆదివారం. మరుసటి రోజు వారు తమ సామాను సర్దుకున్నారు61 — అది అమూల్యమైనది, ఎందుకంటే అందులో చలూకా ఉంది — మరియు, పండుగ ప్రారంభమయ్యేముందటి ఆ చివరి రోజున అనేకమంది ఇతర యూదులతో పాటు యెరూషలేముకు తండోపతండాలుగా వెళుతున్న కొందరు కైసరయ విశ్వాసులతో కలిసి,62 నానాటికీ ముదురుతున్న నీడ హృదయాలపై కమ్ముకోగా, వారు పరిశుద్ధ నగరం వైపు బయలుదేరారు. ఈ సమావేశాలలో జనసందోహం ఎంతగా ఉండేదంటే, సాధారణ యాత్రికునికి బస దొరకక, గోడల బయట ఏదో తాత్కాలిక గుడారానికి వెళ్ళవలసి వచ్చేది. కానీ సోదరులు ముందుగానే పౌలుకు, అతని ప్రతినిధులకు కుప్ర దేశస్థుడైన మ్నాసోను ఇంట్లో — మొదటి శిష్యులలో ఒకరైన అతని ఇంట్లో — ఆశ్రయం ఏర్పాటు చేశారు. పౌలుకు యెరూషలేములో ఒక సోదరి ఉండేదని కనిపిస్తుంది గానీ, ఆమె క్రైస్తవురాలై ఉందా లేదా అనేది మనకు తెలియదు; ఏది ఏమైనా, అనేకమంది తార్సు యూదులకు బాగా తెలిసి ఉండదగిన ఆమె ఇల్లు, ప్రమాదంలో ఉన్న వ్యక్తికి నమ్మదగిన విశ్రాంతి స్థలం కాదు. ఈ విధంగా, తన మారుమనస్సు పొందిన తర్వాత ఐదవసారి పౌలు యెరూషలేములోకి తిరిగి ప్రవేశించాడు. ఏదో ఒక చింత లేకుండా అతడు అక్కడికి ప్రవేశించడం అరుదు; అది రేకెత్తించే జ్ఞాపకాలలో అపారమైన వేదన కలిగించనిది ఒక్కటి కూడా ఉండి ఉండదు. గమలీయేలు పాఠశాల, స్వతంత్రుల సమాజమందిరం, ప్రధాన యాజకుడు దమస్కుకు తనకు అధికారపత్రం ఇచ్చిన ఇల్లు, స్తెఫను రక్తాన్ని తాగిన ఎర్రబారిన గడ్డి ఉన్న స్థలం — ఇవన్నీ బాధాకరమైన జ్ఞాపకాలను రేకెత్తించి ఉంటాయి. అయితే, కైసరయ యాత్రికుల, అన్యజన విశ్వాసుల చిన్న సమూహంలో వీలైనంత గుర్తింపు తప్పించుకుంటూ అతడు ఇప్పుడు పరిశుద్ధ నగర వీధుల్లో నడిచినంత గాఢమైన దుఃఖంతో ఎన్నడూ నడవలేదు. మిత్రులు అరుదుగా ఉన్న, తాను సంచరిస్తున్న లక్షలాది మందిలో దాదాపు ప్రతి ఒక్కరూ వాస్తవ లేదా సంభావ్య శత్రువులైన నగరంలోకి అతడు వెళుతున్నాడు; అక్కడ కేవలం అతని పేరు ప్రస్తావించడమే ఒరలోంచి కత్తి మెరవడానికో, భయంకరమైన అల్లరికి సంకేతమయ్యే ద్వేషపు కేకకో చాలు. కానీ అతడు తల్లి సంఘం పట్ల తన విధేయతకు స్పష్టమైన నిదర్శనమైన సహాయాన్ని తీసుకువెళుతున్నవాడు; ఆ సాయంత్రం మ్నాసోను ఇంట్లో అతడు చూసిన సోదరులు అతనికి ఆనందపూర్వక స్వాగతం పలికారు. అది క్షణకాలం అతని హృదయాన్ని ఉల్లాసపరిచి ఉండవచ్చు గానీ, తాను ప్రవక్తలను చంపిన నగరంలో ఉన్నాడనే గాఢమైన భావనను తొలగించలేదు. తాను రేకెత్తిస్తున్న మండుతున్న శత్రుత్వం అతనికి బాగా తెలుసు, ఎందుకంటే గతంలో పురాతన హెల్లెనిస్టు క్రైస్తవులపై తనకూ, తన పక్షానికీ ఉండిన శత్రుత్వం ఏమిటో అతడు మరీ బాగా గుర్తుంచుకున్నాడు. అప్పుడు అతడు అనుభవించిన ఆగ్రహం ఇప్పుడు తనపైనే ఏడంతలు మండుతున్న కొలిమిగా మారింది.

మరుసటి రోజు సూర్యాస్తమయం వరకూ పండుగ ఆచారాలతో గుర్తించబడింది; దానిలో అధిక భాగాన్ని పౌలు, అతని చిన్న సమూహము యాకోబు అధ్యక్షతన అతనిని స్వీకరించడానికి సమావేశమైన పెద్దల సభలో గడిపారు.63 సందర్శకులు లోపలికి వచ్చేసరికి పెద్దలు ఇప్పటికే సమావేశమై ఉన్నారు; తిమోతి, త్రోఫిము వంటి “భయస్తులైన ప్రాంతీయ నూతన విశ్వాసులు” (వీరిలో త్రోఫిము ప్రత్యేకించి సున్నతిలేని అన్యజనుడు, తనను యూదుల ధర్మశాస్త్రం నుండి పూర్తిగా విముక్తుడైనట్లు భావించమని తన గురువు ప్రోత్సహించినవాడు) — ప్రభువు సోదరుడైన యాకోబు, తీవ్రమైన, తెల్లని వస్త్రధారి, రహస్యమయమైన ప్రవక్త అయిన యాకోబు, మరియు అతని పాక్షికంగా మాత్రమే సంతృప్తి చెందిన యూదామత పెద్దల సభ యొక్క భయంకరమైన సన్నిధిలో తమను తాము కనుగొన్నప్పుడు — వారికి కేవలం కుతూహలం కంటే ఎక్కువగా, దాదాపు బాధాకరమైన సిగ్గు కలిగి ఉంటుందని మనం ఊహించవచ్చు. తమ స్వేచ్ఛాయుత ఆసియా లేదా హెల్లెనిక్ స్వదేశాలలో వారికి ఎలాంటి సందేహం తలెత్తేది కాదు; కానీ ఇక్కడ యెరూషలేములో, “పరిశుద్ధమైన, శ్రేష్ఠమైన నగరం”లో, దేవాలయపు నీడలోనే, ఉత్సాహపరులు, పరిసయ్యులు ఎదురుగా ఉండగా, అద్భుతాలతో నిండిన చరిత్ర పేరిటా, దైవప్రేరిత గ్రంథాల మొత్తం సాహిత్యం పేరిటా విమర్శించబడిన ఆ దైవిక స్వేచ్ఛను ఎలాంటి సందేహపు నీడ లేకుండా ప్రకటించడానికి పౌలు వంటి ప్రతిభాశాలి అవసరమే అయ్యింది. ఆ స్వేచ్ఛా చైతన్యం, యూదులు ఒక సమూహంగా నేర్చుకోలేని పాఠం. తమ దేవాలయాన్ని శిథిలాలుగా మార్చిన, తమ జాతీయతను ఆకాశపు నాలుగు దిక్కులకూ చెల్లాచెదురు చేసిన భూకంపపు దెబ్బ తగిలితేగానీ, వారు అంత ఆవేశంగా అంటిపెట్టుకున్న నమ్మకాల నిష్ప్రయోజనాన్ని వారికి సమర్థవంతంగా బోధించడం సాధ్యం కాలేదు. దేవుడు స్వయంగా తగిన సమయంలో వాస్తవాల తిరుగులేని తర్కంతో వారి సమస్త వేదాంతాన్ని ఖండించి ఉండకపోతే, వారు వాదన తర్కాన్ని అంతులేకుండా ప్రతిఘటించి ఉండేవారు. యెరూషలేము నాశనమే, పౌలు పత్రికల కంటే ఎక్కువగా, పురాతనమైన “సనాతన సిద్ధాంతం” నుండి వారిని తరిమివేసింది.

పత్రికల వెలుగులో అపొస్తలుల కార్యముల కథనాన్ని చదివినప్పుడు, అపొస్తలునికీ యెరూషలేము పెద్దలకూ మధ్య జరిగిన సమావేశం చల్లగా జరిగిందన్న అభిప్రాయాన్ని తప్పించుకోవడం కష్టం. ఈ సమావేశపు మొదటి ఉద్దేశం, పౌలు అత్యధికంగా ఆశించిన విరాళాన్ని సమర్పించడమేనని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చు. తన అన్యజన సంఘాలు తమ గాఢమైన పేదరికం నుండి సమకూర్చిన, ఎన్నెన్నో నాణేలలో వారాల తరబడి ఉదారమైన స్వీయత్యాగానికి సాక్ష్యమిచ్చిన ఆ ధనరాశులను, తన ప్రియ ప్రతినిధులు తమ స్వహస్తాలతో యాకోబు పాదాల చెంత ఉంచేలా అతడు ఒక్కొక్కరిని ముందుకు పిలిచి ఉంటాడు. ఈ ధనమంతా అక్కడ ఉంచబడింది — యూదామతస్థులు నిష్ఫలం చేయడానికి శాయశక్తులా ప్రయత్నించిన రాయితీలకు ప్రతిఫలంగా అనదగినట్లుగా, పేదలను మరవవద్దని ముగ్గురు స్తంభాలవంటి వారు అతనిని వేడుకున్నప్పుడు, యెరూషలేములో జరిగిన పాత ఒప్పందంలో తన వంతును పౌలు ఎంత విశ్వాసపాత్రంగా నెరవేర్చాడో అనడానికి స్పష్టమైన నిదర్శనం. వారు ఆశించదగినదానికంటే ఇది చాలా పెద్ద కానుకయే అయ్యి ఉంటుంది; అపొస్తలుని దయకు ఇంత స్పష్టమైన నిదర్శనం అందుకున్న సమాజం తరపున కొంత ఆర్ద్రమైన సానుభూతి, కొంత విశాలమైన ఆప్యాయత మనం తప్పక ఎదురుచూసేదెప్పుడైనా ఉంటే, అది ఇదే సందర్భం. అయినప్పటికీ కృతజ్ఞతా వాక్యం ఒక్కటి కూడా మనకు చెప్పబడలేదు; తన కానుక ఎలా స్వీకరించబడుతుందో అన్న పౌలు దాదాపు కప్పిపుచ్చుకోలేని సందేహం64 నిజమైందని మనకు మరీ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఏ కాలంలోనూ యెరూషలేములో దానం స్వీకరించేవారు కృతజ్ఞతకు పేరుపొందినవారు కాదు.65 ఆ ధనసంచుల్లో ఒకదానిని సున్నతిలేని అన్యజనుని చేతులు మోసుకొచ్చాయన్న వాస్తవం, ఈ సందర్భంలో సమాజంలోని ఉత్సాహపరుల, పరిసయ్యుల కృతజ్ఞతను ఆర్పివేసిందా? అలా కాకుండా ఉండి ఉంటే, దానిని నమోదు చేయడం లూకా ఉద్దేశపరిధిలో ఇంకేదానికన్నా ఖచ్చితంగా ఇమిడి ఉండేది. కనీసం కొందరు సోదరులైనా పౌలును సంతోషంగా స్వీకరించినప్పటికీ, సంఘపు పెద్దలు మాత్రం అంతకుముందు సాయంత్రమే అతనిని పలకరించి స్వాగతించడానికి తొందరపడలేదు; తరువాతి సంఘటనలు స్పష్టంగా రుజువు చేసేదేమిటంటే, తన ప్రధాన ప్రతిఫలం తన అన్యజన శిష్యులకు మంచిదీ, న్యాయమైనదీ చేసి బోధించానన్న భావనలోనే ఉంది గానీ, యూదామత క్రైస్తవుల హృదయం మెత్తబడటంలో లేదు. ఆలోచనాపరత్వం ఎప్పుడూ కృతజ్ఞతను గెలవదు. పరిశుద్ధుల కొరకైన చందా, పౌలు ఆలోచనల్లో ఎన్నో సంవత్సరాలు ఆక్రమించినట్లే, అతని పత్రికల్లో ఎన్నో పేరాలను ఆక్రమిస్తుంది. కానీ, తనవల్ల తప్ప ఎన్నడూ సమకూరి ఉండని ఆ కానుకను స్వీకరించినవారు అతని ప్రేమపూర్వక శ్రమను గుర్తించినట్లుగా నమోదైనది స్వల్పమే, లేదా అసలు లేదు.

సమర్పణ ముగిసిన తర్వాత, పౌలు తాను చేసిన పనిని, మూడవ యాత్రలో తాను స్థిరపరచిన లేదా స్థాపించిన సంఘాలను — వాటి సంక్షిప్త వివరాన్ని మనం ఇప్పటికే చూశాము — పూర్తి వివరాలతో వివరించాడు.66 ఇలాంటి కథనం ఎంత ప్రేమను, ఎంత ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించి ఉండాలి! కానీ మనకు చెప్పబడిందల్లా, “వారు దానిని విని దేవుణ్ణి మహిమపరచి, ఇలా అన్నారు” — ఏమని? పౌలు మీద తీవ్రమైన, ప్రాణాంతకమైన నిందల పునరావృతం, ప్రతిధ్వని, దానికితోడు — వారు దానిని ఎంత అవసరమని భావించినా — తక్కువ అవమానకరమేమీ కాని ఒక సూచన. “సోదరా, విశ్వాసాన్ని అంగీకరించిన యూదులు ఎన్ని వేలమంది ఉన్నారో, వారంతా ధర్మశాస్త్రం విషయంలో ఎంత ఉత్సాహపరులో నీవు గమనించు.” ఈ మాట ఆశ్చర్యం కలిగించేదిగా ఉంది. రోమా, కొరింథు వంటి స్థలాల్లో కూడా సంఘాలు సంఖ్యాపరంగా ఎంత అల్పంగా ఉండేవో మనకు తెలిసినప్పుడు, ఒక దశాబ్దం తర్వాత యెరూషలేముపై రాబోయే నాశనం నుండి పెల్లాకు ఆశ్రయం పొందిన క్రైస్తవుల సమూహం ఎంత చిన్నదో మనం తెలుసుకున్నప్పుడు, నిజంగా ఆనాటికే యూదా క్రైస్తవులు “అనేక వేలమంది” ఉండేవారా? ఈ మాటను అక్షరాలా తీసుకుంటే — ధర్మశాస్త్రం కోసం ఉత్సాహపడే క్రైస్తవులు రెండు వేలమంది ఉన్నా సరే, సంఘం కేవలం కొద్దిగా విభిన్నమైన సమాజమందిరంగా కలిసిపోయే ప్రమాదం ఎంత ప్రాణాంతకంగా ఉండేదో ఇది తెలియజేస్తుంది. ఏమైనా, ఈ వ్యాఖ్య ఆ మండుతున్న మతోన్మాద కేంద్రంలో అపొస్తలుని స్థితి అత్యంత ప్రమాదకరమైనదని నొక్కి చెప్పింది, ప్రత్యేకించి వారు ఇలా చేర్చినప్పుడు: “వారు” — విశ్వాసాన్ని అంగీకరించి ధర్మశాస్త్రం విషయంలో ఉత్సాహపరులైన ఈ వేలాదిమంది! — “నీ గురించి, నీవు మోషేను విడనాడమని బోధిస్తున్నావని, చెదిరిపోయిన యూదులందరికీ తమ పిల్లలకు సున్నతి చేయించవద్దని, ఆచారాలను అనుసరించి నడవవద్దని బోధిస్తున్నావని జాగ్రత్తగా నూరిపోయబడ్డారు.67 అయితే ఇప్పుడు పరిస్థితి ఏమిటి? నీవు వచ్చావని విని జనసమూహం తప్పక గుమిగూడుతుంది. కాబట్టి మేము చెప్పేది వెంటనే చేయుము. మా వద్ద మ్రొక్కుబడి చేసుకున్న నలుగురు మనుష్యులు ఉన్నారు. వారిని తీసుకుని, వారితో కలిసి శుద్ధి చేసుకుని, వారు తలలు గొరిగించుకునేలా వారి ఖర్చులు నీవు భరించుము. అప్పుడు నీ గురించి వారికి బోధించినదంతా నిజం కాదనీ, నీవు కూడా ధర్మశాస్త్రాన్ని అనుసరించి నడుస్తున్నావనీ అందరూ గుర్తిస్తారు. కానీ విశ్వాసాన్ని అంగీకరించిన అన్యజనుల విషయంలో, విగ్రహాలకు అర్పించిన మాంసం, రక్తం, గొంతు నులిమి చంపినది, వ్యభిచారం వంటి వాటికి దూరంగా ఉండాలని మాత్రమే నిర్ణయించి, ఇలాంటివాటన్నిటి నుండి వారికి మినహాయింపు ఇచ్చాము.”

