అధ్యాయము 3

థియొఫిలస్ ఔతోలికస్‌కు వ్రాసినది.

మొదటి గ్రంథము.

అధ్యాయము I.--ఔతోలికస్ విగ్రహారాధకుడును క్రైస్తవులను తిరస్కరించువాడునై యుండుట.

అనర్గళమైన నాలుక, సొగసైన శైలి మనస్సు చెడిపోయిన దౌర్భాగ్యులకు ఆనందాన్ని, వ్యర్థ మహిమ ఇష్టపడే ప్రశంసను ఇస్తాయి; సత్యప్రియుడు అలంకారమైన ప్రసంగాలను లక్ష్యపెట్టడు, అయితే ప్రసంగం యొక్క అసలు విషయాన్ని, అది ఏమిటో, ఎటువంటిదో పరిశీలిస్తాడు. కాబట్టి, నా మిత్రుడా, చూడలేని వినలేని, అనగా విగ్రహాలై మనుష్యుల చేతిపనులైన, సుత్తితో కొట్టబడిన, పోతపోసిన, చెక్కబడిన, తొలిచిన కొయ్య రాతి దేవుళ్లను గూర్చి గొప్పలు చెప్పుకొంటూ నీవు వ్యర్థ మాటలతో నన్ను దూషించితివి; అంతేకాక, ఇది శపించదగిన పేరన్నట్లు నన్ను క్రైస్తవుడని పిలుస్తున్నావు కాబట్టి, నేను మాత్రం నేను క్రైస్తవుడనని ఒప్పుకొంటున్నాను,[1] దేవునికి ఉపయోగకరుడనై యుండగలనని ఆశిస్తూ[2] దేవునికి ప్రియమైన ఈ పేరును ధరిస్తున్నాను. ఎందుకంటే నీవు భావించునట్లు దేవుని పేరు భరించుటకు కష్టమైనది కాదు; బహుశా నీవే ఇంకా ఆయనకు ఉపయోగపడనివాడవు కాబట్టి దేవుని గూర్చి నీవు ఈ అభిప్రాయం కలిగియున్నావు.

అధ్యాయము II.--దేవుణ్ణి చూడకముందు ఆత్మ నేత్రములు శుద్ధి చేయబడవలెను.

అయితే నీవు "నీ దేవుని నాకు చూపుము" అని అంటే, నేను "నిన్ను నీవు నాకు చూపుము,[3] అప్పుడు నా దేవుని నేను నీకు చూపుదును" అని జవాబిస్తాను. కాబట్టి నీ ఆత్మ కన్నులు చూడగలిగినవేనని, నీ హృదయ చెవులు వినగలిగినవేనని చూపుము; ఎందుకంటే శరీర నేత్రాలతో చూచేవారు భూసంబంధమైనవాటిని, ఈ జీవితానికి సంబంధించినవాటిని గ్రహిస్తారు, అదే సమయంలో వేరువేరుగా ఉన్నవాటి మధ్య — వెలుగైనా చీకటైనా, తెలుపైనా నలుపైనా, వికారమైనా సౌందర్యమైనా, చక్కని నిష్పత్తితో సౌష్ఠవంగా ఉన్నవైనా అసమానమైనవి, వికృతమైనవి, భయంకరమైనవి లేక అంగవిహీనమైనవైనా — తేడా గుర్తిస్తారు; అలాగే వినికిడి ఇంద్రియం ద్వారా కూడా మనం తీక్షణమైన, గంభీరమైన, మధురమైన శబ్దాల మధ్య తేడా గుర్తిస్తాము; అదే విధంగా ఆత్మ నేత్రాలను, హృదయ చెవులను గూర్చి కూడా నిజమే: వాటి ద్వారానే మనం దేవుణ్ణి దర్శించగలుగుతాము. ఎందుకంటే తమ ఆత్మ నేత్రాలు తెరవబడినప్పుడు ఆయనను చూడగలవారు ఆయనను చూస్తారు: అందరికీ కన్నులు ఉన్నాయి; కానీ కొందరిలో అవి కప్పబడి[4] సూర్యుని వెలుగును చూడవు. అయినా గ్రుడ్డివారు చూడరు గనుక సూర్యుని వెలుగు ప్రకాశించదని కాదు; గ్రుడ్డివారే తమను తామును తమ కన్నులను నిందించుకొనవలెను. అలాగే ఓ మనుష్యుడా, నీవును నీ పాపాల వల్ల, దుష్కార్యాల వల్ల నీ ఆత్మ కన్నులు కప్పబడియున్నవి. మెరుగుపెట్టిన అద్దంవలె మనుష్యుడు తన ఆత్మను నిర్మలంగా ఉంచుకొనవలెను. అద్దంపై తుప్పు ఉన్నప్పుడు మనుష్యుని ముఖం అద్దంలో కనబడుట సాధ్యం కాదు; అలాగే మనుష్యునిలో పాపమున్నప్పుడు అట్టి మనుష్యుడు దేవుణ్ణి చూడలేడు.

కాబట్టి నీవు వ్యభిచారివి కావు గదా, లేక జారుడవు, దొంగ, దోపిడిగాడు, అపహర్తవు కావు గదా; బాలురను చెరపవు గదా; అహంకారివి, దూషకుడవు, కోపిష్ఠివి, అసూయపరుడవు, గర్విష్ఠివి, తిరస్కారివి కావు గదా; కలహప్రియుడవు, లోభివి, తల్లిదండ్రులకు అవిధేయుడవు కావు గదా; నీ పిల్లలను అమ్ముకొనవు గదా అని నీవు నిన్ను నాకు చూపుము; ఎందుకంటే ఇట్టివాటిని చేయువారికి, వారు మొదట సమస్త అపవిత్రత నుండి తమను శుద్ధి చేసుకొంటేనే తప్ప, దేవుడు ప్రత్యక్షము కాడు. కాబట్టి ఈ సమస్తమూ నిన్ను చీకటిలో ముంచివేస్తున్నవి; కన్నులపై పొరలాంటి స్రావం సూర్యుని వెలుగును చూడకుండా అడ్డగించునట్లే, ఓ మనుష్యుడా, దుర్నీతులును నిన్ను చీకటిలో ముంచివేస్తున్నవి, అందువల్ల నీవు దేవుణ్ణి చూడలేవు.

అధ్యాయము III.--దేవుని స్వభావము.

అప్పుడు నీవు నాతో ఇట్లందువు: "దేవుణ్ణి చూచుచున్న నీవు దేవుని రూపమును నాకు వివరింపుము." ఓ మనుష్యుడా, వినుము. దేవుని రూపము వర్ణింపశక్యము కానిది, చెప్పనలవి కానిది, శరీర నేత్రములతో చూడబడలేనిది. ఎందుకంటే మహిమలో ఆయన అగమ్యుడు, గొప్పతనంలో అంతుచిక్కనివాడు, ఔన్నత్యంలో ఊహింపశక్యము కానివాడు, శక్తిలో సాటిలేనివాడు, జ్ఞానంలో

అప్రతిమానుడు, మంచితనంలో అనుకరింపశక్యము కానివాడు, దయలో చెప్పనలవి కానివాడు. ఎందుకంటే నేను ఆయనను వెలుగు అని చెబితే ఆయన స్వంత కార్యమునే పేర్కొనుచున్నాను; వాక్యమని పిలిస్తే ఆయన సార్వభౌమత్వమునే పేర్కొనుచున్నాను; మనస్సు అని పిలిస్తే ఆయన జ్ఞానమును గూర్చియే మాట్లాడుచున్నాను; ఆత్మ అని చెబితే ఆయన శ్వాసను గూర్చి మాట్లాడుచున్నాను; జ్ఞానమని పిలిస్తే ఆయన సంతానమును గూర్చి మాట్లాడుచున్నాను; బలమని పిలిస్తే ఆయన ఆధిపత్యమును గూర్చి; శక్తి అని పిలిస్తే ఆయన క్రియాశీలతను పేర్కొనుచున్నాను; ప్రవిడెన్స్ (ముందుచూపు) అంటే ఆయన మంచితనమును మాత్రమే పేర్కొనుచున్నాను; రాజ్యమని పిలిస్తే ఆయన మహిమను మాత్రమే పేర్కొనుచున్నాను; ప్రభువని పిలిస్తే ఆయన న్యాయాధిపతిగా ఉండుటను పేర్కొనుచున్నాను; న్యాయాధిపతియని పిలిస్తే ఆయన నీతిమంతుడని చెబుతున్నాను; తండ్రి అని పిలిస్తే సమస్తమును ఆయన నుండి కలిగినవని చెబుతున్నాను;[1] అగ్ని అని పిలిస్తే ఆయన కోపమును మాత్రమే పేర్కొనుచున్నాను. అప్పుడు నీవు నాతో ఇట్లందువు: "దేవుడు కోపపడునా?" అవును; దుర్మార్గముగా ప్రవర్తించువారిపై ఆయన కోపపడును, అయితే తనను ప్రేమించి భయపడువారిపట్ల ఆయన మంచివాడును దయగలవాడును కరుణామయుడునై యున్నాడు; ఎందుకంటే ఆయన భక్తిపరులకు శిక్షకుడు,[1] నీతిమంతులకు తండ్రి; అయితే భక్తిహీనులకు ఆయన న్యాయాధిపతియు శిక్షకుడునై యున్నాడు.

అధ్యాయము IV.--దేవుని లక్షణములు.

ఆయన ఆదిలేనివాడు, ఎందుకంటే ఆయన పుట్టనివాడు; ఆయన మార్పులేనివాడు, ఎందుకంటే ఆయన అమరుడు. ఆయన తన ద్వారా కలుగు భద్రతపై సమస్తమును స్థాపించెను [<greek>teqeikenai</greek>] గనుక ఆయన దేవుడు [<greek>Qeos</greek>] అని పిలువబడుచున్నాడు; మరియు [<greek>qeein</greek>] కారణంగా కూడా, ఎందుకంటే <greek>qeein</greek> అనగా పరుగెత్తుట, కదులుట, క్రియాశీలముగా ఉండుట, పోషించుట, ముందుగా చూచుట, పరిపాలించుట, సమస్తమును సజీవముగా చేయుట. ఆయన విశ్వమును పరిపాలించును గనుక ప్రభువు; సమస్తమునకు ముందే ఉన్నాడు గనుక తండ్రి; విశ్వమునకు సృష్టికర్తయు నిర్మాతయునై యున్నాడు గనుక రూపకర్తయు నిర్మాతయునై యున్నాడు; సమస్తమునకు పైనున్నాడు గనుక సర్వోన్నతుడు; తానే సమస్తమును పరిపాలించి ఆవరించియున్నాడు గనుక సర్వశక్తిమంతుడు. ఎందుకంటే ఆకాశముల ఎత్తులు, అగాధముల లోతులు, భూమి అంచులు ఆయన చేతిలో ఉన్నవి, ఆయన విశ్రాంతి స్థలము లేదు. ఆకాశములు ఆయన పని, భూమి ఆయన సృష్టి, సముద్రము ఆయన చేతిపని; మనుష్యుడు ఆయన రూపకల్పనయు ఆయన స్వరూపమునై యున్నాడు; సూర్యచంద్రనక్షత్రములు ఆయన మూలకములు, అవి సూచనలకును కాలములకును దినములకును సంవత్సరములకును కలుగజేయబడి మనుష్యునికి సేవచేయుటకును దాసులవుటకును ఉన్నవి; దేవుడు సమస్తమును లేనివాటి నుండి ఉన్నవాటిలోనికి చేసెను,[3] ఆయన కార్యముల ద్వారా ఆయన గొప్పతనము తెలియబడి గ్రహింపబడునట్లు.

