అధ్యాయము 11
వెనుకకు పిలుపు, ఇంగ్లాండుకు చివరి సందర్శనం
మిషనరీలలో మరికొందరు ఆఫ్రికన్ జ్వరానికి లొంగిపోయారనే మిషన్ నుండి వచ్చిన మరిన్ని వార్తలతో డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ హృదయం కూడా దుఃఖించింది. అతని స్వంత బృందంలో కొందరు అనారోగ్యంతో ఎంతగా క్షీణించారంటే వారు ఇంగ్లాండుకు తిరిగి వెళ్లవలసి వచ్చింది, ఇప్పుడు అందులో అతనితో పాటు ఇద్దరు యూరోపియన్లు మాత్రమే మిగిలియున్నారు. అతనికి ప్రతిచోటా ఎదురైన అటువంటి భయానక దృశ్యాల మధ్య ఒంటరితనంలో, దుఃఖంలో ఆ దేశంలో నిలిచియుండుటలో లివింగ్‌స్టన్ చూపిన ఉదాత్త స్ఫూర్తి గురించి మనం ఎక్కువగా చెప్పనవసరం లేదు. ప్రతి అడ్డంకి ఉన్నప్పటికీ కర్తవ్యం పట్ల అతని అంకితభావం స్వయంగా మాట్లాడుతుంది.
మర్చిసన్ జలపాతాల వద్ద “లేడీ న్యాసా” ముక్కలుగా విడదీయబడింది, ఆవిరి ఓడను సరస్సుకు చేర్చుటకు బృందం ముప్పై ఐదు లేదా నలభై మైళ్ల వేగ ప్రవాహాల చుట్టూ ఒక రహదారిని నిర్మించుటకు ప్రారంభించింది. కానీ ఈ పని పూర్తికాకముందే లివింగ్‌స్టన్‌కు యాత్రను వెనుకకు పిలుస్తూ ఎర్ల్ రస్సెల్ నుండి ఒక సందేశం అందింది. ఇది ఖచ్చితంగా గొప్ప నిరాశ, అయినప్పటికీ పూర్తిగా ఆశ్చర్యం కాదు. యాత్రను వెనుకకు పిలుచుటకు ఇవ్వబడిన కారణాలు: డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ లోపం వలన కాకపోయినా, అది ఏ లక్ష్యాల కొరకు రూపొందింపబడిందో వాటిని సాధించలేదని, మొదట ఆశించిన దానికంటే ఇది చాలా ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడినదని రుజువైందని. బహుశా పోర్చుగీసు ప్రభుత్వంతో తన అభ్యంతరాలు నిష్ఫలమని, వారి సంబంధాలు మరీ అసౌకర్యంగా మారుతున్నాయని ప్రభుత్వం భావించియుండవచ్చు.
తన సంపదలో సగం ఖర్చు చేసిన ఆవిరి ఓడను న్యాసా సరస్సుపై ఉంచుటకు లివింగ్‌స్టన్ సమర్థుడు కాకముందే ఈ పిలుపు రావడం దురదృష్టకరం. ఈ వ్యయానికి కనీసం పాక్షికంగానైనా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం తనకు తిరిగి చెల్లిస్తుందని అతడు ఆశించాడు, కానీ అది ఎన్నడూ జరగలేదు.
మునుపెన్నడూ లివింగ్‌స్టన్ ఇప్పటివలె నిరుత్సాహాలచే పూర్తిగా చుట్టుముట్టబడలేదు. యాత్ర వెనుకకు పిలువబడింది, “లేడీ న్యాసా” సరస్సు నీటిపై తేలుట చూడాలనే అతని ఆశలు అంతమయ్యాయి; బిషప్ మెకెంజీ, ఆయన సహచరుల మరణంలో అతడు తీవ్రంగా బాధింపబడ్డాడు, తన భార్య నష్టంలో ఇంకా నలిపివేసే దెబ్బ తగిలింది; వ్యాధి అతనిని క్షీణింపజేసి, కృంగదీసింది; లెక్కలేనన్ని నిరాశలు, ఆలస్యాలు అతనికి కలిగాయి, మంచి చేయుటకు అతని ప్రయత్నాలన్నీ స్పష్టంగా చెడుగా మారాయి. కానీ ఈ కష్టాలన్నిటికీ వెనుదీయక, “కాళ్లీడ్చుకొంటూ నడుచుట” అనే అలసట కలిగించే విధానం ద్వారానే అయినా, న్యాసా తీరాలను అన్వేషించు చివరి అవకాశాన్ని తీసుకొనుటకు అతడు నిశ్చయించుకొన్నాడు. అతడు ఇంటికి వెళ్లి, తన పిల్లల, స్నేహితుల సాంగత్యంలో తనకు అవసరమైన ఓదార్పును, విశ్రాంతిని ఎందుకు వెదకకూడదు? వెనుకకు పిలుపు కేవలం పరిశీలనలో ఉన్నప్పుడు ఒక స్నేహితునికి వ్రాసిన లేఖలోని ఒక్క వాక్యం ఎందుకో వివరిస్తుంది: “నా విషయంలో కర్తవ్యం నన్ను ఇంటికి నడిపించదు, కాబట్టి నేను ఇంటికి వెళ్లను.”
