Notes to Christus Triumphans
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS
[V.6]
S.H.] Om. MST
1. Miranda] MST [?1] nostris] MST < nostris se < nostris 3. proferte cum pileo] MST « cum p [*] Hic] MST « (G5 pol verum] MST « v [*] ge ita] MST « hoc 7. mi] MST « ibi 8. quandoquidem] MST « quonia [*] IO. diei] MST « dei» 19-14. candidissime / Non] MST < candidissime non /
16. felicissime] MST [1] I9. At] MST < Sed 21-22. ephorum / Illum] MST < ephorum illum /
22. mihi] MST [?1] patrisque tui antiquum] MST « antiquum 25. serio iam te] MST « et tibi 27. Pamphilam] MST « S.
28. Genus / Aetatem] MST < <A) [*] 30. Polliceor] MST < Fului hoc solidum] MST < hoc | Sol [*] 31. perficias] MST « perficiens sor mis) 7? «^ mec 34. S.P. Gesippus] MST [1] 43-45. Deinde ... introducerem] MST « Deinde / Nec micam ... introducerem « Alioqui / Huc pariter introduc [*]
45. Christo] MST « dom [*] Notes to Christus 1 riumphans [Dramatis Personae.]] om. MSC; after the Prologue in B
Prologus] NV, Bienvenu; om. B Psychephonus] PM glosses the name [animi] interfector
Thanatus] PM glosses the name Mors Adopylus] PM glosses the name [fe]rox lari Nomocrates] PM glosses the name [?le]x, and adds (after tyrannus) legibus
Psyche] L; Psycha B, .N Pseudamnus] PM glosses the name fal[sus] ag[nus] Populus ... Parthene] om. B, N, L. Bienvenu adds the names of several
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS
characters appearing in his interpolated scenes: Demye, Cardinal; Athee, Euesque; Gastrimargue, Abbé; and Anoet [originally printed here and throughout as Auret and corrected with paste-on cancels], Curé. All the added characters are identified as Medicins de la paillarde [t.e., Pornapolis], adioustez par le traducteur [Title.]] Comoedia Christus Triumphans MSC (before I.1). A later hand has added: 'This is writ by Joh. Fox [Prologue.] at the end of the play in MSC, without heading (though a corner of the page, apparently containing some letters, has been torn off )
1. Salutem] MSC « <No)> salutem < Salutem 2-3. Sibi... noui] MSC (ess.) «& Nouus optat poeta spectoribus [sc] /
Suis vicissim studiis a vobis rogat / Silentium 5-17. Vtinam ... decet] MSC (except as in following notes), all but the first word in the margin < Res sacra est | Sacris petita ex literis. Sacro igitur / Indulgete silentio sacris uti / In templis suescitis. Oculos enim sacros / Perinde ac aures esse qui minus decet? / Historia tota est Apocalyptica. | Vobis quae lecta saepe est [saepe est «C saepe] numquam at visa prius. / Videbimus quidem olim oculis [ « oculisque] clare omnia [clare omnia < omnia] / Re ipsa quum mittit nunc quae [« quam] promittit
Deus. / Rerum interim per transennam simulachra / Spectare iuvet [« Spectabitis], poeta quae oculis subiicit. / < Res sacra est / Sacris
[« Sacros] petita ex literis. Comoedia / Tota fere est Apocalyptica.
Saepe forsitan / Res lecta [?< lectae] vobis, numquam at visa prius.
Ac | Videbimus quidem olim oculis clare omnia / Re quum ipsa mittit, nunc quae promittit Deus. / Rerum interim per transennam simulachra /
Spectabitis poeta quae oculis subiicit [< subiit]. / Aures ut in templo, hic instituantur oculi. / < Res...
. simulachra [as in the preceding version] | Vmbrasque ipsus [< Vmbrasque] spectare libeat cur etenim sacrae / Vt conciones sunt [ « etenim / Sunt ut conciones sacrae « etenim sunt ut (*)], spectacula haud item / Sacra [« haud / Item sacra] esse deceat [ « decet]
5. Vtinam] MSC « Vtinam et 6-8. Hunc ... scenic] MSC < Caelitus liceat potius in nubibus /
Triumphantem cernere ludi quum scenici / < Caelo hunc triumphantem potius cernere / Liceat [*] 10. mittit] MSC « missa 12. haud ... praeludimus] iuvet, oculis subiecta quae sient MSC
13. Res tota] Res quippe MSC 14. quae ... prius] (persaepe at numquam visa est [« est visa] prius
MSC
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, 1.1
15. Sacro ... sacris] Vos igitur indulgete silentio, sacris MSC 18-19. Ecclesiae ... furias] Ecclesiae Idaeam hic qualemcumque dabimus, / Dabimus Satanae et [< Satanae et dabimus] tumultuantis furias MSC « Ecclesiae primum qualemcunque faciem / Dabimus, eius deinde labores haud leues [haud leues « graues] / Satanae [« T (*)] porro tumultuantis furias [this version apparently written before the main revision of ll. 5-17 was undertaken] 20-21. Expresum ... meretricula] Expresum et Antichristum [« Cernitis et A (*)] cum Babylonia / Cernetis meretricula MSC
25. ferteque] MSC < dateque 27. ualeat] abeat MSC sycophanticus] sycophantica MSC 28-29. quicquid ... Est] nigrumque quid / Quid est MSC
29. tristis ... mordaxque] dentatus Druso, et mordax MSC 34. nocere studet nemini] MSC' < stud<io> id habet sibi, / Nocere certe vestrum coeptat nemini 38. Et... materia] MSC « Materia et multiplex
39. fateor] aliquot MSC « quasdam at] sed MSC 40. Ast] At MSC 42. Habetis ergo officium] Habetis [1] officium modo [officium modo
< modo] MSC Rei] Et rei PM 44.] Line om. in MSC.
[Periocha.]] In MSC, added late in the margin without a heading.
4. Ecclesia] Ecclesiae L 7. Prehendens] MSC « tyrannus < Thanato [See /. 8].
11. Vires potessunt] MSC < Pote [*] adest Philanthropos /] MSC < ipse subuenit / Philanthropos
12. Nimisque ... Adamidas] Euaeque [?< Euae] miseram [this word added interlineally] adiutat familiam MSC « Euam miserosque iuvat Adamidas
15. exoluit] MSC « restituit « restit [1.1] S.H. and M.H.] Om. MSC IS P:0s MSc. .N,L 1-11.] Written twice in MSC: ll. 1-2 and 6-11 are the same in both M SC versions.
9-4.] In the original MSC version, l. 3 was added interlineally after |. 4. In the rewritten MSC version, the same order was at first retained; then |. 4 was canceled and rewritten to follow l. 3.
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, 1.2
3. Vox ... sufficit] MSC < Vox ... sufficit [< suppetit] / Amplius [see l. 5n.] < [the first MSC version:] Vox nec curis, nec spes malis iam suppetit / 4. ita] MSC < ubi (revision made in the rewritten MSC version)
5. Porro... dum] MSC (flere < at flere) « [the first MSC version: ] Amplius [< Heu] quid agam aut quo me vortem? Porro flere dum
[in margin] «& Heu [< <Fl——> quid agam, aut quid spero, aut quo vortem. Flere dum uortem] uortam WV, L (the grammatically correct reading) oat ket: V.
| 12. non] numquam MSC 20-21. Consistam ... lachrimisque] MSC < Maneam aut consistam nusquam scio ut hanc si iuvem / [ f. 732v] Nihil, at me [« g (*)] gemitu lachrimisque 22. causa] causae L 24. mali] malis L 25. oppleta] MSC « pleta [Ie] S.H. | Se: o uS C
1.45.P.] Om. B MSCOUN SUE
2. uita... minus?] MSC « magis aut cui vita onus siet 8. Quid huic] MSC « (Quis hic) / [cf. l. 9]; Quid hic Le turbatum] turbarum Le 9. Ehei] MSC < Vide 13. tu me] MSC < me misereri] miserere JV 21. experta nulla] MSC < nulla experta 26. in... dimidium] comes in malis dimidium est MSC
27. ferat] MSC « adferat 28. quod] MSC « quid 31.] JN prints as two lines, the first ending vicem
33. minus istuc] MSC « istuc minus 35. scies] scias JV 40. Psychae] Psyche MSC, L 51. modum] MSC < finem 58. cruciatus] MSC < cruciatos 63-68.] Perhaps a late addition in MSC; the lines are crowded into the bottom margin.
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, 1.3
63. Sed quid] MSC < (Q5 66. tradidit] MSC ?< traditum ?< dedidit ?< ver [*] 67. tribus domi] MSC < domi tribus 74. Serpenti] MSC < Serpentis tartareum] MSC ?< tartareo 76. S.P. Eva] MSC < om.