ఈ ప్రతిపాదన అర్థమేమిటి? నాజీరు మ్రొక్కుబడి నుండి విముక్తి యెరూషలేములోనూ, దేవాలయంలోనూ మాత్రమే జరగాలని, పేదవానికి అసాధ్యమైనంత ఖరీదైన అర్పణలతో అది కూడి ఉంటుందని దాని అర్థం. అందుకే ధనవంతులు అవసరమైన ఖర్చులను భరించే ఆచారం ఏర్పడింది; దీనిని దానధర్మంగా, భక్తి కార్యంగా భావించేవారు. ధనవంతులతో సమానంగా పేదవారు కూడా కష్టకాలాల్లో, ప్రమాదకాలాల్లో మ్రొక్కుబడులు చేసుకోవడానికి వీలుకల్పించే ఈ రకమైన ఔదార్యాన్ని యూదులు ఎంతగానో అనుకూలంగా చూసేవారంటే, మొదటి అగ్రిప్ప యెరూషలేముకు తన మొదటి సందర్శన చేసినప్పుడు, అనేకమంది నాజీరులు తలలు గొరిగించుకోడానికి ఖర్చులు భరించాడు68 — లేవీయ ధర్మశాస్త్రం పట్ల తనకున్న గౌరవానికి ప్రదర్శనాత్మక నిదర్శనం ఇవ్వాలన్న కోరికతో పాటు, పరిసయ్యుల పక్షంతో ప్రజాదరణ పొందడానికి ఇది తప్పక సాధనమవుతుందని అతనికి తెలిసిన కారణంగా కూడా. ఇలా ఖర్చులు భరించిన వ్యక్తి, ఆ మ్రొక్కుబడిలో ఒక విధంగా భాగస్వామి అయినట్లు భావించబడేవాడు; అందువల్ల మొత్తం వారమంతా నాజీరులతో కలిసి ఉండవలసి వచ్చేది — లూకా కథనం ప్రకారం, ఇది మ్రొక్కుబడి ముగింపును యాజకునికి తెలియజేసినప్పటి నుండి, అది చట్టబద్ధంగా పూర్తయిందని అతని అధికారిక ప్రకటన వచ్చేవరకు గడవవలసిన కాలం.69 కాబట్టి, పౌలు యాకోబు, పెద్దల సలహాను అంగీకరిస్తే, ఒక వారం పాటు ఈ ప్రయోజనం కోసం కేటాయించిన దేవాలయపు గదిలో నలుగురు పేదలతో కలిసి జీవించవలసి వచ్చేది; తరువాత పదహారు బలి పశువులకూ, వాటితోపాటు నైవేద్యాలకూ చెల్లించవలసి వచ్చేది; దహనబలుల కోసం యాజకుడు నిర్దోషమైన ఒక సంవత్సరపు నాలుగు మగ గొర్రెపిల్లలను, పాపపరిహారార్థ బలుల కోసం నిర్దోషమైన ఒక సంవత్సరపు నాలుగు ఆడ గొర్రెపిల్లలను, సమాధానబలుల కోసం నిర్దోషమైన నాలుగు పొట్టేళ్లను అర్పించేటప్పుడు ఈ నాజీరులతో కలిసి నిలబడవలసి వచ్చేది; తరువాత, వారి తలలు గొరిగించబడుతుండగా, వారు తమ వెంట్రుకలను తీసుకెళ్ళి సమాధానబలుల మరుగుతున్న గంగాళం క్రింద కాల్చుతుండగా, యాజకుడు నాలుగు వేపిన పొట్టేళ్ల భుజాలను, నాలుగు గంపల నుండి పులియని రొట్టెలను, నూనె రాసిన నాలుగు పులియని పలుచటి రొట్టెలను తీసుకుని వాటిని నాజీరుల చేతుల్లో పెట్టి, ప్రభువు ఎదుట నైవేద్యంగా ఊపుతుండగా చూస్తూ ఉండవలసి వచ్చేది — వీటిని, ఊపిన రొట్టెలతోనూ, ఎత్తిన భుజాలతోనూ కలిపి, యాజకుడు తరువాత తన స్వంత భత్యంగా తీసుకునేవాడు. ఇదంతా అతడు చేయవలసి వచ్చేది — కేవలం, తాను యూదులకు మోషేను విడనాడమని బోధించాడన్న (అతని సువార్త మొత్తం ఈ మామూలు నిషేధమేనన్నట్లుగా!) ఖచ్చితంగా చూస్తే నిస్సందేహంగా అపనిందయైన దానిని ఖండించడానికి మాత్రమే కాక, తన గురించిన వదంతుల్లో ఏ నిజం లేదని, తాను కూడా ధర్మశాస్త్రాన్ని క్రమం తప్పకుండా పాటిస్తున్నాడని రుజువు చేయడానికి కూడా.

ఇది ఖరీదైన వ్యవహారమన్నది పెద్ద విషయం కాదు. ఇప్పుడు పేదవాడైపోయిన పౌలు, చెల్లించడానికి డబ్బు లేకుండా చెల్లించలేడు గదా; ఈ విషయంలో ఏదైనా ఇబ్బంది ఉంటే, దానిని తొలగించే బాధ్యత ఈ ప్రతిపాదన చేసినవారిదే. కానీ అతనిపై మోపిన నింద, అక్షరార్థంలోనే గాక భావార్థంలో కూడా అబద్ధమేనా? అతడు ధర్మశాస్త్రాన్ని విలువైనదిగా భావించి, ఏదో ఒక మేరకు అత్యంత జాగ్రత్తగా దానిని ఇప్పటికీ పాటిస్తున్నాడన్నది నిజమేనా? అతని ఈ ప్రవర్తనలో, సూత్రాన్ని విడనాడినట్లుగా ప్రమాదకరంగా అపార్థం చేసుకోదగినది ఏదైనా ఉండదా? “కపట అపొస్తలులు,” “కపట సోదరులు,” “మోసపు పనివారు,” “కుక్కలు,” “సాతాను దూతలు,” “ఖండన సున్నతివారు”70 వంటి బిరుదులను ఏమాత్రం మొహమాటం లేకుండా ఆపాదించిన ఆ యూదామతస్థులు, గతంలోనే అతని అస్థిరతను ఆరోపిస్తూ అతని శిష్యుల విధేయతను కదిలించి ఉన్నట్లయితే, ఇప్పుడు అలా చేయడానికి వారికి ఇంకెంతో ఎక్కువ ఆధారం దొరకదా? రెండవ యాత్ర ముగింపులో అతడు స్వయంగా నాజీరు మ్రొక్కుబడిని తీసుకున్నమాట నిజమే. కానీ అప్పటి నుండి పరిస్థితులు చాలావరకూ మారిపోయాయి. అప్పట్లో ఆ కపట సోదరుల శత్రుత్వం అణగివుండేది; వారు అపనిందలతో అతని అడుగుజాడలను వెంబడించలేదు; అతని శిష్యులను ధర్మశాస్త్ర విధేయతలోకి మోసగించలేదు; అతని బోధనను రద్దు చేయడానికి, అతని స్వంత సంఘాలను అతని అధికారాన్ని ధిక్కరించమని ఒప్పించడానికి తమ అనుచరులను పంపలేదు. ఈ పరిస్థితులన్నీ మారినట్లయితే, అప్పటి నుండి అతడు కూడా మారాడు. అతని విశ్వాసం ఎన్నడూ ఒక నినాదపు మూసలో స్థిరపడిపోలేదు, ఒక వాక్యాన్ని మొద్దుబారేలా పునరావృతం చేయడం కాదు. మంచి, జ్ఞానవంతుడైన ప్రతి వ్యక్తి జీవితంలాగే, అతని జీవితం కూడా నిరంతర విద్యాభ్యాసమే. అన్యజన సంఘాల మధ్య, పెద్ద నగరాలలో మాత్రమే అతడు జీవించిన సంవత్సరాలలో అతని అభిప్రాయాలు మరింత స్పష్టంగా, నిర్ణయాత్మకంగా మారాయి. కొరింథీయులకు రాసిన పత్రికల్లో అతడు స్పష్టం చేసిన సూత్రాల సంగతి పక్కన పెడితే, అతడు గలతీయులకు పత్రిక రాశాడు, అందులో ప్రకటించిన వాదనలను రోమీయులకు పత్రికలో మరింత విస్తరించాడు. నీతిమంతునిగా తీర్చబడుటకు సంబంధించిన అన్ని ప్రయోజనాల కోసం ధర్మశాస్త్రం నిష్ఫలమైనదని స్థాపించడమే ఆ పత్రికల ముఖ్య ఉద్దేశం. యూదామతస్థుల బోధన తనదానికంటే పూర్తిగా వేరైన సువార్త అని, దానిని ప్రకటించేవాడెవడైనా శాపగ్రస్తుడని రాసినవాడు71 — అన్యజన పద్ధతిలో జీవించిన తర్వాత యూదా పద్ధతిలో జీవించినందుకు పేతురును బహిరంగంగా ద్వంద్వవైఖరి అని నిందించినవాడు72 — “ధర్మశాస్త్ర క్రియల మూలంగా ఏ శరీరీ నీతిమంతునిగా తీర్చబడడు” అని తన ప్రధాన సిద్ధాంతంగా నిర్దేశించినవాడు73 — తాను పడగొట్టినదానిని తిరిగి కట్టడం తనను తానే అపరాధిగా రుజువు చేసుకోవడమేనని చెప్పినవాడు74 — క్రీస్తు మనలను దేని నుండి విమోచించాడో ఆ ధర్మశాస్త్రాన్ని “శాపం”గా మాట్లాడి, ధర్మశాస్త్రం ఎన్నడూ నీతిని కలిగించలేదని ప్రకటించినవాడు75 — కుబేలె దేవత ఆరాధన, చంద్ర ఆరాధన కర్మకాండలతో పోల్చదగిన “బలహీనమైన, దరిద్రమైన మూలకాలకు” బానిసత్వంగా ఆ ధర్మశాస్త్రాన్నే అభివర్ణించి, సున్నతిని అది స్వయంగా ఒక నీచమైన అంగవికృతీకరణ కంటే మెరుగైనది కాదని చెప్పినవాడు76 — ధర్మశాస్త్రం విషయంలో తాను చనిపోయినట్లుగా మాటిమాటికీ చెప్పి, అబ్రాహాముకు కేవలం శారీరక సంతానమే అయిన, తిరస్కరింపబడి శిక్షార్థంగా గుడ్డివారైన యూదులకంటే, ఆత్మసంబంధులైన అన్యజనులతోనే బహిరంగంగా సహవాసం కోరినవాడు — అతడేనా, తాను ఎన్నోసార్లు ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్న మరణభయాన్ని, నిందించబడిన విషయాలలో తాను ఎంత సంపూర్ణంగా సనాతనుడో చూపే ఏదైనా చేయడం ద్వారా, తప్పుడు అభిప్రాయాలు కలిగించకుండా తప్పించుకోగలిగేవాడు? రోమీయులకు, గలతీయులకు పత్రికలు రాసినవాడు దేవాలయపు ద్వారమంటపంలో నూనె రొట్టెలు చేతబట్టుకుని ఏడు రోజులు నిలబడి, నాజీరు మ్రొక్కుబడి ముగింపుతో పాటు వచ్చే మోషే ఆచారాలను రబ్బీల చాదస్తం ఎన్నో రెట్లు పెంచిన అన్ని తంతులకూ తనను తాను లోబరచుకున్నాడని ఊహించడం — అవిశ్వాసులైన యాజకుల, లేవీయుల మధ్య ఆనాటి దేవాలయ సేవలోని నిష్ఫలమైన ఆచారాలన్నింటినీ ఓపికగా సహించి, పైన వివరించిన విధంగా జాగుగా, సంక్లిష్టంగా ఈ వ్యవహారాన్ని ముగింపుకు తెచ్చాడని ఊహించడం — ఇదంతా అబద్ధం లేకుండా అతడు చేయలేడని ఒక ఆధునిక రచయిత అభిప్రాయపడ్డాడు; “లూథర్ తన వృద్ధాప్యంలో బూట్లలో బఠాణీలు పెట్టుకుని ఐన్‌జీడెల్న్‌కు యాత్ర చేసినట్లు, లేదా కల్విన్ తన మరణశయ్యపై పరిశుద్ధ మాతకు బంగారు అల్లికల వస్త్రాన్ని మొక్కుకున్నట్లు నమ్మదగినంతే ఇది కూడా విశ్వసనీయమైనది” అని అతడు అన్నాడు.77

కానీ ఈ పోలిక భ్రమాత్మకమైనది మాత్రమే. పౌలు స్వాభావిక స్వభావము—బహుశా అతని ప్రాచ్య (ఓరియంటల్) లక్షణము కూడా—అతన్ని లూథరు గానీ కాల్విన్ గానీ ఒప్పుకొనేదానికన్నా ఎంతో ఎక్కువ రాజీపడే మార్గంలో నడిపించి ఉండవచ్చునన్నది నిజమే కావచ్చు; అయితే దీనికి తోడు అతని పరిస్థితులు దాదాపు ప్రతి విషయంలోనూ వారి పరిస్థితులకు పూర్తిగా భిన్నంగా ఉండేవి. ఈ ఊహించని ప్రతిపాదన అతనికి అనేక విధాలుగా అసంతృప్తికరంగా ఉండి ఉంటుందని మనం సులభంగా ఊహించవచ్చు; ఇప్పుడు తన అంతిమ క్షీణదశలో ఉండి, శీఘ్రంగా నశించిపోవలసిన వ్యవస్థ యొక్క దీర్ఘకాలిక ఆచార కర్మలను అతడు కొంచెమైనా అసహనం లేకుండా చూడగలిగాడని అనుకోవడం కష్టమే. అయినప్పటికీ అతడు పూర్తిగా గ్రహించి, స్థిరంగా ఆచరించిన రెండు గొప్ప సూత్రాలు ఉండేవి. మొదటిది—ప్రేమ నిమిత్తము నిర్లక్ష్యమైన విషయాలలో సర్దుకుపోవడం; అందువల్లనే యూదులను రక్షించగలందుకు అతడు సంతోషముగా యూదులకు యూదునిగా అయ్యాడు. రెండవది—మిగిలి ఉన్న కొద్ది కాలంలో, ప్రస్తుత అవసరత ఒత్తిడిలో, ప్రతివాడూ తాను పిలువబడిన స్థితిలోనే నిలిచి ఉండటం అతని కర్తవ్యమని. అతడు యూదుడు గనుక, యూదుల ఆచార కర్మలు అతనికి జాతీయ సంప్రదాయములో, నెలకొన్న విధిలో భాగంగా ఉండేవి. అతనికి అవి, కనీసము మతపరమైన విలువ లేకపోయినా, పౌర విలువనైనా కలిగి ఉండేవి. యూదులు అతని ప్రవర్తనను ఉద్దేశించిన దానికన్నా ఎక్కువగా అపార్థం చేసుకున్నా, అది వారు నిరాధారంగా కల్పించిన అపనిందల వంటిదే అవుతుంది తప్ప మరొకటి కాదు, మరి అలాంటి అపనిందలకు అతడు ఎల్లప్పుడూ గురి కావలసినవాడే. నిస్సందేహంగా తన మిషనరీ యాత్రలలో, తన యౌవనమంతా ఏ ధర్మశాస్త్రపు గౌరవాభివృద్ధికి అతడు అంకితం చేశాడో, ఆ ధర్మశాస్త్రపు కఠిన నియమాలను అతడు మాటిమాటికీ మీరి ఉండవలసి వచ్చింది. అయితే ధర్మశాస్త్రమూ, రబ్బీలూ కోరిన సమస్తమూ చేయవలసిన బాధ్యత తనపై ఉందని అతడు భావించనప్పటికీ, తప్పు కానటువంటి ఏ ఆచారాన్ని పాటించకుండా తనను తాను నిషేధించుకోలేదు కూడా. లేవీయ ఆచారాలపై అతని అభ్యంతరం బాహ్య పాటింపుపై అభ్యంతరం కాదు, కేవలం ఆ పాటింపు దారితీయగల—విశ్వాసము స్థానంలో బాహ్యాచారాన్ని ప్రతిష్ఠించే ధోరణిపైననే. ఆచారాలపై కాక, వాటిపై ఆధారపడటంపైననే అతని అభ్యంతరం ఎక్కువగా ఉండేది. పరిస్థితులు వేరుగా ఉంటే బాగుండునని, తనకు సూచించిన మార్గం తక్కువ బాధాకరమైన త్యాగంతో కూడినదైతే బాగుండునని అతడు కోరుకొని ఉండవచ్చు. పెద్దలు అతనితో ఇలా చెప్పి ఉంటే అతడు మరింత సంతోషించి ఉండేవాడేమో: “సోదరా, ఇక్కడ నిన్ను అసహ్యించుకుంటున్నారు; ఏ క్షణమైనా నీపై గుంపు కేకలు లేవవచ్చు, లేదా సికారీయుని కత్తి నీ గుండెలో గుచ్చుకోవచ్చు. అలాంటి పరిస్థితులలో నీ ప్రాణానికి మేము బాధ్యులం కాలేము. నీ స్వంత విశ్వాసనీయతకూ, నీ మతమార్పిడులైన వారి క్రైస్తవ ప్రేమకూ నీవు ఈ అద్భుతమైన నిదర్శనం మాకిచ్చావు. విందు ముగిసింది.78 వెంటనే క్షేమంగా వెనుదిరిగి, మా ప్రార్థనలతోనూ మా ఆశీర్వాదములతోనూ నీ మహిమాన్వితమైన కార్యాన్ని కొనసాగించు.” అయ్యో! అలాంటి సలహా కేవలం ఒక ఊహాజనితమైన “అయ్యుండేది” మాత్రమే. వారు సూచించిన ప్రతిపాదనను అతడు అంగీకరించాడు, మరుసటి రోజే ఈ నలుగురు నజీరీయులతో కలిసి దేవాలయంలో ప్రవేశించి, మౌఖిక ధర్మశాస్త్రము అవసరమని భావించిన తొలి శుద్ధీకరణ కర్మలన్నీ పూర్తి చేసి, ఇక నుండి తుది అర్పణలు తీసుకువచ్చి మ్రొక్కుబడి పూర్తయ్యే వరకు గడవవలసిన ఏడు దినములను లెక్కించడం ప్రారంభించాలని యాజకులకు తెలియజేశాడు.79