అధ్యాయము V.--అదృశ్య దేవుడు తన కార్యముల ద్వారా గ్రహింపబడును.

ఎందుకంటే మనుష్యునిలోని ఆత్మ మనుష్యులకు అదృశ్యమై కనబడదు గాని శరీర చలనము ద్వారా గ్రహింపబడునట్లే, దేవుడు మానవ నేత్రములకు నిజంగా కనబడడు గాని ఆయన ప్రవిడెన్స్ (ముందుచూపు) ద్వారాను కార్యముల ద్వారాను దర్శింపబడి గ్రహింపబడుచున్నాడు. అదే విధంగా, ఎవడైనను సముద్రముపై సర్వసన్నద్ధమై తెరచాపలు ఎత్తి ఓడరేవు వైపు సాగుచున్న ఓడను చూచినప్పుడు, దానిని నడిపించు ఒక చుక్కాని పట్టువాడు అందులో ఉన్నాడని నిస్సందేహముగా ఊహించునట్లు; దేవుడు శరీర నేత్రములకు కనబడకపోయినను, ఆయన అగమ్యుడు గనుక, సర్వవిశ్వమునకు పాలకుడని [చుక్కాని పట్టువాడని] మనము గ్రహింపవలెను. ఎందుకంటే సూర్యుడు అతి చిన్న ఖగోళ వస్తువైనను, దాని అపారమైన వేడిమి శక్తి కారణంగా మనుష్యుడు దాని వైపు చూడలేకపోతే, చెప్పనలవి కాని దేవుని మహిమను మర్త్యుడు ఎదుర్కొనలేకపోవుట ఎంత ఎక్కువ కాదు? ఎందుకంటే దానిమ్మ పండు, దానిని ఆవరించు తొక్కతో, లోపల అనేక గదులు విభాగములు కలిగియుండి అవి పొరలచే వేరుచేయబడియుండును, అనేక గింజలును దానిలో నివసించును; అలాగే సమస్త సృష్టియు దేవుని ఆత్మచే[4] ఆవరింపబడియున్నది, ఆవరించు ఆత్మయు సృష్టితో కూడా దేవుని చేతిచే ఆవరింపబడియున్నది. కాబట్టి దానిమ్మ గింజ లోపల నివసించుచు తాను లోపల ఉన్నందున తొక్క వెలుపల ఉన్నదానిని చూడలేనట్లే; సమస్త సృష్టితో కూడా దేవుని చేతిచే చుట్టబడిన మనుష్యుడును దేవుణ్ణి చూడలేడు. మరియు, ఒక భూరాజు అందరికీ కనబడకపోయినను ఉన్నాడని నమ్మబడును; ఎందుకంటే అతడు తన చట్టములు, శాసనములు, అధికారులు, సేనలు, విగ్రహముల ద్వారా గుర్తింపబడును; అయితే దేవుడు తన కార్యముల ద్వారాను శక్తివంతమైన క్రియల ద్వారాను గుర్తింపబడుటకు నీవు ఇష్టపడవా?

అధ్యాయము VI.--దేవుడు తన కార్యములచే తెలియబడును.

ఓ మనుష్యుడా, ఆయన కార్యములను పరిశీలింపుము — ఋతువుల సకాల భ్రమణము, ఉష్ణోగ్రత మార్పులు; నక్షత్రముల క్రమబద్ధమైన గమనము; దినములు రాత్రులు, నెలలు సంవత్సరముల చక్కగా నియమింపబడిన క్రమము; విత్తనములు, మొక్కలు, ఫలముల వివిధ సౌందర్యము; నదులలోను సముద్రములోను ఉన్న చతుష్పాదములు, పక్షులు, సరీసృపములు, చేపల వివిధ జాతులు;[5] లేక ఈ జంతువులలో తమ స్వలాభము కొరకు కాక మనుష్యుని ఉపయోగము కొరకు సంతానమును పుట్టించి పెంచుటకు నాటబడిన సహజ ప్రవృత్తిని; సమస్త శరీరులకు దేవుడు ఆహారము అనుగ్రహించు ప్రవిడెన్స్ (ముందుచూపు)ను, లేక సమస్తము మానవజాతికి సేవచేయునట్లు ఆయన నియమించిన లోబడిన స్థితిని పరిశీలింపుము. మరియు మధురమైన ఊటల ప్రవాహమును, ఎన్నడును ఎండిపోని నదులను, సకాలమున కలుగు మంచు, జల్లులు, వానల సరఫరాను; ఖగోళ వస్తువుల వివిధ చలనమును, పూర్ణ జ్యోతి రాకను ప్రకటించుచు ఉదయించు వేకువచుక్కను; కృత్తికలు, మృగశీర్షము, స్వాతి నక్షత్రములను, ఆకాశములో చుట్టు తిరుగు ఇతర నక్షత్రముల కక్ష్యను పరిశీలింపుము; వీటన్నిటిని దేవుని విభిన్నమైన జ్ఞానము

తమ తమ పేర్లతో పిలిచెను. చీకటి నుండి వెలుగును కలుగజేసినవాడును, తన ఖజానాల నుండి వెలుగును వెలికి తెచ్చినవాడును, దక్షిణ వాయువు గదులను,[1] అగాధపు ఖజానాలను, సముద్రముల హద్దులను, మంచు వడగండ్ల ఖజానాలను రూపించినవాడును, జలములను అగాధపు గిడ్డంగులలో, చీకటిని తన ఖజానాలలో సమకూర్చి, మధురమైన కోరదగిన ఆహ్లాదకరమైన వెలుగును తన ఖజానాల నుండి వెలికి తెచ్చినవాడును దేవుడొక్కడే; "భూమి కొనల నుండి ఆవిరులను పైకి లేపువాడు, వర్షము కొరకు మెరుపులను పుట్టించువాడు;"[2] భయపెట్టుటకు తన ఉరుమును పంపువాడు, ఆకస్మిక కంపనముచే ఏ ప్రాణియు మూర్ఛపోకుండునట్లు ఉరుము ధ్వనిని మెరుపు ద్వారా ముందుగా తెలియజేయువాడు; ఆకాశము నుండి మెరిసిపడు మెరుపు యొక్క తీవ్రతను, అది భూమిని దహింపకుండునట్లు నియంత్రించువాడు; ఎందుకంటే మెరుపుకు దాని సర్వశక్తి ఇయ్యబడినయెడల అది భూమిని కాల్చివేయును; ఉరుముకు దాని సర్వశక్తి ఇయ్యబడినయెడల అది అందులోని సమస్త కార్యములను కూలద్రోయును.

అధ్యాయము VII.--అమరత్వమును ధరించినప్పుడు మనము దేవుణ్ణి చూతుము.

ఈయనే నా దేవుడు, సమస్తమునకు ప్రభువు; ఆయన ఒక్కడే ఆకాశమును విస్తరింపజేసి దాని క్రింద భూమి వైశాల్యమును స్థాపించెను; సముద్రము యొక్క లోతైన గహ్వరములను కదలించి దాని అలలను ఘోషింపజేయువాడు; దాని శక్తిని అదుపు చేసి దాని అలల అల్లకల్లోలమును అణచువాడు; జలములపై భూమిని స్థాపించి దానిని పోషించుటకు ఊపిరిని ఇచ్చెను; ఆయన శ్వాస సమస్తమునకు వెలుగునిచ్చును, ఆయన తన శ్వాసను ఉపసంహరించుకొంటే సమస్తము పూర్తిగా నశించును. ఓ మనుష్యుడా, ఆయన ద్వారానే నీవు మాట్లాడుచున్నావు; ఆయన శ్వాసనే పీల్చుచున్నావు, అయినను ఆయనను ఎరుగవు. నీ ఆత్మ గ్రుడ్డితనము వల్లను నీ హృదయ కాఠిన్యము వల్లను నీ స్థితి ఇట్టిది. అయితే నీవు ఇష్టపడితే స్వస్థత పొందగలవు. వైద్యునికి నిన్ను అప్పగించుకొనుము, ఆయన నీ ఆత్మ కన్నులకును హృదయ కన్నులకును శస్త్రచికిత్స చేసి పొరలు తీసివేయును. ఆ వైద్యుడు ఎవరు? తన వాక్యము ద్వారాను జ్ఞానము ద్వారాను స్వస్థపరచి జీవింపజేయు దేవుడే. దేవుడు తన స్వంత వాక్యము ద్వారాను జ్ఞానము ద్వారాను సమస్తమును చేసెను; ఎందుకంటే "యెహోవా వాక్కుచేత ఆకాశములు కలిగెను, వాటి సర్వసైన్యము ఆయన నోటి ఊపిరిచేత కలిగెను."[3] ఆయన జ్ఞానము అత్యుత్తమమైనది. తన జ్ఞానముచేత దేవుడు భూమిని స్థాపించెను; వివేకముచేత ఆకాశములను సిద్ధపరచెను; ఆయన తెలివిచేత మహాగాధపు ఊటలు విప్పబడెను, మేఘములు మంచును కురిపించెను. ఓ మనుష్యుడా, పవిత్రముగాను నీతిగాను న్యాయముగాను జీవించుచు, ఈ సంగతులను నీవు గ్రహించినయెడల దేవుణ్ణి చూడగలవు. అయితే అన్నిటికంటే ముందు విశ్వాసమును దేవుని భయమును నీ హృదయములో ఏలవలెను, అప్పుడు నీవు ఈ సంగతులను గ్రహింతువు. నీవు మర్త్యమును విడిచి అక్షయతను ధరించినప్పుడు దేవుణ్ణి యోగ్యముగా చూతువు. ఎందుకంటే దేవుడు నీ శరీరమును నీ ఆత్మతో కూడా అమరముగా లేపును; అప్పుడు అమరుడవై ఇప్పుడు నీవు ఆయనయందు విశ్వాసముంచినయెడల అమరుడైన ఆయనను చూతువు; అప్పుడు నీవు ఆయనకు విరోధముగా అన్యాయముగా మాట్లాడితివని తెలిసికొందువు.

అధ్యాయము VIII.--సమస్త విషయములలో విశ్వాసము అవసరము.