81-82. Cuiusquam ... meo] MSC < Gabriele paranympho ac internuncio < Cuiusquam, id Gabriele testante
82. tu] MSC [1] 86. celatum] M SC (caelatum) < dissimulatum 88. supplicium] MSC « sus [*] infamis] infame MSC « infamis 92. hanc tantam ... tyrannidem] MSC' < id ... pontifices
93.] PM adds a S.D. [to]nitru 95. e sublimi] MSC' « superne [L.3]
S.H.] Sc. 3 MSC
M.H.] MSC « tr. [*trimetri]; Trimetri V P.H. Adopylus] Theorgilus MSC Ex5.P.]-Om..B, MSC,.N..L 2. vertam] vortem MSC 4. Pugnando] MSC « C [*Cadendo] 5. Exagitor] MSC' < Commotus sum 6. Extorris e] MSC < Ita caput me omnesque sensus destituunt. /
Vulneribus atteror e eliminor] MSC' < excutior 12-13. angelis / Archangelisque] MSC' « paululum angelis / Vt ego magnifice [*] « paululum vt ego / Magnifice [*] (see I. 15)
14. Vna licet] MSC « Licet vna 15. Aut... his] MSC « [multiple stages of revision unclear:] Si darentur praesto vt his [?] < Aut darentur praesto vt his < Nae ego ut hos [*]
?< Nego [*] 20. caederem] cederem NV 24. se dignis] MSC « di [*] 25. Oh] MSC « (s—» Psychephonum] Pseuchephonum MSC Adopylum] Theomenim MSC < Theorgilum 26. Hic uocem audire] Audire hic uocem audire B, L; Audire hic uocem MSC, N. (I assume that Foxe moved audire by writing a second one in
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, 1.4
the manuscript from which Oporinus printed, but that, as often in the surviving manuscripts, he neglected to cross out the first audire.) moto] MSC, N; mozo B, L 28. merito fieri] MSC « me merito facere
29. S.P. Adopylus] Ps[ychephonus] MSC mastigiae] B, N, Le; mastigae MSC; magistiae L perfugae] MSC ?< perfugi 30. caedem] MSC < pugnam 31. hic] MSC ? « hoc 32. Non totum] MSC < tot [*] 33. S.P. Psychephonus] Ph MSC At, at] MSC « At S.P. Adopylus] Ps[ychephonus] MSC 33-34. Here, / Capitis] MSC < Eho capitis /
37. Michael] MSC' « Michaeli duello] MSC « mecum marte 41. sua] MSC « suam 42. trophaea] MSC' < nunc trophaea 50-51. Sequimini / Huc] MSC < Sequimini h [*]
51. Huc intro] MSC « Huc 52. His] MSC « (hun) [*] 54. Reperio] Adueniens reperio MSC < Adueniens uideo [
The line is metrically faulty in both MSC and B versions.] 55. atriis] L; atreis B, MSC, .N 56. meam ductat] ductat MSC [1.4] P.H. Christus Rediuiuus] Christus MSC Adopylus] WV, L; Om. B, MSC (After listing Theorgilus [the counterpart in MSC of Adopylus | among the characters in I. 3 and after referring to him in 1.3.25,
Foxe seems to have forgotten about him, for he assigned him no speeches in 1.3 or 4 and omitted his name from the P.H. of I.4. Foxe evidently renamed Theorgilus
[or T heomenes, as he is once called] as Adopylus in a later manuscript and assigned to him some of the speeches which in MSC are given to other characters. But in recopying the opening list of characters in I. 4, Foxe neglected to add Adopylus' name.)
P.H. Raphael Angelus] Raphael MSC I, 9.P. Christus] Om: B, MSC, Nak 3. sanctitas] faustitas MSC 4. THANATUS. Occidor.] MSC « om. (When he added this speech, Foxe recopied the remainder of the line.) tuus] MSC « tua « tuus [in the first writing of the line]
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, II.1
S.P. Adopylus] Th[anatus] M.$C . unquam cuiquam] MSC « cuiquam . miserae] misero MSC no . O] MSC « Proh S.P. Adopylus] Psycheph[onus] M.$C astrata] MSC « «ad» [*] 9.
10. mea iam] MSC < iam mea 12. dissipet] disspet MSC' (sic) < disspat 14.] PM adds a S.D. [Pa]lmarium 16.] PM adds a S.D. [L]iber libro hoc] cruce hac MSC 17.] PM adds a S.D. [Ch]irogra[ph]um 18.] L prints as two lines, the first ending cedo qua] MSC ? « quo 22. terra] MSC < in terris ?< in terra 23.] PM adds a S.D. Claui[s] capistr[um]
23-24. mysanthropum hunc /] MSC (ess.) < mysanthopum [sic] / Hunc 24. Mastigiam] B, N, Le; Mastigam MSC; Magistiam L faxis alligatum] faxis illigatum MSC < illigatum faxis
S.P. Thanatus] MSC (ess.) < P[sychephonus] 25. accurabitur] MSC (?ac curabitur) < curabitur
26.] PM adds a S.D. Signac[ulum] 28. patrem] Patrem NV 29. Soma tuum] Sarcobium MSC [II.i] M.H. Senarii] Trimetri MSC 3. Queisque ..
. uinculis] Queisque alios strinxit, vinclis [?< vinctis] ipse stringitur MSC' < Quaeque aliis strinxit ipse potitur vinculis
8. Pornapolis] MSC « Abadon 9. uicariam] MSC « uicarium 10. pu Vicem ... illius] MSC « Illius ... vicem illa] MSC « ille Suo cum Diocte] Suo cum Cosmetore MSC' « Satanae nuncius Nihil] Nil MSC Psychae] Psyche MSC Sed ... rebus] MSC « Atque eccas procedere ipsas uideo. Bene /
Habet. Eas quando ita esse video vt volo / Mihi satis est. Iam 12.
I9.
14.
21.
After II.1, MSC has a scene om. in B. The following is the final version, after which appear variants to it:
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, II.1
Act[us] 2.
So[ENA] 2.
Acatalectici Iambici cum Catalecticis Quibusdam.
Eua.
Maria.
[Eva.] Iam illud video, nihil tam supra spem ac credibile possiet Euenire hominibus Dei quin praecedat potentia. Ah
Quam salua nunc sim, hoc ni desiet modo haec cui narrem bona?
Sed Mariam eccam video quam beate.
MARIA.
Eua vbi vbi est mihi Querenda est cui haec feram de filia.
Eva.
Maria, desine, Noui omnem rem.
MARIA.
Nostin' mea tu?
Eva.
Noui, audiui, vidi, credidi Quae res me humanas supra faelicitates omnes collocat:
Somnians nisi video haec quae volo, te nunc Psyche ex inferis Rediuiuam cum video.
MARIA.
Equidem ita me deus amet gaudeo.
Eva.
[5 Vah quae mihi vocis nunc tanta dari potestas potest Summe pater numen qua tuum satis atque vt velim ebuccinem ?
O charitas, quae haec pietas! Ergo mi Iesu tantum mea Te causa laboris capere, ac ob Psychen meam, quin et
Sarcobio filio ius insuper regni promittis tui?
Maria.
[10 Dixin' Eua saepe tibi ex puero hoc magni aliquid denique Mens quod praesagiret mihi?
Eva.
Memini. Atque quo magis Dei in Hac re recogito, hoc miror magis prudentiam. Ex muliere
Collapsa salus, ex muliere restituta denuo.
In me Natura ad mortem genuit, in te gratia rursus ad Vitam viguit, ut gratiae havd naturae cuiusque esset salus.
In me peccatum quid valuit ac iram iustissimus Patefecit deus, in te misericordiae iterum pandit sinus.
Maria.
[15 [20 Alias nescio, me scio nihil meritam vnquam hoc dignum filio Ita nisi visum deo esset, maxima conferre in homines
Interdum haud maximos beneficia, quae nec sperauerunt.
Eva.
[25 Rectissime dicis. Itaque satis iam vixisse me diu Arbitror, et discedere volup'st, haec nunc ita quae filiis
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, II.2
Mihique posterisque quae euenere oculis hisce meis Quum video.
Maria.
Verum tempus nunc monet ad montem Oreb, filius Quo condixerat vt properemus cum apostolis reliquisque Eua
[30 Discipulis pariter, vbi nescio quid sese negotii [ f. 136] Velle aiebat paululum, necubi quid in mora simus.
Eva.
Eamus.
Marra.
At propere, mea tu, eccum enim huc sacerdotum imminet Princeps, lupus ut aiunt in fabula.
[1. S.P.] Om. MSC
[3. desiet modo] < desiet vnum « deesset vnum [4. vbi est] « ibi est [5. est-cui] 2« cu [* Maria] < Maria mulierum [7-9. Quae ... gaudeo] < Quod me supra omnes faelicitates collocat,
Psychen / Meam vna cum gnato tuo rediuiuam ex inferis. M[AR1A]. Ita / Deus me amet [< Amet me Deus] gaudeo [12. Quae haec] « Quae [15..Psychen] < 5.
[16. Mens... mihi] «& Quod expectem omnibus [17. Ex muliere] < Siquidem [20. havd] « «non?
[20-21. cuiusque ... me] < sit quod existimus / [*] < hoc quicquid sumus / Existeret [21. quid] « patefecit quid (see /. 22) [25. haud] < (non?
[27. volup'st] « volupe est [30. condixerat] « condixit vt] < vt reliquisque Eua] « Eua reliquisque [33. mea tu, eccum] < eccum mea tu [II.2]
SXHISIEAGt. 7. Sc. 3. ALSC
M.H.] Eiusdem Ordinis MSC P.H. Nomologus] Dioctes MSC' < Machonomus Polyharpax Scriba] Polyharpax MSC esse Ome B. MSCNAE Nomologe] Dioctes MSC «; Machonome 2. S.P. Nomologus] D[ioctes] MSC < M[achonomus]
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, II.2
4, 5. S.P. Nomologus] M[achonomus] MSC (so, ess., through the remainder of the scene except as noted) 6. ut rem ipsam] MSC « rem ut 9. fece] faece L II. compitis] competis MSC 13. se] MSC « <> 17.] As in MSC; B prints as two verses, broken after persentio
1g. porrigines] MSC < bella 21. quid] MSC < quid quid 22. agas] MSC' < agas praesul maxime nisi] MSC « (mi» xeupóv] xetpov MSC vóp.q] vouc MSC 23. flamma ... omnibus /] MSC « cruce, igne, terra, aqua / Ac elementis omnibus 24. in primis] MSC « autem sarta] MSC « sartam 28. palmarium] MSC < arti 32. concilio] consilio L 33. honeste fucatur quae] MSC « sic quae fucabitur
34. Quid enim] MSC < Quide [*] 37. praesto eccum] MSC < eccum 39. Nae] MSC < Ny 43-44. obuiam it / Audaciae] MSC « obuiam / «It» [*]
46. hos] MSC, Le; nos B, N, L 47. dignum sit] MSC « dignum siet « s [*] 48. dicetis] Be, MSC, L; dicet is B, N 51. plurimum ibi] MSC « ibi plurimum 52. S.P. Saulus] MSC ? « <P» 54. S.P. Archiereus] MSC « (S5 Nomologe] MSC «; Machonome 55. usui siet hic] hic usui siet MSC S.P. Nomologus] MSC (ess.) «€ M[achonomus]
56. S.P. Archiereus] Om. MSC < Th{anatus} 58. liceat] licet MSC | S.P. Archiereus] Th[anatus] MSC (so through the remainder of the scene except as noted) 59. Tu] Tu' MSC 61. S.P. Archiereus] Om. MSC < Th[anatus]
62-63. Fiet. ARcHrEREUs. Et / Mature] MSC « Fiet. | TH[ANATUS].