పెద్దలు ఈ పాటింపు కార్యము యొక్క సామరస్య ప్రభావాన్ని ఎక్కువగా అంచనా వేసినా, తమందరికన్నా ఎక్కువగా — సర్వలోకమునకు వెళ్లి ప్రతి సృష్టికి సువార్త ప్రకటించవలెనన్న క్రీస్తు తుది ఆజ్ఞను నెరవేర్చడానికి శక్తివంచన లేకుండా కృషి చేసిన — ఆ మహా మిషనరీని ఇది ఎంతటి ప్రమాదానికి గురిచేయనున్నదో వారు ఖచ్చితంగా తక్కువ అంచనా వేశారు. ఆ నగరం ప్రపంచంలోని ప్రతి ప్రాంతం నుండి వచ్చిన పరదేశులతో నిండిపోయి ఉండేది, మరి వారందరూ సంతోషముగా గుమిగూడే స్థలం ఇతర ఏదైనా కంటే దేవాలయపు ఆవరణాలే అయి ఉండేది. కాబట్టి, సంవత్సరాల తుఫానులు పౌలు ముఖాన్ని కృశింపజేసి అతని దేహాన్ని వంచినా, పూర్వకాలంలో అతన్ని ఎరిగిన శత్రు యాజకులెవరికీ కనిపెట్టబడకుండా ఉండేంత అదృష్టవంతుడు అతడైనప్పటికీ, పరదేశ నగరాలు అనేకంలో అతడు కలిసిన వేలాదిమందిలో ప్రతి ఒక్కరూ ఆ సుపరిచిత ముఖాన్నీ ఆకారాన్నీ గుర్తుపట్టకుండా పోవడం అసంభవమే. పరిశుద్ధ నగరంలో ఆగవలసిన అగత్యం ఏర్పడితే, మ్నాసోను వినయపూర్వక గృహంలో గుర్తించబడకుండా జీవించడం ఎంతో సురక్షితంగా ఉండేది. నజీరీయుల ఆ గదిలో అతడు వీలైనంత మౌనంగా ఉండి ఉండవచ్చు; అయితే బలవంతంగా విధించబడిన ఆ ఏడు దినాల నిష్క్రియత్వంలో అతడు అక్కడే పరిపూర్ణంగా తనను తాను పరిమితం చేసుకున్నా, మిగిలిన నజీరీయులు అంత ప్రసిద్ధమైన పేరు గల ఆ రహస్యాన్ని బయటపెట్టకుండా ఉన్నా, దేవాలయపు ఆవరణాలలో ప్రతిదినమూ తిరుగుతూ దాని అసంఖ్యాక ఆచార కర్మలలో పాల్గొనే లక్షలాదిమంది కళ్ళ నుండి అతడు తప్పించుకోవడం అసాధ్యమే.

ఆ కాలంలో యూదుల మనఃస్థితి అత్యంత మండేగుణం కలిగినదిగా ఉండేది, మరి వారి పాదాల క్రింద భూమిని చీల్చి, వారి దేవాలయాన్నీ నగరాన్నీ తిరిగి బాగుచేయలేని విధంగా నాశనం చేయబోతున్న భూకంపపు తొలి కంపనలు అప్పటికే అనుభవానికి వస్తున్నాయి. మొదటి హేరోదు అగ్రిప్ప మరణించిన తరువాత,80 ఇంతటి అల్లరిమూక అయిన ప్రజలపై పరిపాలన చేయడానికి తన కుమారుడు మరీ చిన్నవాడని భావించిన క్లౌదియ, అతన్ని రోమాలోనే తన కంటి ముందు ఉంచుకొని, యూదయకు అధిపతిగా (ప్రొక్యురేటరుగా) కుస్పియస్ ఫాదును నియమించాడు. యూదులపై మరింత పట్టు సాధించడానికి, అతడు అగ్రిప్ప కిరీటాన్నీ, అంతకన్నా అమితమైన ప్రాముఖ్యత గల ప్రధాన యాజకుని “సువర్ణ వస్త్రాలనూ” అంతోనియ దుర్గంలో రోమీయుల సంరక్షణలో తాళం వేసి ఉంచవలెనని ఆజ్ఞాపించాడు. ఈ పరిశుద్ధ వస్త్రాలు అపవిత్రులైన అన్యజనుల సంరక్షణలో ఉండవలసి వస్తుందన్న తలంపుకే యూదుల ఆగ్రహం ఎంతగానో మండిపోయింది గనుక, సిరియా అధిపతి సి. కాసియస్ లాంజైనస్ అపారమైన సైన్యంతో యెరూషలేములో సమక్షంలో ఉండటం ద్వారానే ఆ ఆజ్ఞను అమలుపరచగలిగారు. యెరూషలేము నుండి వచ్చిన ఒక ప్రతినిధి బృందపు వేడుకోలుకూ, యువ అగ్రిప్ప ప్రభావానికీ లోబడి క్లౌదియ దాదాపు వెంటనే ఆ ఆజ్ఞను రద్దు చేశాడు. క్లౌదియ తన సామ్రాజ్యాన్నే అగ్రిప్ప తండ్రికి రుణపడి ఉన్నాడు, మరి ఆ యువకుడు తన కుటుంబపు సౌందర్యాన్నీ, ప్రతిభనూ, బహుముఖ నైపుణ్యాన్నీ పూర్తిగా వారసత్వంగా పొందాడు గనుక, రాజాస్థానంలో అతడు మిక్కిలి ప్రీతిపాత్రుడుగా ఉండేవాడు. ఫాదు తరువాత ఫిలో మేనల్లుడైన తిబెరియస్ అలెగ్జాండరు అధిపతి అయ్యాడు,81 అతడు తన మతమునుండి భ్రష్టుడైనందున యూదులకు ప్రత్యేకంగా అసహ్యుడుగా ఉండేవాడు. అతని స్థానంలో కుమానసు నియమింపబడ్డాడు, ఇంచుమించు అదే సమయంలో రెండవ అగ్రిప్పకు, అతని మేనమామ హేరోదు మరణం వలన ఖాళీగా ఉన్న చిన్న ఖల్కిస్ రాజ్యమూ, దేవాలయాన్నీ కొర్బాన్‌నూ కాపాడే బాధ్యతలూ, ప్రధాన యాజకుని నియమించే అధికారమూ అప్పగింపబడ్డాయి.82 కుమానసు అధిపతిత్వముతోనే భయంకరమైన అల్లర్లు మొదలయ్యాయి. అతడు హాజరైన మొట్టమొదటి పస్కా పండుగలోనే భవిష్యత్తుకు భయంకర సూచనగా నిలిచే ఒక సంఘటన జరిగింది. ఈనాడు గ్రీకు లాటిన్ సంఘముల మధ్య ఏ కలహం తలెత్తినా మొదటిసారే టర్కీ గవర్నరు గృహం నుండి టర్కీ సైనికులు దూసుకురావడానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉన్నట్లే, అంతోనియ దుర్గపు రోమా సైన్యాధిపతి ఆ దుర్గాన్ని దేవాలయపు ఆవరణతో కలిపే మంటపపు కప్పుపైన సైనిక దళాలను నిలబెట్టడం ఆనవాయితీగా ఉండేది—ఏ క్షణమైనా మెట్లు దిగి రద్దీగా ఉన్న ఆరాధకుల మధ్యకు దూసుకుపోవడానికి సిద్ధంగా. ఈ సందర్భంలో జరిగినది విశేషంగా లక్షణమైనది. అక్కడ కావలిగా నిలబడి ఉండగా, ఏమీ పని లేకపోవడంతో విసిగిపోయి, ఈ అసహ్యులైన యూదుల నాటకాలుగా తాను చిన్నచూపు చూసిన వాటిని చూడటంపై అసహ్యం చెందిన ఒక రోమా సైనికుడు, అత్యంత అవమానకరమైన అసభ్యమైన ఒక సైగ చేసి వారిపై తన తిరస్కారాన్ని వ్యక్తం చేశాడు.83 వెంటనే యూదులు తీవ్ర ఆగ్రహావేశంలో మునిగిపోయారు. వారు కొత్త అధిపతిని శపించి, ఈ ఉద్రేకపూరిత జాతికి ఎప్పుడూ చేతికందుబాటులో ఉన్నట్లు కనిపించే రాళ్లతో సైనికులపై విసరడం మొదలుపెట్టారు. అంతటి క్రూరమైన దాడిని ఎదుర్కోవడానికి అంతోనియ దళం చాలదని భయపడి, కుమానసు ప్రిటోరియము నుండి తన సైన్యమంతటినీ చుట్టూ కవాతు చేయించాడు. వారి అడుగుల చప్పుడుకూ, వారి కత్తుల మెరుపుకూ, ఆయుధాలు లేని దీనమైన యాత్రికుల గుంపు భయభ్రాంతమై పారిపోవడానికి పరుగులు తీసింది. దేవాలయపు ద్వారాలు రద్దీతో మూసుకుపోయాయి, వేర్వేరు లెక్కల ప్రకారం పది వేల నుండి ఇరవై వేల వరకు ఉన్న ఒక జనసమూహం అణగద్రొక్కబడి నలిగి చనిపోయింది.

ఈ భయంకర విపత్తు తరువాత మరొక దుర్ఘటన సంభవించింది. యెరూషలేముకు దగ్గరలో ఉన్న బేత్‌హోరోను వద్ద ఒక చక్రవర్తి దూతను దొంగలు దోచుకున్నారు. ఇటువంటి అవమానానికి ఆగ్రహించి, కుమానసు సమీప గ్రామాలను బాధ్యులుగా చేసి, వాటిలో ఒకదాన్ని కొల్లగొట్టేటప్పుడు ఒక రోమా సైనికుడు లేఖనముల ప్రతిని చేజిక్కించుకొని, గ్రామస్తుల ఎదుటే బహిరంగంగా దైవదూషణలు చేస్తూ దానిని కాల్చివేశాడు. ఆ పరిశుద్ధ గ్రంథంలో అనేక చోట్ల ఆ భయంకరమైన, ఉచ్చరించరాని నామం ఉండటమే ఈ అవమానపు భీభత్సానికి కారణం. పిలాతు యెరూషలేములో బంగారు నగిషీ కలిగిన కానుకల డాళ్లను నిలబెట్టినప్పుడూ, కలిగుల తన ప్రతిమను దేవాలయంలో ఉంచాలని ఆజ్ఞ జారీచేసినప్పుడూ చేసినట్లే, యూదులు లక్షలాదిగా కైసరయకు తరలివెళ్లి అధిపతి న్యాయపీఠం ఎదుట సాష్టాంగపడ్డారు. ఈ సందర్భంలో, ఒక సామాన్య సైనికుడిని అల్పమైన బలిగా అర్పించడం ద్వారా ప్రమాదకరమైన పరిణామాలను తప్పించుకోవడమే మేలని కుమానసు భావించాడు, ఆ నేరస్తుని మరణశిక్ష ద్వారా యూదులు తాత్కాలికంగా శాంతించారు.

తరువాత ఇంకా తీవ్రమైన అల్లరి చెలరేగింది. యూదులపై పాతకాలపు ద్వేషముతో ప్రేరేపింపబడిన సమరయులు, మన ప్రభువును తిరస్కరించిన సమరయ సరిహద్దు గ్రామమైన ఏన్ గన్నీము వద్ద పస్కా పండుగకు వెళ్తున్న కొందరు గలిలయ యాత్రికులను హతమార్చారు.84 సమరయులు లంచమిచ్చిన కుమానసు నుండి ఆ దోషిత గ్రామానికి శిక్ష విధించలేకపోవడంతో, ప్రధాన యాజకుడు అననీయ, అతని కుమారుడు అననస్ రహస్యంగా అండగా నిలవగా, యూదులు ఆయుధాలు చేపట్టి, దొంగల నాయకుడు ఎలియాజరు నాయకత్వంలో సమరయులపై భయంకరమైన ప్రతీకారం తీర్చుకున్నారు. దీన్ని విన్న కుమానసు వారిపైకి కదిలి వారిని తరిమికొట్టాడు. తలెత్తబోతున్న భయంకర పరిణామాలను గ్రహించిన యెరూషలేము ప్రముఖులు గోనెపట్ట కట్టుకొని బూడిద పూసుకొని యుద్ధభూమికి పరుగెత్తి వేడుకోవడం వలన పోరాటం మళ్ళీ చెలరేగకుండా నిలిచింది. ఇంతలో సిరియా అధిపతి తీతు ఉమ్మిదియస్ క్వాడ్రేటస్ రంగప్రవేశం చేసి, ఇరుపక్షాల వాదనలు విన్న తరువాత, కుమానసునూ అతని సైన్యాధికారి కెలరునూ లంచం తీసుకున్నందుకు దోషులుగా నిర్ధారించి, వారిని అననీయ, అననస్‌లతో పాటు చక్రవర్తి విచారణ నిమిత్తం రోమాకు పంపించాడు.85 చాకచక్యం గల అన్నాసు వంశానికి చెందిన సమర్థుడైన మాజీ ప్రధాన యాజకులలో ఒకడైన యోనాతాను, యూదుల పక్షాన వాదించడానికి పంపబడ్డాడు. ఆ కాలంలో చక్రవర్తిపై అగ్రిప్పీనాకు పూర్తి పలుకుబడి ఉండేది, మరి విడుదల పొందిన బానిస పల్లాసుకు చక్రవర్తిపైనా అగ్రిప్పీనాపైనా పూర్తి పలుకుబడి ఉండేది—ఆమె ఉన్నత స్థాయికి చేరుకోవడం అతని స్నేహపూర్వక సహాయం వల్లనే జరిగింది. నేర్పరి అగ్రిప్ప యోనాతానును పల్లాసుకు పరిచయం చేశాడు, పల్లాసు చక్రవర్తిని యూదులకు అనుకూలంగా తీర్పు ఇచ్చేలా ప్రేరేపించాలనీ, యోనాతాను యూదుల తరఫున తన సోదరుడు ఫేలిక్సును లాభదాయకమైన అధిపతి పదవికి నియమించాలని చక్రవర్తిని వేడుకోవాలనీ వారి మధ్య ఒక చిన్న ఒప్పందం కుదిరినట్లు కనిపిస్తుంది. ఆ కుట్ర సఫలమైంది. సమరయులు దోషులుగా నిర్ధారింపబడ్డారు; వారి నాయకులు మరణశిక్షకు గురయ్యారు; కుమానసు దేశబహిష్కరణకు గురయ్యాడు; కెలరు శిరచ్ఛేదనం కొరకు యెరూషలేముకు పంపబడ్డాడు; అననీయ, అననస్‌లు విజయవంతంగా నిర్దోషులుగా విడుదలయ్యారు; పౌలు యెరూషలేముకు చేసిన చివరి సందర్శనానికి ఆరు సంవత్సరాల ముందు, క్రీ.శ. 52లో—తన సోదరుని వలెనే ఆర్కేడియా బానిస అయిన—ఫేలిక్సు, తన మొదటి యజమానురాలి గౌరవార్థం ఆంటోనియస్ అనే పేరునూ, తన పోషకుని గౌరవార్థం క్లౌదియ అనే పేరునూ ధరించి, యూదయకు అధిపతి అయ్యాడు.86

మొదట్లో ఈ కొత్త అధిపతి కొంత మర్యాదపూర్వకమైన సంయమనంతో ప్రవర్తించాడు, కానీ కొద్దికాలంలోనే తన నిజస్వరూపాన్ని బయటపెట్టుకుంటూ, “బానిస స్వభావంతో రాజాధికారాన్ని చెలాయిస్తూ” సకల విధములైన క్రూరత్వముతోనూ కామాతురతతోనూ మెలగడం మొదలుపెట్టాడు. తన బానిసత్వం నుండి విముక్తి పొందిన తరువాత, అతనికి ఒక సహాయక సైనిక దళానికి నాయకత్వం అప్పగించబడింది, ఒక సైనికుని నైపుణ్యంతోనూ చురుకుదనంతోనూ వ్యవహరించి, దొంగలను నిర్మూలించడంలో నిజంగా ఉపయోగకరమైన పనినే అతడు చేశాడు. అయినప్పటికీ, మొదటి శతాబ్దపు ఈ బోర్జియా, దొంగల నాయకుడైన ఎలియాజరును అతని నైపుణ్యాన్నీ శౌర్యాన్నీ మెచ్చుకుంటున్నట్లు నటిస్తూ స్నేహపూర్వక సందర్శనానికి ఆకర్షించి, వెంటనే సంకెళ్లు వేసి రోమాకు ఖైదీగా పంపిన సిగ్గులేని నిర్లక్ష్యానికి యూదులు కూడా గొణుగుకున్నారు. కైసరయలో అతిథిగా అతనితో కలిసి నివసించిన సీమోను మాంత్రికునితో అతని సాన్నిహిత్యం వల్ల వారు మరింత ఎక్కువగా కలవరపడ్డారు—“ముగ్గురు రాణుల భర్త లేదా వ్యభిచారి” అయిన ఈ ఫేలిక్సు, ఆ మాంత్రికుని నీచమైన ఉపాయాల ద్వారా, ఇప్పుడు రాజుగా యూదయకు వచ్చిన రెండవ అగ్రిప్ప అందమైన సోదరి ద్రుసిల్లను ఆమె భర్త, ఎమెసా రాజు అజీజు నుండి వశపరచుకోగలిగాడు. పౌలు రాకకు సరిగ్గా ఒక సంవత్సరం ముందు ఇంకా తీవ్రమైన, మరింత చీకటి రంగు గల నేరం జరిగింది. తన అణచివేతలవల్లనూ క్రూరత్వం వల్లనూ దినదినం మరింత అపఖ్యాతి పాలవుతున్న ఒక అధిపతిని తన జాతిపై రుద్దడంలో తనకున్న భాగస్వామ్యాన్ని గురించి తరచుగా చేదుగా గుర్తుచేయబడుతున్న యోనాతాను, తన ఉన్నత హోదా, ఫేలిక్సుకు తాను చేసిన విశేష సేవలూ తనకు అభ్యంతరం చెప్పే హక్కునిచ్చాయని భావించాడు. హెచ్చరిక పొందడానికి బదులుగా, ఈ జోక్యానికి ఫేలిక్సు ఎంత తీవ్రంగా ఆగ్రహించాడంటే, యోనాతానును తొలగించడానికి అతని స్నేహితుడైన దోరాసుకు లంచమిచ్చాడు. దోరాసు కొందరు దొంగల సేవలను అద్దెకు తీసుకున్నాడు, వారు సికే అనబడే చిన్న కత్తులతో ఆయుధాలు ధరించి, వార్షిక పండుగలలో ఒకదానిలో ఆ యాజక రాజనీతిజ్ఞుడిని పొడిచి చంపారు. ఈ నేరం సాధించిన విజయమూ, దానికి ఎలాంటి శిక్షా పడకపోవడమూ హత్యలకు ప్రోత్సాహాన్నిచ్చింది; ఆరవ అలెగ్జాండరు పోపుగా ఉన్న కాలంలో రోమాలో జరిగినంత తరచుగా యెరూషలేములో హత్యలు జరగడం మొదలైంది. దేవాలయమే రక్తసిక్తమైంది. బహిరంగ శత్రువునైనా, వ్యక్తిగత శత్రువునైనా తొలగించుకోగోరిన ఎవరైనా సరే, ఒక హంతకుడిని అద్దెకు తీసుకోవడం చౌకైన, సులభమైన మార్గంగా భావించారు. యూదుల చరిత్రలో “సికారియస్” అనే భయసూచక పదం మొట్టమొదటిసారి కనిపించేది ఇప్పుడే.