అయితే చనిపోయినవారు లేపబడుదురని మీరు నమ్మరు. పునరుత్థానము జరుగునప్పుడు, మీరు ఇష్టపడినను ఇష్టపడకపోయినను అప్పుడు నమ్ముదురు; మీరు ఇప్పుడే నమ్మకపోతే, మీ విశ్వాసము అవిశ్వాసముగానే ఎంచబడును. మీరు ఎందుకు నమ్మరు? సమస్త విషయములలో విశ్వాసమే ప్రధాన సూత్రమని మీకు తెలియదా? ఏలయనగా రైతు మొదట తన విత్తనమును భూమికి అప్పగించకపోతే ఎట్లు కోతకోయగలడు? లేక మొదట తనను తాను పడవకును నావికునికిని అప్పగించుకొనకపోతే ఎవడు సముద్రము దాటగలడు? రోగి మొదట వైద్యుని సంరక్షణకు తనను అప్పగించుకొనకపోతే ఎట్లు స్వస్థపడగలడు? ఎవడైనను మొదట గురువునకు తనను అప్పగించుకొని లోబడకపోతే ఏ కళను లేక విద్యను నేర్చుకొనగలడు? అట్లయితే, రైతు భూమిని, నావికుడు పడవను, రోగి వైద్యుని నమ్ముచుండగా, ఆయన చేతిలో మీరు ఇన్ని హామీలను కలిగియున్నను దేవునియందు నమ్మకము ఉంచరా? ఏలయనగా మొదట ఆయన మిమ్మును శూన్యమునుండి సృజించి, ఉనికిలోనికి తెచ్చెను (మీ తండ్రి గాని మీ తల్లి గాని లేకుండినయెడల, మీరు స్వయముగా ఒకప్పుడు ఉనికిలో లేకుండుట మరింత నిశ్చయము), మరియు ఒక చిన్న తడిపదార్థమునుండి, ఒకప్పుడు తనకు తానే ఉనికి లేని అతి చిన్న బిందువునుండియే మిమ్మును రూపించెను; దేవుడే మిమ్మును ఈ జీవితములోనికి ప్రవేశపెట్టెను. అంతేకాక, మనుష్యులు చేసిన ప్రతిమలు దేవతలనియు గొప్ప కార్యములు చేయుననియు మీరు నమ్ముదురు; మిమ్మును చేసిన దేవుడు తరువాత కూడ మిమ్మును చేయగలడని మీరు నమ్మలేరా?[4]

అధ్యాయము తొమ్మిది.--దేవతల అనైతికతలు.

నిజముగా, మీరు పూజించుచున్నామని చెప్పు వారి పేర్లు చనిపోయిన మనుష్యుల పేర్లే. వీరు కూడ ఎవరు, ఎట్టి మనుష్యులు? సాటర్న్ తన స్వంత పిల్లలను నాశనము చేసి మింగు నరభక్షకుడుగా కనబడడా? అతని కుమారుని జూపిటర్ అని మీరు పిలుచునట్లయితే, అతని క్రియలను నడతను కూడ వినుడి--మొదట, ఇడా పర్వతముపై ఒక మేక అతనికి పాలిచ్చి పోషించెను, కథల ప్రకారము అతడు దానిని చంపి, దాని చర్మము వలిచి, ఆ చర్మముతో తనకు ఒక అంగీ చేసికొనెను. అతని ఇతర క్రియలు,--అతని సగోత్ర సంపర్కము, వ్యభిచారము, కామము,-- హోమరును ఇతర కవులును బాగుగా వర్ణించెదరు. అతని కుమారులను గూర్చి నేను ఇంకను ఎందుకు చెప్పవలెను? హెర్క్యులెస్ తనను తాను ఎట్లు కాల్చుకొనెనో; త్రాగి ఉగ్రుడైన బాకస్‌ను గూర్చి; అకిల్లెస్‌కు భయపడి పారిపోయిన అపోల్లోను గూర్చి, అతడు డాఫ్నేను ప్రేమించుటయు, హయసింథస్ యొక్క గతిని ఎరుగకుండుటయు; గాయపడిన వీనస్‌ను గూర్చి, మరియు

మనుష్యులకు పీడయైన మార్స్‌ను గూర్చి; దేవతలనబడువారినుండి ప్రవహించు రక్తమును గూర్చి. నిజముగా ఇవి సౌమ్యమైన రకపు కథలు; ఏలయనగా ఒసిరిస్ అనబడు దేవుడు అవయవము అవయవముగా చీల్చబడెనని కనబడును, అతని మర్మములు ప్రతి సంవత్సరము అతడు నశించినట్లును, అవయవము అవయవముగా కనుగొనబడుచు వెదకబడుచున్నట్లును జరుపబడును. అతడు నశించెనో లేదో తెలియదు, అతడు కనుగొనబడెనో లేదో చూపబడదు. అవయవములు ఖండింపబడిన అటిస్‌ను గూర్చి, లేక అడవిలో తిరుగుచు వేటాడుచుండగా అడవి పంది చేత గాయపడిన అడోనిస్‌ను గూర్చి; లేక పిడుగుచేత కొట్టబడిన ఎస్కులేపియస్‌ను గూర్చి; లేక సినోపే నుండి అలెగ్జాండ్రియాకు తరుమబడిన పారిపోయిన సెరాపిస్‌ను గూర్చి; లేక స్వయముగా పారిపోయినదియు, హంతకియు, వేటగత్తెయు, ఎండిమియోన్‌ను తీవ్రముగా ప్రేమించినదియు అయిన స్కుతియ డయానాను గూర్చి నేను ఎందుకు చెప్పవలెను? ఈ సంగతులను ప్రచురించువారము మేము కాము, మీ స్వంత రచయితలును కవులునే.

అధ్యాయము పది.--విగ్రహారాధన యొక్క అసంబద్ధతలు.

ఐగుప్తీయులు పూజించు జంతువుల సమూహమును, పాకు జీవులను, పశువులను, అడవి మృగములను, పక్షులను, నదిచేపలను, మరియు కడుగు కుండలను[1] అవమానకరమైన ధ్వనులను కూడ[2] నేను ఇంకను ఎందుకు వివరించవలెను? మీరు గ్రీకులను ఇతర జనములను ఉదహరించినను, వారు రాళ్లను కర్రలను ఇతర రకముల పదార్థములను పూజింతురు,--మేము ఇప్పుడే చెప్పినట్లు, చనిపోయిన మనుష్యుల ప్రతిమలను. ఏలయనగా ఫిడియస్ పీసాలో ఎలియనులకు ఒలింపియన్ జూపిటర్‌ను, ఏథెన్సులో అక్రోపొలిస్ యొక్క మినర్వాను చేయుచు కనబడును. నా మిత్రుడా, ఎన్ని జూపిటర్లు ఉన్నారని నేను మిమ్మును అడిగెదను. ఏలయనగా మొదట ఒలింపియన్ అను ఉపనామము గల జూపిటర్ ఉన్నాడు, తరువాత లాటియారిస్ జూపిటర్, కాసియస్ జూపిటర్, టోనాన్స్ జూపిటర్, ప్రొపేటర్ జూపిటర్, పన్నిక్కియస్ జూపిటర్, పొలియూకస్ జూపిటర్, కాపిటోలినస్ జూపిటర్; మరియు క్రేతీయుల రాజైన సాటర్న్ కుమారుడగు ఆ జూపిటర్‌కు క్రేతులో సమాధి ఉన్నది, మిగిలినవారు బహుశా సమాధులకు యోగ్యులని ఎంచబడలేదు. దేవతలనబడువారి తల్లిని గూర్చి మీరు మాట్లాడినయెడల, ఆమె క్రియలను గాని ఆమెను పూజించువారి క్రియలను గాని నా పెదవులతో పలుకుట నాకు దూరమగును గాక (అట్టి సంగతులను పేర్కొనుటయే మాకు నిషిద్ధము), మరియు ఆమెయు ఆమె కుమారులును రాజునకు ఎంత విస్తారమైన పన్నులను ఆదాయమును సమకూర్చుదురో. ఏలయనగా వీరు దేవతలు కారు, మేము ఇదివరకే చెప్పినట్లు విగ్రహములు, మనుష్యుల చేతిపనులును అపవిత్ర దయ్యములును. వాటిని చేయువారును వాటియందు నమ్మకముంచువారును అందరును అట్టివారగుదురు గాక!

అధ్యాయము పదకొండు.--రాజు గౌరవింపబడవలెను, దేవుడు ఆరాధింపబడవలెను.

కాబట్టి నేను [మీ దేవతలకంటె] రాజునే ఎక్కువగా గౌరవింతును, నిజముగా అతనిని ఆరాధించుటకాదు, అతని కొరకు ప్రార్థించుచు. అయితే సజీవుడును సత్యవంతుడునైన దేవుని నేను ఆరాధింతును, రాజు ఆయనచేత చేయబడెనని ఎరిగి. అప్పుడు మీరు నాతో, "నీవు రాజును ఎందుకు ఆరాధింపవు?" అని చెప్పుదురు. ఏలయనగా అతడు ఆరాధింపబడుటకు చేయబడలేదు, గాని న్యాయమైన గౌరవముతో మన్నింపబడుటకు, ఏలయనగా అతడు దేవుడు కాడు, దేవునిచేత నియమింపబడిన మనుష్యుడు, ఆరాధింపబడుటకు కాదు, న్యాయముగా తీర్పు తీర్చుటకు. ఏలయనగా ఒక విధముగా అతని పరిపాలన దేవునిచేత అతనికి అప్పగింపబడెను: తన క్రింద తాను నియమించినవారిని ఆయన రాజులని పిలువనివ్వడు; ఏలయనగా "రాజు" అనునది అతని బిరుదు, మరొకడు దానిని వాడుట న్యాయము కాదు; అట్లే దేవుడు ఒక్కడే తప్ప మరి ఎవడును ఆరాధింపబడుట న్యాయము కాదు. కాబట్టి, ఓ మనుష్యుడా, నీవు పూర్తిగా తప్పులో ఉన్నావు. కావున రాజును గౌరవించుము, అతనికి లోబడియుండుము, విశ్వాసముగల మనస్సుతో అతని కొరకు ప్రార్థించుము; ఏలయనగా నీవు దీనిని చేసినయెడల దేవుని చిత్తమును చేయుచున్నావు. ఏలయనగా దేవునిదైన ధర్మశాస్త్రము చెప్పుచున్నది, "నా కుమారుడా, యెహోవాకును రాజునకును భయపడుము, వారికి అవిధేయుడవు కాకుము; ఏలయనగా వారు తమ శత్రువులపై అకస్మాత్తుగా ప్రతీకారము తీర్చుకొందురు."[3]

అధ్యాయము పన్నెండు.--క్రైస్తవుడు అను పేరు యొక్క అర్థము.

