క్రైస్తవ్యమును గూర్చి ఆరంభకాలపు అన్యమత రచయితల తీర్పులు

సూటోనియస్ (మరణము సుమారు క్రీ.శ. 110)

“Judaeos impulsore Chresto assidue tumultuantes Româ expulit” (Claud. 25).1

“Afllicti suppliciis Christiani genus hominum superstitionis novae et maleficae” (Nero, 16).

“Percrebuerat Oriente toto vetus et constans opinio, esse in fatis, ut eo tempore. Judaea profecti rerum potirentur” (Vesp. 4).

టాసిటస్ (కాన్సుల్ సఫెక్టస్, క్రీ.శ. 97)

“Ergo abolendo rumori Nero subdidit reos, et quaesitissimis poenis affecit, quos per flagitia invisos vulgus Christianos appellabat. Auctor ejus nominis Christus Tiberio imperitante per procuratorem Pont. Pilatum supplicio affectus est; repressaque in praesens exitiabilis superstitio rursum erumpebat non modo per Judaeam originem ejus mali, sed per urbem etiam quo cuncta undique atrocia aut pudenda confluunt celebranturque. Igitur primum correpti qui fatebantur, deinde indicio eorum multitudo ingens, haud perinde in crimine incendii quam odio generis humani convicti sunt. Et pereuntibus addita ludibria, ut ferarum tergis contecti laniatu canum interirent, aut crucibus affixi aut flammandi, atque ubi defecisset dies, in usum nocturni luminis urerentur … unde quamquam adversus sontes et novissima exempla meritos miseratio oriebatur tamquam non utilitate publicâ sed in saevitiam unius absumerentur” (Ann. xv. 44).

వియెన్, ల్యోన్ సంఘముల పత్రికలో అన్యజనులు ఇట్లు ఫిర్యాదు చేయుచున్నారు — ξένην τινα καὶ καινὴν ἡμῖν ἐισάγουσι θρησκείαν (ap. Euseb. H.E. v. 1).

చిన్న ప్లినీ (మరణము సుమారు క్రీ.శ. 117)

ట్రాజన్‌కు అతడు వ్రాసిన ప్రసిద్ధమైన లేఖ ఇక్కడ చేర్చుటకు మిక్కిలి పొడవైనది. కేవలము క్రైస్తవులై యున్నందుకే మనుష్యులను శిక్షింపవలెనా, లేక క్రైస్తవులని చెప్పబడుటలో ఇమిడియున్న నేరముల నిమిత్తమా అని అతడు అడుగుచున్నాడు (nomen ipsum, si flagitiis careat, an flagitia cohaerentia nomini). శిక్ష విధించెదనని బెదిరించిన తరువాత కూడ తాము క్రైస్తవులమని ప్రకటించుకొనినవారిని తాను శిక్షించితినని అతడు చెప్పుచున్నాడు; ఏలయనగా, ఏమైనప్పటికిని వారి “వంగని మొండితనము” శిక్షార్హమని అతడు ఎంచుచున్నాడు. అంతే మూర్ఖత్వము గలవారు (similis amentiae) మరికొందరు రోమా పౌరులై యుండుటచేత వారిని రోమాకు పంపవలెనని అతడు నిర్ణయించెను. అనేకులపై నేరము మోపుచు పేరులేని ఒక ఆరోపణ అతనికి అందగా, తాము క్రైస్తవులమనే ఆరోపణను వారు ఖండించినయెడల, దేవతలను వేడుకొనునట్లును, చక్రవర్తి ప్రతిమకు ధూపమును ద్రాక్షారసమును అర్పించునట్లును, క్రీస్తును శపించునట్లును చేసి వారిని పరీక్షించెను. వారు ఆ ప్రకారము చేసినయెడల అతడు వారిని విడిచిపెట్టెను; ఏలయనగా, నిజమైన క్రైస్తవుడు ఎన్నడును అట్లు చేయడని అతనికి చెప్పబడెను. కొందరు తాము చాలకాలము క్రిందటనే క్రైస్తవ్యమును విడనాడితిమని చెప్పిరి; అయితే తమ “తప్పు” లేక “పొరపాటు” యొక్క మూలమును సారాంశమును ఇంతే — తెల్లవారకముందే కూడుకొనుట, క్రీస్తును దేవునిగా ఎంచి ఆయనకు ప్రతిగీతములు పాడుట, దొంగిలింపమని, దోచుకొనమని, వ్యభిచరింపమని, మాట తప్పమని, తమకు అప్పగింపబడిన నమ్మకద్రవ్యమును కాదనమని ప్రమాణముతో తమను తాము కట్టుకొనుట2 — అనియు వారు తెలిపిరి; ఆ తరువాత వారు చెదిరిపోయి, హానిలేని ఒక భోజనము కొరకు మరల కూడుకొనుచుండిరి; సంఘములను (గిల్డులను) నిషేధించుచు ప్లినీ ఇచ్చిన ఆజ్ఞ తరువాత వారు ఆ ఆచారమును కూడ మానివేసిరి. వారి నిర్దోషమైన జీవితమును గూర్చిన ఈ విచిత్రమైన వృత్తాంతమును నమ్మలేక, అతడు ఇద్దరు పరిచారికలను (ex duabus ancillis quae ministrae dicebantur) చిత్రహింసకు గురిచేసెను; అయినను వక్రమైన, మితిమీరిన మూఢభక్తి (pravam, immodicam) తప్ప మరేమియు అతనికి కనబడలేదు. పట్టణములోను పల్లెలలోను ప్రతి వయసునకు, ప్రతి హోదాకు, ప్రతి లింగమునకు చెందిన నిందితులు అసంఖ్యాకముగా ఉండుటచేత అతడు ట్రాజన్‌ను సంప్రదించుచున్నాడు. “ఆ నీచమైన మూఢభక్తి యొక్క అంటువ్యాధి” ఎంత విస్తారముగా వ్యాపించెనంటే, దేవాలయములు దాదాపు నిర్జనమైపోయెను, బలిపశువులను కొనువారు ఎవరును దాదాపు లేకపోయిరి (Ep. x. 97).