Et mature
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, II.2
63. Quin factum] MSC « Factum 63-66. Restat ... una] MSC (except as in following notes) < Nunc conuentos mihi / Hac in re sacerdotum primarios volo, quid ferant /
Consilii ut sciam. Ades Nomologe mecum vna 64-65. Petrum ... Nobis] MSC < Petru(s» nobis quem habet / In neruo ilico [?] « Petrus» nobis quem habet in neruo /
65. oppilabimus] MSC < oppilabitur After II.2, MSC has a scene om. in B. The following is the final version, after which appear variants to it:
Act[us] 2.
Sc[ENA] 4.
[un97] Trimetri.
Sarcobius. | Rhodus Puer.
[SARCOBIUS. ]
Numquis nam hic Coricaeus siue Melampygus est?
Nemo est. Quid, nullus vsquam hic auritus Midas?
Sub lapide aut dentatus dormiscens scorpio?
Quod hoc seclum, quaenam peruersitas. Adeo E tectis nulli vt tutum sit prorepere [5 Sacerdotum ob vesaniam ? Sed quid siet Miror, Marcus tantopere me quod expetit Domum ad se accersens. Itaque uiso quid velit
Negoti ut videam, etsi haud manere liceat Euam per genitricem, confecta quae domi [10 Senio morboque laborat grauiter. At Eccum obuiam a Marco Rhodum.
Rzuopus.
Sarcobie Oportune. Herus aliquotque cum illo te pridem Expectat, ut properes.
SARCOBIUS.
Rei p<ae>disce scin'
Quid sit cur aduentum expetit ?
RHODUS.
Nescio nisi [15 Petrus quia in nervo ab Herode est coniectus ut Communis fiat apud deum comprecatio.
SARCOBIUS.
Ah intelligo. Eamus ne quid in mora sumus.
[1-3.] See V.4.10-13
[1. S.P.] Om. MSC
[12. obuiam a] ?<a [13. Oportune. Herus] « Her [*]
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, 11.3-11.5
[14. Expectat] < Expectit [16. est coniectus] < con [*] [11.3] S.I] Act. 95565. M SG.
IX SJ. | Ons BMC NEED
3. Petre, aut] Petre an MSC 8. Spectans templum uorsus] MSC < MS 14. patefecit] patefacit L 16. hodoeporus] oedoporus MSC libere] libero MSC 20. Memet] MSC < Me 22. Itemque] MSC ?< Item [IL.4] S.H.] Act. 2. Sc. 6. MSC M.H.] Quadrat MSC DL SP Omesp SCIL 3. missititiis] B, N, L; missitiis MSC' (the correct form of the word)
PM adds a S.D. [Literae 4. Obuinctus .
. haec] MSC « Ad Abadonem vinctu' [?< vinctum] ipse cum sit hic 5. Cum ... obeat] MSC' « Cum Diocte legatam imperii « Imperii ut accipiat legatam sibi 13. amicos... quoscunque] MSC' « quoscunque
. amicos 16. hostem] MSC « hostes [11.5] S.H.] Act. 2. Sc. 7. MSC P.H. Populus] Om. MSC, B, N, L L5] Ome BaMsSG Nee PM adds a S.D. Liter[ae] 2. At] Ac MSC 5. obiectum ni] MSC < ni obiectum praeuortissem] MSC < antevortissem 8. pol] MSC « sane 9. ut dissoluar] MSC < dissoluar 10. Saule, ac] MSC' « ac Saule or simply ac
13. Vsuuenire ..
. scio] MSC « Sc [*] - 23. articuli] MSC < dactyli
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, III.1
24. Polyharpax, me tenes] MSC < Polyharpax me accipis < Me Polyharpax acc [*] pigmenta] MSC < <vnguen> nescio] MSC < non tracto 24-25. Age | Satis] MSC < Age | Age or simply | Age
26. quicquam] MSC (A second quicquam was canceled.) 27.] PM adds a S.D. Drachm[a] 28. modo] MSC < hoc Quid hoc] MSC' < Quid quaeso hoc pro] MSC « quidem pro er. Pert) Misc ?« T 34. cedo] MSC « tibi cedo Imo harum tibi] MSC' « Nugas agis 36. sis] MSC' < sies 38. nil pudet MSC « p [*] 40. modo] MSC' « michi» quos] quas MSC 48-49. mihi / Vnum ut] MSC' « mihi ut / Vnum
53. At] MSC « Sed 55.] PM adds a S.D. pecunia 58. hercule] hercle MSC 59. conuicium] conuitium MSC scrobae] B, MSC, L; scrofae .N 62-63. irruite, / Obruite] MSC « irruite, obruite /
63. Iam si] MSC « Si 64. modo] MSC < Abite inquam [See the end of the line.] [I1I.1] M.H.] Trimetri MSC P.H. Ecclesia] MSC « Sarcobius Toe em B: 2M S Gra, 4L 8. indigetauit] MSC « cum indigetauit; indigitauit Le
9-21.] MSC (except as in following notes) < [the following written for Sarcobius: | Nunc ego relictus solus sum ex illa miser
Familia paruulis cum filiolis tribus Asia, Aphrica, et Europaeho [< Europaeo], coniunx mihi
Quos peperit Ecclesia, mulier vero optima Atque hinc quantum mihi esse nunc solatii
Et quam vera voluptas posset. Sed quum nihil In rebus vndique est faelix mortalium,
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, III.2
Hos tyrannus nunc [« nunc tyrannus] Dicologus in carcerem Desperationis trusit sordidissimum Bufonibus, anguibus, ac faetore obsitum.
Quod ni esset quid mea vita venustius, Melle aut esset plenius? Atque ipsus adeo adest
Dicologus. Quid agam?
11. spolior] MSC < (No» 15. aliqua... solatii] MSC < sol [*] 17. Ac orba] MSC < Orbaque terraeque|] MSC' ?< terrae 18. ni] MSC, Be, L; in B, N 19.] PM adds a S.D. Exit Nomocrat [111.2] P.H. Nomocrates. Ecclesia] MSC « Dicologus. Sarcobius
Desmophylax. Dromo] Om. B, MSC, N, L
1 S.P 1:0m;B MSG) NL
1-4. Me... Euae] MSC « Nisi me fallunt argumenta omnia, hominem eccum ipsum / Inuenire quem volui reperi. S[ARcoBIUsS]. Men' petit?
D[icoLocus]. Quisquis es / Edico tibi, tun' Sarcobius ille es Adamitica / Satus stirpe Euae ac
4. S.P. Ecclesia] MSC (ess.) < S[arcobius].
5. quae] MSC « qui 6. consciam] MSC « conscium feret] MSC « foret 7. S.P. Nomocrates] MSC (ess.) < D[icologus].
S.P. Ecclesia] MSC (ess.) < S[arcobius].
8-23. NomocratEs. Scin' ..
. uideo] MSC (except as in subsequent notes) < Dicorocvs.
Cuius pridem apud me tres cum matre in Vinculis desperant liberi?
SARCOBIUS.
Quid num reddere cogitat Captiuas mihi ?
Dicorocvs.
Quid ais?
SARCOBIUS.
Ipsissimus [« Ipsus] equidem Sarcobius Egomet sum, Dicologe optime.
Dicorocvus.
Abi Dromo, Desmophylax, Ac Theorgile, parati cum loris fulsite [sic] propius [?] [ « propius /] vt
Vbi [1] iussero. Abripiatur recta hinc [« hinc mox < recta hinc] in carcerem.
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, II1.3
SARCOBIUS.
In Carcerem innocens?
DicoLocus.
Iniustum in te nihil a nobis fiet.
Id primum predico [?< prec (*)] tibi.
SARCOBIUS.
Quid egi?
Dricorocvs.
Tune? Pessime a fasciis Cui ad malum omnes cogitatus accliues sient.
SARCOBIUS.
) Mei?
Dicorocvs.
Recte id quia nescis. Abi curriculo Dromo ad Psychephonum Vt chirographum huc quam mox remittat nuncia, quod huic
Satanaeque pridem permiseram. Atque eccum foras exire video.
10. Desmophylax] Desmophylax, Theorgile MSC 12. postulat] MSC < postulat et necessitas
13. uero liberam] MSC < liberam vero 15. fiet] MSC < hic fiet < fiet hic tibi praedictum] MSC < praedico tibi 16. Bene ... arbitror] MSC (quid admisi « adm [*]) < Recte quid commisi [(+) « commisi] igitur vobis [<< vobis igit (*) « igitur vobis] fas explanare mihi 17. sorore una] MSC « vna sorore 18-19.] MSC < reverse order 18. Cuius..
. sient] Cuius tum omnes cogitatus accliues in malum sient MSC « Cuius porro cogitatus [< Cuius cog (*)] accliues omnes sient
19. Denique ... ancillula] Denique quid recens egeris id [or iam] Synidesis ancillula MSC « Denique nuper quid [< quid nuper] patraris tua Synidesis ancillula [For tua see /. 20.]
20. fecit tua] fecist MSC (See l. rgn.) uerbis; verbis opus MSC « verbis moror ?< opus moror
21. sis] MSC' « tota sies 22. remittat] MSC' < remitta(re» < remittat 22-29. huic / Satanaeque quod] quod huic / Satanaeque pridem MSC
23. exire] foras exire MSC [1II.3] P.H. Nomocrates] MSC « Dicologus Lictor] B (lict.); om. MSC Adopylus] Om. MSC (his speeches being divided between Psychephonus and Thanatus) Ecclesia.] MSC « Ecclesia. Dromo < Sarcobius. Dromo.
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, III.3
S.P.] Om» B;uMSCIEN EE
circumcurso] circumcursa MSC 3. S.P. Nomocrates] MSC (ess.) < Dic[ologus] [so, ess., throughout the scene except as noted | 4. Nomocrates] MSC < Dicologe 7-9. Psychephone ... Nos] MSC (ess.); Nos B, N, L [I assume that Foxe or the compositor of B accidentally skipped from Quid ... in l. 7 to Quid ... in l. 9. Scansion is improved with the words supplied.]
8. Nomocrates] M SC « Dicologe 9. S.P. Adopylus ..
. Adopylus] pepcbephomecie . Th[anatus] MSC NOMOCRATES. Quis] Quis? MSC < Defer cere Quis? < om.
