ఈ ద్వీప పాలకునికి ఇవ్వబడిన “ప్రొకాన్సుల్”1 అనే బిరుదు, అపొస్తలుల కార్యములు గ్రంథములోని ప్రతి పుటలోనూ కనిపించే సూక్ష్మమైన ఖచ్చితత్వపు గుర్తులలో ఒకటి.
సెర్గియు పౌలు అనే పేరు, ఈ కాలము తరువాత చాలాకాలము వరకు కాన్సుల్ల Fasti పట్టికలో కనబడకపోవుట ఒక తీవ్రమైన అభ్యంతరముగా ఉండియుండవచ్చును;2 అయితే ఒక సెనేటు అధీన ప్రాంతపు పాలకునికి, అతని పూర్వపు హోదా ఏదైనప్పటికీ, ప్రొకాన్సుల్ అనే బిరుదు ఇవ్వబడేదని తెలిసినప్పుడు ఆ అభ్యంతరము తొలగిపోతుంది.3 కానీ ఇంతకంటె మరొక తీవ్రమైన అభ్యంతరము ఒకప్పుడు లేవనెత్తబడింది. రాజ్య ప్రాంతములు రెండు విధములుగా ఉండేవి — చక్రవర్తి అధీనమైనవి, సెనేటు అధీనమైనవి; ఈ రెండింటినీ ఎపార్కీలు (ἐπαρχίαι) అని పిలిచేవారు. సైనిక అధికారము అవసరమైన పరిస్థితులు ఉండుటవలన చక్రవర్తియే పాలకులను పంపిన ప్రాంతములు చక్రవర్తి అధీన ప్రాంతములు. ఎక్కువ కల్లోలము గల ప్రాంతముల భారము నుండి సెనేటుకు ఉపశమనము కలిగించుచున్నానను నెపముతో, సైన్యపు ఉనికి అవసరమైన సామ్రాజ్య ప్రదేశములను అగస్టస్ చాకచక్యముగా తన స్వంత పరిపాలన క్రిందనే ఉంచుకొనెను. ప్రేటర్ (గ్రీకులో Στρατηγὸς, అనగా సేనాధిపతి) అనే బిరుదు తన పూర్వపు సైనిక అర్థపు ఛాయను ఇంకను కొంత నిలుపుకొని ఉండుటవలన, ఈ ప్రాంతముల పాలకులను ప్రొప్రేటర్లు అనియు, Ἀντιστρστηγοι అనియు పిలిచేవారు; వీరికి బదులుగా క్రొత్త నిబంధనలో మరింత సాధారణమైన Ἡγεμών అనే పదము తరచుగా వాడబడినది. “పాలకుడు” అనే అర్థమిచ్చు ఈ గ్రీకు పదము “ప్రొక్యురేటర్” అనుటకును, అలాగే ప్రేసెస్ లేక లెగాటస్ అనుటకును సమానార్థకముగా ఉపయోగపడుతుంది; ఉదాహరణకు సిరియా పాలకునికి సాధారణముగా ఉపయోగించిన పేరు అదే. ఈ ప్రేసిదెస్, లెగాతీ, లేక ప్రొప్రేటర్లు చక్రవర్తి ఇష్టానుసారము తమ అధికారమును నిర్వహించేవారు; ముఖ్యముగా తిబెరియు పరిపాలనలో వారు అనేక సంవత్సరములపాటు కదల్చబడకుండా తమ పదవులలో కొనసాగుటయు జరిగేది. అయితే మరొకవైపు, సెనేటుచేత నియమింపబడిన ప్రొకాన్సుల్లు, అనగా Ἀνθύπατοι, ఒక్క సంవత్సరము మాత్రమే తమ పదవులలో ఉండేవారు. ఇప్పుడు స్ట్రేబో రచనలనుండి, క్రీ.పూ. 