ఈ లేఖకు ట్రాజన్ క్లుప్తముగా ఇట్లు జవాబిచ్చుచున్నాడు — క్రైస్తవులు నేరస్థులని రుజువైనయెడల వారిని శిక్షింపవలెను గాని వారిని వెదకి పట్టుకొనరాదు; వారు బలి అర్పించినయెడల క్షమింపవలెను; పేరులేని ఆరోపణలపై వారిని విచారణ చేయరాదు.

ఎపిక్టీటస్ (మరణము క్రీ.శ. 117)

“ఈ సంగతులపట్ల ఒక మనుష్యుడు అట్టి మనస్సు కలిగియుండుట పిచ్చివలన సాధ్యమే” (అనగా, లోకమునందు నిర్లిప్తుడై యుండుట), “గలిలయులకైతే అలవాటువలన” (Dissert. iv. 7).

మార్కస్ ఔరేలియస్ ఆంటోనీనస్ (మరణము క్రీ.శ. 180)

మరణమునకు సిద్ధపడియుండుటను గూర్చి మాటలాడుచు, అది ఘనమైనదని అతడు చెప్పుచున్నాడు — “అది క్రైస్తవులవలె కేవలమైన మొండితనము వలన (διὰ ψιλὴν παράταξιν) కాక, మనుష్యుని స్వంత విచక్షణ నుండి కలిగినదై, ఆలోచనతోను గౌరవముతోను ఉండవలెను” (Eucheir. xi. 3).

లూసియన్ (మరణము సుమారు క్రీ.శ. 200)

క్రైస్తవుల θαυμαστὴ σοφία అని అతడు పిలుచుదానిని గూర్చిన అతని ఎగతాళులును అనుకరణ హాస్యములును Ver. Historia, I. 12, 30; II. 4, 11–12 (Alexand. (Pseudomantis) xxv. 38) లలో కనబడును. Philopatris అనునది లూసియన్ రచన కాదు; అది నూరు సంవత్సరముల తరువాతిది.

గేలెన్, వైద్యశాస్త్రముపై రచనలు చేసిన మహా రచయిత (మరణము క్రీ.శ. 200)

తన De differentia pulsuum అను గ్రంథములో అతడు క్రైస్తవుల మొండితనమును రెండుసార్లు ప్రస్తావించును.