మీరు నన్ను చూచి నవ్వుచు "క్రైస్తవుడు" అని పిలుచుటను గూర్చి, మీరు ఏమి చెప్పుచున్నారో మీకు తెలియదు. మొదటిది, అభిషేకింపబడినది[4] మధురమైనదియు ఉపయోగకరమైనదియు, తృణీకరింపదగినదానికి దూరమైనదియు. ఏలయనగా ఏ ఓడ మొదట అతుకు పూయబడకపోతే [అభిషేకింపబడకపోతే] ఉపయోగకరముగాను సముద్రయోగ్యముగాను ఉండగలదు? లేక ఏ కోట గాని ఇల్లు గాని అభిషేకింపబడకపోతే అందముగాను ఉపయోగకరముగాను ఉండును? ఏ మనుష్యుడు ఈ జీవితములోనికి గాని వ్యాయామశాలలోనికి గాని ప్రవేశించునప్పుడు నూనెతో అభిషేకింపబడడు? ఏ పనికి అభిషేకింపబడి మెరుగు పెట్టబడకపోతే అలంకారము గాని సౌందర్యము గాని ఉండును? అంతేకాక గాలియు ఆకాశము క్రింద ఉన్న సమస్తమును ఒక విధముగా వెలుగుచేతను ఆత్మచేతను అభిషేకింపబడియున్నవి; మీరు దేవుని తైలముతో అభిషేకింపబడుటకు ఇష్టపడరా? కాబట్టి మేము దేవుని తైలముతో అభిషేకింపబడినందున ఈ కారణముచేత క్రైస్తవులని పిలువబడుదుము.[5]

అధ్యాయము పదమూడు.--పునరుత్థానము ఉదాహరణలచేత రుజువు చేయబడెను.

చనిపోయినవారు లేపబడుదురని మీరు నిరాకరించుటను గూర్చి--ఏలయనగా మీరు చెప్పుదురు,[6] "చనిపోయినవారిలోనుండి లేపబడిన ఒక్కనినైనను నాకు చూపుము, చూచి నేను నమ్మునట్లు,"--మొదట, ఆ కార్యము జరుగుట చూచినతరువాత మీరు నమ్మినయెడల అది ఏ గొప్ప విషయము? మరల, తనను తాను కాల్చుకొనిన హెర్క్యులెస్ జీవించుచున్నాడని మీరు నమ్ముదురు; మరియు ఎస్కులేపియస్,

పిడుగుచేత కొట్టబడినవాడు, లేపబడెనని నమ్ముదురు; దేవునిచేత మీకు చెప్పబడిన సంగతులను మీరు నమ్మరా? అయితే, చనిపోయి లేపబడి సజీవుడైన ఒక మనుష్యుని నేను మీకు చూపినను, దీనిని కూడ మీరు నమ్మరు. నిజముగా దేవుడు మీరు ఆయనను నమ్ముటకు అనేక రుజువులను మీకు చూపుచున్నాడు. దయచేసి ఋతువులు, పగళ్లు, రాత్రులు చనిపోవుటను పరిగణింపుడి, ఇవి కూడ ఎట్లు చనిపోయి మరల లేచుచున్నవో. ఇంకను ఏమి? విత్తనముల యొక్కయు ఫలముల యొక్కయు పునరుత్థానము జరుగుచుండలేదా, అదియు మనుష్యుల ఉపయోగము కొరకే? ఉదాహరణకు, గోధుమ విత్తనము గాని ఇతర ధాన్యముల విత్తనము గాని భూమిలో వేయబడినప్పుడు, మొదట చనిపోయి కుళ్లిపోవును, తరువాత లేపబడి కంకిగా అగును. వృక్షముల ఫలవృక్షముల స్వభావము,--దేవుని నియమము ప్రకారము అవి కనబడని అదృశ్యమైన దానినుండి తమ ఋతువులలో తమ ఫలములను ఇచ్చునదికాదా? అంతేకాక, కొన్నిసార్లు ఒక పిచ్చుక గాని ఇతర పక్షులలో కొన్ని గాని, త్రాగుచుండగా ఆపిల్ గింజను గాని అంజూరపు గింజను గాని మరి ఏదైనను మింగి, ఏదో రాతి గుట్టకు గాని సమాధికి గాని వచ్చి, ఆ గింజను తన రెట్టలలో విడిచెను, ఒకప్పుడు మింగబడి అంత వేడిమిని దాటిన ఆ గింజ ఇప్పుడు వేరు పట్టి చెట్టు పెరిగెను. ఈ సమస్తమును దేవుని జ్ఞానము చేయుచున్నది, దేవుడు మనుష్యులందరి సాధారణ పునరుత్థానమును జరుపగలడని వీటిచేతను తెలియజేయుటకు. మరియు భూసంబంధమైన శరీరముల పునరుత్థానమే కాక ఆకాశ శరీరముల పునరుత్థానమును కూడ రుజువు చేయు మరింత అద్భుతమైన దృశ్యమును మీరు చూడగోరినయెడల, ప్రతి నెల జరుగు చంద్రుని పునరుత్థానమును పరిగణింపుడి; అది ఎట్లు క్షీణించి, చనిపోయి, మరల లేచును. ఓ మనుష్యుడా, మీ యందే జరుగుచున్న పునరుత్థాన కార్యమును గూర్చి, అది మీకు తెలియకున్నను, ఇంకను వినుడి.

ఏలయనగా బహుశా మీరు ఒకప్పుడు రోగగ్రస్తులై, మాంసమును బలమును సౌందర్యమును కోల్పోయియుందురు; అయితే దేవునినుండి మరల కనికరమును స్వస్థతను పొందినప్పుడు, మాంసములోను రూపములోను మరల కోలుకొంటిరి, మీ బలమును కూడ తిరిగి పొందితిరి. మీ మాంసము ఎక్కడికి వెళ్లి అదృశ్యమాయెనో మీకు తెలియనట్లే, అది ఎక్కడినుండి పెరిగెనో, ఎక్కడినుండి మరల వచ్చెనో కూడ మీకు తెలియదు. అయితే మీరు చెప్పుదురు, "రక్తముగా మారిన ఆహారపానీయములనుండి." సరియే; అయితే ఇది కూడ దేవుని పని, ఆయనే ఇట్లు కార్యము జరిగించును, మరి ఎవరును కాదు.

అధ్యాయము పద్నాలుగు.--థియోఫిలస్ మారుమనస్సునకు ఒక ఉదాహరణ.

కాబట్టి సందేహింపక నమ్ముడి; ఏలయనగా నేను కూడ ఇది జరుగునని నమ్మకుండెడివాడను, అయితే ఇప్పుడు ఈ సంగతులను పరిశీలించినమీదట నమ్ముచున్నాను. అదే సమయములో, పరిశుద్ధ ప్రవక్తల పవిత్ర లేఖనములను(1) నేను ఎదుర్కొంటిని, వారు దేవుని ఆత్మచేత ఇదివరకే జరిగిన సంగతులను అవి జరిగినట్లే, ఇప్పుడు జరుగుచున్న సంగతులను అవి ఇప్పుడు జరుగుచున్నట్లే, భవిష్యత్తు సంగతులను అవి నెరవేరు క్రమములోనే ముందుగా చెప్పిరి. కావున, ముందు చెప్పబడినట్లు జరుగు సంఘటనలు ఇచ్చు రుజువును అంగీకరించి, నేను అవిశ్వాసము చూపక, దేవునికి విధేయుడనై నమ్ముచున్నాను; మీరు కూడ, ఇష్టపడినయెడల, ఆయనకు లోబడి ఆయనను నమ్ముడి, లేనియెడల ఇప్పుడు అవిశ్వాసులుగా కొనసాగినయెడల, శాశ్వత శిక్షలతో బాధింపబడునప్పుడు తరువాత ఒప్పింపబడుదురు; ఈ శిక్షలు ప్రవక్తలచేత ముందుగా చెప్పబడగా, తరువాత పుట్టిన కవులును తత్త్వవేత్తలును తమ బోధలు నమ్మదగినవిగా చేయుటకు పరిశుద్ధ లేఖనములనుండి వాటిని దొంగిలించిరి. అయినను వీరు కూడ అపవిత్రులును అవిశ్వాసులునైనవారిపై పడబోవు శిక్షలను గూర్చి ముందుగా చెప్పిరి, ఎవడును సాక్ష్యము లేకుండ విడువబడకుండునట్లును, "మేము వినలేదు, ఎరుగమును లేదు" అని చెప్పగలవాడు ఎవడును ఉండకుండునట్లును. అయితే మీరు కూడ, ఇష్టపడినయెడల, ప్రవచన లేఖనములకు(2) భక్తితో లక్ష్యము ఉంచుడి, అవి శాశ్వత శిక్షలను తప్పించుకొనుటకును దేవుని శాశ్వత బహుమానములను పొందుటకును మీ మార్గమును స్పష్టము చేయును. ఏలయనగా మాటలాడుటకు నోరు ఇచ్చినవాడును, వినుటకు చెవిని రూపించినవాడును, చూచుటకు కన్ను చేసినవాడును సమస్తమును పరిశీలించి, నీతియుక్తమైన తీర్పు తీర్చి, ప్రతివానికి తగిన ప్రతిఫలమును ఇచ్చును.

సత్కార్యములో ఓపికతో కొనసాగి(3) అమరత్వమును వెదకువారికి ఆయన నిత్యజీవమును, ఆనందమును, సమాధానమును, విశ్రాంతిని, కంటికి కనబడనివియు చెవికి వినబడనివియు మనుష్యుని హృదయమునకు తోచనివియునైన సమృద్ధియైన మేలులను ఇచ్చును.(4) అయితే అవిశ్వాసులకును తిరస్కరించువారికిని, సత్యమునకు లోబడక అన్యాయమునకు లోబడువారికి, వారు వ్యభిచారములతోను జారత్వములతోను అపవిత్రతతోను లోభముతోను నిషిద్ధ విగ్రహారాధనలతోను నిండియున్నప్పుడు, కోపమును ఉగ్రతయు, శ్రమయు వేదనయు(5) కలుగును, చివరికి నిత్యాగ్ని అట్టివారిని స్వాధీనము చేసికొనును. మీరు, "నీ దేవుని నాకు చూపుము" అని చెప్పినందున, ఈయనే నా దేవుడు, ఆయనకు భయపడి ఆయనయందు నమ్మకముంచుడని మీకు సలహా ఇచ్చుచున్నాను.

థియోఫిలస్ ఔటోలికస్‌కు

గ్రంథము రెండు

అధ్యాయము ఒకటి.--ఈ గ్రంథము వ్రాయుటకు కారణము.

నా ఉత్తమ మిత్రుడా ఆటోలికస్, మనం ఇంతకు ముందు కొంత సంభాషించినప్పుడు, నా దేవుడు ఎవరని నీవు అడిగి, కొద్దిసేపు నా మాటలను శ్రద్ధగా విన్నప్పుడు, నా మతమును గూర్చి నీకు కొన్ని వివరణలు ఇచ్చాను; ఆ తరువాత ఒకరికొకరు వీడ్కోలు చెప్పుకొని, పరస్పర స్నేహభావముతో ఎవరి ఇంటికి వారు వెళ్లాము, అయినప్పటికీ మొదట నీవు నాపై కొంత కఠినముగా ఒత్తిడి తెచ్చావు. మా సిద్ధాంతము మూర్ఖత్వమని నీవు తలచావని నీకు తెలుసు, గుర్తున్నది కూడా. తరువాత నీవు నన్ను కోరినట్లు, నేను వాక్చాతుర్య కళలో శిక్షణ పొందనివాడనైనప్పటికీ, ఈ చిన్న గ్రంథము ద్వారా నీవు ఏ వ్యర్థ శ్రమలో, ఏ శూన్యమైన ఆరాధనలో చిక్కుకొని ఉన్నావో దానిని మరింత ఖచ్చితముగా నిరూపించగోరుచున్నాను; అంతేకాక, నీవు చదివినవీ, బహుశా ఇంకా పూర్తిగా అర్థం చేసుకోనివీ అయిన నీ స్వంత చరిత్రలలోని కొన్నిటి ద్వారా సత్యమును నీకు స్పష్టపరచగోరుచున్నాను.