10.] As in MSC; B, N, and L print as two verses, the first ending occideram. istic] istuc MSC 11, addixeram] MSC « ade» 13. S.P. Adopylus [7s]] Thanatus [bis] MSC
S.P. Nomocrates] Dic[ologus] MSC 13-14. opes-/que omnes] M SC; opesque/Omnes B, N, L
15. auexit secum] MSC < auexit simul < vna auexit certa ... nuncias] MSC « haec certa si mihi [*]
16. S.P. Psychephonus] MSC (ess.) « «P»h.
17. Antigraphen] MSC (?) ?< Autigraphen 19. S.P. Ecclesia] MSC (ess.) < Sar[cobius]
S.P. Adopylus] Th[anatus] MSC Nos] MSC; Hos B, N, L 21. S.P. Thanatus] Om. MSC (continuing the speech to Nomocrates) ostentat] MSC < ostentitat Psychae] Psyche MSC 22. occidi] L; óccidi B, N; occidi MSC ego] MSC « quod aiunt 23. S.P. Ecclesia] MSC (ess.) < Sar[cobius]
24. Pancratistes] Pancratiastes Le 25. nisi quia] MSC < qu [*] 30-31. S.P. Adopylus] Ps[ychephonus] MSC
31. maledictionis tuae] MSC « desperationis tui [sic] 32. Qua... libera] MSC ?< Qua Ecclesiae huius nunc expediat liberos
< Qua Ecclesiam huius coniugem cum liberis manu expediet liberam .
33. S.P. Adopylus] Ps[ychephonus] MSC illos] MSC ? « illas certo] certe MSC 34. me] pol MSC S.P. Psychephonus] MSC (ess.) [+]
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, III.4
35. Nomocrates] MSC « Dicologe 36. Vah, siccine] MSC < Sicci [*] 37. Nomocrates] MSC < Dicologe Hinc] TB[ANATUsS]. Hinc MSC (T heavily rewritten [over P])
38. S.P. Ecclesia] MSC (ess.) < Sar[cobius] 39. exanimata] MSC « exanimatus ut] uti MSC 41.] PM adds a note, so heavily cropped as to be illegible, [Qu]i sunt isti
[ ]<g>riti hos [ Jitos Qui ... incedunt] Quis tragicus hic satrapas tam magnifice qui incedit MSC 42. nimis... gaudia] cesso vxori [ « ad (?* ad vxorem)] haec natisque impartire nuncia After l. 42, PM adds a note, Hic interponatur Scena. Perhaps he envisioned a dramatization of the reunion of Ecclesia and her children.
[111.4] P.H.] Pornapolis. Dioctes. Anabasius. MSC (though this order misassigns the first speech, in the absence of a S.P.) < Abadon. Anabasius
1. S.P.] Om. B, MSC (assigning the speech to Abadon), .N, L 7. Mihi ... meae] Mihi simul ac Diocti amasio meo MSC. The line, not in the earliest version, was added interlineally here after first being added before l. 6, where it appears as above after originally reading Mihi atque Diocti amasio meo 9. et] & B, N, L; ac MSC 12-13. Heus ... putes] MSC « Heus, Pornapolis, tuque Dioctes, cui haec loquor maxime [or simply loquor] | < Heus, Abadon, priusquam incipias sic primum putes / 15. duras] B, MSC, N; diras L 17. Quippe hanc] MSC « Hanc quippe censeo] sentio MSC'
19. S.P. Dioctes] MSC (ess.) < Ab[adon] 22. aut me Christum] MSC' < me aut Christum persequi] MSC « prosequi 26. aliud nihil] MSC < nihil aliud 27. S.P. Anabasius] MSC (ess.) < Ab[adon] euadet] euadat M.SC 28, 29. S.P. Dioctes] MSC (ess.) < Ab[adon]
28. instruis] MSC « instruit 31-33. Christicolas ... Domitianus] MSC < Christicolas prope ac /
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, III.5
Habere me spero ad sententiam. Heus, Nero / Ad me euocetur [« Nero huc / Evocetur, Domi (*)] [*] < Christocelas impetu [*]
34. Maximinus] MSC' < Maximinius 35. Cletianus] Clesianus MSC His] Ilis MSC 38. S.P.] Om. MSC (See the following note.)
38-40. Imo ... Anabasi] At mane. Egomet eos ut conueniam satius est | Praeceptisque instruam domi accuratius. / Ibo, Anabasi
[Ibo, Anabasi < Anabasi] MSC 39. instruemus] B, L; instruamus JV [III.5] M.H.] Eiusdem Numeri MSC; Senarii NV P.H. Ecclesia] MSC < Sarcobius 1. S.P.] Om. B, MSC (first assigning the speech to Sarcobius), N, L
1-2. liberos meos ... eductos] MSC « coniugem meam ... eductam 3-4. Certe ... refers] MSC (ess.) < Tribus una cum liberis Asia,
Aphrica, et / Europaeo [ perhaps originally a continuation of Sarcobius' speech].
S[arcostus] [?« P (*)]. Ipsaque ipse in re adfuistin' ?
7. S.P. Ecclesia] MSC (ess.) < Sa[rcobius] (so throughout the scene except as noted | coniicias] MSC; conniicias B 8. duran'... fide] MSC (te ?< se) < adeon' dura esse te fide hominem g. Ast] MSC < Verum Nomocrates] MSC < Dicologus 10. S.P. Ecclesia] S[arcobius] MSC 12. obligatorio] MSC' < obligatu 13. Ecclesia] MSC < Sarcobie 19. eundem] B, MSC, N, L; eandem Le 22. at uero] atenim MSC 30. iuri datum] MSC < factum iuri 31. totam] MSC « tutam 33. his] iis MSC 36. Ecclesia] MSC « Sarcobie < Sarbo S.P. Ecclesia] S[arcobius] MSC 37. metuis] MSC « queritas 39. maxuma] maxima MSC 42. dicenda est] dicenda MSC 44. Corpus... paucarum] MSC < Corpus id at paucarum [*]
47-48. Psychen ... Scilicet] Animam ex inferis [< Erebo], idem quin
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, III.6-III.7
corpora / Simul restituet, quid dubii est? E[ccresta] [< S(Anconrus)].
Ita predicant / MSC 50. uerba fere] scripturae MSC 51. resurrectio] resurrexio MSC 53. Nitidius] MSC < Nitius 54. € terra ut] MSC « ut) [*] pullulat] MSC < pullulet 55. queam] MSC ? « queo 56. scripturis cum] MSC « cum scripturis
20. puero particeps] MSC (with a very long space between the words) [III.7] P.H. Psychephonus] Pseuchephonus MSC L 5.P.]|:XmB, M36,zZN, L 2. in hac re quoscunque] MSC « quosc [*]
5. Psychephone] MSC' « Ps[eu]chephone [erased letters 2llegible] Christicolae] MSC' « Christocolae 6. cornicibus ut] MSC « ut cornicibus 10. Hinc] Huic MSC (?) 11-15. Herus ... Asiam] MSC < Herus satis hunc si / Nosti meus
Nomocrates [< Dicologus]. A[wABasivs]. Quid is? Ps[ycHEPHONUS].
Ecclesiam hic modo quandam [?« Ecclesiae hic modo quosdam (*)] / Non in Trophonii antro at desperationis in Labirinthis / Vinctam habuit.
A[NABasrUs]. Ah illocne in purulento carcere? Ps[ycHEPHONUs]. Tresque simul cum / Illa alios: Asiam, Afrum [?— Africum] [< Lybicum] ac
4.28
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, IV.1
[< et] Europum [< Europaeum] eius opinor pignora [« gnatos].
Certum / Non habeo 17. sutela] MSC « arte Quid] MSC < Clauem mihi miram / Predicas, seram at mvtatam oportuit.
Ps[vcHEPHONUs]. Atqui tantundem fieret si / Quidem ad omnia clauis aeque versatilis est. A[NABAsIus]. Quid < Nae tu mihi miram / Clauem predicas, prius at seram mvtatam [< matatam] oportuit. PS([vcHEPHONUS]. Atqui tantundem fieret clauis. / [*] herus? Non-] MSC ?< Non- « igitur, non18. illis] MSC < illo hos] MSC < hunc 21. molestant iam? Cedo] molestant, iam cedo. MSC
27. Victoriam post] MSC < P [*] magis miror] MSC « mir [*] 29. obstant] MSC ?< obstent 30-34. Quod ...
Praesto] Quod struimus, quo obnixius hos nunc sudores suffero nostro / Pro Diocte hos ut obtorto collo ad cruces rapiam.
Atque [?lineation thus; after revision, the words appear in two lines, broken after obtorto] / Vide, pene quod exierat. Ps[ycHEPHONUs]. Quid? A[NABAsrUsS].
Psychephone uti sies / Praesto MSC « Quod struimus, quo obnixius hos nunc sudores suffero nostro / Pro Nerone, Traiano, ac Decio hos ut obtorto quod aiunt / Collo ad cruces [« f] rapiam. Atque quod percommode mihi venit / Nunc in mentem pene exierat. Ps(vcHEPHONES].
Quid? A[wNAnasrUs]. Psychephone uti presto sies / 30. quem... timent] Be, L; qui... timet B, .N 33. exierat] B, MSC, L; exciderat .N 35. Opera] MSC ?< S opus ad quaedam] MSC « opus 36. manubias] MSC [1] recuperare se] recuperare / Se MSC 37-38. Sed... dixero.] Om. MSC. More than half of the page is left blank.
[IV.1] P.H. Dioctes] Abadon MSC Tooke) (Om: BMSCSONSAE 8. Maximinus] MSC; maximus B, WN, L.
10. addidit] MSC [1] 13. Etsi] B (Ill., BM), MSC; Et si B (Harv.); Et si B (Bodl.)
15-16. tamen ... Sedulo] MSC « ab eo est sedulo / Tamen 17. Sunt ... sufficiam] MSC « Sunt, alios restat nunc monarchas in loco / Vt sufficiam « Sunt vna nunc res restat conficiunda
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, IV.2-IV.9
18.] PM adds a S.D. Exit Anab.
20. uideo] MSC « accedere | Video [IV.2] P.H. Dioctes] MSC < Abadon io wu -] Om, BSC, N, E nihil] nil MSC 2. S.P. Dioctes] MSC (ess.) < Ab[adon] [so throughout the scene}
S.P. Anabasius] MSC (ess.) < Ab.