కాబట్టి, ఒక చిన్న పరిచారక బృందంతో లివింగ్‌స్టన్ సరస్సు ఉత్తర చివరను సందర్శించుటకు, సాధ్యమైతే పశ్చిమాన కొంత దూరంలో ఉన్నట్లు తాను విన్న మోరో సరస్సును చేరుటకు బయలుదేరాడు. కానీ వారు అనారోగ్యంతో ఆలస్యమైనందున, అతని వద్ద తగినంత సమయం లేనందున ఈ లక్ష్యాన్ని అతడు సాధింపలేడు; నది ఉప్పొంగుతున్నప్పుడే “పయనీర్”ను సముద్రం వరకు తీసుకురావాలని ప్రభుత్వం కఠినమైన ఆదేశాలు ఇచ్చింది. మరో నెల లేదా ఆరు వారాలు అతని పరిశోధనలు ముగించుటకు వీలు కల్పించేవి, కానీ ఆ ప్రమాదం తీసుకొనుటకు అతడు సాహసింపడు. అయితే 1868 నవంబరులో ఓడ వద్దకు చేరినప్పుడు, వరద కొరకు వేచియుండుటకు రెండు నెలలు గడపవలసి ఉందని అతడు తీవ్ర నిరాశతో తెలుసుకొంటాడు. అయినప్పటికీ ఎప్పటివలెనే, అసహ్యకరమైన పరిస్థితిని ఉత్తమంగా వినియోగించుకొనుటకు అతడు ప్రయత్నిస్తాడు. అతడు ఇలా వ్రాస్తాడు: “ఓడకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత మొదటి పక్షం రోజులు విశ్రాంతి అనే ఆనందకరమైన ప్రక్రియలో వినియోగింపబడ్డాయి, దానిని మెచ్చుకొనుటకు మనుష్యుడు గొప్ప శ్రమ గుండా వెళ్లియుండాలి. మా విషయంలో అవయవాల కండరాలు పలకల వలె గట్టిగా ఉన్నాయి, శరీరంలోని ఏ భాగంలోనూ ఒక్క ఔన్సు కొవ్వు కూడా లేదు.”
ఇక్కడ వేచియుండగా, మిషన్‌లో బిషప్ మెకెంజీ వారసుడైన బిషప్ టోజర్ నుండి, కేంద్రాన్ని విడిచిపెట్టి, కార్యకలాపాలను జాంజిబార్‌కు మార్చుటకు తాను నిశ్చయించుకొన్నానని చెప్పు లేఖ అతనికి అందింది. దీనికి లివింగ్‌స్టన్ నిరసన తెలిపాడు, కానీ ప్రయోజనం లేకపోయింది, ఆ విధంగా అతని జీవితకాలంలో, అది ప్రేరేపించిన అన్ని ప్రకాశవంతమైన ఆశలతో పాటు షిరే వద్ద యూనివర్సిటీల మిషన్ ముగిసింది. అతడు ఇలా వ్రాస్తాడు, యాత్ర వెనుకకు పిలువబడుట కంటే దీనిని అతడు చాలా ఎక్కువగా అనుభవిస్తున్నాడు. దాని గురించి ఆలోచించినప్పుడు, అతడు “కూర్చొని ఏడ్వవలసినట్లు” అనిపిస్తుంది. దానికి వ్యతిరేకంగా చెప్పబడినదంతా ఉన్నప్పటికీ, మిషన్ ప్రయత్నానికి ఆ వాతావరణం అనుకూలమైనదని అతడు నమ్ముతాడు, తాను ఇంకా చిన్నవాడైతే స్వయంగా వెళ్లి అక్కడ సువార్తను నాటుతాడు. తాను దానిని చూచుటకు జీవింపకపోయినా, ఏదో ఒక రోజు అది తప్పక జరుగుతుందని అతడు నమ్ముతాడు. అతని ఆశలు చివరకు ఎలా నెరవేరాయో మనం కొంచెం ముందుకు చూస్తాము.