అధ్యాయము 2.--దేవతలను తయారుచేసినప్పుడు తృణీకరిస్తారు; కొన్నప్పుడు మాత్రం విలువైనవారవుతారు.

నిజముగా, శిల్పులు, చెక్కువారు, చిత్రకారులు, లేదా అచ్చులు పోసేవారు దేవతలను రూపొందించి, చిత్రించి, చెక్కి, అచ్చు పోసి సిద్ధపరచడం, ఆ దేవతలు తయారుచేసినవారి చేతిలో ఉన్నంతవరకు విలువలేనివారిగా పరిగణింపబడి, కొందరు వారిని కొని 'దేవాలయము' అనబడే చోట లేదా ఏదైనా ఇంట్లో నిలిపిన వెంటనే, కొన్నవారే కాక, వారిని చేసి అమ్మినవారు కూడా గొప్ప భక్తితో, బలి సామగ్రితో, పానార్పణలతో వారిని పూజించడానికి రావడం నాకు అసంబద్ధముగా తోచుచున్నది; వారు రాయి, ఇత్తడి, చెక్క, రంగు లేదా మరొక పదార్థమైనా, తమ చేతులతో చేసినప్పుడు ఎలా ఉన్నారో అలాగే ఉన్నారని చూడక వారిని దేవతలనుకుంటున్నారు. నీ విషయములో కూడా ఇదే; 'దేవతలు' అనబడే వారి చరిత్రలను, వంశావళులను నీవు చదివినప్పుడు, వారి జన్మల గూర్చి చదివి వారిని మనుష్యులుగా భావిస్తావు, కానీ తరువాత వారిని దేవతలని పిలిచి పూజిస్తావు; పుట్టినప్పుడు వారు నీవు ముందు చదివిన విధముగా అలాంటి జీవులే అని ఆలోచించక, గ్రహించక ఉన్నావు.

అధ్యాయము 3.--దేవతలకు ఏమయ్యింది?

పూర్వకాలపు దేవతలు నిజముగా జన్మించినవారైతే, వారి సంతానోత్పత్తి చాలా సమృద్ధిగా ఉండినది. కానీ ఇప్పుడు వారి సంతతి ఎక్కడ కనబడుచున్నది? ఎందుకంటే, పూర్వము వారు సంతానము కని, తామూ పుట్టినవారైతే, ఇప్పటి వరకు కూడా దేవతలు పుడుతూనే ఉండవలెనని స్పష్టము; అలా కాకపోతే ఆ జాతి నిర్వీర్యమైనదిగా పరిగణింపబడును. ఎందుకంటే, వారు ముసలివారై అందువలన ఇక సంతానము కనడం లేదా, లేదా నశించిపోయి ఇక లేరు. దేవతలు జన్మించినవారైతే, మనుష్యులు ఇప్పటికీ పుట్టుచున్నట్లే, వారు కూడా ఇప్పటి వరకు పుట్టవలెను; అంతే కాదు, సిబిల్ చెప్పినట్లు మనుష్యుల కంటే దేవతలు చాలా ఎక్కువమంది ఉండవలెను:--

"దేవతలు సంతానము కని, ప్రతి ఒక్కరు అమరులుగా నిలిచినయెడల, దేవతల జాతి మర్త్యుల కంటే అధికమై, ఆ గుంపు ఎంత విస్తారమగునంటే మర్త్యులకు నిలబడుటకు చోటే దొరకదు."

మర్త్యులు, అల్పాయుష్కులు అయిన మనుష్యులకు పుట్టిన పిల్లలే ఇప్పటికీ కనబడుతూ, మనుష్యులు పుట్టడం మానక, పట్టణాలు గ్రామాలు నిండి, పల్లె ప్రాంతాలు కూడా నివాసయోగ్యమై ఉండగా, మీ కవుల ప్రకారం చావని దేవతలు ఇంకెంతో ఎక్కువగా సంతానము కని పుట్టవలసినవారు కారా? దేవతలు జనన క్రమములో ఉద్భవించారని మీరే అంటున్నారు కదా. ఒలింపస్ అనబడే పర్వతము పూర్వము దేవతల నివాసముగా ఉండి, ఇప్పుడు ఎందుకు నిర్జనముగా పడి ఉన్నది? లేదా పూర్వకాలములో జూపిటర్ ఇడా పర్వతముపై నివసించి, హోమర్ మరియు ఇతర కవుల ప్రకారం అక్కడ ఉన్నాడని తెలియబడగా, ఇప్పుడు ఎందుకు కనబడడు? మరియు అతడు భూమిలో ఒక్క చోట మాత్రమే ఎందుకు కనబడ్డాడు, అన్నిచోట్లా ఎందుకు కాదు? ఎందుకంటే, అతడు ఇతర ప్రాంతాలను నిర్లక్ష్యము చేసి ఉండాలి, లేదా అన్నిచోట్లా ఉండి అందరిని పరిపాలించుటకు శక్తి లేకపోయి ఉండాలి. ఉదాహరణకు, అతడు తూర్పు ప్రదేశములో ఉంటే పశ్చిమములో లేడు; పశ్చిమ ప్రాంతములలో ఉంటే తూర్పున లేడు. కానీ సర్వోన్నతుడును, సర్వశక్తిమంతుడును, జీవముగల దేవునికి చెందిన లక్షణము ఏమనగా, అన్నిచోట్లా ఉండుట మాత్రమే కాక, సమస్తమును చూచుట, సమస్తమును వినుట, ఎంతమాత్రమూ ఒక చోటికి పరిమితము కాకుండుట; ఆయన పరిమితమైతే, ఆయనను కలిగియున్న స్థలము ఆయన కంటె గొప్పదగును; ఎందుకంటే కలిగియుండునది కలుగబడినదానికంటె గొప్పది. దేవుడు ఏ చోటిలోనూ ఇమడడు, ఆయనే సమస్తమునకు స్థలము. అయితే జూపిటర్ ఇడాను ఎందుకు విడిచిపెట్టాడు? అతడు మరణించాడా, లేక ఆ పర్వతము అతనికి ఇక నచ్చలేదా? మరియు ఎక్కడికి వెళ్ళాడు? పరలోకానికా? కాదు. బహుశా మీరు, క్రీటుకు అని చెప్పవచ్చు; అవును, అక్కడ కూడా అతని సమాధి నేటి వరకు చూపబడుచున్నది. మరల మీరు పీసాకు అని చెప్పవచ్చు, అక్కడ అతడు నేటి వరకు ఫిడియాస్ చేతులకు కీర్తి తెచ్చుచున్నాడు. కాబట్టి, తత్వవేత్తల కవుల రచనల వద్దకు వెళ్దాము.

అధ్యాయము 4.--దేవుని గూర్చి తత్వవేత్తల అసంబద్ధ అభిప్రాయములు.

స్తోయిక్ పండితులలో కొందరు అసలు దేవుడే లేడని చెప్పుదురు; లేదా ఉన్నాడంటే ఆయన తన గూర్చి తప్ప మరెవ్వరి గూర్చి పట్టించుకోడని చెప్పుదురు; ఎపిక్యూరస్ మరియు క్రిసిప్పస్ల మూర్ఖత్వము ఈ అభిప్రాయములను విపులముగా వెలిబుచ్చినది. మరికొందరు సమస్తము బయటి కారణము లేకుండానే ఉత్పన్నమగునని, లోకము సృష్టింపబడనిదని, ప్రకృతి నిత్యమైనదని(1) చెప్పుదురు; దేవుని ప్రావిడెన్స్ అసలే లేదని చెప్పుటకు సాహసించి, దేవుడు అనగా ప్రతి మనిషి యొక్క మనస్సాక్షి మాత్రమేనని వాదించుదురు. ఇంకొందరు సమస్తమందు వ్యాపించియున్న ఆత్మయే దేవుడని వాదించుదురు. కానీ ప్లేటో మరియు అతని శిష్యులు దేవుడు సృష్టింపబడనివాడని, సమస్తమునకు తండ్రియు సృష్టికర్తయునని నిజముగా అంగీకరించుదురు; కానీ దేవునితో పాటు పదార్థము కూడా సృష్టింపబడనిదని, అది దేవునితో సమకాలీనమైనదని వాదించుదురు. అయితే దేవుడు సృష్టింపబడనివాడై, పదార్థము కూడా సృష్టింపబడనిదైతే, ప్లేటో శిష్యుల ప్రకారం దేవుడు ఇక సమస్తమునకు సృష్టికర్త కాడు, వారి అభిప్రాయముల మేరకు దేవుని ఏకాధిపత్యము(2) స్థాపితము కాదు. అంతేకాక, దేవుడు సృష్టింపబడనివాడు గనుక మార్పులేనివాడైనట్లు, పదార్థము కూడా సృష్టింపబడనిదైతే అదీ మార్పులేనిదై దేవునికి సమానమగును; ఎందుకంటే సృష్టింపబడినది మార్పునకు లోనగునది, సృష్టింపబడనిది మార్పులేనిది. మరియు దేవుడు ఉన్న పదార్థముల నుండి లోకమును చేసినట్లయితే అది గొప్ప విషయమేమి?(3) ఎందుకంటే మానవ శిల్పి కూడా ఎవరి నుండో పదార్థము పొంది దానితో తనకు ఇష్టమైనది చేయును. కానీ దేవుని శక్తి ఇందులో ప్రత్యక్షమగును, అనగా లేనివాటి నుండి ఆయన తనకిష్టమైనదంతయు చేయును; జీవమును చలనమును ఇచ్చుట దేవునికే తప్ప మరెవ్వరికీ చెందిన అధికారము కానట్లే. ఎందుకంటే మనిషి ఒక ప్రతిమను చేయగలడు, కానీ తాను చేసిన దానికి వివేకమును, శ్వాసను, లేదా సంవేదనను ఇవ్వలేడు.

కానీ దేవునికి మనిషి చేయగలదానికి మించిన ఈ లక్షణము ఉన్నది: ఆయన వివేకము, జీవము, సంవేదన కలిగిన కార్యమును చేయును. కాబట్టి ఈ అన్ని విషయములలో దేవుడు మనిషి కంటె శక్తిమంతుడైనట్లే, ఇందులో కూడా అంతే; లేనివాటి నుండి ఉన్నవాటిని, తనకిష్టమైనదానిని, తనకిష్టమైన రీతిలో ఆయన సృజించును, సృజించియున్నాడు.

అధ్యాయము 5.--దేవతల గూర్చి హోమర్ మరియు హెసియడ్ల అభిప్రాయములు.