6. Nempe] MSC < Qui 9. mortem] morte L ANABASIUS. Eius] Eius MSC II. inimicus'st] inimicu'st MSC 13. Dioctes] MSC < Abadon 17. occipit] MSC; accipit B, N, L 19. Quid ... supputa] MSC « Nobis quid reliquum sit tuted vide
21. At] MSC < At at 23. futurorum spe praesentia] MSC < praesentia futurorum spe
Dioctes] MSC < Abadon 5. ita personam geras] MSC < personam induas 31. autem, quem] MSC « quem autem [IV.3]
I. S.P.] Om. B, MSC, N, L
I-11. Qvanquam .
. exoluerit] MSC (except as in following note) (ll. 1-10 in margin) < Soma nunc vir defunctus est [labeled dimeter]
Mulierque relicta sola Ecclesia sum [« sum Ecclesia] tribus Cum gnatis. Porro tum Asiam a Turcis insuper
Periclitarier audio. Cui haec mulieri Non extundant animum, animus qui non stipes
Est, fortunae tot vnam tundier ictibus?
Primum viri in funere, quem persecutio Absumpsit. In aerumnis tum gnatae hoc aliud est
Quae adhuc an viuit incertum est. Vt interim Quanta obsidet egestas nunc me ne refricem.
Ob Christum adeo bona cui direpta [« derepta] sunt [« sunt / Quae habui omnia (*)] Vsque redacta adeo prorsus sum inter Symplegadas
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, IV.4
Vidua, orba, et egens, domo eiecta et patria, Curis ac odiis hominum obsita, cui Praeter vitam nil superest, haec si tamen
Dicenda est vita, invita quam circumfero.
Quamquam vtrumque mihi tot circumstrepunt cruces Vnum hoc animo penitus persuasi mihi, Nihil vita haec vnquam feret tam felleum
Quod non ferendo patiar, Christus cum meus Gehennali hoc me (animae) exoluerit 1. Soma] B and MSC agree on this reading; if this page belonged to the earliest draft, we would expect the name in MSC to be Sarcobius.
2. nihil] nil MSC 13. tempori est] MSC; tempori, est B, .N; tempori est L 17. pulso tandem] tandem pulso MSC Diocte] Om. MSC < Abadone 22-24.] PM adds a S.D. Tonitru & [stre]pitus subt[er]raneus
25. hem] MSC « ehem 26. quos] MSC « nisi quos 27. leue] MSC; bene B, N, L 29. ni me] MSC « mi ni 30. Adest iam] MSC' « Ipsum iam [*] [IV.4] M.H.] MSC « Tetrametri P.H. Dioctes] MSC < Abadon Pseudamnus] MSC < Psydamnus
»; S: PS) Om B; MSCHRNS UE
2. Itan'] MSC « Itane 4. uinclis] vinculis L 6. Dioctes] MSC < Abadon 14. nostra] MSC, N; nostro B, L 15. S.P. Dioctes] Ab[adon] MSC 16. Diocten] MSC < Abadonem 17. S.P. Dioctes] MSC < Ab[adon] gratulor] MSC < graut [*] 21. S.P. Dioctes] MSC < Ab[adon] 24. Pseudamnum] MSC < Pseudamne exire] MSC < huc exire foras 31. robur] MSC < robus
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, IV.4
33. conficiamus] MSC < perficiamus 36. astu] MSC 2 « est (See 'st later in the line.)
38. no' omnem] MSC; non omnem B (presumably mistaking the apostrophe for a nasal macron, though the line can be made to make sense reading non); nos omnem WN; omnem £L 45. lentamine quo] MSC < Quo tentamine 49. Probe] MSC ? « Probo 50. dynastias] deinastias MSC 53. saccharum] MSC; saccarum B, N, L 56. Eosdem] Rursus MSC 57. nemo] mihi nemo MSC 60. cur ad] MSC « cur huc ad 62. Babylona] MSC « Babylonem 63.] PM adds a S.D. Gazula [pe]cuniari[a]
65. hanc] hac MSC (a tempting reading, except that the gender is wrong) 66. Quid] MSC « (Cui [or Sic (?)] 71. potius] MSC « magis 72. desunt] MSC «, dee [*] 75. terris] MSC « terra 82. exornetur] MSC; ornetur B, N, L 84.] PM adds a S.D. Cyathus fo[r]nicationis go. uindices] hunc vindices MSC 91-122. Dei ...
Sed] The original MSC version, omitting most of this passage, read as follows: Dei. | SA[rAN]. Nec refert, modo sub nutum hos
[« hos modo .
. hoc] quocumque subigas / Opibus [« Tr] illi, fruemur [« fruemus] nos victoria. / Sed [This passage was not crossed out. A version of the omitted lines was added in the margin with no indication of where it belonged.
See subsequent notes. | 92-95. Porro... vbi] In rebus publicis priuatisque omnium / Tum vero in comitiis suffragiisque ordinum / Te praecipue Pseudamne immisceas.
Vbi [the last line « Illic te imprimis inger (*)] MSC [perhaps the missing line was cropped, or perhaps it was accidentally struck out of the earlier version]
< Porro ausculta [< Non quid is (*)] insuper auremque vtramque arrige. / In comitiis imperatoriis [< impetoriis] vbi
98. Falx ... posita] Leo suam ut partitur praedam Aesopicus / Tui [« Pars (*)] ut electionis [« electorum] pars sit maior gregis MSC
IOI. te ut] MSC « te 102. libidine] MSC ?« libido 103-104. quid... Mouerier] M SC « quis te aduersum quid mouerit /[*]
105. Bellum aut Turcis] MSC « Turcis bellum 106-107. tu ... aderit] tu tendito. Victa pars / Mox supplex aderit
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, IV.4
MSC < tu haec tendito. Victa pars / Mox supplex aderit < eo tute intendito. / Victus ilico supplex aderit < tu semper tendito. / Victus ilico supplex aderit 107-108. erit ... ipse] erit commodum. / Sic etenim MSC « commodum / Erit. Sic etenim < commodum / Fuerit. Sic etenim
108-109. gratiam ... te] MSC [fidem at first moved (? by accident) to the end of |. 107] < gratiam. | Fidem seruare
109. res] MSC « res cum [see I. 110] monuerim] MSC « moneo 110. cum haereticis] haereticis MSC « cum haereticis nuspiam] MSC < numquam 11I. Fiscum ... pecunia] MSC « Pecunia ..
. fiscum interim] quid mones MSC 117. suo hinc uentri] MSC « hinc culinae 118-129.] In MSC, the order is as follows (following the two lines om. in B which are quoted in the note to ll. 91-122): 122-127, followed by two more lines om. in B (Facilius esse huiusmodi te, ex eo, arguant. / Talis quisque est, ut sint quibuscum victitat), then 118-121, 128-129, and another line om. in B
(see note to ll. 128-129). A few lines are variant; see notes ad loc.
120. S.P. Dioctes] MSC « Ab[adon].
124. Nomocratem] MSC < Dicologum 125. sentio] censeo MSC 128. Congredere] MSC « S [?— S(atan)]. [Because of line rearrangements, MSC has a S.P. SA[TAN] before this line.]
Dioctes] MSC < Abadon 128-129. Imperium ... redintegret.] cui is imperium, caput / Ac exertum redintegrabit denuo, / Nomen sed cum habitu mutes peropus est, capin'? / MSC (Before the last line is an X, presumably marking the line for deletion; beneath the line is a short stroke, perhaps showing the end of the rearrangements.) 130. Nomocratem] MSC < Dicologum 131. huicque] MSC < ad eumque addictum] adductum MSC uide] MSC « ut cures 132.] PM adds a S.D. Auri[ ] accipe] arripe MSC (?) 1235. seu] MSC; ceu B; ANE 136. holosericas] MSC «C holosericas / Cum pellibus Zebellinis, Madauricis [a marginal X marking the line for deletion]
140.] PM adds a S.D. [E]xeunt 145. Moxque] Mox MSC
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, IV.5-IV.6
[IV.5] P.H. Europus] Europeus MSC
I. S.P.] Om. B, MSC, N, L
bene] benet M.SC . quam misere] Iam miserae MSC (part of the following sentence)
. malum malus] MSC « malus [*] . mater, est] MSC' « est, mater . potessunt] potessuvnt MSC magis] MSC « «magis; magis . est] MSC < se offert . S.P. Africus] MSC < Afer Nomocratis] MSC « Dicologi . irrumpens] erumpens MSC [1V.6] P.H.] Dioctes] MSC < Abadon Europus] Europaeus MSC
1. S.P.] Om. B, MSC, N, L
hic] MSC < nunc 5. irruimus] MSC ?< iniuimus 6-7. ex... ilico] MSC « noster occasionem illico / «At» [« 4In5]
8. pingam] hic pingam MSC hypocrisim] hypocrisin MSC 9. S.P. Dioctes] MSC < Aba[don] [so throughout the scene except as noted
A D was written in the margin before est fabula. (1. 8), then erased.
Nomocratem] MSC « Dicologum secum semper] MSC < numquam non secum gratiam] MSC ?< gratium Comitia adsunt] MSC < Adsunt comitia panegyricos] panagericos MSC Prior] MSC < AsaA[pow]. Prior E 14.
19.
24.
29.
S.P. Dioctes] Aba[don] MSC Quid] MSC, L; Ev[ropus]. Quid B, JN (Perhaps Foxe intended to assign the speech to Africus and wrote the wrong name; more likely, he accidentally
33wrote the S.P. in the wrong place and neglected to cancel 1t in correction.) 34Quid] Quod MSC < At qui [?or Quid MSC « At quod] inquam] MSC « volui 34-35. ut... Dei] MSC < vti siet / Haud vspiam agnoteros quisquam, agnum dei / Ipso non tam loco quam natura exprimens /
S.P. Dioctes] Aba[don] MSC suffragiis quin cederet] MSC' « quin ce [*] 36.
38.
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, IV.7-IV.8
40. foras] foris MSC 45. Mecum] MSC « Quibus mecum 46-47.] PM adds a S.D. [Ex]it Pseu[da]mnus
IV.
Re Iambici Acatale. MSC (but a marginal note calls l. ro a Senarius) P.H. Dioctes] MSC < Abadon Europus] Europaeus MSC Africus] Afer MSC (see l. 8)
I. S.P.] Om. B, MSC, .N, L
2. Et] MSC < Ac [?] 5. S.P. Dioctes] MSC « Ab[adon] Here salue] MSC < 8 [*] 6. queis] MSC « pol qu<o> 7. sati] MSC < sati s» gx es] MSC «e et « st I? st] 12-14. pauonia ... Hac] MSC « pauoniam [? «€ panoniam] hanc tibi plumigatam coronulam / Cape [< Sumito], stellulis emblematisque fulgurantem inaureis. / Fidei defensor [« Fidei pariter defensor] esto. Tu cum romphaea hac Afer, / Quid?