లివింగ్‌స్టన్ మనకు చెప్పినట్లు, అతని ఓర్పు దాదాపు అయిపోయినప్పుడు, నది పొంగింది, అతడు సంతోషంగా “లేడీ న్యాసా”ను లాగుకొంటూ “పయనీర్”లో షిరేలో కిందికి బయలుదేరాడు. మార్గంలో ఒకప్పుడు వారు సిరా వలె నల్లగా ఉన్న నీరు గల, గాలిని అత్యంత అసహ్యకరంగా చేయునంత గంధకయుక్త హైడ్రోజన్ వాసన వెలువరించు చిత్తడి నేలలో రాత్రి గడపవలసి వచ్చింది. జ్వరం భయపడబడినప్పటికీ, సంతోషకరంగా ఎటువంటి చెడు ప్రభావాలూ అనుసరించలేదు. మరుసటి ఉదయం రెండు ఓడలపై ఉన్న తెల్ల రంగు ప్రతి అణువు సబ్బు, నీటితో రుద్దినా శుభ్రం కానంతగా నల్లబడింది. ఇత్తడి అంతా కంచు రంగుగా మారింది, ఇనుము, తాళ్లు కూడా కొత్త ఛాయ తీసుకొన్నాయి. చిత్తడి నేల యొక్క కలుషిత, నల్లబరచు ఆవిరిలో వారు ఆగి, బిషప్ మెకెంజీ మిషన్‌కు చేర్చిన సుమారు ముప్పై మంది పేద అనాథలను, కొందరు నిస్సహాయ వితంతువులను ఓడపైకి స్వీకరించారు. బిషప్ మిషన్‌తో సంబంధంగా ఒక చిన్న స్వతంత్ర సమాజాన్ని ఏర్పరచియుండెను, భూమిని సాగుచేయుట ద్వారా తమను తాము పోషించుకొనగలిగిన వారందరూ అలా చేయునట్లు ప్రోత్సహింపబడ్డారు; కానీ ఇప్పుడు మిషన్ విడిచిపెట్టబడినందున, ఇంగ్లీషు పేరుపై అపఖ్యాతిని తెచ్చి, క్రీస్తు కార్యంపై నింద కలిగించకుండా ఈ చిన్న, నిస్సహాయులను విడిచిపెట్టలేరు, కాబట్టి వారు కేప్‌కు తీసుకువెళ్లబడి అక్కడ సంరక్షింపబడ్డారు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత కేప్ టౌన్‌లోని సెయింట్ జార్జ్ అనాథాశ్రమంలో అత్యంత సమర్థులైన ఉపాధ్యాయులలో, బిషప్ మెకెంజీ వ్యక్తిగతంగా బానిసల నుండి రక్షించి తన భుజాలపై మోసిన, ఇప్పుడు డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ రెండవసారి రక్షించిన దౌమా అనే ఈ నల్ల బాలికలలో ఒకరిని తాను కనుగొన్నానని మిస్టర్ ఆర్. ఎం. బాలంటైన్ మనకు చెప్తాడు.
చిత్తడి నేలలోని ఈ అనుభవం ఆ ప్రాంతపు ఆరోగ్యకరత గురించి ఖచ్చితంగా చాలా అనుకూలమైన అభిప్రాయాన్ని ఇవ్వదు, కానీ మిషన్ కేంద్రానికి ప్రత్యేకంగా అనువైనవిగా భావింపబడినవి షిరే ఎత్తైన ప్రాంతాలేనని మనం జ్ఞాపకం చేసుకోవాలి. ఈ మరింత ఉత్తేజకరమైన వాతావరణం నుండి మిషనరీలు దురదృష్టవశాత్తు కరువు వలన క్రిందనున్న సారవంతమైన కానీ జ్వరపీడిత లోయకు తరిమివేయబడ్డారు.
జాంజిబార్‌లో కొనసాగించబడిన మిషన్ పని ప్రధానంగా బ్రిటిష్ యుద్ధనౌకలు మహాసముద్రాలపై రక్షించిన గొప్ప సంఖ్యలో బానిసలతో ఉంది. వీరు తిరిగి తీసుకురాబడిన తరువాత, లోపలి ప్రాంతాలలోని తమ ఇళ్లకు పంపబడక ముందు శిక్షణ, బోధన ఇవ్వబడ్డాయి. బైబిల్‌ను వేర్వేరు మాండలికాలలోకి అనువదించుటలో కూడా గొప్ప పని జరిగింది; భూమిపై ఒకప్పుడు అత్యంత నీచమైన స్థలాలలో ఒకటిగా ఉన్న పాత జాంజిబార్ బానిస సంత ప్రదేశంలో, ఇప్పుడు సాధింపబడిన దానికి తగిన స్మారకంగా ఒక చక్కని సంఘ మందిరం నిలిచియుంది. కానీ మిషన్ అసలు ఉద్దేశం వలె, న్యాసా సరస్సు చుట్టూ చెదరిన ప్రజలకు సువార్త ఆశీర్వాదాలు చేరాలనే లివింగ్‌స్టన్ హృదయ కోరిక చివరకు నెరవేరుతుంది, అయినప్పటికీ విశ్వాస నేత్రంతో తప్ప దానిని చూచుటకు అతనికి ఆలస్యమైంది; అతడు “పరలోక కోట గోడల” నుండి తన ప్రేరణతో ప్రారంభమైన పనిని చూచుటకు అనుమతింపబడియుంటే తప్ప.