కాబట్టి మీ తత్వవేత్తల, రచయితల అభిప్రాయము పరస్పర విరుద్ధము; ఎందుకంటే మొదటివారు పైన చెప్పిన అభిప్రాయములను ప్రతిపాదించగా, కవి హోమర్ లోకము యొక్క మాత్రమే కాక దేవతల యొక్క ఉత్పత్తిని కూడా పూర్తిగా వేరొక ఊహతో వివరించుచున్నాడు. ఎందుకంటే అతడు ఒకచోట ఇలా అంటాడు:(4)--

"దేవతల తండ్రి ఓషియనస్, మరియు దేవతలను కన్న వారి తల్లి టెతిస్, ఎవరి నుండి సమస్త నదులు, ప్రతి సముద్రము పుట్టినవో."

అయితే ఇలా చెప్పడములో అతడు మనకు దేవుని చూపడు. ఎందుకంటే సముద్రము నీరే అని ఎవరికి తెలియదు? నీరైతే అది దేవుడు కాదు. దేవుడు నిజముగా సమస్తమునకు సృష్టికర్త అయినట్లైతే, ఆయన నీటికిని సముద్రములకును కూడా సృష్టికర్తయే. హెసియడ్ కూడా దేవతల యొక్క మాత్రమే కాక లోకము యొక్క ఉత్పత్తిని కూడా ప్రకటించాడు. లోకము సృష్టింపబడినదని అతడు చెప్పినప్పటికీ, అది ఎవరిచే సృష్టింపబడినదో మనకు చెప్పుటకు అతడు ఇష్టపడలేదు. అంతేకాక, సాటర్న్, అతని కుమారులైన జూపిటర్, నెప్ట్యూన్, ప్లూటో దేవతలని అతడు చెప్పాడు, అయినా వారు లోకము కంటె తరువాత పుట్టినవారని మనకు కనబడుచున్నది. మరియు సాటర్న్ తన స్వంత కుమారుడైన జూపిటర్చే యుద్ధములో ఎలా ఎదిరింపబడెనో కూడా అతడు చెప్పుచున్నాడు; ఎందుకంటే అతడు ఇలా అంటాడు:(5)--

"తన తండ్రి సాటర్న్‌ను బలముతో జయించి, అమరుల మధ్య న్యాయముతో జ్ఞానముగా పరిపాలించి, ప్రతి ఒక్కరికి తగిన గౌరవములను పంచిపెట్టెను.

తరువాత అతడు తన కావ్యములో జూపిటర్ కుమార్తెలను ప్రవేశపెట్టి, వారిని ముసెస్ అని పిలుచును; వారికి విన్నపము చేయువానిగా కనబడుచూ, సమస్తము ఎలా చేయబడెనో వారి నుండి తెలుసుకోగోరుచున్నాడు; ఎందుకంటే అతడు ఇలా అంటాడు:(6)--

"జూపిటర్ కుమార్తెలారా, నమస్కారము! నాకు తోడ్పడుడు, నేను మధురమైన, చక్కగా అమర్చబడిన ఛందస్సులలో అమర దేవతల జన్మమును గానము చేయగలుగునట్లు; ఆకాశ నక్షత్రములనుండియు భూమినుండియు పుట్టినవారిని; మొదట చీకటి రాత్రినుండి పుట్టి, ఉప్పు సముద్రముచే పెంచబడి పోషింపబడినవారిని. అంతేకాక, భూమికి మొదట రూపమిచ్చినది ఎవరో, నదులను, అంతులేని సముద్రమును, అలసిపోక అల తగ్గి మరల శిఖరమెత్తి లేచు ఆ సముద్రమును సృష్టించినది ఎవరో చెప్పుడు; విశాలముగా పరచబడిన ఆకాశమున నక్షత్రములు పొదిగిన ఆ మెరిసే చాందినీ ఎలా విస్తరించెనో; సమస్త మేలును ఇచ్చు దేవతలు ఎక్కడినుండి పుట్టిరో. వారి చేతులనుండి ఎన్నో రకముల వరములు ఎలా వచ్చెనో చెప్పుడు: కొందరికి సంపద, మరికొందరికి ఐశ్వర్యము లేదా కీర్తి; అతి పూర్వకాలము నుండి వారు అనేక మూలలుగల ఒలింపస్ యొక్క ఎండ తగులు ప్రదేశమున ఎలా నివసించిరో. ఓ ముసెస్, మీరు ఒలింపస్ నీడలలో సదా నివసించువారు--మీకు తెలిసినందున ఈ సంగతులను చెప్పుడు: ఆదినుండి మీ పాదములు అక్కడ సంచరించినవి; కాబట్టి సమస్తములో మొదట సృష్టింపబడినది ఏదో మాకు చెప్పుడు.

అయితే లోకము కంటె చిన్నవారైన ముసెస్‌కు ఈ సంగతులు ఎలా తెలియును? లేదా వారి తండ్రి ఇంకా పుట్టక ముందు జరిగిన సంగతులను వారు హెసియడ్‌కు ఎలా చెప్పగలరు?

అధ్యాయము 6.--లోకోత్పత్తి గూర్చి హెసియడ్.

మరియు ఒక విధముగా అతడు నిజముగా పదార్థమును [స్వయంభూవుగా] మరియు లోక సృష్టిని [సృష్టికర్త లేకుండా] అంగీకరించుచున్నాడు, ఇలా అంటూ:(1)--

"మొదట సమస్తమునకు ముందు గందరగోళము (కేయాస్) కలిగెను, ఆ తరువాత విశాలవక్షస్సు గల భూమి పునాదులు స్థిరముగా వేయబడెను; అక్కడ అమరులు ఎల్లప్పుడు క్షేమముగా నివసింతురు, హిమశిఖరముల ఒలింపస్ పర్వతముపై వారు నివసింతురు. తరువాత అంధకారమయమైన టార్టరస్ పుట్టెను, విశాలమార్గముల భూమి యొక్క లోతైన గుహలలో; మరియు ప్రేమ, దేవతలలో సైతం అత్యంత సుందరమైనది, సర్వమును జయించుచు వచ్చి, మనస్సును సంకల్పమును వంచుచు, చింత నుండి విడిపించుచు, దేవతల మనుష్యుల హృదయములలో జ్ఞానయుక్తమైన ఆలోచన ఇచ్చుచు. గందరగోళము నుండి ఎరెబస్ మరియు రాత్రి పుట్టిరి, రాత్రి నుండియు ఎరెబస్ నుండియు ఆకాశమును ఉదయమును పుట్టెను. భూమి తన పోలికలో నక్షత్రములుగల ఆకాశమును చేసెను, అది సమస్తమునకు ఆశ్రయముగా ఉండుటకును, ధన్యులైన దేవతలు అక్కడ విశ్రమించుటకును. ఎత్తైన పర్వతములు ఆమె శక్తిచేత లేచెను, వనదేవతల కొరకు ఆమె మనోహరమైన గుహలను చేసెను, ప్రేమలేని వంధ్యమైన సముద్రమును దాని సమస్త తరంగములతో కనెను; కాని ఆకాశము ఆమె ప్రేమను కోరినప్పుడు, లోతైన సుడిగుండముల మహాసముద్రమును ఆమె బయటకు తెచ్చెను."

ఇది చెప్పుచు, ఇదంతయు ఎవరిచేత చేయబడెనో అతడు ఇంకా వివరింపలేదు. ఏలయనగా ఆదిలో గందరగోళము ఉండినయెడల, సృష్టింపబడని ఏదో ఒక పదార్థము ముందుగానే ఉండినయెడల, దాని స్థితిని మార్చి దానికి వేరొక క్రమమును ఆకారమును ఇచ్చినవాడు ఎవడు? పదార్థమే తన రూపమును మార్చుకొని తనను తాను లోకముగా అమర్చుకొనెనా (ఏలయనగా జూపిటర్ పదార్థము కంటె చాలా కాలము తరువాత మాత్రమే కాక, లోకము కంటెను అనేక మనుష్యుల కంటెను చాలా కాలము తరువాత పుట్టెను; అతని తండ్రి శని కూడ అంతే), లేక దానిని చేసిన ఏదో ఏలుబడి శక్తి ఉండెనా? అనగా దానిని లోకముగా తీర్చిదిద్దిన దేవుడే. అంతేకాక, అతడు అన్ని విధములుగా అర్థరహితముగా మాట్లాడుచు, తనకు తానే విరుద్ధముగా మాట్లాడుచున్నట్లు కనబడును. ఏలయనగా అతడు భూమి, ఆకాశము, సముద్రము గూర్చి చెప్పినప్పుడు, వీటి నుండి దేవతలు పుట్టిరని మనకు తెలియజేయుచున్నాడు; మరల వీటి నుండి [ఆ దేవతల నుండి] అత్యంత భయంకరమైన కొందరు మనుష్యులు పుట్టిరని, టైటాన్ల జాతి, సైక్లోప్సులు, రాక్షసుల గుంపు, ఐగుప్తీయుల దేవతలు పుట్టిరని చెప్పుచున్నాడు—లేక, హొరాపియస్ అను మారుపేరుగల అపొల్లోనిదెస్ "సెమెనౌతి" అను గ్రంథములోను, ఐగుప్తీయుల ఆరాధన గూర్చియు వారి రాజుల గూర్చియు వారు చేసిన వ్యర్థమైన శ్రమల గూర్చియు తన ఇతర చరిత్రలలోను చెప్పినట్లు, వారు వ్యర్థమైన మనుష్యులే.(2)

అధ్యా. VII.--అన్యుల కల్పిత వంశావళులు.

గ్రీకు కథలను—అంధకార రాజైన ప్లూటో గూర్చియు, సముద్రము క్రిందికి దిగి మెలనిప్పేను కౌగిలించి నరభక్షకుడైన కుమారుని కనిన నెప్ట్యూన్ గూర్చియు—లేక జూపిటర్ కుమారుల గూర్చి మీ రచయితలు తమ విషాదాంత నాటకములలో అల్లిన అనేక కథలను, వారు దేవతలుగా కాక మనుష్యులుగా పుట్టిరి గనుక వారి వంశావళిని నమోదు చేసిన వాటిని నేను ఎందుకు వివరింపవలెను? హాస్య కవియైన అరిస్టొఫనీస్ "పక్షులు" అను నాటకములో సృష్టి విషయమును చేపట్టి, ఆదిలో లోకము ఒక గ్రుడ్డు నుండి పుట్టెనని చెప్పుచు ఇట్లనెను:(3)--

"నల్ల రెక్కల రాత్రి ఆదిలో ఒక గాలి గ్రుడ్డును పెట్టెను."