PM adds a S.D. pauoni[a,] coronu[la,] Rhomph[aea] 14-15. hac uos ... face] MSC « hinc intro. Dioctes [< Abadon]. /
Dioc[TEs] [< As(apon)]. Hem. Psev[DpAMNvus]. Ah quem volui? Atriensis inquam introductos ad me face / 17-19. At... prius] MSC « At vbinam Porna, vbi tam diu / [ f. 149]
Cessat ita aduentum ... prius < ac vt volui.
Et vbi restat id, / [f. 149] Nomocrates [< Dicologus], cui ut dixi ius restituam carceris?
Psv[cHEPHONUs]. Atenim caue / Faxis here. PsE[ubAMNus]. Cur non?
Psv[cHEPHONUS].
Ipse iumento [< corio] ne tuo vapules [« vapl].
Pse[upAMNus]. Tace, / Sufficit an non Scriptura claues cum volumus?
Psv[cHEPHONUS]. At vera sit / Vt clauis [< clauit] quae prosit vereor.
Pseu[DpAMNvus]. Non quid verum sit refert, / Populus at quid verum [« at verum] censeat, referre censeo. / Capin'? Psy[cHEPHONUs]. Probe. PsEv- [DAMNUs]. At Porna vbinam cessat tam diu, / Aduentum ut dixit cur non adproperat ? [ « diu, cur non ita / Aduentum ut dixit adproperat < diu, cur non ita ut (*)]. Salta Psychephone in cubiculum / [ > in / Cub(*)]
Cito. Atque eia, prius [or Atque (*)] [Apparently at an intermediate stage a version of At Porna vbinam cessat etc. stood for ll. 17-19.]
[IV.8] This scene was printed as a sample of the work by [ fosiah Pratt] in The Church
Historians of England: Reformation Period, I.1 (London, 1870), Appendix, 1 4]-[15.
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, IV.8
P.H. Pornapolis Meretrix] Ponapolis [sic] seu meretrix MSC Chorus] Om. MSC, B, N, L
S.P.] Om. BAMSC, N, L
Es in hac] MSC < ex hac . Pseudamno] MSC < Pseudamne xaipev] yapew MSC « Salue 4gestiens adeo quod] MSC' < quod gestiens adeo
PI. ueritatis] MSC' < veritatisque opido] oppido MSC' « sedulo ] PM adds a S.D. Cyathus fornicari[us] 12.
I4. submoueam] MSC (-veam) < submoneam or submoueam 16.
. sumus] simus MSC . Mea . set] MSC < Mea... sit « Mea sit . id esse] MSC <e[*] . Sueuimus] MSC ?< Sueuimur . ubi] MSC < q [*] magis] MSC « satis His] MSC < Illis 29-31. diem ... lux] MSC « diem / Tibi ut dixi, hunc Pseudamne datura sum. Pseu[pAMNus]. Vah ut ut dulci te osculo / Nunc capio mea
28. lux pergas, Porna, hanc] MSC « hanc pergas, Porna At] MSC « Sed ilinc] MSC ? «€ hinc aiunt] MSC « <q> aiunt inuasse] B (Harv.), MSC (« ingress [*]); iuuasse B (Ill., BM,
343738.
J9Bodl.), L; jurasse .N Commorsit] MSC < Commordit Mihi] MSC < Mihin'
Anabaptistica] MSC' < Anabaptista Ecclesiamne] MSC, .N, Pratt; Ecclesia'ne B; Ecclesiáne L hos] MSC ?< nos 44.
4546.
52.
5456.
S.P. Psychephonus] MSC < Pse[udamnus] S.P.] MSC; om. B, N, L (continuing the speech to Psychephonus)
64. Ac ...
Corybantica] MSC'
(except as in following notes) < Psy[cHEPHONUs]. Here, prorsus haec / Insanit Corybantic [*]
57: iia decretistae] MSC « decretis Cosmosophoi] MSC < cosmosoph<i> holoporphyri] MSC < holoporphyr<ae> uos] vosque MSC Copistae, Sigilliferi] Om. MSC 58.
5960.
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.1
62-63. EccLEsiA. Stat .
.. Pseupamnus. Quid ais] MSC (though, because of revisions, l. 62 appears to be a continuation of Pseudamnus' speech) < Quid tune Ecclesiam id credis catholicam? [this a continuation of Pseudamnus' speech] Ecc[rEstA]. Credo. PsE[upAMNus]. Quid / Hanccine num credis esse? E[ccresta]. Non credo. B reads Ecc[rsesiA]. Stat . .. PsEu[DAMNUS].
Quid ait 63. S.P. Psychephonus] In MSC, this S.P. was evidently struck through by accident during the revision of this line.
64. inquam repagulis] MSC < repagulis :
65. Lunaticam hanc] MSC < Hanc lunaticam atque] ac MSC ad] MSC ?< in abducite] MSC (but its position in the line is unclear because of the revision recorded in the next note) 65-66. atque ... sequimini] MSC' (except as noted above) «C abducite iam [« hanc] ac me sequimini hinc / Intro
66. hinc] MSC (see preceding note) «C huc [?or huic] [Nox In MSC appears a cross at the top of the page, above the S.H. Foxe often made such prayerful markings in his manuscripts.
P.H. Lictor] Om. MSC (The name Thanatus and the following names look like late additions.
Adopylus] Om. MSC Europus] Europlethius MSC (Through the scene, MSC abbreviates S.P.'s ambiguously.) Hierologus] Ierologus MSC 1:5 p j| OnEbM sc vee 1-2. rursus... me] MSC « ego me / Rursus in Europam
6. minime modo sumus] MSC < iam non sumus 7. mutanda] MSC < flectenda 10. veste] MSC « veste hac tegam] MSC ? « tego PM adds a S.D. vestis 12. Mihi quos] MSC « Quos mihi 13. Adopyle] Om. MSC estis] sitis MSC 15. Ornamenta haec] MSC « Induuias hic < Orna [*]
S.P. Adopylus] Psyc[hephonus] MSC 16. haud] MSC < non 18. hoc sub Francisci] MSC « sub Francisci hoc
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.1
18-19.] PM adds a S.D. [Fr]ancisci [p]allium 19. Tu] Tum MSC (?) * re et] MSC < et re et 19-20. nomine ... uere] MSC « nomine / Sies. Quemcumque nactus sis vere 21. teneas] MSC « scias 22.] Om. MSC 23. Inde] MSC' < Dehinc 24-26.] PM adds a S.D. [E]xeunt [E]uro. Hier.
25-26. per... Spargite] MSC « late per omnia spargite / 29. Hierologe] Ierologe MSC 31. S.P. Hierologus] Ier[ologus] M SC (so throughout the scene) Non ... magis] MSC « Non magis ficus est ficus « Non tam ficus est ficus 34. Meretriculam] MSC « Catholicam quam dicunt meretriculam 37. Europe mi] MSC « Europlethe 38. irruimus?] MSC « irruimus. S[ArAN]. Cantem tamen. In principio erat / Verbum, et verbum erat apud Deum. IER[orocus]. Quae oratio haec? / SaA[rTAN]. Pax hic Dei [< Dei et]. Psy[cHEPHONUs]. Et sancti
Francisci [« Et Francisci]. TH[ANATus]. Et sancti / Carmeli. Eur[opus].
Quos camelos hic video? S[ArAN]. Adsumus / E Grynwico serui Dei, atque filiu / Beau Francisci [*] amabo] MSC' « obsecro 39-40.] L prints as one verse 40-41. Abominatio ... succurite] Assigned to Thanatus in MSC. in...stans] MSC' « hic | Stans in loco sancto
41. Quidnam] MSC « Quid 42. pseudopontificem] speudopontificem MSC 49. Europe] Europlethe MSC procul] MSC' « tibi procul 50. S.P. Evropus] B prints at the end of l. 49 (in a passage which seems to have been undergoing typographical compression).
51. Tu hic] MSC < Hic quo is] MSC' « hic quo 52. haec si] MSC « si [?] Satanae] Satane MSC 53. Id... ut] MSC < Omnibus id restat iis vt « Id re [*]
54. ea in] MSC < in ea 55. haec ita] MSC « ita [*] diu'] B (?); diu MSC
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.2
56. in urbe haud] numquam MSC 58. tandem euaserit] MSC < nam euaserit < euadet denique < nam euaserit < nam euadet < euadet denique 60. Arietis .
. nescio] MSC « Ariete ominosum nescio / Quid [before ominosum is -is de, apparently a first start on the final reading] < Arietis decimo quid nescio / Omi [*] 62. Signum... Atenim] MSC « Marte ipso radiante in signo foemineo
| Uf 152] Sed 62-63. PM adds a S.D. [Str ]epitus 63. audire] haurire MSC 64. inseruiat] seruiat MSC (?) « inseruiat
66-67.] As in MSC; B and L seem to start a new verse with Francisci.
[V.2] pos:PspOme*MSCASNTAE 2. Papam uti] MSC < Ut papam 3. Card'nalium] MSC (?); Cardualium B, N; Cardinalium L
4. audi nos] MSC; &c. B, N, L 4-5. Episcopos. / SATAN. Satis] MSC (epis.) « epis. S[ATAN]. Satis / lam
5. respice] MSC « respo [*] intercipit] hic intercipit MSC < inter [*] 7. In] MSC « Prorsus in atque] MSC « acc » audin] MSC' < audin' Deus [See I. 8.] 7-8. quae ibi / Vidi] MSC < quae ego / Illic vidi < quae ego ibi /
Vr] 9. quam immaniter] MSC « diro duello < implacabiliter 10. umbrarum ... obortus] MSC « qu [*] < vmbrarum ob [*]
12-14. iam... Myriades] MSC « Inde haereticorum psammocotiae / Myriades [< myriae psammocotiae / (*)] 14-16. scintillitus .