27లో అగస్టస్ ప్రాంతములను తనకును సెనేటుకును మధ్య పంచినప్పుడు, కుప్ర చక్రవర్తి అధీన ప్రాంతములలో ఒకటిగా (στρατηγικὴ ἐπαρχία) ఉంచబడినట్లు తెలియుచున్నది; దీనితో డియో కాసియస్ కూడ ఏకీభవించుచున్నాడు.4 అందువలననే గ్రోషియస్ వంటి ప్రసిద్ధ రచయితలు సైతము ఇక్కడ లూకా ఒక పొరపాటు చేసెనని తలంచిరి; ఈ కాలములో కుప్ర కిలికియ ప్రొకాన్సుల్ పదవికి గౌరవార్థమైన అనుబంధముగా ఉండియుండవలెనని బరోనియస్ ఊహించుచున్నాడు; గ్రీకుల పొగడ్తలు ఒక ప్రొప్రేటరుకు ప్రొకాన్సుల్ అనే ఘనమైన బిరుదును తరచుగా ఇచ్చియుండవచ్చుననియు, ఆ సాధారణ వ్యవహారము ప్రకారమే లూకా దానిని వాడియుండవచ్చుననియు గ్రోషియస్ సూచించుచున్నాడు. కానీ కొంచెము ఎక్కువ పరిశోధన చేసినప్పుడు ఇది తెలిసినది: కుప్ర మొదట చక్రవర్తి అధీన ప్రాంతమే అయినను, తుదకు తిరిగి అదే స్థితికి వచ్చినను, అక్కడ ఎక్కువమంది సైనికుల ఉనికి అవసరము లేదని అగస్టస్ గ్రహించి, డాల్మేషియాకు బదులుగా కుప్రను, గల్లియా నార్బొనెన్సిస్ను కూడ సెనేటుకు తిరిగి అప్పగించెను.5 ఈ విషయమును పూర్తిగా నిర్ధారించుటకు, సరిగా ఈ కాలమునకు చెందిన రాగి నాణెములును, శిలాశాసనములును కూరియములోను, కిటియములోను దొరికినవి; వాటిలో కొమీనియు ప్రొక్లు, యూలియు కొర్దు, ల్. అవున్ను బస్సు అనువారికి ప్రొకాన్సుల్ అనే బిరుదు ఇవ్వబడినది — వీరు సెర్గియు పౌలుకు వెంటనే ముందు లేక వెంటనే తరువాత పదవి నిర్వహించినవారై ఉండవలెను.6
సెర్గియు పౌలు అనే పేరే ఆసక్తికరమైనది. నిజమునకు, ఈ ప్రొకాన్సుల్ను గూర్చి, అతడు వివేకముగలవాడనియు,7 పౌలు బోధవలన అతడు లోతుగా ప్రభావితుడాయెననియు పరిశుద్ధ చరిత్రకారుడు ఇచ్చిన ప్రశంస తప్ప మనకు మరేమియు తెలియదు. అయితే పెద్ద ప్లీనీ తన “ప్రకృతి చరిత్ర”లో, తెలివైన పరిశోధనలయందు ఆసక్తిగలవాడైన ఒక సెర్గియు పౌలును గూర్చి మూడు సార్లు ప్రస్తావించుచున్నాడు; ఆ సెర్గియు పౌలు మన కుప్ర ప్రొకాన్సులే కావచ్చుననుట అసంభవము కాదు.8 అలాగైతే, లూకా ఒక్క మాటలో అతనికిచ్చిన లక్షణ వర్ణన ధ్రువపరచబడును; అంతేకాక అతని వంశస్థులై ఉండవచ్చునని తలంపదగిన అదే పేరుగల ఇతరులలోను ఇలాంటి లక్షణములనే గుర్తించుటలో మనకు మరింత ఆనందము కలుగుతుంది. ఉదాహరణకు, నూరు సంవత్సరముల కంటె ఎక్కువ కాలము తరువాత, సైద్ధాంతిక తత్త్వవేత్తగాను, ఆచరణాత్మక తత్త్వవేత్తగాను తన ప్రావీణ్యమునకై వైద్యుడైన గాలెన్ నుండి ప్రశంస పొందిన సెర్గియు పౌలును చూడవచ్చును.9