ఇది క్రీ.శ. 57లో జరిగింది, మరి బహుశా క్రీ.శ. 58 పస్కా పండుగ నాడు—ఇప్పుడు మనం చేరుకున్న కాలానికి కేవలం ఏడు వారాల ముందు—ఆ ఐగుప్తీయుడైన కపట మెస్సీయ, తాను వారిని ఒలీవల కొండకు నడిపిస్తానని, తన ఎదుట యెరూషలేము గోడలు కూలిపోతాయని వాగ్దానం చేయడం తప్ప మరే గొప్ప వాదననూ చూపకుండానే ముప్పై వేల మంది అనుచరులను సమకూర్చుకోగలిగాడు. ఈ పేద మోసగింపబడిన దురదృష్టవంతులలో నాలుగు వేల మంది నిజంగానే అతనితో ఒలీవల కొండకు వెళ్లినట్లు కనిపిస్తుంది. అక్కడ ఫేలిక్సు వారిపై పడి, మొదటి దాడిలోనే వారిని తరిమికొట్టి, నాలుగు వందల మందిని చంపి, పెద్ద సంఖ్యలో ఖైదీలను పట్టుకొని, ఆ ఉద్యమమంతటినీ నిస్సహాయమైన ముగింపుకు తీసుకువచ్చాడు. అయితే ఆ ఐగుప్తీయుడు ఏదో విధంగా తప్పించుకోగలిగాడు—ఆ క్షణానికి పట్టుబడకుండానే ఉండిపోయాడు—వాస్తవానికి, అతని గురించి ఆ తరువాత మళ్ళీ ఎన్నడూ వినిపించలేదు. కానీ అటువంటి అల్పమైన మోసగాడి వెంట వేలాదిమంది అనుచరులు గుంపులుగా చేరిన తీరు మనుషుల మనసుల్లో ఉన్న ఉద్రిక్తతను వెల్లడించింది.

పౌలు నజీరీయుల గదులలో వీలైనంత మౌనంగా ఉంటున్న ఆ సమయంలోనే సంఘటనల పరిస్థితి ఇలా ఉండేది—నాయకులూ, జనసమూహమూ కూడా అంతటి ఉద్రేకావస్థలో ఉండేవారు. అప్పటికే నాలుగు రోజులు గడిచిపోయాయి, యాత్రికుల సంఖ్య తగ్గడం మొదలుకావడంతో, మరో మూడు రోజులు అతడు క్షేమంగా ఉండగలడనీ, ఆ తరువాత రోమాను దర్శించాలన్న తన దీర్ఘకాల కోరికను నెరవేర్చుకోవడానికీ, అక్కడి నుండి స్పెయిను వరకూ సువార్త ప్రకటించడానికీ అతన్ని ఏదీ అడ్డుకోదనీ ఒక ఆశ కనిపించింది. అయ్యో! అతడు రోమాను దర్శించవలసిందే, కానీ స్వేచ్ఛా పురుషునిగా కాదు.

ఎందుకంటే ఐదవ రోజున ఎఫెసు నుండీ, ఆసియ ఇతర నగరాల నుండీ వచ్చిన కొందరు యూదులు—బహుశా కంసాలి అలెగ్జాండరు కూడా వారిలో ఒకడు కావచ్చు—స్త్రీల ఆవరణంలో ఉండగా, వారిలో ఒకరి కళ్ళలో ద్వేషపు మెరుపు అకస్మాత్తుగా మెరిసింది, అతడు అసహ్యుడైన షావూలు యొక్క గుర్తుపట్టదగిన ముఖలక్షణాలను గుర్తించాడు. అతడు వెంటనే పౌలు బోధన బాగా తెలిసిన కొందరు స్వదేశీయుల దృష్టిని తనవైపు ఆకర్షించాడు. ఆ వార్త ఒక్క క్షణంలో ఆవేశపూరితమైన, అశాంతిభరితమైన, మతోన్మాద జనసమూహం అంతటా వ్యాపించింది. ఒక్క నిమిషంలో తిరుగుబాటుకు తొలి మొదలు వంటి ఆ ప్రాణాంతక కేకలలో ఒకటి లేచింది. ఈ ఆసియా వాసులు పౌలుపై దూకి, “ఇశ్రాయేలీయులారా! సహాయం చేయండి! ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా, ధర్మశాస్త్రానికి వ్యతిరేకంగా, దేవాలయానికి వ్యతిరేకంగా అందరికీ అన్ని చోట్లా బోధించే దుర్మార్గుడు ఇతడే. అంతేకాదు, ఇతడు గ్రీకులను దేవాలయంలోకి తీసుకువచ్చి ఈ పరిశుద్ధ స్థలాన్ని అపవిత్రం చేశాడు” అనే కేకతో అపారమైన ఆరాధకుల గుంపును రెచ్చగొట్టారు. వారు నిజంగా అలా అనుకున్నారో లేదో మనకు తెలియదు, కానీ ఎఫెసీయుడైన త్రోఫిమును పౌలుతో పాటు యెరూషలేము వీధులలో నడుస్తుండగా చూసి, పౌలు అతనిని పరిశుద్ధ ఆవరణలోకి కూడా తీసుకువెళ్లి ఉంటాడని ఊహించడం తప్ప ఈ పిచ్చి ఆరోపణకు వారికి మరే ఆధారమూ లేదు. దేవాలయాన్ని అపవిత్రం చేయడం యూదుల ప్రతి శత్రువూ చేయడానికి ప్రయత్నించేదే. అంతియొకు, హేలియొదోరు, పోంపే దానిని అపవిత్రపరిచారు; ఇటీవలే సమరయులు దాని ఆవరణలో చనిపోయినవారి ఎముకలు చల్లి ఉద్దేశపూర్వకంగా అపవిత్రం చేశారని ఆరోపింపబడ్డారు. వెంటనే ఈ వదంతి నోటినుండి నోటికి పాకింది—వారు విన్న షావూలు ఇతడేనని—పౌలు, ఆ మెసీత్తు—పౌలు, గలిలయ మీనీము (భ్రష్టవర్గీయుల)లో ఒకడు—“ఉరితీయబడిన వాని” నమ్మేవారిలో ఒకడు—పౌలు, భ్రష్టుడైన రబ్బీ, అన్యజనులు యూదులతో సమానమని బోధించి రాసినవాడు—ధర్మశాస్త్రాన్ని దూషించినవాడు—సమాజమందిరాలు వ్యర్థంగా కొరడాలతో కొట్టిన వాడు—చోటుచోటుకు తిరుగుతూ వారిని రోమీయులతో చిక్కుల్లో పడేసినవాడు; మరి అతడు దేవాలయంలోకి ఒక అన్యజాతి కుక్కను, సున్నతి పొందని ఒక గేరును తీసుకువెళ్తూ పట్టుబడ్డాడని.87 ఆ నేరానికి శిక్ష మరణమే—రోమీయుల పూర్తి అనుమతితోనే మరణశిక్ష; చేల్ దాటి అడుగుపెట్టడానికి సాహసించే రోమీయునికి కూడా మరణమే. వారు ఇప్పుడు స్త్రీల ఆవరణంలోనే ఉన్నారు, కానీ కొరింథియను ద్వారం గుండా వెళ్లి, దాని బయట ఉన్న పదిహేను మెట్లు దిగితే చాలు, “మధ్య విభజన గోడ” అయిన చేల్‌కు చేరుకోగలరు—అది ఒక పల్చని రాతి కంచె, దానిపై ఓబెలిస్కులు ఉన్నాయి, వాటిలో ప్రతి దానిపైనా “ఏ పరదేశీయుడూ మరణశిక్ష తప్పకుండా వచ్చే ప్రమాదంతో ఈ ఆవరణలోకి అడుగుపెట్టకూడదు” అనే శాసనం గ్రీకు, లాటిన్ భాషలలో రాతి పలకలపై చెక్కబడి ఉంది.88 కాబట్టి, భ్రష్టత్వాన్ని బోధించిన ఈ భ్రష్టునిపై అత్యంత న్యాయమైన ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి ఇదొక చక్కని అవకాశంగా కనిపించింది. అతనిపైకి ఒక్కసారిగా దూకారు, “సహాయం చేయండి!” అనే కేక వీధులలో నలుదిక్కులా ప్రతిధ్వనించింది.89 తనను తాను రక్షించుకోవడం అసాధ్యమైంది. క్షణక్షణానికి పెరుగుతున్న ఆ కలకలపు కర్ణకఠోరమైన అరుపుల మధ్య ఏ స్వరం వినిపించగలదు? ఇదేనా అంతం? దేవాలయపు ఆవరణలోనే అక్కడికక్కడ అతడు ముక్కలుముక్కలుగా చీల్చివేయబడతాడా? అతడు క్రింది ఆవరణలో ఉండి ఉంటే, అదే అతని అనివార్య గతి అయ్యేది, కానీ ఆ స్థలపు పరిశుద్ధతే అతన్ని కాపాడింది. ప్రతిఘటించడానికి వ్యర్థంగా ప్రయత్నిస్తూ, ఒక్క మాట పలకడానికి వ్యర్థంగా ప్రయత్నిస్తూ ఉన్న అతన్ని వారు కొరింథియను ఇత్తడితో చేసిన గొప్ప “సుందర” ద్వారం గుండా, పదిహేను మెట్లు దిగుతూ ఈడ్చుకుపోవడం మొదలుపెట్టారు; అదే సమయంలో లేవీయులూ, దేవాలయపు అధిపతీ, పరిశుద్ధ ఆవరణను ఇంకొక్క రక్తపు మరకనుండైనా కాపాడాలన్న ఆతృతతో, తమ బాధితుని వెంబడిస్తున్న గుంపు వెనుక ఆ బరువైన ద్వారాన్ని మూసివేయడానికి తమ శక్తినంతా వినియోగించారు.90 అయితే ఇంతలో పశ్చిమ మంటపాల కప్పుపై సైనికులతో సాయుధుడై నిలబడిన రోమా శతాధిపతి, అకస్మాత్తుగా ఒక తీవ్రమైన అల్లరి చెలరేగినట్లు గ్రహించాడు. ఈ ప్రాచ్య జనసమూహాల ఆగ్రహావేశపు పెల్లుబికిన ధ్వని, ఉష్ణమండల రాత్రి గాఢమైన నిశ్శబ్దాన్ని అకస్మాత్తుగా ఛేదించే అడవిలోని మిశ్రమ ధ్వనుల కేకల వంటిదే. ఆ వదంతి ఒక్క క్షణంలో దేవాలయం నుండి నగరమంతటికీ వ్యాపించింది, అన్యజనుల ఆవరణపు విశాలప్రదేశంలోకి నలుదిక్కుల నుండీ మనుషుల ప్రవాహాలు తండోపతండాలుగా చేరుకున్నాయి. మరో క్షణంలో ఆ తెల్లని స్తంభాలూ, ఆ చెక్కుపొదిగిన నేలా రక్తసిక్తం కాగలవని ఖాయమైంది. శతాధిపతి ఒక్క క్షణం కూడా ఆలస్యం చేయకుండా, యూదులు దేవాలయంలో ఎవరినో పట్టుకొని చంపడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారని అంతోనియ దుర్గాధిపతి లూసియాసుకు వర్తమానం పంపాడు. శత్రు దేశాలలో తమ సైనిక జీవితంలో ఎదురైన వేలాది అత్యవసర పరిస్థితులు రోమీయులకు వేగవంతమైన కదలికలను నేర్పించాయి, కానీ ప్రిఫెక్టు తరువాత ప్రిఫెక్టూ, అధిపతి తరువాత అధిపతీ మండుతున్న, అర్థరహితమైన, అర్థంకాని మతోన్మాదానికి కేంద్రస్థానంగా అసహ్యించుకోవడం నేర్చుకున్న ఈ నగరంలో కంటే మరెక్కడా అది అంతగా అవసరం కాలేదు. లూసియాసు చుట్టూ క్రమశిక్షణ కలిగిన శతాధిపతుల, సైనికుల దళాన్ని సమకూర్చడానికి ఒక్క మాటే చాలింది, అతడు వెంటనే మంటపపు కప్పు వెంబడి పరుగెత్తి, మెట్లు దిగి అన్యజనుల ఆవరణలోకి దూసుకువెళ్లాడు. రోమా ఆయుధాల సుపరిచితమైన గణగణ ధ్వని ఆ గుంపు దృష్టిని ఆకర్షించింది. వారికి ఇటీవలే కొన్ని భయంకరమైన హెచ్చరికలు ఎదురయ్యాయి. కుమానసు సైన్యం నుండి తప్పించుకోవడానికి వేలాదిమంది ఒకరినొకరు తొక్కుకొని చనిపోయిన ఆ భయంకర దినపు జ్ఞాపకం వారి మనసులలో ఇంకా తాజాగానే ఉంది. తమను జయించినవారి కవచధారులైన సైన్యాన్ని ఎదిరించడానికి వారు సాహసించలేకపోయారు.

లూసియాసూ అతని సైనికులూ గుంపు గుండా నేరుగా పౌలు నిలబడి ఉన్న చోటికి బలవంతంగా దారి చేసుకొని, ఆగ్రహావేశులైన అతని విరోధుల నుండి అతన్ని రక్షించారు. అతన్ని పట్టుకొని, రెండు గొలుసులతో ఇద్దరు సైనికులకు అతని చేతులు కట్టించిన తరువాత, “ఇతడు ఎవరు, ఏం చేశాడు?” అని లూసియాసు ప్రశ్నించాడు.91 జవాబుగా లేచిన గందరగోళపు కేకల నుండి ఏమీ తెలుసుకోలేకపోయాడు, అలాంటి దృశ్యంలో ఏదైనా ఖచ్చితమైన సంగతిని తెలుసుకోవడం అసాధ్యమని నిరాశ చెంది, లూసియాసు అతన్ని కోటలోకి తీసుకువెళ్లమని ఆజ్ఞాపించాడు.92 కానీ మంటపపు పైభాగానికీ, తద్వారా దుర్గంలోకీ దారితీసే మెట్లు అతడు ఎక్కగానే,93 తమ ప్రతీకారానికి ఆటంకం కలగనున్నదని భయపడిన ఆ గుంపు, “వాడిని చంపండి! చంపండి!” అని కేకలు వేస్తూ మళ్ళీ అతనిపైకి దూకింది,94 సంకెళ్లతో బంధించబడి ఉన్న పౌలు తనను తాను నిలదొక్కుకోలేక, కాళ్లు నేలను తాకకుండానే చుట్టూ ఉన్న సైనికుల చేతుల్లో మోసుకుపోబడ్డాడు. లూసియాసు తనకు దగ్గరగానే ఉండటం వల్లనే అతడు ముక్కలుముక్కలుగా చీల్చివేయబడకుండా బయటపడ్డాడు; రక్షకుల బృందం కోటలోకి మాయమవుతుండగా, పౌలు గ్రీకు భాషలో అతనితో, “నీతో ఒక మాట చెప్పవచ్చునా?” అని అడిగాడు. “నీకు గ్రీకు వచ్చా?” అని దుర్గాధిపతి ఆశ్చర్యంతో అడిగాడు. “నువ్వు నిజంగా ఆ ఐగుప్తీయుడివేనా95, ఎవరైతే కొద్దిసేపటి క్రితమే అల్లరి రేపి96, ఆ నాలుగు వేల మంది సికారీయులను అరణ్యంలోకి నడిపించాడో97?” “కాదు,” అన్నాడు పౌలు; “నేను ఒక యూదుడిని, కిలికియలోని తార్సు స్వస్థలం కలవాడిని, అది ప్రసిద్ధి లేని పట్టణమేమీ కాదు,98 నిన్ను వేడుకుంటున్నాను, ప్రజలతో మాట్లాడటానికి నాకు అనుమతి ఇవ్వు.”