అయితే సాటిరస్ కూడ అలెగ్జాండ్రియా వంశముల చరిత్రను చెప్పుచు, టాలమీ అని కూడ పిలువబడిన ఫిలొపేటర్ నుండి మొదలుపెట్టి, బాకస్ అతని పూర్వికుడని ప్రకటించుచున్నాడు; అందువలన టాలమీ ఈ(4) వంశ స్థాపకుడు. అప్పుడు సాటిరస్ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: థెస్టియస్ కుమార్తెయైన అల్థియా మరియు బాకస్ నుండి దేజనీరా పుట్టెను; ఆమె నుండియు జూపిటర్ కుమారుడైన హెర్క్యులెస్ నుండియు, నా అభిప్రాయములో, హిల్లస్ పుట్టెను; అతని నుండి క్లియోడెమస్, అతని నుండి అరిస్టోమకస్, అతని నుండి టెమెనస్, అతని నుండి సీసస్, అతని నుండి మారోన్, అతని నుండి థెస్ట్రస్, అతని నుండి అకౌస్, అతని నుండి అరిస్టోమిదాస్, అతని నుండి కరనస్, అతని నుండి కొయినస్, అతని నుండి టిరిమ్మస్, అతని నుండి పెర్డిక్కస్, అతని నుండి ఫిలిప్, అతని నుండి ఏరోపస్, అతని నుండి అల్సెటస్, అతని నుండి అమింతస్, అతని నుండి బోక్రస్, అతని నుండి మెలియాగర్, అతని నుండి అర్సినో, ఆమె నుండియు లాగస్ నుండియు టాలమీ సోటర్, అతని నుండియు అర్సినో నుండియు టాలమీ యూర్గెటెస్, అతని నుండియు కురేనే రాజైన మాగా కుమార్తె బెరెనీస్ నుండియు టాలమీ ఫిలొపేటర్ పుట్టెను. ఇట్లు అలెగ్జాండ్రియా రాజులకు బాకస్‌తో ఉన్న బంధుత్వము. కావున డయోనిసస్ గోత్రములో ప్రత్యేక వంశములు ఉన్నవి: డయోనిసస్ భార్యయు థెస్టియస్ కుమార్తెయునైన అల్థియా నుండి అల్థియా వంశము; హెర్క్యులెస్ భార్యయు డయోనిసస్ అల్థియాల కుమార్తెయునైన దేజనీరా వంశము కూడ;--అందువలన వంశములకు వాటి పేరులు కలిగెను: మినోస్ కుమార్తెయు డయోనిసస్ భార్యయునైన అరియాడ్నే నుండి అరియాడ్నే వంశము (ఆమె విధేయురాలైన కుమార్తె, వేరొక రూపములో డయోనిసస్‌తో సంగమించెను); అల్థియా తండ్రియైన థెస్టియస్ నుండి థెస్టియన్ వంశము; డయోనిసస్ కుమారుడైన థోయాస్ నుండి థోయంటియన్; డయోనిసస్ కుమారుడైన స్టాఫిలస్ నుండి స్టాఫిలియన్; డయోనిసస్ కుమారుడైన యూనస్ నుండి యూఏనియన్; అరియాడ్నే డయోనిసస్‌ల కుమారుడైన మారోన్ నుండి మారోనియన్;--ఏలయనగా వీరందరు డయోనిసస్ కుమారులే.

నిజముగా, అనేక ఇతర పేరులు కూడ ఇట్లే పుట్టి నేటి వరకు ఉన్నవి; హెర్క్యులెస్ నుండి హెరాక్లిడేలు, అపొల్లో నుండి అపొల్లోనిడేలు, పోసిడాన్ నుండి పోసిడోనీలు, జ్యూస్ నుండి దీయీలు, డియోజెనేలు.

అధ్యా. VIII.--ప్రొవిడెన్స్ (దైవ పరిపాలన) గూర్చిన అభిప్రాయములు.

ఇంక ఇటువంటి పేరుల వంశావళుల గొప్ప వరుసను నేను ఎందుకు వివరింపవలెను? కాబట్టి రచయితలందరు, కవులు, తత్వవేత్తలని పిలువబడువారు పూర్తిగా మోసపోయినవారే; వారిని లక్ష్యపెట్టువారును అంతే. ఏలయనగా వారు తమ దేవతల గూర్చి కల్పిత కథలను, మూర్ఖపు కథలను విస్తారముగా రచించిరి; వారిని దేవతలుగా కాక మనుష్యులుగా చూపిరి, ఆ మనుష్యులలో కొందరు త్రాగుబోతులు, మరికొందరు వ్యభిచారులు, హంతకులు. అంతేకాక, లోక ఉత్పత్తి గూర్చి వారు పరస్పర విరుద్ధమైన, అసంబద్ధమైన అభిప్రాయములు పలికిరి. మొదట, మేము ముందు వివరించినట్లు, వారిలో కొందరు లోకము సృష్టింపబడనిదని వాదించిరి. అది సృష్టింపబడనిదనియు స్వయంభూవనియు చెప్పినవారు, అది సృష్టింపబడెనని ప్రతిపాదించినవారిని ఖండించిరి. ఏలయనగా వారు ఊహతోను మానవ భావనతోను మాట్లాడిరి, సత్యమును ఎరుగక. మరికొందరు మరల ప్రొవిడెన్స్ ఉన్నదని చెప్పి, పూర్వ రచయితల అభిప్రాయములను పడగొట్టిరి. అరాటస్ నిజముగా ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు:(1)--"జూపిటర్‌తో నా గీతమును ప్రారంభింతును; ఆయన నామము ఎన్నడును ఉచ్చరింపబడకుండా ఉండకూడదు: సమస్తము నీతో నిండియున్నవి; మనుష్యుల మార్గములు, వారి నివాసములు; ఆకాశములు, సముద్రము: మన ఉనికి నీపై ఆధారపడియున్నది; నీలో మనము కదలుచున్నాము; అందరును నీ సంతానము, జూపిటర్ బీజము. దయగలవాడై ఆయన మనుష్యులను మేలుకు హెచ్చరించును, శ్రమకు ప్రేరేపించును, ఆహార ఆశను పురికొల్పును. పశువులు ఎక్కడ మేత మేయుట మంచిదో, లోతుగా దున్నిన నేల ఎక్కడ పసుపు ధాన్యమును పండించునో ఆయన చెప్పును. రైతు ఎప్పుడు నాటవలెనో విత్తవలెనో చెప్పుట ఆయనదే, తెలిసినది ఆయనకే."

అయితే మనము ఎవరిని నమ్ముదము: ఇక్కడ ఉదహరింపబడిన అరాటస్‌నా, లేక సోఫోక్లీస్ ఇట్లు చెప్పునప్పుడు నా:(2)--"భవిష్యత్తును గూర్చిన ముందుచూపు ఏదియు లేదు; ఒకడు చేయగలిగినట్లు యాదృచ్ఛికముగా జీవించుట ఉత్తమము"?

హోమర్ కూడ దీనితో ఏకీభవింపడు, ఏలయనగా అతడు సద్గుణమును గూర్చి ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు(3)--"జూపిటర్ నిర్ణయించినట్లు మనుష్యులలో అది హెచ్చును తగ్గును."

మరియు సిమోనిదెస్ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు:--"దేవుని నుండి తప్ప ఏ మనుష్యునికిని ఏ రాజ్యమునకును సద్గుణము లేదు; ఆలోచన దేవునియందే ఉన్నది; దౌర్భాగ్యుడైన మనుష్యునికి తనలో తన దౌర్భాగ్యము తప్ప మరేమియు లేదు."

అట్లే యూరిపిడీస్:--"దేవుని విడిచి మనుష్యులకు స్వంతమైనది ఏదియు లేదు."

మరియు మెనాండర్:--"దేవుడు తప్ప మనకు సమకూర్చువాడు ఎవడును లేడు."

మరల యూరిపిడీస్:--"ఏలయనగా దేవుడు రక్షింపగోరినప్పుడు, ఆయన సమస్తమును వంచి తన ఉద్దేశ్యమును నెరవేర్చుటకు సాధనములుగా చేయును."

మరియు థెస్టియస్:--"దేవుడు నిన్ను రక్షింప సంకల్పించిన యెడల, నడిసముద్రములో చాపపై ప్రయాణించుచున్నను నీవు క్షేమముగా ఉందువు."(4)

ఇట్లు లెక్కలేని ఇటువంటి మాటలు చెప్పుచు, వారు తమకు తామే విరుద్ధముగా మాట్లాడిరి. సోఫోక్లీస్ అయితే, వేరొక చోట ప్రొవిడెన్స్‌ను నిరాకరించినవాడే, ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు:--"ఏ మర్త్యుడును దేవుని దెబ్బను తప్పించుకొనలేడు."

అంతేకాక, వారు అనేక దేవతలను ప్రవేశపెట్టిరి, అయినను ఏకత్వమును గూర్చి మాట్లాడిరి; ప్రొవిడెన్స్ ఉన్నదని చెప్పినవారికి విరుద్ధముగా ప్రొవిడెన్స్ లేదని వాదించిరి. అందువలన యూరిపిడీస్ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు:--"మనము విస్తారముగా శ్రమించి మన బలమును వ్యర్థముగా వ్యయపరచుచున్నాము; ఖాళీ ఆశయే మనకు మార్గదర్శి, ముందుచూపు కాదు."

మరియు వారు ఉద్దేశపూర్వకముగా కాకుండానే, తాము సత్యమును ఎరుగమని ఒప్పుకొనుచున్నారు; అయితే దయ్యములచేత ప్రేరేపింపబడి వాటిచేత ఉబ్బింపబడి, వాటి ప్రేరణచేత తాము చెప్పినదంతయు చెప్పిరి. ఏలయనగా కవులు—అనగా హోమర్, హెసియడ్, వారు చెప్పునట్లు మ్యూజుల చేత ప్రేరేపింపబడినవారై—మోసపూరితమైన కల్పనతో,(5) నిర్మలమైన ఆత్మతో కాక తప్పిపోయిన ఆత్మతో మాట్లాడిరి. ఇది నేటి వరకు కూడ, దయ్యములు పట్టినవారు కొన్నిసార్లు జీవముగల నిజమైన దేవుని నామమున వెళ్లగొట్టబడుచున్నారనుటచేత స్పష్టముగా కనబడుచున్నది; ఈ భ్రమ ఆత్మలు తామే, పూర్వము ఈ రచయితలను ప్రేరేపించిన దయ్యములమని ఒప్పుకొనుచున్నవి. కాని కొన్నిసార్లు వారిలో కొందరు ఆత్మలో మేల్కొని, తమకును మనుష్యులందరికిని సాక్ష్యముగా ఉండుటకు, దేవుని ఏకాధిపత్యము, తీర్పు మొదలగు వాటి విషయములో ప్రవక్తలతో ఏకీభవించు మాటలు పలికిరి.

అధ్యా. IX.--ప్రవక్తలు పరిశుద్ధాత్మచేత ప్రేరేపింపబడిరి.

అయితే దేవుని మనుష్యులు తమలో పరిశుద్ధాత్మను(6) కలిగి ప్రవక్తలుగా మారి, దేవునిచేత ప్రేరేపింపబడి జ్ఞానము పొందినవారై, దేవునిచే బోధింపబడినవారును పరిశుద్ధులును నీతిమంతులునైరి. అందువలన వారు దేవుని పనిముట్లుగా ఉండి, ఆయన నుండి వచ్చు జ్ఞానమును తమలో కలిగియుండు ఈ బహుమానమును పొందుటకు యోగ్యులుగా ఎంచబడిరి; ఆ జ్ఞానము ద్వారా వారు లోక సృష్టిని గూర్చియు ఇతర సమస్తమును గూర్చియు పలికిరి. ఏలయనగా వారు తెగుళ్లను, కరవులను, యుద్ధములను కూడ ముందుగా చెప్పిరి. వారు ఒకరిద్దరు కాదు, హెబ్రీయులలో వేర్వేరు కాలములలోను సమయములలోను అనేకులు ఉండిరి; గ్రీకులలో కూడ సిబిల్ ఉండెను; వారందరును తమకు ముందు జరిగినదానిని, తమ కాలములో జరిగినదానిని, నేడు మన దినములలో నెరవేరుచున్న వాటిని గూర్చి పరస్పరము సరిపడునవియు సమన్వయమైనవియునైన మాటలు పలికిరి: అందువలన మొదటివి నెరవేరినట్లే భవిష్యత్తు సంగతులు కూడ జరుగునని మనకు నమ్మకము కలుగుచున్నది.

