అధ్యాయము 15
చివరి విశ్రాంతి స్థలం
ఈ చివరి అన్వేషణలోని కష్టతరమైన అనుభవాలన్నింటిలో, చాలాకాలంగా అతనితో ఉండి అతనిని బాగా ప్రేమించిన ఇద్దరు పరిచారకులు సూసీ, చుమా యొక్క ప్రత్యేక భక్తి డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్‌ను ప్రోత్సహించింది. చనిపోవుచున్న బిడ్డ పట్ల తల్లి వలె వారు అతని పట్ల కోమలంగా ఉన్నారు, ఇప్పుడు వారి యజమాని పోయినప్పటికీ, అతని శరీరాన్ని జాంజిబార్‌కు తీసుకువెళ్లుటకు ప్రతి ప్రయత్నమూ చేయాలనే నిశ్చయంలో వారి విశ్వాసపాత్రత ఇంకా కనబడింది. ఆఫ్రికా జాతిపై మన సానుభూతిని, గౌరవాన్ని పెంచడానికి ఏదైనా అవసరమైతే, లివింగ్‌స్టన్ అనుచరులందరూ ఇప్పుడు చూపిన విధేయత, ఆప్యాయత, ధైర్యం ఖచ్చితంగా ఆ ప్రభావాన్ని కలిగించగలవు. దీనికి తొమ్మిది నెలల కష్టతరమైన, ప్రమాదకరమైన ప్రయాణం అవసరమైనప్పటికీ, వారి సంకల్పం తడబడకుండా నెరవేరింది. అలాంటి ప్రయాణపు సాధారణ ప్రమాదాలు ఏమాత్రం చిన్నవి కావు, కానీ అంతటా వ్యాపించియున్న మరణం పట్ల మూఢనమ్మకపు భయం ఇప్పుడు దానిని అత్యంత ప్రమాదకరంగా చేసింది. లివింగ్‌స్టన్ మరణించిన గ్రామ అధిపతి చిటాంబోకు అతని మరణం గురించి తెలియకుండా ఉంచడానికి వారు ప్రయత్నించారు; తమపై వినాశకరమైన జరిమానా విధించబడుతుందేమోనని వారి భయం. అయినప్పటికీ రహస్యం బయటపడింది, కానీ అదృష్టవశాత్తూ అధిపతి తన కోరికలలో న్యాయంగా ఉన్నాడు.
సూసీ, చుమా ఇప్పుడు బృందానికి నాయకులయ్యారు, తమ పనిని ఉదాత్తంగా నెరవేర్చారు. మొదట వారు డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ వ్యక్తిగత వస్తువుల జాగ్రత్తగా జాబితా తయారు చేశారు. తరువాత అతని పత్రాలన్నింటినీ, శాస్త్రీయ పరికరాలన్నింటినీ
88 డేవిడ్ లివింగ్‌స్టన్ జీవిత చరిత్ర.
నది దాటునప్పుడు పాడవకుండా నీరు చొరబడని పెట్టెలలో ఉంచారు. అతని దినచర్యలో చివరి నమోదులు పాత లండన్ వార్తాపత్రికలపై మొక్కల రసంతో మాత్రమే చేయబడినా, అవి కూడా జాగ్రత్తగా భద్రపరచబడ్డాయి, కాబట్టి అంతా ఇంగ్లాండ్‌కు సంపూర్ణ క్షేమంగా చేరింది.