ఇప్పుడే ఆ ఉగ్రమైన గుంపు నుండి, అతికష్టం మీద ప్రాణాలతో రక్షింపబడి, ఆ క్షణంలోనే వారి కఠోర వ్యవహారంతో బాధపడుతున్న ఒక వ్యక్తి నుండి రావలసిన అభ్యర్థన కాదిది—ఇది ఎంతో ధైర్యంతో కూడిన అభ్యర్థన. చాలామంది జనం అటువంటి తీవ్రమైన భయాందోళనలో ఉండి, గుంపు కంటికి కనబడకుండా త్వరగా తప్పించుకోవాలని తప్ప మరేమీ కోరుకోరు. పౌలు విషయంలో అలా జరగలేదు. తీవ్రమైన ప్రమాదం తరువాత తనను హింసించేవారి నుండి తప్పించబడి—అన్ని రకాల ప్రమాదాలలోకెల్లా అత్యంత భయంకరమైన దానినుండి, అంటే తన తోటి మనుషుల గుంపుల హత్యాత్మక క్రోధం నుండి అతికష్టం మీద విడుదల పొంది—అతడు, రోమా కత్తుల చిన్న వరుస మాత్రమే తనను వేరుచేస్తున్న దట్టంగా గుమిగూడిన వేలాదిమందిని ఎదుర్కోవడానికి మాత్రమే కాక, వారివైపు తిరిగి వారిని సంబోధించడానికి కూడా అనుమతి కోరాడు.99

లూసియాసు అతనికి మాట్లాడటానికి అనుమతినిచ్చాడు, అతని ఒక చేతిని సంకెళ్ల నుండి విడిపించమని కూడా ఆజ్ఞాపించినట్లు కనిపిస్తుంది; మెట్లపై నిలబడి, పౌలు తన చేయి పైకెత్తి, తాను ప్రజలను సంబోధించాలనుకుంటున్నట్లు సైగలు చేశాడు.100 గుంపు నిశ్శబ్దమైంది, ఎందుకంటే మనలో కంటే తూర్పు దేశాలలో జనసమూహాలు తమ భావావేశాలచే మరింత తక్షణంగా ప్రభావితమవుతాయి; అప్పుడు పౌలు, పాలస్తీనా వాడుక భాషయైన సిరియాక్ భాషలో మాట్లాడుతూ, గుంపులో యాజకులనూ మహాసభ సభ్యులనూ గమనిస్తూ ఇలా మొదలుపెట్టాడు—

“సోదరులారా, తండ్రులారా,101 ఇప్పుడు నేను మీకు చెప్పబోయే సమాధానాన్ని వినండి!”

తమ సొంత భాష ధ్వని వినిపించడం వల్ల— ఆ మాట్లాడేవాడు కేవలం గ్రీకు భాష మాట్లాడే యూదుడు మాత్రమే కాడని తెలియడంతో— వారి ఆగ్రహం క్షణకాలం చల్లారి, మరింత గాఢమైన నిశ్శబ్దం నెలకొన్నది. ఆ ఊపిరి బిగపట్టిన నిశ్శబ్దంలో పౌలు తన ప్రసంగాన్ని కొనసాగించాడు. అత్యంత ఉద్వేగభరితమైన క్షణాల్లో కూడా ఎన్నడూ చేజారని ఆ అపూర్వ నైపుణ్యంతో అతడు తన ప్రసంగాన్ని తన లక్ష్యానికి తగినట్టుగా మలచుకున్నాడు. అతడు వారికి సత్యాన్ని చెబుతూనే, వారిని రెచ్చగొట్టే అవకాశమున్న, తన తక్షణ లక్ష్యానికి సంబంధం లేని విషయాలన్నిటినీ విడిచిపెట్టాడు. ఆ లక్ష్యం ఏమిటంటే— తానొకప్పుడు వారి మనోభావాన్నే పంచుకున్నవాడిననీ, కాబట్టి వారి ఈ ఆవేశపూరిత ఆసక్తియెడల తనకు పూర్తి సానుభూతి ఉన్నదనీ, తన మతంలోనూ జీవితంలోనూ వచ్చిన మలుపుకు దైవిక ప్రత్యక్షతలే తప్ప మరేదీ కారణం కాదనీ చూపడం. తాను యూదుడననీ102, తార్సులో పుట్టినప్పటికీ, తన బాల్యం నుండి యెరూషలేములో, వారి గొప్ప రబ్బానైన గమలీయేలు పాదాల చెంతనే విద్య నేర్చుకున్నాననీ అతడు వారితో చెప్పాడు; తాను కేవలం యూదుడు మాత్రమే కాక, హలాకా యొక్క సూక్ష్మతమ చిక్కులను అభ్యసించిన పరిసయ్యుడననీ103; దేవుని కొరకు ఆసక్తిగలవాడనైన విషయంలో తాను వారిని పోలి ఉన్నాననీ, అందుకే “ఈ మార్గాన్ని” మరణం వరకూ హింసించాననీ, పురుషులనే కాక స్త్రీలను సైతం చెరసాలకు లాక్కెళ్ళాననీ చెప్పాడు; దీనికి రుజువుగా అతడు మాజీ ప్రధానయాజకుడైన తియొఫిలు104 సాక్ష్యాన్నీ, దమస్కుకు తనకు పత్రికలిచ్చిన, ఇప్పటికీ జీవించివున్న మహాసభ సభ్యులనేకుల సాక్ష్యాన్నీ ఉదహరించాడు. మరి అతని జీవిత గమనాన్నంతటినీ మార్చినదేమిటి? నజరేయుడైన యేసు తనకు దైవికంగా కనిపించడం తప్ప మరేదీ కాదు; ఆ దర్శనం అతణ్ణి కళ్ళు కనిపించకుండా నేలకూల్చి, అననీయను కలవమని ఆజ్ఞాపించింది.105 అననీయ క్రైస్తవుడని అతడు వారికి చెప్పలేదు గానీ— అంతే నిజమైన మరో విషయం చెప్పాడు— అననీయ ధర్మశాస్త్రాన్ని సాంప్రదాయబద్ధంగా పాటించేవాడనీ, దమస్కులోని యూదులందరూ అతణ్ణి గౌరవించేవారనీ. అననీయ తన అంధత్వాన్ని బాగుచేసి, “మన పితరుల దేవుడే” తనను తన చిత్తాన్ని తెలుసుకొనేలా, “నీతిమంతుడైనవాని”106 ను చూసేలా, ఆయన నోటి మాటను వినేలా ముందుగానే నియమించాడనీ, తాను విన్నదానికీ చూసినదానికీ ఆయనకు “అందరి యెదుట సాక్షి”గా ఉండాలని చెప్పాడనీ తెలియజేశాడు. తరువాత అతడు తన బాప్తిస్మాన్ని, యెరూషలేముకు తిరిగి రావడాన్ని ప్రస్తావించి, అనవసరమైన వివరాలన్నిటినీ దాటవేస్తూ— ఇరవై ఏళ్ళ క్రితం తాను ఆ దేవాలయంలోనే ఆరాధన చేస్తుండగా— మైమరపులో పడి, పునరుత్థానుడైన యేసును మళ్ళీ చూశాననీ, యెరూషలేమువారు తన సాక్ష్యాన్ని అంగీకరించరు గనుక వెంటనే యెరూషలేమును విడిచి వెళ్ళిపొమ్మని ఆయన తనతో చెప్పాడనీ చెప్పే విషయానికి వచ్చాడు. కానీ వెళ్ళాలని కోరుకోకపోగా, అతడు ఆ దివ్యదర్శనంతో— రౌద్రుడైన హింసకుడైన సౌలు నుండి— సమాజమందిరాలన్నిటా విశ్వాసులను చెరసాలలో వేసి కొట్టించిన సౌలు నుండి— తన సాక్షి107 స్తెఫనును చంపినవారి వస్త్రాలు తన పాదాల చెంత ఉంచిన సౌలు నుండి— అటువంటివాడు క్రైస్తవుడైన సౌలుగా, యేసుక్రీస్తు సువార్త ప్రచారకుడైన సౌలుగా మారడం తన సాక్ష్యానికి తప్పక విశ్వసనీయత చేకూరుస్తుందని కూడా వాదించాడు. కానీ తనతో మాట్లాడినవాడు తన స్వదేశీయులతో మరింత కాలం మాట్లాడే అవకాశం కోసం వాదించడానికి అతణ్ణి అనుమతించలేదు. తన తదనంతర జీవితమంతటికీ మలుపుగా నిలిచిన సమాధానం క్లుప్తంగా కానీ నిర్ణయాత్మకంగా వచ్చింది— “వెళ్ళు, ఎందుకంటే నేను నిన్ను దూరంగా అన్యజనుల యొద్దకు పంపిస్తాను!”

అప్పటిదాకా అతడు జాగ్రత్తగా తప్పించుకుంటూ వచ్చిన, కానీ ఇక ఏమాత్రం తప్పించుకోలేని ఆ ప్రాణాంతకమైన మాట అంతే చాలు. అప్పటివరకూ వారు అతని మాటలను అత్యంత శ్రద్ధగా వింటూ వచ్చారు. అతడు ఉదహరించిన సంగతులతో వారిలో చాలామందికి పూర్తిగా పరిచయం లేకపోలేదు. అతని తీవ్రమైన నిష్కల్మషతా, వారు ప్రేమించే భాషపై అతనికున్న పట్టూ వారిని మరింత ఆకట్టుకున్నాయి; ఎందుకంటే పక్కన నిలబడిన సైనికులకు అతడు చెబుతున్న మాటల్లో ఒక్కటి కూడా అర్థం కాలేదు గనుక, అతని ప్రసంగం యూదులకు మాత్రమే ఉద్దేశించిన రహస్య సందేశంలా అనిపించింది, ఆ పరాయి పాలకులు దాన్ని వ్యర్థమైన కుతూహలంతో, అసహనపు అనుమానంతో మాత్రమే వినగలిగారు. అతని పెదవులపై ఏదైనా మెస్సీయ సంబంధమైన ప్రకటన నిలిచి ఉందేమోనని ఎవరికి తెలుసు? ఈ దర్శనాల, ప్రత్యక్షతల కథనంతో వారిని ఉత్తేజపరుస్తున్న అతడు, ఇక పరమోన్నత ఘడియ వచ్చేసిందనడానికి సూచనగా నిలిచే, రోమీయుల ఇనుప సంకెళ్ళు సైతం దాని వేడిమిలో నారబెత్తుల్లా కరిగిపోయేంత తీవ్రమైన, రగిల్చే అగ్నిప్రవాహాన్ని వారి హృదయాల్లోకి కుమ్మరించే మరో కొత్త పారవశ్యం చెప్పబోతున్నాడేమో? కానీ ఇదేనా ఆ పరాకాష్ఠ? ఈ మతభ్రష్టుని ద్రోహాన్ని సమర్థించుకోడానికి ఒక మైమరపును సాకుగా చూపనున్నాడా? ఇంత దుష్టాత్మకు తన అత్యంత నీచమైన నేరాలకు పవిత్ర సాక్ష్యాన్ని చూపే అవకాశం ఇవ్వాలా? పరలోకం నుండి వచ్చిన ఒక దర్శనం తనను “అన్యజనులలోని పాపులకు” ప్రకటించమని ఆజ్ఞాపించిందనీ, అతడు ఇప్పటివరకూ చేస్తున్నట్టుగానే యూదుల పవిత్ర హక్కులను ఆ సున్నతిలేని కుక్కలకు తెరిచిపెట్టమనీ చెప్పిందని వారికి చెప్పాలనుకుంటున్నాడా? ఆ విచిత్ర జనసమూహమంతా ఏకమైంది; అదే ద్వేషం ఒక్కసారిగా అందరి హృదయాల్లోనూ దూసుకుపోయింది. వారి అత్యంత చెడ్డ అనుమానాలన్నిటినీ ధృవీకరిస్తూ, ఆ “అన్యజనులు” అనే మాట వారి మతోన్మాదపు మండే గుట్టపై నిప్పురవ్వలా పడింది. అది పలికిన వెంటనే108, “ఇలాంటి నీచుణ్ణి భూమి మీద నుండి తొలగించండి; ఇతడు బతికే ఉండకూడదు!”109 అంటూ వారంతా ఒక్కసారిగా కేకలు వేశారు.

అప్పుడు ప్రపంచం చూడగలిగే అత్యంత హేయమైన, నీచమైన దృశ్యాలలో ఒకటి మొదలైంది— నిస్సహాయ క్రోధంతో వికృతమైన ఒక ప్రాచ్య జనసమూహపు దృశ్యం— అరుస్తూ, కేకలు వేస్తూ, శపిస్తూ, పళ్ళు కొరుకుతూ, చేతులు విసురుతూ, తమ నీలి, ఎరుపు వస్త్రాలను ఊపుతూ విసిరేస్తూ, పిడికిళ్ళతో ధూళిని గాలిలోకి ఎగరేస్తూ, అదుపు తప్పిన మతోన్మాదపు ఉద్రేకపూరిత చేష్టలన్నిటినీ ప్రదర్శిస్తున్న దృశ్యం.110

అదృష్టవశాత్తూ పౌలు వారి వ్యక్తిగత క్రోధానికి అందనంత దూరంలో ఉన్నాడు.111 ఆ క్రోధం వారిని రెచ్చగొట్టి, ఉన్మాద కేకలతో గాలిని చీల్చేంతటి తెగింపునిచ్చి, దేవాలయ ఆవరణాన్ని దయ్యాలు పట్టినవారి గుంపుకు ఆశ్రయస్థలంలా కనిపించేలా చేసి ఉండవచ్చు; కానీ ఆ రోమా కత్తుల అంచులను ఎదుర్కొనేంత ధైర్యాన్ని మాత్రం అది వారికివ్వలేదు. తీవ్ర ఆందోళనతో, సహస్రాధిపతి ఆ ఖైదీని బారెక్కులోకి తీసుకువెళ్ళి కొరడాదెబ్బలతో విచారించమని ఆజ్ఞాపించాడు; ఎందుకంటే పౌలు ఏం చెబుతున్నాడో అతనికి ఏమాత్రం అర్థం కాకపోవడం వల్ల, అంత తీవ్రమైన కేకలు రేగడానికి అతడు ఇంకా ఏం చేసి ఉంటాడో తెలుసుకోవాలని అతడు కోరుకున్నాడు. సైనికులు వెంటనే అతని చేతులు కట్టివేసి, వీపు వస్త్రం తొలగించి, ఆ భయంకరమైన, తరచూ ప్రాణాంతకమైన హింసా విచారణ కోసం ముందుకు వంచారు— అదే స్థలానికి దగ్గరలోనే ఆయన ప్రభువు కూడా ఇదే హింసను భరించాడు.112 ఇంతకుముందు మూడుసార్లు ఆ మచ్చలుపడిన వీపుపై పౌలు రోమా లిక్టర్ల బెత్తపు దెబ్బలు అనుభవించాడు; ఐదుసార్లు యూదుల కొరడాల ముప్పైతొమ్మిది దెబ్బలు అనుభవించాడు; ఇక్కడ మరో కొత్త రకమైన వేదన ఎదురైంది— సత్యాన్ని హింసద్వారా ఒప్పించడానికి రోమీయులు వాడే భయంకర కొరడా (horribile flagellum).113 కానీ ఈ దశలో, తీవ్రమైన పరిస్థితుల్లో కూడా తన స్థిమితం కోల్పోని పౌలు, ఒక ప్రశాంతమైన ప్రశ్నతో అడ్డుపడ్డాడు. ఇంతకుముందు అది వ్యర్థమైంది, ఇప్పుడూ వ్యర్థమవ్వొచ్చు, కానీ ప్రయత్నించదగినదే— ఎందుకంటే అంత భయంకరమైన, అంత ఆకస్మికమైన ప్రమాదాల మధ్య అతడు చూపిన ఉదాత్తమైన నిదానం, ఆత్మనిగ్రహం సైనికులనూ వారి అధికారులనూ ఇప్పటికే ఆకట్టుకున్నట్టు కనిపిస్తుంది. కాబట్టి అతడు ప్రశాంతమైన స్వరంతో— “విచారణ జరగని రోమా పౌరుణ్ణి కొరడాతో కొట్టడం మీకు ధర్మసమ్మతమేనా?” అని అడిగాడు. ఈ ప్రశ్న హింస సక్రమంగా జరుగుతుందో లేదో చూడటానికి పక్కనే నిలబడిన శతాధిపతిని ఉద్దేశించి అడిగినది, అతడు ఆ మాటకు ఉలిక్కిపడ్డాడు. ఇతడు నిస్సందేహంగా వృథా బీరాలు పలికేవాడు కాదు; బాధనుండో ప్రమాదం నుండో తప్పించుకోవడానికి ఒక అధికారాన్ని కల్పించి చెప్పేవాడు కాదు. CIVIS ROMANUS SUM (నేను రోమా పౌరుణ్ణి) అని గర్వంగా చెప్పే హక్కును ఏ పరిస్థితుల్లోనూ ఎవరూ కల్పించి చెప్పడానికి సాహసించరు,114 ఎందుకంటే అబద్ధమాడితే మరణశిక్ష విధించేవారు;115 ఈ ఖైదీ మాత్రం అలా చేసేవాడు కాడని శతాధిపతి ఇప్పటికే తగినంత చూశాడు. అతడు సైనికులను ఆపి, సహస్రాధిపతి వద్దకు వెళ్ళి, రోమా మనిషికి తగిన నిష్కర్షతతో— “ఏం చేస్తున్నావు నువ్వు?116 ఇతడు రోమా పౌరుడు” అని చెప్పాడు. ఇది ముఖ్యమైన సంగతి. అతడు రోమా పౌరుడైతే, సహస్రాధిపతి రక్షణకు అర్హత కల్పించే చట్టాన్ని అప్పటికే రెండుసార్లు ఉల్లంఘించినట్టే— ఎందుకంటే అతడు అతణ్ణి కట్టివేయడమేగాక, అగస్తు చక్రవర్తి స్పష్టమైన శాసనానికి విరుద్ధంగా, హింసతో విచారణ ప్రారంభించమని ఆజ్ఞాపించాడు కూడా. అంతేగాక, పౌరసత్వపు హక్కుకు (juscivitatis) అత్యంత విలువనిచ్చే వ్యక్తిగా, అతడు ఆ వాదనను గౌరవించాడు. అతని వద్దకు తొందరగా వెళ్ళి అతడు చెప్పాడు—

“చెప్పు, నువ్వు రోమా పౌరుడివేనా?”