1876లో జాంజిబార్‌లోని శిక్షణ పాఠశాల నుండి ఒక మిషనరీ, అరవై మంది విముక్త బానిసలు న్యాసా ప్రాంతంలో ఒక స్థావరాన్ని ఏర్పరచారు. అప్పటి నుండి ఇతరులు అతనితో చేరారు, సువార్త జ్ఞానాన్ని వ్యాపింపజేయుటతో పాటు, న్యాసా సరస్సు నుండి సముద్రం వరకు పాత బానిస వ్యాపార మార్గాలలో కేంద్రాల గొలుసును స్థాపించి, బానిస వ్యాపారాన్ని అరికట్టుటలో మిషన్ అత్యంత సమర్థవంతమైన సేవ చేసింది. సరస్సుపై ఒక మిషనరీ ఆవిరి ఓడ నిరంతర సేవలో ఉంది. యూనివర్సిటీల మిషన్ యొక్క మూడవ శాఖ రొవుమా జిల్లాలో కొనసాగుతోంది. యూరోపియన్ పనివారి ప్రస్తుత బలం అరవై రెండు, వీరిలో సుమారు సగం మంది తమ వివిధ చేతి వృత్తులను అనుసరించు కళాకారులు, అయినప్పటికీ అందరూ ప్రభువు పనికి సమర్పణ అనే ఒకే ఉద్దేశంతో ప్రేరితులు.
మొజాంబిక్ చేరినప్పుడు, “పయనీర్” ఇంగ్లీషు ప్రభుత్వ ఆస్తి కావడంతో నౌకాదళానికి అప్పగింపబడింది. డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ ప్రణాళిక ఇప్పుడు ఇంటికి తిరిగి వెళ్లుటకు ముందు భారతదేశానికి ఓడలో వెళ్లి “లేడీ న్యాసా”ను అమ్ముట. అతడు తన కుమార్తెకు వ్రాసిన లేఖలో ఇలా వ్రాశాడు: “పోర్చుగీసువారు ఆమెను బానిస ఓడగా వాడుటకు కొనేవారు, కానీ అంతకంటే ఆమె హిందూ మహాసముద్రపు లోతులకు మునిగిపోవుటను చూడడమే నాకు ఇష్టం.”
జాంజిబార్ చేరినప్పుడు అతని ఇంజినీరు మెరుగైన ఉద్యోగం కొరకు అతనిని విడిచిపెట్టాడు, కాబట్టి లివింగ్‌స్టన్ స్వయంగా బాధ్యత వహించి, ముగ్గురు యూరోపియన్లు, ఇంతకు ముందెన్నడూ సముద్రాన్ని చూడని ఏడుగురు స్థానికులు—ప్రయాణంలో వీరిలో అధికులు అనారోగ్యంతో అసమర్థులయ్యారు—గల సిబ్బందితో జాంజిబార్ నుండి బొంబాయికి 2500 మైళ్ల దూరం తన ఓడను నడపవలసి వచ్చింది. నలభై ఐదు రోజులు అతడు తాను ఎన్నడూ దాటని సముద్రంపై ఉన్నాడు, వాటిలో ఇరవై ఐదు రోజులు అతని ఓడ గాలిలేక నిలిచిపోయింది. ఆ ప్రయాణం స్మరణీయమైనది, కానీ గొప్ప అన్వేషకుడు నేలపై చేసిన ఇంకా గొప్ప అద్భుత కార్యాలచే ఇంతగా కప్పివేయబడినందున దాని గురించి చాలా తక్కువగా వినబడింది.
బొంబాయి చేరిన తరువాత అతడు తన ఓడను దానికి తనకు అయిన ఖర్చులో మూడవ వంతుకు అమ్మివేసి, ఆపై ఇంగ్లాండుకు ఓడలో బయలుదేరాడు. ఆ విధంగా అతని ఆఫ్రికా జీవితపు ఈ మూడవ కాలం నిరాశలో, స్పష్టమైన ఓటమిలో ముగిసింది,
మునుపటి అధ్యాయం | విషయసూచిక | తరువాతి అధ్యాయం
↑ పైకి తిరుగు ← పుస్తకానికి తిరిగి ← పుస్తకాల గ్రంథాలయం