ఇంగ్లీషు అంత్యక్రియల ఆరాధన చదవమని జేకబ్ వెయిన్‌రైట్‌ను కోరారు, అతడు అందరి సమక్షంలో అలాగే చేశాడు. తరువాత శరీరాన్ని ఆరబెట్టుటకు, పరిమళ ద్రవ్యాలతో భద్రపరచుటకు ఏర్పాట్లు చేయబడ్డాయి; ముందుగా గుండెను, ఇతర అంతర్గత అవయవాలను తీసి పాతిపెట్టారు. పద్నాలుగు రోజులు ఎండలో ఆరబెట్టిన తరువాత—ఆ సమయంలో మనుష్యులు రాత్రింబవళ్లు వంతుల ప్రకారం కాపలా కాశారు—శరీరాన్ని వస్త్రంలో చుట్టి, కాళ్లను మోకాళ్ల వద్ద లోపలికి వంచి, మొత్తాన్ని సిలిండర్ ఆకారంలో ఒక పెద్ద చెట్టు బెరడు ముక్కలో ఉంచారు. దీనిపై మళ్లీ ఒక తెరచాప వస్త్రం కుట్టి, ఇద్దరు మనుష్యులు మోయునట్లు ఆ మూటను ఒక కర్రకు కట్టారు. శరీరం ఉంచబడిన, గుండె పాతిపెట్టబడిన చెట్టుపై జేకబ్ వెయిన్‌రైట్ శాసనాన్ని చెక్కాడు; వారు నిర్మించిన రెండు స్తంభాలు, ఒక అడ్డు దూలంతో కూడిన ఆ మొరటు స్మారకాన్ని గడ్డి లేకుండా శుభ్రంగా ఉంచి కాపాడే బాధ్యత చిటాంబోకు అప్పగించబడింది.
తరువాత వారు తమ స్వదేశ ప్రయాణం ప్రారంభించారు; తరచుగా వచ్చిన అనారోగ్యం దానిని మరింత తీవ్రంగా చేసింది. వారు దాటిన తెగలు సాధారణంగా వారికి స్నేహపూర్వకంగా ఉన్నాయి, కానీ ఎల్లప్పుడూ కాదు. ఒక సందర్భంలో క్రమబద్ధమైన పోరాటం జరిగింది, మరొక గ్రామంలో నివాసులు ఎంత వ్యతిరేకత చూపారంటే, భౌతికావశేషాలను సరిగ్గా వర్తక సరుకుల మూటలా కనబడునట్లు కట్టాలని నిర్ణయించబడింది. ఇది చేసిన తరువాత, సుమారు ఆరు అడుగుల పొడవున కత్తిరించిన మపిరా కాడల కట్టను, ఖననం చేయబడబోయే మృతదేహంలా కనబడునట్లు వస్త్రంలో చుట్టారు. వారు మనసు మార్చుకొని శరీరాన్ని పాతిపెట్టాలని నిర్ణయించుకొన్నట్లు, దీనిని వారు అప్పటికే నడిచిన దారిలోనే వెనుకకు పంపారు. చీకటి పడుతుండగా మోసేవారు కాడలను, చుట్టలను పారవేయడం ప్రారంభించారు, అన్నీ పారవేసిన తరువాత వారు తమ సహచరుల వద్దకు తిరిగి వచ్చారు. ఈ విధంగా గ్రామస్థుల అనుమానాలు తగ్గడంతో, వారు ఇబ్బంది లేకుండా ముందుకు వెళ్లడానికి అనుమతింపబడ్డారు.
ఆ బృందం తమ అమూల్యమైన భారంతో 1874 ఫిబ్రవరిలో బగామోయో చేరింది. వెంటనే డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ భౌతికావశేషాలను జాంజిబార్‌కు వెళ్లే ఒక యుద్ధనౌకపై ఉంచి, అక్కడి నుండి ఇంగ్లాండ్‌కు పంపారు; అవి ఏప్రిల్ 15న సౌతాంప్టన్ చేరాయి.
అంకితభావం గల సూసీ గురించి మనకు లభించిన తాజా సమాచారం 1887 మార్చి నాటి ఒక పత్రికలో ఉంది, అది వినడానికి చాలా ఉత్సాహకరమైనది. క్రైస్తవుడు అంటే ఏమిటో మొదట తనకు నేర్పిన ఆ ఉదాత్త మనుష్యుని జ్ఞాపకార్థం ‘డేవిడ్’ అనే కొత్త పేరును స్వీకరిస్తూ, అతడు అప్పుడే విశ్వవిద్యాలయాల మిషన్ సభ్యుని ద్వారా బాప్తిస్మం పొందాడు.