“అవును.”

కానీ లూసియస్ అతణ్ణి చూస్తూ తన సందేహాలను దాచుకోలేకపోయాడు. అతడు స్వయంగా గ్రీకు లేదా సిరియా జాతివాడు, పౌరసత్వ హక్కును కొనుక్కుని, ఆ హక్కు చాలా ఖరీదైన కాలంలో క్లౌదియ అనే పూర్వనామాన్ని స్వీకరించినవాడు.117 పౌలు రోమా పౌరుడో కాదో గానీ, అతడు స్పష్టంగా యూదుడు, అంతే స్పష్టంగా చాలా పేదవాడు కూడా: మరి అతనికి పౌరసత్వ హక్కు ఎలా లభించింది?

“ఈ పౌరసత్వం సంపాదించడానికి నాకెంత ఖర్చయిందో నాకు తెలుసు,”118 అని అతడు అనుమానపు స్వరంతో అన్నాడు.

“కానీ నేను పుట్టుకతోనే పౌరుణ్ణి,” అనేది అతని అవ్యక్త అనుమానానికి వచ్చిన ప్రశాంతమైన సమాధానం.

ఆ దావాను ఖండించడం సాధ్యం కాలేదు. పౌలును విప్పివేశారు, సైనికులు కొరడాలను కిందపడేశారు. కానీ లూసియస్ తన చట్టవిరుద్ధమైన ప్రవర్తన పర్యవసానాల గురించి ఏమాత్రం ఆందోళన లేకుండా ఉండలేకపోయాడు.119 అతి చిన్న విషయాలు కూడా నిరంతరం అత్యంత భయంకరమైన పర్యవసానాలకు దారితీసే ఆ నగరంలో, ఈ ఇబ్బందికరమైన వ్యవహారం నుండి తప్పించుకోవాలని ఆత్రుతపడి, అతడు ఖైదీని విచారించడానికి మరుసటిరోజు మహాసభను సమావేశపరచమని ప్రధానయాజకులకు చెప్పాడు.

మహాసభ పూర్తి సంఖ్యలో సమావేశమైంది. వారిప్పుడు లిష్కత్ హగ్గజ్జీత్ అనే ప్రసిద్ధ మందిరంలో సమావేశం కావడం లేదు— యాజకుల ఆవరణ దక్షిణ దిక్కున ఉండిన, చదరపు రాతినేలగల ఆ ప్రసిద్ధ మందిరంలో.120 వారింకా అక్కడే సమావేశమయ్యే అలవాటులో ఉండి ఉంటే, మధ్య విభజన గోడ లోపల ఉన్న— ఏ అధిపతి (ప్రొక్యురేటర్) అయినా ప్రాణభయంతో అడుగుపెట్టడానికి సాహసించని— ఆ మందిరంలోకి లూసియసూ అతని సైనికులూ తమ అపవిత్రమైన పాదాలు పెట్టడానికి ఎన్నటికీ అనుమతించబడేవారు కాదు. కానీ ఈ కాలానికి మహాసభ బహుశా ఖనూయోత్ అనబడే “గుడారాల”లో సమావేశాలు జరుపుకోవడం మొదలుపెట్టి ఉంటుంది; అవి ఉనికిలో ఉండటమే “హనాను సర్పవంశపు” అధికారానికీ, సంపదకూ నిదర్శనం.121 లూసియస్ తన ఖైదీని ఈ స్థలానికి తీసుకువెళ్ళి, వారి ముందు నిలబెట్టాడు. నాసీ అనబడే అధ్యక్షుడు, పరిపాటిగా, ప్రధానయాజకుడే.122 ప్రాథమిక ప్రశ్నలు అడిగిన తరువాత, పౌలు సభవైపు తన నిశ్చలదృష్టిని నిలిపి,123 “సోదరులారా, ఈనాటి వరకూ నేను దేవుని యెడల పూర్తి మంచి మనస్సాక్షితోనే జీవించాను” అనే మాటలతో తన సమర్థనను ప్రారంభించాడు.124 ఈ మాటల్లోని ఏదో ప్రధానయాజకుని మనసుకు ప్రత్యేకంగా కంటగింపు కలిగించింది. “సోదరులారా” అనే పదాన్ని వాడటం అతనికి నచ్చి ఉండకపోవచ్చు— అది కొంత సమానత్వాన్ని సూచించే సంబోధన, ఇలాంటి వ్యక్తి జ్ఞానుల మహాసభను సంబోధించడానికి తగినట్టుగా ఉండాల్సిన అనేక దాస్యభావ వ్యక్తీకరణలలో ఒకటి కాదు. కానీ పౌలు ఆమ్-హా-ఆరెట్స్ (సామాన్యుడు) కాదు; పైగా అతడు వారిలో అత్యుత్తమ “పర్వతాలను తొలగించగలవాడితో” సమానంగా రబ్బీ, హఖామ్ కూడా; “పితరులారా” అనే బదులు “సోదరులారా” అనే పదాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా వాడి ఉండవచ్చు— ఎందుకంటే తానూ ఒకప్పుడు మహాసభ సభ్యుడే. తన సంపూర్ణ నిర్దోషత్వాన్ని ధైర్యంగా ప్రకటించడం అధ్యక్షత వహిస్తున్న నాసీని మరింత చికాకుపరిచింది; తన సొంత బహిరంగ జీవితం దేవుని యెడల గానీ మనుషుల యెడల గానీ పూర్తి మంచి మనస్సాక్షితో సాగలేదని అతడు కొంత బాధాకరంగా భావించి ఉండవచ్చు. నెబెదేయుస్ కుమారుడైన ఈ ప్రధానయాజకుడు అననీయ,125 ఖల్కిస్ హేరోదు చేత నియమింపబడినవాడు, ఆ యుగపు ప్రాపంచిక సద్దూకయ్యులలో అత్యంత చెడ్డవాడు కాకున్నా, అత్యంత చెడ్డవారిలో ఒకడు— ఆ యుగంలో ప్రధాన మతాధికారులు అవిన్యోన్ కార్డినల్స్‌లో అత్యంత శిథిలమైనవారిని గానీ, రెండవ చార్లెస్ లేదా మొదటి జార్జి కాలంలోని అత్యంత నిస్తేజమైన, నిర్జీవమైన కాలంనాటి పదవి వేటగాళ్ళైన బిషప్పులను గానీ పోలివుండేవారు.126 సమరయుల పట్ల అతడు చూపిన ప్రతీకారపూరిత అవివేకపు ప్రవర్తననూ, వారి నరమేధంలో తన ప్రమేయం వల్ల కలిగే పర్యవసానాల నుండి తప్పించుకోవడానికి అతడు అనుసరించిన ఏమాత్రం ఉదాత్తం కాని మార్గాలనూ చరిత్ర నమోదు చేస్తుంది. తల్మూదు అతని చిత్రానికి మరింత జోడిస్తూ— అతడు తన తిండిపోతుతనం, దురాశలతో, కింది శ్రేణి యాజకులను వారి దశమభాగాలను మోసగించి దాదాపు పస్తులతో అలమటించేలా చేసిన అత్యాశాపరుడైన నిరంకుశుడనీ;127 బలవంతంగా దశమభాగాలను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి తన మనుషులను దుడ్డుకర్రలతో నూర్పిడి కళ్ళాలకు పంపినవారిలో అతడొకడనీ చెబుతుంది.128 అతడు ఆ చెడు రోజుల్లో అసాధారణంగా సుదీర్ఘకాలం పాటు ప్రధానయాజక పదవిలో కొనసాగాడు,129 అయితే రోమాలో తన దుష్ప్రవర్తనకు జవాబు చెప్పడానికి ఖైదీగా అక్కడ ఉండవలసి రావడం వల్ల ఆ పదవీకాలం మధ్యలో అంతరాయం కలిగింది. ఆ సందర్భంగా, ఒక నటుడి, ఒక ఉంపుడుగత్తె సహాయంతో అతడు తన వ్యాజ్యంలో నెగ్గినట్టు కనిపిస్తుంది,130 కానీ తరువాత ఇష్మాయేలు బెన్ ఫాబికి చోటివ్వడానికి అతణ్ణి పదవీచ్యుతుణ్ణి చేశారు; తన వైభవ దినాల్లో సంకోచం లేకుండా అనుమతించి వాడుకున్న సికారీల కత్తులకు బలైపోతూ, ఒక మురుగుకాలువలోని దాగుడు స్థలం నుండి ఈడ్చుకురాబడి దయనీయంగా చనిపోయినప్పుడు, అతని పట్ల జాలిపడినవారు తక్కువమందే.131

పరిశుద్ధ పౌలు పట్ల అతని ప్రవర్తన అతని స్వభావానికి ఒక నమూనాను మనకు అందిస్తుంది. అపొస్తలుడు తన సమర్థనలో మొదటి వాక్యం పలికీ పలకడంతోనే, అననీయ అవమానకరమైన అక్రమంగా, న్యాయస్థాన అధికారులను అతని నోటిపై కొట్టమని ఆజ్ఞాపించాడు.132 అంత బాహాటమైన అవమానానికీ, అంత అన్యాయమైన దౌర్జన్యానికీ నొచ్చుకొని, పౌలు సహజంగా ఉద్రేకపూరితమైన స్వభావం అదుపు చేయవలసినదే అయినా నిజంగా ఉదాత్తమైన వ్యక్తిత్వంలో దాదాపు తప్పనిసరిగా ఉండే ఆకస్మిక కోపావేశంతో మండిపడింది. భరించలేని అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా లోతుగా నాటుకుపోయిన— అయితే పూర్తిగా ఉదారమైన, సహనశీలమైన— ఆగ్రహాన్ని తనలో పోషించుకోని వ్యక్తిత్వం ఎన్నటికీ పరిపూర్ణం కాజాలదు. ఆ దెబ్బతో మండిపడుతూ, “దేవుడు నిన్ను కొడతాడు,” అని అతడు అరిచాడు, “సున్నం పూసిన గోడా!133 ఏమిటి! నువ్వు అక్కడ కూర్చుని ధర్మశాస్త్రం ప్రకారం నన్ను తీర్పు తీరుస్తూ, ధర్మశాస్త్రాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ నన్ను కొట్టమని ఆజ్ఞాపిస్తావా?”134 ఈ మాటల తీవ్రత అనుచితమైనదని విమర్శించబడింది, తన శత్రువుల న్యాయస్థానం ముందు క్రీస్తు చూపిన సాత్వికతతో పోల్చి ప్రతికూలంగా చెప్పబడింది. “వధకు తీసుకుపోబడే గొర్రెపిల్లలా నోరు తెరవని రక్షకుని ఆ సహనం ఎక్కడ,” అని పరిశుద్ధ జెరోమ్ ప్రశ్నిస్తాడు, “ఆయన తనను కొట్టినవానిని ఎంత సౌమ్యంగా అడిగాడో— ‘నేను చెడుగా మాట్లాడితే, ఆ చెడుకు సాక్ష్యం చెప్పు; బాగా మాట్లాడితే నన్నెందుకు కొడతావు?’ మేము అపొస్తలుని తక్కువ చేయడం లేదు, శరీరంలో బాధపడుతూ శరీర దౌర్బల్యానికీ, అన్యాయానికీ అతీతంగా పరిపాలించే దేవుని మహిమను ప్రకటిస్తున్నాము.”135 అయినప్పటికీ క్రీస్తు ఒకటి రెండుసార్లు మాత్రమే కాక పలుమార్లు నీతియుక్తమైన కోపానికి పగ్గాలు వదిలి, పరిశుద్ధమైన ఉగ్రత మెరుపుతో వేషధారణనూ దురహంకారాన్నీ మాడ్చివేసిన సంగతిని పాఠకునికి గుర్తుచేయాల్సిన అవసరం లేదు. చుట్టూ నిలబడినవారు పరిశుద్ధ పౌలు మందలింపు తెగింపుకు ఆశ్చర్యపోయినట్టు కనిపిస్తారు, ఎందుకంటే వారు అతనితో “నీవు దేవుని ప్రధానయాజకుణ్ణి దూషిస్తావా?” అని అన్నారు. అపొస్తలుడి కోపం ఆ ఒక్క ఆవేశంతోనే సమసిపోయింది, అతడు వెంటనే అత్యంత సౌమ్యతతో, ఆత్మనిగ్రహంతో క్షమాపణ కోరాడు. “సోదరులారా, అతడు ప్రధానయాజకుడని నాకు తెలియదు,” అని అతడు చెప్పాడు; ఇది తెలిసివుంటే, “సున్నం పూసిన గోడ” అనే నిందారోపక పేరుతో అతణ్ణి సంబోధించి ఉండేవాడు కాదని కూడా చెప్పాడు, ఎందుకంటే “నీ ప్రజల అధిపతిని దూషించవద్దు” అనే లేఖన నియమాన్ని అతడు గౌరవించి, పాటించేవాడు.136

పరిశుద్ధ పౌలుకు అననీయ ప్రధానయాజకుడని తెలియకపోవడం చాలా ఆశ్చర్యకరమైన విషయంగా భావించబడింది, దాని పర్యవసానంగా అతని అతి సరళమైన మాటలకు అన్నిరకాల వివరణలు బలవంతంగా చొప్పించబడ్డాయి. అయితే ఈ మాటలకు అననీయ పదవి యొక్క చెల్లుబాటును అతడు గుర్తించలేకపోయాడని అర్థం కాదు;137 లేదా అతని పదవిని పరిగణించకుండా ఆ క్షణంలో మాట్లాడాడని అర్థం కాదు;138 లేదా అంత చట్టవిరుద్ధమైన దురహంకారంతో ప్రవర్తించినవాడిని ప్రధానయాజకునిగా అంగీకరించడానికి అతడు సిద్ధపడలేదని అర్థం కాదు.139 “పదవిని అనుభవించడానికి” మాత్రమే సాధారణంగా కొద్దికాలం పాటు దాన్ని చేపట్టే మనుషుల ఆధిపత్యంలో ప్రధానయాజక పదవి ఎంతటి అప్రతిష్ఠకూ, అప్రాముఖ్యతకూ దిగజారిందో పరిగణించినప్పుడు;140 ఈ ప్రాపంచిక చొరబాటుదారుల్లో ఒకడు బలుల వల్ల చేతులు మురికి కాకుండా ఉండటానికి పట్టు చేతి తొడుగులు ధరించడం మొదలుపెట్టాడని పరిగణించినప్పుడు; రోమీయులూ, హేరోదు వంశస్థులూ తమ ఇష్టానుసారం ఒకరిని నియమించి మరొకరిని తొలగిస్తూ ఉండేవారనీ, వాస్తవ పదవిలో లేని వ్యక్తినే ప్రజలు తరచుగా నిజమైన ప్రధానయాజకునిగా భావించేవారనీ పరిగణించినప్పుడు; ఇలాంటి తీరులో ఈ దాసోహపు సద్దూకయ్యుల ప్రధానయాజక పదవి పూర్వమెన్నడో ఉన్న దానికి కేవలం ఒక ఛాయామాత్రంగా దిగజారిపోయిందనీ, ప్రజల నిజమైన విధేయత మరింత ప్రసిద్ధులైన రబ్బీలవైపు పూర్తిగా మళ్ళిపోయిందనీ పరిగణించినప్పుడు— పరిశుద్ధ పౌలు యెరూషలేము నుండి సుదీర్ఘకాలం దూరంగా ఉన్న తరువాత,141 తిరిగి వచ్చినప్పటి నుండి గడిచిన కొద్దిపాటి, తీరికలేని రోజుల్లో, ఆ నిర్దిష్ట సమయంలో కమ్హీత్ వంశస్థుడో, బోయేథూసియన్ వంశస్థుడో, లేక కంథెర వంశస్థుడో— తానూ బహుశా తన ప్రవర్తనతో అపకీర్తి తెచ్చిపెడుతున్న ఆ వట్టి బిరుదును అలంకరించుకుని ఉన్నాడో అని విచారించే శ్రమ తీసుకోకపోవడం పూర్తిగా ఊహించదగినదే. ప్రధానయాజకుడే మహాసభకు నాసీ అని అతడు తప్పక తెలిసివుండాలి, కానీ రద్దీగా ఉన్న సభలో మాట్లాడుతున్నదెవరో అతడు గమనించలేదు. అతని బలహీనమైన దృష్టివల్ల, అతని ముందు కనిపించినదల్లా క్రూరమైన ఆజ్ఞ జారీచేస్తున్న ఒక అస్పష్టమైన తెల్లని ఆకారం మాత్రమే; బాహ్యమైన తెల్లదనంతోనూ, అంతరంగంలోని పనికిమాలినతనంతోనూ ఒక సమాధి సున్నం పూసిన గోడను తలపించే ఈ వ్యక్తినే ఉద్దేశించి అతడు తన ఆగ్రహపూరిత నిందారోపణను పలికాడు. నేరస్థుని పవిత్రమైన పదవిని తెలుసుకోగానే దాన్ని ఉపసంహరించుకోవడం, తన ప్రవర్తనలో మొత్తంగా అలవాటుగా ప్రదర్శించే పరిపూర్ణ పెద్దమనిషి ఉన్నత సంస్కారానికి తగినట్టుగానే ఉంది.