. placent] MSC (see the following note) «& (omne id» scintillitus / Mergunt [« Extinguunt] purgatorium. S[aTan]. Ominosa haec mihi parum placent. / PsEu[DAMNus]. [*]
15. Aethnam] MSC « culinam 16. Papae] Pape MSC 17. Interim tun'] MSC ?< Tun' esse] MSC ?« here esse < here nostrum [probably connected with revisions recorded in the following note]
17-18. iusque ... nephas] MSC. The passage was heavily revised, and I can make no sense of the earlier stages. The earliest seems to have been quod tam late / Quam rem agis. Above Quam is qu(am). Above quod tam late (and
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.2
below iusque concilii) is vide quid <ius> [?1] modo; apparently quid cius» was cancelled separately. Perhaps the intermediate stages were somewhat as follows:
?< vide quid ius ?< vide modo | Quam rem agis ?« iusque concilii [« cons (*)] violas / 18. Haud] MSC ? « Ne S.P. Pseudamnus] MSC. Originally it was in the margin as though
Violas ... nephas were the end of a verse. dico ... modo] MSC « illum dico modo / Qui praeteriit
19. Hierologum] Ierologum MSC 20. Europo] Europletho MSC 20-21. Collegium / Vbi] MSC < Collegium vbi /
21. sit] MSC « est pone] MSC « ilico < porro 23-24. Ad ... ualet] MSC « Tandem quando [« quoniam] [« Ad phanum donec] instare me uidet nec desistere, viam / [ f. 1527] Is vorat pedibus quantum valet 25. uicit] MSC « me vicit 26. hariolor] MSC < intell [*] 28. dextra ...laeuam] leua... dextram PM uergite] tendite MSC 29. decliuis] MSC < decil < decll [*] 30. Illic secus] MSC « Secus adeoque uel in] ad dextram, vel in MSC « ad dextram haud procul, in 31. porta potius] MSC « potius porta ?< potius potius
32. vt fortes] MSC « fo [*] 34. Gymnopodes] MSC < Gymnopodes pulpifices < Sarbonarii
35. est] MSC « sit Hierologum] Ierologum MSC auditis? ad] MSC « ad 35-36.] PM adds a S.D. [InJtrat Por[n]opolis
36. Diocten] MSC' < Abadona abducite] MSC < adduciter probe] MSC « om. < probe 37. Sed... abite] Interim [« Interea] haec utcumque sint, illud mihi cordi est, quod que ego et / Pornapolis meros triumphemus panegyricos: cap<ut>ulum a / Nobis gladii uerbere resectum prius. Postquam regnet /
Denuo, ut Nesiarchum hunc nunquam [?« nunc] pro meritis laudem satis. / Sed illa egreditur MSC (this passage altered from earlier M.SC versions which appeared in V.3; see notes to V.3.14-15 and 20) < Vos abite. Sed
Pornapolim video. Abite
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.3
[V.3] P.H. Zenodorus ... Colax] Om. B, MSC, N, L L5 5.P.] Om» MSC. ano tam ... impudens] MSC « cuiusquam tam impudens
3. fulmine?] MSC (fulmine!) « fulmine! / Ac Pseudamnum bestiam esse apocalypticam ?
9. coepit] occoepit MSC Quin] MSC « Porro. insuper] MSC « cum insuper.
14-15. Zenodore ... blanditer] MSC (Blanditer) < Zenodore abi | Cum rosa hac aurea [*] < Zenodore abi / Mature ad [*] < Sed hoc bene / Me habet interim, caput [?< quod] hoc quod occisum est prius /
Nunc postquam reuixit denuo, ut eum numquam ego | [ f. 153] Nesiarchen pro [« satis pro] meritis laudem satis. Pon [NAPOLI]. Bene / [See V.2.37n.]
15.] PM adds a S.D. rosa aurea. ensis cum vagina aurea. Linolaneum pallium.
16. ensem] MSC < gladium.
17. hoc|^MSCS 2 ol]:
20. Quid ... Colax] MSC < Nuncque id [< Atque id] non parum iuuat / Caput hoc gladii uerberem resectum prius / Postquam reuiguit modo, eum ut numquam satis / Nesiarchum [ « Nesiarchen] pro virtutibus laudem. Pon[NAPorIs]. Bene / Profecto factum [*] (See V.2.37n.)
21. Tu ad] MSC « Ad.
Diocten] Abadonem MSC, PM adds a S.D. [Ann]ulus gem[m]eus.
23. face] MSC < faccio».
Virum ... gerat] MSC (but above Virum and not canceled is what looks like rem) « Virum ut strennue [*] « Quid restat modo?
29. Hierologo] Ierologo MSC.
31-37. quia ... temnier] MSC (see following notes) < quia oculis | Captus Pseudamne tam diu videre iam / Coepit, naribus nec [« <i>] ducitur amplius. / Linguae atque literae passim perpoliunt. / Fuco iam nil proficitur. Imperio tuo / Vbique oppeditur, claues uilescere, / Bullas pro bullis concacari ab omnibus [< Vbique oppeditur, concacantur bullae /]. / Fulmen ceu ex vitro frigere vndique /
32. oculis captus] MSC ? « captus oculis 33. homines literae ac] MSC « ac literae homines
35. undique] MSC « vbique 38-39. Corpus... Alit] Monstrum hoc corpus, bina [« s] quod / Alit
MSC « Monstrum hoc corpus quod duo [« s] / Simul alit 40-41. doctrinam .
. fumos] MSC « doctrinam [< s(*)] fumos fuc [*]
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.3
43-44. credier .
. ais] MSC < credier. PsE[vpAMNus.] Quid ais [*] < credier, quem bestia / [ f. 1537] Praefert apocalyptica [See /. 47.]
44. Pseudamne, esseque] MSC < Pseudamne esse, esseque 46. Magis] MSC « Magis ipso 49. mirum ut] MSC « prorsus 48-49. bestia / Turcam haec] MSC « bestia haec / Turcam
51. haud pote] MSC « haud pote id « id haud pote Quidum] MSC < Quinam < Qui (5 52. fateor] MSC < fateor / Quod nusquam vsu vestra nisi in tyrannide
53. vobis] MSC; nobis B, N, L 53-54. haud... Res] MSC ?< haud Turcis res certa est / < res certa est modo / 56. haec sit] MSC « sit bestia] MSC' « bellua 57. sanescet denuo] MSC « resanescet tamen « sanescet denuo 58. Id... liquidum] MSC « Id <iam> quod [« Id quod].
. liquidum < Nimis in Triagonesa [« Tv (*)] est iam id [« Triagonesa id iam (*)] gente liquidum « Idque ad Triagonesam omne [« <iam)] referunt insulam « Idque ad Tr. [*] « Idque inquiunt omne expletum iam cernimus / Triagonesa illa in insula [< In Triagoneso in (*)]
60. Eoque] MSC « Ac proin 62. putant] MSC < sic 62-63. Vitae ... imaginem] MSC ?< Vitae quia inanimem / vocique
[*] < Vitae quia bestiam / Vocique [« Ac voci] inanimem eius reddidit imaginem « Quia priorem is bestiam / Istinc abolitam voci ac vitae reddidit 64. agni dum] MSC « dum agni 65. immanior] B, NV; imanior MSC, L 66. Remque ita] MSC « Itaque rem ipsa res] MSC' < res satis ipsa 68. Europaeus] MSC < Europlethus 69. Insuper] MSC « Equidem 71. perculsa] MSC < uict [*] 71-72. muliebriter? / PonNAPorm. Non] MSC < leuiter [or leniter].
PonR[NaAPOoLIS]. Haud / 78. me hic] MSC < me vix... compos] MSC « vix pedes capio / Compos] As in MSC; B, N, and L print as a continuation of Lam.
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.4
[V.4] P.H. Africus] MSC (originally intended as the last name in the list, an order which would have assigned the first speech to Europus)
Europus] MSC « Europlethus F, S.P] Om, By MSC, INL 1-2. Ecclesiam ... uisos] MSC « tota iam urbe quaerendo / Sum sessus [? — fessus], quos diu non uisos impense /
10-13.] See the draft scene after II.2 in MSC.
10. Articulo] MSC « Tempore seu] ceu MSC [but siue in the draft in Act II; see p. 419]
12. uel] MSC « aut 13. mater, pericli] MSC' < per [*] 16. tutum ut] MSC « vt tutum 17. ego nunc] MSC < ego 18-20. Aut...serpentibus] MSC (except as in subsequent notes) ? «Z Quum desertum iam ipsum nec quicquam / Tutum sit a serpentibus < quum nec desertum iam ipsum sit tutum [« tutum sit] a / Serpentibus
18. quo] quo me MSC 20. mater] MSC « parens < ma [*] 21. gnate] MSC « fih 22. me merito] MSC « me simul 29. recipio] MSC « accipio 23-24. saluum / Atque ualidum] MSC « saluum / Ac validum tete
< saluum / Te ac validum « saluum ac / Te [*] [See following note.] 24. restitutum te] MSC' < te restitutum 25. Nobis... mater] MSC « Gaudeo. Eccr[ssrA]. Quid ergo nouarum ex Affrica? Ar[RicA]. Haud quicquam. / Eur[opus]. At hic malarum satis [*] < Nobis gaudeo. E[ccrEsrA]. Quando venisti? Ar[RricA]. Modo mater.
27. Ac...nil] MSC « Ac stygmaticam adeo vnquam conspici [? « vid (*), sed nil < Stygmatisque obsitam adeo conspici, sed nil < Ac stygmatis obsitam [« obsessam < ade (*)] adeo conspici [« vider (*)] go. mihi ut] MSC « uti [See following note.]
31. tutum quicquam siet] tutum iam quicquam sit MSC «7 tutum iam quicquam mihi sit [see preceding note] < quicquam tutum sit « quicquam sit tutum 35-36. Quam... gestio] MSC < Quam mox monstrari / Mihi hominem gestio « mihi quam mox monstrari [*] < om.
(since, immediately after sacrilegus, Foxe wrote Eu[Ropus]. Pseu [*], the beginning of the speech in l. 36)
36. S.P. Europus] Ec[clesia] B, .N, L; E. MSC [I emend on the assumption that Foxe's ambiguous S.P. survived into the later manuscript and that B mis-
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.4
interpreted it. Foxe's intention, I think, is shown, though not beyond dispute, by what he wrote before he added Quam .