ఆఫ్రికా నడిబొడ్డు నుండి ఇంగ్లాండ్ వరకు ఇంత దూరం లివింగ్‌స్టన్ నిజమైన శరీరాన్నే తీసుకువచ్చారన్నది చాలామందికి నమ్మశక్యం కానిదిగా అనిపించింది, కాబట్టి వారి సందేహాలను తొలగించుటకు ఏదైనా ఖచ్చితమైన గుర్తింపు సాధనం అవసరమైంది. సింహం నలగ్గొట్టిన చేతిలోని కృత్రిమ కీలు దీనిని సమకూర్చింది. సంవత్సరాల క్రితం విరిగిన చేతిని పరీక్షించిన ఉన్నత వైద్య అధికారులు, ఇవి “మానవ జాతిలోని మహా మనుష్యులలో ఒకడైన—డేవిడ్ లివింగ్‌స్టన్” భౌతికావశేషాలేనని సందేహం లేదని ధృవీకరించారు.
1874 ఏప్రిల్ 18న ఆ గొప్ప మిషనరీ యాత్రికుని భౌతికావశేషాలు వెస్ట్‌మినిస్టర్ అబ్బేలో వారి చివరి విశ్రాంతి స్థలంలో ఉంచబడ్డాయి; అక్కడ ప్రజల సమూహాలు ప్రభావవంతమైన అంత్యక్రియల ఆరాధనను ఆలకించి, గీతంలోని సరళమైన కానీ హృదయాన్ని స్పృశించే మాటలలో పాలుపంచుకొన్నారు:
“ఓ బేతేలు దేవా, నీ చేతి ద్వారా నీ ప్రజలు ఇంకా పోషింపబడుచున్నారు;
ఈ అలసట కలిగించే యాత్రా జీవితమంతా మా పితరులందరినీ నడిపించినవాడా!
ఓ, మా సంచారాలన్నీ ఆగిపోవునంతవరకు నీ రెక్కల కవచాన్ని మా చుట్టూ విప్పుము,
మా తండ్రి ప్రియమైన నివాసంలో మా ఆత్మలు శాంతితో చేరునట్లు.”
లివింగ్‌స్టన్ స్నేహితులు చాలామంది తమ చివరి గౌరవ, ప్రేమ నివాళి అర్పించుటకు వచ్చారు; కొందరు పన్నెండు సంవత్సరాల క్రితం ‘మా రాబర్ట్’ను ఆమె ఒంటరి సమాధిలో ఉంచుటకు సహాయపడినవారు; ఒకడు చాలాకాలంగా తప్పిపోయిన మిషనరీని కనుగొని, అతనికి జీవాన్ని, ఆశను తిరిగి తెచ్చినవాడు; ఒకడు తాను ప్రేమించిన, నమ్మిన యజమాని మర్త్య అవశేషాలపై అంత్యక్రియల ఆరాధన యొక్క విజయ వాక్యాలను మొదట చదివినవాడు. వీరందరూ ఇప్పుడు అతనిని తన చివరి విశ్రాంతి స్థలానికి మోయుటకు సహాయపడ్డారు. ఇంకా ఒకరు అక్కడ ఉన్నారు, అతని ప్రియమైన మేరీ వృద్ధ తండ్రి, దేవుని క్రింద ఆఫ్రికాలో అతని జీవిత కార్యానికి అతనిని నడిపించినవాడు. వారు దుఃఖంతో, అయినా ఆనందంతో అతనిని విశ్రాంతికి ఉంచారు, ఎందుకంటే మంచి, నమ్మకమైన సేవకుడు తన యజమాని ఆనందంలోకి ప్రవేశించాడని వారికి తెలుసు.
“అబ్బే తలుపులు తెరచి అతనిని లోపలికి తీసుకురండి
రాజు, రాజనీతిజ్ఞుడు, అధిపతి, జ్ఞానులతో నిద్రించుటకు నేత కుటుంబం నుండి వచ్చిన మిషనరీ,
కానీ తక్కువ వేతనాన్ని సహించని కార్యం వలన గొప్పవాడు.
“తన పేరును కాపాడుటకు అతనికి సమాధి శాసనం అవసరం లేదు;
యోగ్యమైన కార్యం తెలిసినంత కాలం మనుష్యులు దానిని విలువైనదిగా భావిస్తారు; అతడు మేలు కొరకు జీవించి మరణించాడు—అదే అతని కీర్తి గాక;
పాలరాయి నలిగిపోనివ్వండి; ఇదే లివింగ్-స్టోన్.”
మునుపటి అధ్యాయం | విషయసూచిక | తరువాతి అధ్యాయం
↑ పైకి తిరుగు ← పుస్తకానికి తిరిగి ← పుస్తకాల గ్రంథాలయం