అతని ఆకస్మిక ఆవేశములో మానవ బలహీనతకు సంబంధించిన ఏదైనా క్షణికమైన అంశము ఉండిన యెడల, దానిని మనము సులభముగా క్షమింపవచ్చును గాని, ఆ సభలో అతడు తరువాత చేసిన దానిని మనము సమర్థింపజాలము. అంతకుముందు రోజు జరిగిన భయంకరమైన, భీకరమైన పరీక్షల కారణముగా ఆ దినమున అతని మనస్సు నైతికముగాను ఆధ్యాత్మికముగాను కొంచెము కలతపడినదైనను, అది క్షమార్హముకంటె ఎక్కువగా భావింపదగినదే. అతని కేసునుగూర్చి సాగుచున్న చర్చలో, తానే ఒకప్పుడు సభ్యుడుగా ఉన్న మహాసభను గూర్చిన అతని పరిజ్ఞానము వలన, తనను విమర్శించువారు ఇప్పటికిని ప్రధానముగా రెండు వర్గములుగా — సద్దూకయ్యులైన యాజకులు, పరిసయ్యులైన పెద్దలు మరియు శాస్త్రులు — విభజింపబడియున్నారని అతడు సులభముగా గుర్తింపగలిగెను. వీరిలో రెండవ వర్గము ప్రజాదరణ గలదిగాను, సంఖ్యాబలము గలదిగాను ఉండగా, మొదటి వర్గము ధనబలము గలదిగాను, అధికారబలము గలదిగాను ఉండెను. ఈ రెండు వర్గములు పరస్పరము ప్రాణాంతకమైన శత్రుత్వముచే వేరుపడియున్నవనియు, ఉమ్మడి శత్రువుల ఎదుట మాత్రమే అవి ఏకమగుననియు పౌలు బాగుగా ఎరిగియుండెను. మరియు, వారి మధ్య వివాదమునకు ఒక ప్రధాన కారణము అదృశ్యలోకమునుగూర్చిన, సమాధి తరువాతి జీవితమునుగూర్చిన ప్రశ్నలేయని కూడ అతడు ఎరిగియుండెను.142 కావున, ఆ న్యాయస్థానమునుండి తనకు న్యాయమైనను కనికరమైనను లభింపదని గ్రహించి, వారిమధ్య కలహబీజమును విసరవలెనని నిశ్చయించుకొని, గోలగోలగా మాటలు వినిపించుచున్న ఆ సభలో, “సహోదరులారా, నేను పరిసయ్యుడను, పరిసయ్యుల కుమారుడను. చనిపోయినవారి పునరుత్థానమునుగూర్చిన నిరీక్షణనుబట్టి నామీద తీర్పు జరుగుచున్నది” అని బిగ్గరగా కేకవేసెను. ఈ పథకము మనస్తత్వమునుగూర్చిన గొప్ప పరిజ్ఞానమును తెలియజేసినది, మరియు దానివలన కలిగిన మళ్లింపు ఆ సమయమునకు అమోఘముగా ఫలించెను. అయితే అది పౌలుకు తగినదేనా? నిస్సందేహముగా అతనికిని పరిసయ్యులకును కొన్ని ఉమ్మడి అంశములు ఉండెను. “వారు చనిపోయినవారి పునరుత్థానమును బోధించిరి; అతడును అట్లే బోధించెను. వారు దేవుని రాజ్యపు రాకడను బోధించిరి; అతడును అట్లే బోధించెను. వారు మెస్సీయ రాకడను బోధించిరి; అతడును అట్లే బోధించెను. దూతలద్వారా, స్వప్నములద్వారా, దర్శనములద్వారా దేవుడు మనుష్యులతో సాంగత్యము చేయుననుటను వారు బోధించిరి; అతడును అట్లే బోధించెను. ఏ సిద్ధాంతముల నిమిత్తము సద్దూకయ్యులు అతనిని ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టించువానిగా ఎంచిరో, సరిగ్గా ఆ సిద్ధాంతములనే అతడు పరిసయ్యులతో పంచుకొనెను.” ఇది నిజమే; అయితే మరోవైపు, పునరుత్థానము నొందిన మెస్సీయయందలి అతని విశ్వాసము, అతనిపై ప్రధానముగా ప్రశ్నింపబడుచున్న అంశము కాదు.143 ఆ విశ్వాసము ఒంటరిగా నిలిచియుండినయెడల, మహాసభవారు దానిని కనీసము, పెద్దగా హాని లేని ఒక భ్రమగా ఎంచి వదిలివేసియుందురు. అంతేగాక, మహాసభలోని పరిసయ్యులలో కొందరు నామమాత్రపు క్రైస్తవులై కూడ ఉండి ఉండవచ్చును.144 కాని పౌలుపై ఆగ్రహము, ధర్మశాస్త్రము నిరర్థకమైనదను అతని బోధవలనను, అబ్రాహాము సంతానముతో సమాన హక్కులకు అన్యజనులను చేర్చుకొనుటవలనను ఏర్పడిన మరింత తీవ్రమైన ప్రశ్నలవలననే రగులుకొనెను. కాబట్టి, అపొస్తలుని మాటలు అసత్యమైన అంశమును సూచింపలేదా? మరియు ఇప్పటికే ఉన్న శత్రుత్వమును రెచ్చగొట్టుటకు అతనికి ఏమైనా హక్కు ఉన్నదా?145 మరియు, “నేను పరిసయ్యుడను” అని అతడు యోగ్యముగా చెప్పగలడా? వాస్తవముగా, పరిసయ్యుల పద్ధతిలోని ప్రతి మౌలికాంశములోను అతడు వారితో విభేదించలేదా? పరిసయ్య స్వభావము తన మూలతత్త్వమునందే క్రైస్తవ స్వభావమునకు వ్యతిరేకము కాదా?146 అతడు వ్రాసిన అత్యంత గొప్ప రెండు పత్రికలు, వారి సిద్ధాంతమంతటిని దాని స్వరూపములో ప్రతి పంక్తియందును అసత్యమని రుజువుచేయలేదా? వేటిచుట్టు కంచె నిర్మించుటయే తమ ఏకైక లక్ష్యముగా వారు భావించిన ఆ ధర్మనియమములను కూలద్రోయుటయే అతని జీవితకార్యము కాదా? ఏ యితరులకంటెను తనకే బాగుగా తెలిసినట్లు, తాను గొలుసుకొక లింకును విరుగగొట్టుటకు ప్రయత్నించుచున్న ఆ దాస్యపు కాడి యొక్క ఇనుప సంకెళ్లను బిగించుటలోనే వారు నిమగ్నులై యుండలేదా? అతడు చెప్పిన మాటలలో సూక్ష్మమైనను ఒక అసత్యసూచన అనదగినది లేకపోయెనా? క్షమార్హమైన ఒక బలహీనతకుగాను, తన సహోదర అపొస్తలుడు అంతియొకయలో పాల్పడిన దానికంటెను ఎంతో తక్కువ గంభీరమైన ఆకస్మిక క్షణికమైన ఒక “ఉపాయము”కుగాను, మనము వీలైనంతవరకు మినహాయింపు ఇచ్చెదము గాక; మరియు, ఖచ్చితమైనదిగాను, నిక్కచ్చిగాను, రాజీలేనిదిగాను ఉండు నిష్కపటత్వమను గుణమునందు, ఉత్తర దేశపు జాతులలో, విశేషముగా ఆంగ్లేయులలో, శతాబ్దముల శిక్షణ ఫలితముగా వారసత్వముగా వచ్చిన ఒక జాతీయ లక్షణము ఉన్నదని కూడ మనము ఒప్పుకొందము. సత్యమునందు కొన్ని స్వల్ప మెలకువలు, రాజీలు, తరువాతి యుగములలో క్రైస్తవ సద్గుణములలో లెక్కింపబడినవని కూడ, సిగ్గుతో అయినను, మనము అంగీకరించెదము గాక. అయినను, ఈ మినహాయింపులన్నిటి తరువాత కూడ, అట్టి సభలో పౌలు ఎట్టి పరిమితియు లేకుండ, “నేను పరిసయ్యుడను” అని ఎట్లు చెప్పగలిగెనో ఈ విషయమున మనము పూర్తిగా గ్రహింపజాలము. ప్రధానయాజకుని అతడు కఠినముగా గద్దించినందుకు అతనిని అల్పముగానే నిందింపవలెనని మనము తలంచినను; అతని ప్రవర్తనను, తన ప్రభువు బోధలతోను మాదిరితోను పోల్చిచూచు తుది న్యాయస్థానము ముందు ఉంచినపుడు, హేరోదును “నక్క” అని పిలిచినవాడు అననీయను “సున్నము పూసిన గోడ” అని కూడ పిలిచియుండునని మనము ఊహింపగలిగినను — మరోవైపు, ఉమ్మడి శత్రువులమధ్య, వారిలో కొందరు కలిగియున్న ఇతర సిద్ధాంతములతో ఉన్న అత్యల్పమైన, పరిమితమైన ఏకీభావమును ఆధారము చేసికొని చీలిక కలిగించుట పౌలుకు అంతగా తగినది కాదని మనము తలంపక తప్పదు; మరియు పరిసయ్యులు ఎట్టివారో మనకు తెలిసియున్నందున, ఏ పరిస్థితిలోనైనను “నేను పరిసయ్యుడను” అని అతని దైవిక ప్రభువు ఎన్నడును పలికియుండునని మనము ఊహింపజాలము. అంతేగాక, ఈ ఉపాయము సందేహాస్పదమైనదిగా ఉండుటయేగాక, వివేకవంతమైనది కూడ కాదు. తాము ఒక సఫలమైన కుయుక్తికి బలియైతిమని భావించిన వారిలో మరింత తీవ్రమైన ప్రతిచర్యకు అది ఆజ్యము పోసినది; మరియు ఫేలిక్సు న్యాయస్థానము ఎదుట పౌలు చేసిన వ్యాఖ్యలో147 — దీనిని ఇంతవరకు ఎవ్వరును గుర్తింపకపోయినను — ఆసన్నమైన ప్రమాదమునుండి తాను తప్పించుకొనిన విధానమునుగూర్చిన ఒక పశ్చాత్తాపభావము నాకు కనబడుచున్నది.

అయితే మనము చెప్పినట్లు, ఆ కుయుక్తి ఆ సమయమునకు ఇంచుమించు మంత్రసిద్ధమైనట్లు ఫలించెను. పౌలు శత్రువులు వెంటనే ఒకరిపై ఒకరు తిరుగబడిరి. ప్రధానయాజకుడైన అననీయ, పరిసయ్యుల వర్గముచే ఎంత విశేషముగా ద్వేషింపబడెనంటే, శతాబ్దముల తరువాత కూడ అతని క్రూరత్వమును లోభత్వమునుగూర్చిన సంప్రదాయము నిలిచియుండెను.148 అకస్మాత్తుగా కోపావేశపు కేకల గోల చెలరేగెను, మరియు పరిసయ్యుల పక్షమునకు చెందిన శాస్త్రులు అందరును లేచి పౌలు నిర్దోషియని ప్రకటించిరి. “ఈ నిందితునియందు మేము ఏ దోషమును కనుగొనుటలేదు; ఒకవేళ ఆత్మ గాని దూత గాని అతనితో మాటలాడియుండినయెడల—?”149 మరల యూదులు — ఈ ప్రసిద్ధ మతాధికారులు, రబ్బీలు సైతము — ఆత్మనిగ్రహము విషయమున తమ పూర్తి అసమర్థతను చాటుకొనిరి. మహాసభ యొక్క ఘనమైన ఆవరణమునందు సైతము, ఆ కోలాహలము వెంబడి ఎంతో తీవ్రమైన అల్లకల్లోలము చెలరేగెను, దానివలన ఈసారి పండితులైన, గౌరవనీయులైన చేతులచేతనే పౌలు నిజముగా ముక్కలుముక్కలుగా చీల్చివేయబడు ప్రమాదములో మరల చిక్కుకొనెను. మొదట దేవాలయమునందు ఏకగ్రీవముగా పౌలుపై విరుచుకుపడిన ఈ యూదులు, ఇప్పుడు మహాసభలో వారిలో సగముమంది అతని పక్షమున పోరాడుచున్నట్లు కనబడుటచూచి, వారి అస్థిరస్వభావమునకు మరింత మరింత ఆశ్చర్యపడిన క్లౌదియ లూసియా, తన తోటిపౌరుడు ఎట్టి పరిస్థితిలోనైనను అట్టి అవమానకరమైన గతిని అనుభవింపకూడదని నిశ్చయించుకొని, వారిమధ్యనుండి అతనిని తప్పించి, యెరూషలేములో ఆ కాలములోని అత్యంత గొప్ప యూదునికి మాత్రమే రక్షణ దొరకగల ఏకైక స్థలమైన — విదేశీ విజేతల సైనిక శిబిరమునకు — అతనిని తీసికొనిపోవుటకు సైనికుల దళమునకు మరల ఆజ్ఞాపించెను.

వరుసగా రెండు దినములలో ఇట్టి ఉద్వేగభరితమైన సంఘటనలు పునరావృతమగుటచే పౌలు అలసిపోయి, నిరుత్సాహపడుటలో ఆశ్చర్యమేమియు లేదు; మరియు అతని వంటి నిర్భయమైన ధైర్యము కూడ ఆకస్మిక మరణమను ఈ నిరంతర ప్రమాదమును కదలకుండ ఎదుర్కొనజాలకపోయెను. మరుసటి దినము మరియొక కొత్త ప్రమాదమును తీసికొనిరాబోవుచుండెను; అయితే అది రాకముందే, అత్యంత చెడ్డ, అత్యంత చీకటి సమయములలో తన నమ్మకమైన సేవకుని ఎల్లప్పుడు ప్రోత్సహించిన దేవుడు, తన కృపచేత, అతని ప్రాణమునుగూర్చిన సమస్త భయమునుండి అతనిని అనేక దీర్ఘమైన, కష్టతరమైన దినములవరకు కాపాడు ఒక దర్శనమును అతనికి పంపెను. అతడు మొదటిసారి యెరూషలేమునకు వచ్చినపుడు వలెను, కొరింథులో వలెను, మరియు తరువాత తుఫానుతో కూడిన సముద్రముపైన వలెను, ప్రభువు అతని దగ్గర నిలిచి, “ధైర్యము తెచ్చుకొనుము, పౌలా; నీవు యెరూషలేములో నన్నుగూర్చి సాక్ష్యమిచ్చినట్లు, రోమాలో కూడ సాక్ష్యమియ్యవలెను” అని పలికెను.