. gestio (see the preceding note).] Christi] MSC < Antichristi [but probably intended to be Antichristus]
36-37. atque ... omnium] atque bonorum / Hostis hominum MSC <_ atque / Bonorum omnium inimicus 37-38. Vah ...in] MSC « Quid qui me extrusit / In 40. ipsi] ipse MSC (?) 41-44. At... inuasero] MSC (except as in following notes) ? < [the following reading perhaps preceded by some part of the original reading, below] Dein scripto |
Milite atria arcesque eius [ « ill (*)] fundam omnes. Eamus. / E[ccrxsrA].
Quam tu rem inceptas, nate, cedo? < Haeccine quemquam [< Nequeo (*)] / Pati. Eamus pugno hoc cerebrum ilico [« ill (*)] extundam /
Venefico. Dein scripto milite [< mite] atria arcesque / Illius fundam omnes [< Omnes fundam]. Ecc[Lesia]. Minime gentium [See ll. 47-48.]
42. mastygiae] mastygae M.SC 43. Cerbero] Be, MSC [« cerebro], L; cerebro B, N extundam] MSC « huic extundam cani ilico] MSC' « ilico cani 44-45. ac ... quid] MSC (?ac partially struck through when peste was canceled) < peste ac / Vomica hac Europam [< Vomica Europam] exonerabo actutum / Boni ex Hydra hac nequid
46. mali hinc] MSC « hinc mali 47. liceat] MSC ? « «tu» 48. Patiar ... unquam] MSC < Vnquam patiar [< Vnquam vim] vim hic ullam [See following note. | 48-53. non... iniusta] MSC ?< non... rectius [as in text] et melius: nos vim [?< melius: vim hanc ut / ?< rectius: vires (*)] / Facessat omnium in patientiam et vires in / Preces vertemus. Telum oratione vna /
Nullum potentius. Machina haec perrumpit coelum. / Illorum inferre est, nostrum ferre iniurias < non? / Ecc[rsesrA]. Quia enim vobis dabo consilium rectius: / Vim [< Patientiam (*)] in patientiam armaque [< ac arma] in preces ista / Vertemus. Telum oratione nullum usquam /
Potentius. Machina haec coelum ipsa [?< ipsum] perrumpit. / Illorum inferre, nostrum ferre est iniurias 54. Sors quippe haec] MSC « Sors haec quippe « Haec sors [*]
54-55. Christi... est] MSC < bellua / Aliter bellua [« quam bellua], haec aliter haec quam [« quam haec] aduentu Christi extingui nequit (?)
56-59. Illi ... sumus] MSC (except as in following notes) < Haec si ferimus, quid magni est? Ille maiora / Subiit dux et coryphaeus noster.
Maiores / Illo non sumus. Quae ferimus Christi haud (2) [*] [is last sentence was heavily revised; see subsequent notes.)
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.5
56. ergo trophaeum hoc] MSC < trophaeum ergo < trophaeum hoc permittemus] MSC < <pro>mittemus 57-59. Nam ... ille] Nam ad me quidem quod attinet, sic inducor:
| Quae fero Christi quum fero causa [or causa fero], lubens ferre [< fero].
| Maiora ille MSC « [a complicated revision, the stages of which were perhaps as follows:| Nam ad me quidem quod attinet: quae fero Christi / Quum fero causa lubens fero: maiora [1] ille / < Quae fero Christi quum fero causa [< haud mea causa fero]. Maiora / Ille
59. illo maiores] illo nos maiores MSC «atque nos illo maiores 59-60. sumus ... stigmata] MSC « sumus. / Illius stigmata sunt
?« sumus. Illius [*] 60. suam is causam] MSC' « causam is suam arbitratu] voluntate MSC 61. Vindicet] MSC « Vendicet diu iam pertulerim] MSC « iam diu per [*] pertulerim] MSC < pertulimus 62. aberit] iam aberit MSC imponet] imponat MSC 64. Iunctis] Iuctis MSC At] MSC « Sed 65. lychnophorae] hae lychnophorae MSC 66. Praetensis ... miror] MSC « Miror praetensis huc [« huc facib
(*)] quae facibus affectant 67-68.] Squeezed into the bottom margin of MSC, as though a late addition.
68. Ad nuptias expectant] MSC « Expectant ad nuptias [V.5] P.H. Chorus Quinque Virginum] Chorus Uirginum MSC
Europus] Europlethus MSC [pone om; 3B, INGE: OBS MISC: etsi... sit] MSC < etsi sera sit p [*] « perquam etsi sera siet
3-6. Vigilando ... salue] MSC (except as in subsequent notes) ?< Vigilando haud tamen defatigarier sponsus / Dum.
. salue ? « Vigilando tamen numquam defatigarier / Sponsus dum ... salue « Propositum tamen vsque persequi prorsus / Vigilando sponsus dum redeat ad nuptias.
/ Sed sponsam ipsam video. Hera salue
4. 5.P.] 2 MSC
cantu noctis] MSC ?< cantu nox < cantu noctis 5. trudamus] MSC < fallamur 7. amoque] MSC « et amo quae] quum MSC
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.5
11. id] MSC < hoc 12-13. Stigmata ... sponsi] MSC < Imo stigmata haec si nescitis, /
Mihi margaritae ac vniones merae sunt, / Sponsi 14. circumfero] MSC < suffero 17. tu] num MSC 19. obtemperetis] MSC < <(ex>temperetis 20. S.P. Africus] MSC « om.
21. Manemus|] MSC « Manebimus preces] ?< pro [*] 22. Capessite] Capescite MSC « Capi [*] 29. primum] precor M.SC 23-24. nosque ... tuam] vocem / Voto sequemur nos tacito tuam.
Evur[opus]. Fiat. / MSC 26-28. tua ... praesidia] tua ... nos quando [< quando nos] | Praesidia destituunt omnia MSC ?< tua vt dextra | Opem ferat diuina
[« Opem diuina (*)] humanae quum destituunt nos [*] « Opem vt dextra / Diuinam iam ferat tua humanae quando / Opes nos omnes destituunt 31. ferro] fero MSC 39-38. nusquam ... abs] nusquam vt / Loci ut quicquam tuis sit reliquum in desertis / [«; numquam vt / Loci nihil vsquam tuis relictum sit (« nihil sit vsquam t [*]) /] In desertis [7] etiam ultimis [« ultimos].
Dioctes sic / Cuncta penetrat, rabiesque Pseudamnica. Et / Quem tandem miseriae pones modum? Mundus / Olim abs MSC'
39-40. At ... facies] Flectant te miseranda / Haec rerum [?] [?« Rerum haec] facies MSC < Quum te flectat rerum / Miseranda haec facies
40-41. sponsae ... rumpe] sponsae / Haec stigmata, sponse voluptas [« volun (*)] mihi <rumpe> [?t] MSC « sponsae / Tuae toto haec in corpore stigmata [?*] [see next note] «& sponsae haec / Tuae tuto [*]
42-43. Age ... ueni] MSC (ess.) « sueta tua te flectat pietas, preces si nil / Proficiunt nostrae PM adds a S.D. fulg[or] & od[or] 49. Cito ueni] MSC « Veni cito cito, Domine] Domine MSC 44. quae ... mira] MSC « quaenam noua odoris quaedam
45. adspirat] aspirat MSC 46. Tum] Ac MSC S.D.] Om. .N theatri] MSC « theatri par [*] ostendunt se] MSC' « se [*] Above demittuntur in MSC ts a canceled word (illegible).
NOTES TO CHRISTUS TRIUMPHANS, V.5
Ergo] MSC (?) < Euge [Wot manifestly a part of l. 46.] 46-49 (including S.D.).] Crowded onto the page in MSC, as though a late addition.
48. iam] iam iam MSC 49. apertos] abertos MSC 50-67.] Added in the margin of MSC.
50-52. Porro ... uideo] MSC (except as in subsequent notes) < Porro delapsae, sponsa queis se paret agni. [< Porro delapsae queis (*) « Porro queis sponsa se ornet agni.] E[ccrEsrA]. Mira / Vero praeter supraque spem oculis hodie ipsa / Quae video 51. uero] haec vero MSC 52. ego] hodie ego MSC « ego (vid) [*] 52-53. magna ... miror] MSC ?« magna /| Haec miracula quid volunt miror [« quid volunt] «& magna / Haec quid volunt miracula miror 55. Atqui] MSC ?< Atque 56. insculptum] inscriptum MSC 58-61. Hierusalem ... &c.] Om. MSC (Sententiam being on a line by itself); perhaps Foxe skipped the passage temporarily until he could check the passage in Apocalypse.
67. Bombycina ... palla] Hoc byssino, hasque sordes exuere MSC 67-163. Ast ... plaudite] Om. MSC 76. corpori] corpori L 88-89.] L prints as one verse.
163. TEAOZ;] B, L; om. MSC; Finis .N
TWO LATIN COMEDIES
JOHN FOXE THE MARTYROLOGIST
Designed by R. E. Rosenbaum.
Composed by The St. Catherine Press, Ltd. in 11 point monotype Baskerville, 3 points leaded, with display lines in monotype Baskerville.
Printed offset by Valley Offset, Inc. on Warren's 1854 text, 60 pound basis, with the Cornell University Press watermark.
Bound by Vail-Ballou Press.
Library of Congress Cataloging in Publication Data (For library cataloging purposes only) Foxe, John, 1516-1587.
Two Latin comedies by John Foxe the martyrologist.
(Renaissance text series, 4) Latin and English.
"Copy text for Titus et Gesippus [written in 1544-1545] is ... the only known version of that play, in British Museum Lansdowne MS. 388."
"Copy text [for Christus triumphans is] the octavo edition printed in March, 1556."
Includes bibliographical references.
I. Foxe, John, 1516-1587. Christus triumphans. English and Latin. 1972. II. Smith,
John Hazel, date. ed. III. Title. IV. Title: Titus et Gesippus. V. Title: Christus triumphans. VI. Series.
PA8520.F67T5 1972
872'.04
72-3950 ISBN 0-8014-0730-3.
^ KATAR seas UA aat x P D
SANUS NDA] VRTMIAN EE CDL pon Rete MP E t UPPER ; ES BUDE SSS RODD Hs :
EAT.
Look Nin JAM mE PA.
Mo EM He Pu Ae RISCUEU EA Re se ale ri Sea sree el ea TOS iad [S owed Sve, E D A E LES I4 ARRA (TET EET rdi ien (eni i ET 3i id Pd