మహాసభలో తాను చేసిన ఉపాయము కేవలము తాత్కాలిక విజయమునే సాధించెననియు, అది మరింత తీవ్రమైన కోపమును కొనితెచ్చెననియు మరుసటి దినపు వేకువయే రుజువుచేసెను. అతనిపై ఉన్న ఆగ్రహము అంతగా చల్లారనిదిగాను, తమ ప్రతీకారమునుండి లూసియా అతనిని తప్పించివేసినందుకు కలిగిన నిరాశభావము అంతగా రగులుకొన్నదిగాను ఉండెనంటే, ఆ ఉదయమున నలుబదిమందికి తక్కువ కాకుండగల యూదులు, తాము పౌలును చంపువరకు అన్నపానములు ముట్టుకొనమని ఒక భయంకరమైన శాపబద్ధమైన ప్రమాణము చేసికొనిరి.150 క్రైస్తవలోకపు అత్యంత చెడ్డ దినములలోని కొందరు క్రైస్తవులవలెనే, ఒక దుర్మార్గుని గాని విశ్వాసత్యాగిని గాని తొలగించుటకు హత్యచేయుటకు దైవికమైన హక్కు ఉన్నదని యూదులు నమ్మిరి.151 వారి శిక్షార్హమైన గ్రుడ్డితనము, మతపరమైన హత్యను పవిత్రమైనదిగా ఎంచుకొనునట్లు వారిని మోసపుచ్చెను. యూదా తన ప్రభువు రక్తధనము నిమిత్తము ప్రధానయాజకులతో బేరమాడినట్లే, ఈ నలుబదిమంది కత్తికాండ్రు కూడ ఏ సిగ్గును లేకుండగనే గాక, స్పష్టమైన పుణ్యభావముతో, ఒక హత్యను సానుకూలపరచుటకు ఒక అబద్ధమును కల్పింపవలెనని మహాసభలోని విరోధి వర్గమునకు సూచించుటకు వెళ్లిరనగా, ఈ కాలపు యూదుల ఆలోచనా విధానమునుగూర్చి ఎంత చీకటిగల చిత్రమును ఇది మనకు చూపుచున్నదో గదా. “పౌలును చంపువరకు ఆహారము ముట్టుకొనమని మేము శాపబద్ధమైన ప్రమాణము చేసికొంటిమి. కావున మీరును మహాసభయు, అతని కేసునుగూర్చి మరింత సరిగా విచారించవలెనన్న నెపముతో, అతనిని మీ యొద్దకు తీసికొనిరమ్మని అధిపతికి తెలియజేయుడు. అతడు మీ దగ్గరకు రాకమునుపే అతనిని చంపుటకు మేము సిద్ధముగా ఉన్నాము.” అనేకమంది అన్యజనులు చేసియుండునట్లు ఈ సూచనను అసహ్యించుకొని తిరస్కరించుటకు బదులు, ఈ భ్రష్టులైన యూదులును, లోకసంబంధులైన యాజకులును దానికి ఉత్సాహముతో ఒప్పుకొనిరి. అయితే నలుబదిమంది కుట్రదారులకు తెలిసి, ఇంకను అనేకమంది భాగస్వామ్యమును కోరు రహస్యము, రహస్యమే కాదు. గుప్తమైన సూచనలు, అపశకున సైగలు, సరిగా దాచుకొనని విజయోత్సాహపు మాటలు తప్పకుండ వెలువడుచుండెను; మరియు, “మోషేనుండి విశ్వాసత్యాగము”ను బోధించిన ఈ మనుష్యునిపట్ల సాంప్రదాయిక యూదులలోను, భయమేమనగా, నామమాత్రపు యూదక్రైస్తవులలో కొందరిలోను సైతము ఏకగ్రీవముగా ద్వేషభావము ఉండెనంటే, చాలామట్టుకు వర్గములలో దానిని దాచిపెట్టు నటనయే అవసరము లేకపోయెను. పేతురు చెరసాలలో ఉండి, మరణశిక్షకు గురియగు ప్రమాదములో ఉన్నపుడు, యెరూషలేములోని క్రైస్తవ సమాజము భయాందోళనతోను దుఃఖముతోను నిండియుండెను, మరియు అతనికొరకు రేయింబగళ్లు ఎడతెగకుండ దేవునికి ప్రార్థన చేయబడుచుండెను; అయితే పేతురును, ప్రత్యేకించి ఆ తొలిదశలోని పేతురును, మారిన అన్యజనులకు మోషేమతమును దాని మౌలిక నిబంధనను గతకాలపు సంగతిగా ఎంచిన ఆ సాహసోపేత ప్రతిభావంతుని — అనగా అతని ప్రమాదకరమైన స్వాతంత్ర్యమును — యూదక్రైస్తవులు చూచిన భావములకును పూర్తిగా భిన్నమైన భావములతో చూచుచుండిరి. పెద్దలలో గాని, “అనేక వేలమంది” విశ్వాసులలో గాని ఎవరైనను పౌలుకొరకు ప్రార్థన చేసినట్లు మనము వినుటలేదు. అతనిని హత్యనుండి తప్పించిన అప్రమత్తమైన సానుభూతికి అతడు రుణపడియుండినది సంఘమునకు కాదు, తన బంధువొకనికే. యెరూషలేములో నివసించు అతని వివాహిత సహోదరి ఒకతె ఉండెను; ఆమె తన సహోదరుని అభిప్రాయములతో ఏకీభవించెనో లేదో — ఆమెగాని ఆమె కుటుంబముగాని మరెక్కడను ప్రస్తావింపబడకుండుటయు, పౌలు ఆమె ఇంట బసచేసినట్లు ఎక్కడను కనబడకుండుటయు దీనిని కనీసము చాల సందేహాస్పదముగా చేయుచున్నవి — అయినను, తన సహోదరుని హత్యచేయు కుట్రను భగ్నము చేయుటకు ప్రయత్నించునంత సహజమైన వాత్సల్యము ఆమెకు ఉండెను. ఈ వివరములనుగూర్చి మరికొంత తెలిసికొనగలిగినయెడల మేము ఎంతో సంతోషించియుందుము. మనకు తెలియజేయబడినదంతయు ఇదే: ఈ స్త్రీ కుమారుడు, స్పష్టముగా ఒక పిన్నవయస్కుడైన బాలుడు, ఉద్దేశింపబడిన మాటుదాడినిగూర్చి వినినంతనే వెంటనే అంతోనియ కోటకు వెళ్లి, విచారణ జరుగని రోమా పౌరునిగా కేవలము సైనిక కాపలాలో ఉంచబడియున్న తన మేనమామను సులభముగా కలిసికొని, ఆ కుట్రను అతనికి తెలియజేసెను. అపొస్తలుడు తన మామూలు వివేకముతోను, శీఘ్రతతోను వ్యవహరించెను. సైనిక దండులోని పదిమంది శతాధిపతులలో ఒకనిని పిలిపించి, “ఈ యువకుని అధిపతి యొద్దకు తీసికొనిపొమ్ము, ఇతనికి అతనితో చెప్పవలసిన విషయమేదో ఉన్నది” అని అతనితో చెప్పెను.152 ఆ శతాధిపతి వెంటనే లూసియా యొద్దకు వెళ్లి, “ఖైదీయైన పౌలు నన్ను తనయొద్దకు పిలిచి, ఈ యువకునికి మీతో ఏదో చెప్పవలసియున్నదని, అతనిని మీయొద్దకు తీసికొనిరమ్మని కోరెను” అని చెప్పెను. ఆ రోమా అధికారి ఆ యూదు బాలుని ఆహ్వానించిన తీరులో అత్యంత సహజమైన దయా భావపు ఛాయ కనిపించుచున్నది. ఈ రహస్యమును బయటపెట్టుటవలన తనపైననే సహజముగా అనుమానము పడబోవుచున్నదను ప్రమాదముచేతను, మరియు యెరూషలేములోని అత్యంత శక్తిమంతుడైన వ్యక్తి, భయకరుడైన అధిపతికి సైనిక ప్రతినిధి అయినవాని సముఖములో తానున్నాననే భావముచేతను, ఆ బాలుడు కంగారుపడి కలవరపడియుండుటను గమనించి, లూసియా అతని చేయిపట్టుకొని, తమ మాటలు ఇతరులకు వినిపింపని ఒక చోటికి అతనితో నడచిపోయి, అతని సందేశమేమో అడుగనారంభించెను. మరుసటిదినము ఒక సభను సమావేశపరచి, మరింత ఖచ్చితమైన ఫలితమునకు రావలెనన్న నెపముతో పౌలును తిరిగి తమ ఎదుటికి తీసికొనిరమ్మని మహాసభనుండి వెంటనే ఒక విన్నపము వచ్చుననియు, నలుబదిమందికి పైగా కత్తికాండ్రు తన ఖైదీని చంపుటకు సమయమును స్థలమును నిర్ణయించుకొనిరనియు, కావున ఆ కుట్రను భగ్నము చేయుటకు ఏకైక మార్గము మహాసభ విన్నపమును తిరస్కరించుటయేననియు ఆ యువకుడు అతనితో చెప్పెను. లూసియా ఆ రహస్యము యొక్క ప్రాముఖ్యతను గ్రహించి, వెంటనే తన పథకములను రూపొందించుకొనెను. ఆ కుట్రనుగూర్చిన సమాచారమును తనకు తెలియజేసినట్లు ఎవరితోను చెప్పవద్దని ఆ యువకునితో చెప్పి, ఇద్దరు శతాధిపతులను పిలిపించి, ఆ సాయంకాలము తొమ్మిది గంటలకే పౌలును క్షేమముగా కైసరయకు కావలికాచుకొనిపోవుటకు రెండువందల కాల్బలగ సైనికులను, డెబ్బది గుఱ్ఱపు రౌతులను, రెండువందల ఈటెధారులను,153 రెండు అదనపు గుఱ్ఱములతో సహా సిద్ధపరచి, సిద్ధముగా ఉంచుమని వారికి ఆజ్ఞాపించెను. ఇంతటి ఆందోళనను కలిగించిన, ఏ క్షణమునైనను అల్లరికి దారితీయగల అంతటి తీవ్రమైన శత్రుత్వమునకు గురియైన ఆ ఖైదీని వదిలించుకొనుటకు అతడు అమితముగా సంతోషించెను. ఆ కాలములో కూడ, లంచము పుచ్చుకొన్నారను నిందలు అత్యంత ప్రమాదకరమైన రీతిలో వ్యాపించుచుండెను. తనకంటెను ఎంతో ఉన్నత హోదాగల రోమా అశ్వికుడైన కేలర్, షోమ్రోనీయులనుండి లంచము పుచ్చుకొన్నందుకు యూదులచేత యెరూషలేము గోడల చుట్టు ఈడ్వబడి, చివరకు తలద్రుంచబడెను.154 మొదటి అగ్రిప్ప అంతియొకనుండి తొలగింపబడెను; మరియు అధిపతియైన కుమానసు వంటి వ్యక్తియే కారాగారములో ఉంచబడి, అవమానింపబడెను. అత్యున్నత అధికారుల చేతిలో సైతము రోమా పరిపాలన అంతగా అవినీతిమయమైయుండెనంటే, పౌలు హత్యచేయబడినయెడల, ఈ దుష్టకుట్రను చూచీచూడనట్లు వదిలివేయుటకు లంచము పుచ్చుకొన్నాడని లూసియాపై సులభముగా నింద మోపబడియుండును.155 పౌలును శీఘ్రముగాను రహస్యముగాను పంపివేసి, ఇబ్బందికరమైన బాధ్యతనుండి తప్పించుకొనుటకు ఇప్పుడు తగినంత సాకు ఉండెను. ఆ సాయంకాలము తొమ్మిది గంటలకు, చీకటిపడి వీధులు నిర్మానుష్యమగు సమయమున, నాలుగువందల డెబ్బదిమంది సైనికుల విస్తారమైన కావలిదళము — దేశపు ప్రమాదకర పరిస్థితిని, లూసియా భయము యొక్క తీవ్రతను తెలుపు ఈ అవసరమైన కావలిదళము — సైనిక శిబిరపు గుమ్మము వద్ద సిద్ధముగా నిలిచెను; మరియు గుఱ్ఱముల, కాల్బలముల అడుగుజాడలు నిశ్శబ్దమైన నగరమును ఉలిక్కిపడజేయకముందే, అధిపతి, నాయకత్వము వహించిన శతాధిపతికి ఒక పత్రికను అందించెను — అది తన స్పష్టమైన నిజాయితీలో సత్యమును అసత్యమును అత్యంత నేర్పుగా మిళితము చేసినదిగా కనబడుచు, లూసియా ఒక మూర్ఖుడను వర్ణనను ఏమాత్రమును సమర్థింపదు. ఇది ఒక ఖైదీని ఉన్నత న్యాయాధిపతి విచారణకు అప్పగించునపుడు వ్రాయు ఆనవాయితీగల ‘ఎలోజియా’ అనబడు నేరారోపణల సంక్షిప్త పత్రములలో ఒకటి; మరియు ఒక రోమా పౌరుని పట్ల చట్టవిరుద్ధముగా ప్రవర్తించితినను ఏ ఆరోపణనైనను ముందుగానే తప్పించుకొనవలెనన్న ఉద్దేశముతో అది నేర్పుగా రూపొందింపబడెను. లూసియా ప్రవర్తన, తొలుత కొంత తొందరపాటుతో ఉన్నను, మొత్తముమీద దయగలదిగాను, గౌరవప్రదమైనదిగాను ఉండెను; మరియు, తనకు సంబంధించినంతవరకు, పౌరసత్వమువలన కలిగిన అవిభాజ్యమైన హక్కులను నిలబెట్టుకొనుటకు ఉద్దేశింపబడిన ఏ చర్యలనుగూర్చియు ఆందోళన విడనాడవచ్చునని పౌలు అతనికి బహుశా నమ్మకము కలిగించియుండును.

ఆ పత్రిక ఈ విధముగా ఉండెను:—

“క్లౌదియ లూసియా, గౌరవనీయుడైన అధిపతి ఫేలిక్సునకు వందనములు.

“నేను మీయొద్దకు పంపుచున్న ఖైదీని యూదులు పట్టుకొనిరి; వారు అతనిని చంపబోవుచుండగా, నేను నా సైన్యముతో వారిపైబడి, అతడు రోమీయుడని తెలిసికొని అతనిని రక్షించితిని. వారు అతనిని ఎందుకు నిందించుచున్నారో మరింత తెలిసికొనవలెనని, అతనిని వారి మహాసభలోనికి తీసికొనిపోయితిని; అక్కడ, అతనిపై వారి ధర్మశాస్త్రమునకు సంబంధించిన ప్రశ్నలనుగూర్చి నింద మోపబడుచున్నదేగాని, మరణమునకు గాని సంకెళ్లకు గాని తగిన ఏ నేరారోపణయు లేదని కనుగొంటిని. అయితే అతనిపై అమలుచేయబడబోవు ఒక కుట్రనుగూర్చిన రహస్య సమాచారము నాకు అందినందున, వెంటనే అతనిని మీయొద్దకు పంపితిని; అదే సమయమున, అతనిని నిందించువారు కూడ అతనినిగూర్చి తాము చెప్పవలసినదంతయు మీ సముఖమున చెప్పవలెనని వారికిని తెలియజేసితిని. శుభమగుగాక!”

పౌలును తనకొరకు సిద్ధపరచిన గుఱ్ఱములలో ఒకదానిపై ఎక్కించిరి, మరియు ఆ కావలిదళము యెరూషలేము పరిసర ప్రాంతములోని అల్లకల్లోలముగా ఉన్న దేశముగుండా, ఏదైనా మాటుదాడి జరుగునేమోనని జాగరూకతతో వేగముగా గుఱ్ఱములపై పోయెను. ఆ తరువాత, కేవలము దొంగల భయమేమి లేనంతగా సంఖ్యాబలము, ఆయుధబలము గలవారగుటచే, వారు నిమ్మళముగా ఒక రోమా రహదారి వెంబడి, ముప్పది ఐదు మైళ్ల దూరములోని అంతిపత్రికు ప్రయాణించిరి.156 ఇచ్చట వారు రాత్రి మిగిలిన భాగము విశ్రమించిరి. మరుసటిదినము నాలుగువందలమంది కాల్బలగ సైనికులును, ఈటెధారులును యెరూషలేమునకు వెనుకకు మరలిపోగా, గుఱ్ఱపు రౌతులైన సైనికులు మిగిలిన ఇరువది ఐదు మైళ్లు ముందుకు ప్రయాణించి కైసరయకు చేరుకొనిరి. ఈ విధముగా పౌలు, తన తోటి క్రైస్తవుల చిన్న గుంపుతో కలిసి వినయపూర్వకమైన రీతిలో కైసరయను వదలిపెట్టివెళ్లినదానికి పూర్తిగా భిన్నముగా, గొప్ప పరివారముతో ఆడంబరముగా కైసరయలోనికి ప్రవేశించెను. వారు పట్టపగలు ఆ పట్టణములోనికి ప్రవేశించిరి, మరియు అంతటి పెద్ద గుంపు వీధులగుండా వెళ్లుటచూచి అనేకమంది కుతూహలముతో చూచియుందురు. ఎన్నో కన్నీళ్లతో తాము వీడుకోలు పలికిన ఆ మహాబోధకుడు, తన కుడిచేయి ఒక రౌతు చేతికి సంకెళ్లతో బంధింపబడి, అంతోనియ సైనిక దండులోని సైనికుల గుంపుమధ్య వీధులగుండా వెళ్లుటను చూచినపుడు, తమ ముందస్తు భయాందోళనలు ఇంత శీఘ్రముగా నెరవేరుటను గుర్తించి ఫిలిప్పును, కైసరయలోని ఇతర క్రైస్తవులును ఎంతగా విస్మయమునొంది యుందురో గదా! తన రోమా అంగరక్షక దళము మధ్యన సాగిన ఆ ప్రయాణము, రెండు సంవత్సరముల చెరసాలవాసము తరువాత రోమాకు తన సముద్రయాత్ర ఆరంభమగువరకు, స్వచ్ఛమైన గాలిని, శారీరక చలనమును అనుభవించు అతని తుది అవకాశము కానైయుండెను.

ఆ శతాధిపతియు, అతని ఖైదీయు వెంటనే ఫేలిక్సు సముఖమునకు తీసికొనిపోబడిరి. ఫేలిక్సు లూసియా పత్రికను చదివి, పౌలు ఏ ప్రాంతమునకు చెందినవాడని క్లుప్తముగా ప్రశ్నించి, అతడు కిలికియ దేశస్థుడని తెలిసికొన్న తరువాత, “నీ నిందితులు వచ్చినపుడు నీ కేసును సంపూర్ణముగా వినెదను” అని చెప్పెను.157 అంతట అతడు, యూదయ అధిపతుల అద్భుతమైన నివాసముగా ఇప్పుడు ఉపయోగపడుచున్న పాత హేరోదు రాజప్రాసాదమునకు అనుబంధముగా ఉన్న కావలిగదులలో ఒకదానిలో ఉంచుటకు, పౌలును ఒక సైనికునికి అప్పగించెను.