అధ్యా. X.--దేవుడు వాక్యము ద్వారా లోకమును సృష్టించెను.

మొదట, దేవుడు సమస్తమును శూన్యము నుండి చేసెనని వారు ఏకాభిప్రాయముతో మనకు బోధించిరి; ఏలయనగా దేవునితో సమకాలీనమైనది ఏదియు లేదు: ఆయన తనకు తానే స్థలమై, దేనికిని కొదువ లేనివాడై, యుగములకు ముందే ఉన్నవాడై, తన ద్వారా తెలియబడునట్లు మనుష్యుని చేయ సంకల్పించెను; కాబట్టి అతని కొరకు లోకమును సిద్ధపరచెను. ఏలయనగా సృష్టింపబడినవాడు అక్కరగలవాడు; సృష్టింపబడనివాడు దేనికిని అక్కరలేనివాడు. కాబట్టి దేవుడు తన అంతరంగమందు తన స్వంత వాక్యమును అంతర్గతముగా(1) కలిగియుండి, సమస్తము కంటె ముందు తన జ్ఞానముతో కూడ ఆయనను వెలువరించి(2) కనెను. ఆయన చేత సృష్టింపబడిన వాటిలో ఈ వాక్యమును సహాయకునిగా కలిగియుండెను, ఆయన ద్వారానే సమస్తమును చేసెను. ఆయన తనచేత రూపింపబడిన సమస్తమును ఏలువాడును ప్రభువునై యున్నందున ఆయన "ఆధారము" [<greek>arkh</greek>] అని పిలువబడును. కాబట్టి ఆయన దేవుని ఆత్మయై, ఆధారమై, జ్ఞానమై, మహోన్నతుని శక్తియై ప్రవక్తలపైకి దిగివచ్చి, వారి ద్వారా లోక సృష్టిని గూర్చియు ఇతర సమస్తమును గూర్చియు మాట్లాడెను. ఏలయనగా లోకము ఉనికిలోనికి వచ్చినప్పుడు ప్రవక్తలు లేరు, కాని ఆయనయందున్న దేవుని జ్ఞానమును, ఎల్లప్పుడును ఆయనతో కూడ ఉన్న ఆయన పరిశుద్ధ వాక్యమును ఉండెను. అందువలన ఆయన ప్రవక్తయైన సొలొమోను ద్వారా ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "ఆయన ఆకాశములను సిద్ధపరచినప్పుడు నేను అక్కడ ఉంటిని, భూమి పునాదులను నియమించినప్పుడు ఆయనతో కూడ పెంచబడినదానివలె నేను ఆయన యొద్ద ఉంటిని."(3) సొలొమోనుకు అనేక సంవత్సరముల ముందు జీవించిన మోషే, లేక అతని ద్వారా పనిముట్టు ద్వారా వలె దేవుని వాక్యము, ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "ఆదిలో దేవుడు ఆకాశమును భూమిని సృజించెను." మొదట అతడు "ఆది"(4) అనియు "సృష్టి"(5) అనియు పేర్కొని, తరువాత దేవుని ప్రవేశపెట్టెను; ఏలయనగా దేవుని నామమును తేలికగాను స్వల్ప కారణముతోను పలుకుట తగదు. ఏలయనగా కొందరు వ్యర్థముగా ఆడుకొని, లేని అనేక దేవతల పేరులు పలుకుదురని దైవజ్ఞానము ముందుగా ఎరిగియుండెను.

కాబట్టి జీవముగల దేవుడు తన కార్యములచేత తెలియబడుటకును, ఆయన వాక్యముచేత దేవుడు ఆకాశములను భూమిని వాటిలోని సమస్తమును సృజించెనని [తెలియబడుటకును] అతడు ఇట్లనెను: "ఆదిలో దేవుడు ఆకాశములను భూమిని సృజించెను." తరువాత వాటి సృష్టిని గూర్చి చెప్పి, అతడు మనకు వివరించుచున్నాడు: "భూమి నిరాకారమును శూన్యమునైయుండెను, అగాధముపై చీకటి కమ్మియుండెను; దేవుని ఆత్మ జలములపై అల్లాడుచుండెను." దేవుడు లోకమును చేసి రూపించిన పదార్థము కూడ ఏదో విధముగా సృష్టింపబడినదనియు, దేవునిచేత ఉత్పత్తి చేయబడినదనియు చూపుటకు పరిశుద్ధ గ్రంథము ఆరంభమునందే దీనిని బోధించుచున్నది.(6)

అధ్యా. XI.--ఆరు దినముల కార్యము వర్ణింపబడెను.

సృష్టి ఆరంభము వెలుగు; ఏలయనగా వెలుగు సృష్టింపబడిన వాటిని ప్రకాశింపజేయును. అందువలన ఇట్లు చెప్పబడెను: "దేవుడు–వెలుగు కలుగును గాక(7) అనెను, వెలుగు కలిగెను; దేవుడు ఆ వెలుగును చూచి అది మంచిదనెను," అది మనుష్యుని కొరకు మంచిదిగా చేయబడెనని స్పష్టము. "దేవుడు వెలుగును చీకటి నుండి వేరుపరచెను; దేవుడు వెలుగునకు పగలు అనియు చీకటికి రాత్రి అనియు పేరు పెట్టెను. సాయంకాలమును ఉదయమును కలిగి మొదటి దినమాయెను. దేవుడు–జలముల మధ్య ఆకాశవిస్తారము కలుగును గాక, అది జలములను జలములనుండి వేరుపరచును గాక అనెను: అట్లే జరిగెను. దేవుడు ఆకాశవిస్తారమును చేసి, ఆకాశవిస్తారము క్రింది జలములను ఆకాశవిస్తారము పైనున్న జలములనుండి వేరుపరచెను. దేవుడు ఆకాశవిస్తారమునకు ఆకాశమని పేరు పెట్టెను: దేవుడు అది మంచిదని చూచెను. సాయంకాలమును ఉదయమును కలిగి రెండవ దినమాయెను. దేవుడు–ఆకాశము క్రింది జలములు ఒక చోటికి కూర్చబడును గాక, ఆరిన నేల కనబడును గాక అనెను: అట్లే జరిగెను. జలములు తమ చోట్లకు కూర్చబడెను, ఆరిన నేల కనబడెను. దేవుడు ఆరిన నేలకు భూమి అనియు, కూడిన జలములకు సముద్రములు అనియు పేరు పెట్టెను: దేవుడు అది మంచిదని చూచెను. దేవుడు–భూమి గడ్డిని, తన తన జాతి చొప్పునను తన పోలిక చొప్పునను విత్తనమిచ్చు చెట్టును, తన తన జాతి చొప్పున తనలో విత్తనముగల ఫలవృక్షమును, తన పోలిక చొప్పున మొలిపించును గాక అనెను: అట్లే జరిగెను. భూమి గడ్డిని, తన తన జాతి చొప్పున విత్తనమిచ్చు చెట్టును, భూమిపై తనలో విత్తనముగల ఫలవృక్షమును తన తన జాతి చొప్పున మొలిపించెను: దేవుడు అది మంచిదని చూచెను. సాయంకాలమును ఉదయమును కలిగి మూడవ దినమాయెను.

దేవుడు–భూమిపై వెలుగిచ్చుటకును, పగటిని రాత్రి నుండి వేరుపరచుటకును ఆకాశవిస్తారమందు జ్యోతులు కలుగును గాక; అవి సూచనలకును కాలములకును దినములకును సంవత్సరములకును ఉండును గాక; భూమిపై వెలుగిచ్చుటకు ఆకాశవిస్తారమందు జ్యోతులుగా ఉండును గాక అనెను: అట్లే జరిగెను. దేవుడు రెండు గొప్ప జ్యోతులను చేసెను; పగటిని ఏలుటకు పెద్ద జ్యోతిని, రాత్రిని ఏలుటకు చిన్న జ్యోతిని: నక్షత్రములను కూడ చేసెను. భూమిపై వెలుగిచ్చుటకును, పగటిపైనను రాత్రిపైనను ఏలుటకును, వెలుగును చీకటినుండి వేరుపరచుటకును దేవుడు వాటిని ఆకాశవిస్తారమందు ఉంచెను: దేవుడు అది మంచిదని చూచెను. సాయంకాలమును ఉదయమును కలిగి నాల్గవ దినమాయెను. దేవుడు–జలములు జీవముగల ప్రాణులను, భూమిపై ఆకాశవిస్తారమందు ఎగురు పక్షులను పుట్టించును గాక అనెను: ఆకాశ

మందు అట్లే జరిగెను. దేవుడు గొప్ప తిమింగిలములను, జలములు తమ తమ జాతి చొప్పున సమృద్ధిగా పుట్టించిన ప్రాకు ప్రతి జీవిని, రెక్కలుగల ప్రతి పక్షిని తన తన జాతి చొప్పున సృజించెను: దేవుడు అది మంచిదని చూచెను. దేవుడు వాటిని ఆశీర్వదించి–మీరు ఫలించి విస్తరించి సముద్ర జలములను నింపుడి, పక్షులు భూమిపై విస్తరించును గాక అనెను. సాయంకాలమును ఉదయమును కలిగి అయిదవ దినమాయెను. దేవుడు–భూమి తన తన జాతి చొప్పున జీవముగల ప్రాణులను, పశువులను, ప్రాకు జీవులను, భూ జంతువులను పుట్టించును గాక అనెను: అట్లే జరిగెను. దేవుడు భూజంతువులను తమ తమ జాతి చొప్పున, పశువులను తమ తమ జాతి చొప్పున, భూమిపై ప్రాకు సమస్త జీవులను చేసెను. దేవుడు–మన పోలికలో మన స్వరూపమందు మనుష్యుని చేయుదము; వారు సముద్రపు చేపలపైను, ఆకాశపక్షులపైను, పశువులపైను, భూమియంతటిపైను, భూమిపై ప్రాకు ప్రతి జీవిపైను అధికారము చేయుదురు గాక అనెను. దేవుడు మనుష్యుని సృజించెను: దేవుని స్వరూపమందు అతనిని సృజించెను; స్త్రీ పురుషులనుగా వారిని సృజించెను. దేవుడు వారిని ఆశీర్వదించి–మీరు ఫలించి విస్తరించి భూమిని నింపి దానిని లోపరచుకొనుడి, సముద్రపు చేపలపైను ఆకాశపక్షులపైను భూమిపై ప్రాకు ప్రతి జీవిపైను అధికారము చేయుడి అనెను. దేవుడు–ఇదిగో భూమియంతటిపైనున్న విత్తనమిచ్చు ప్రతి చెట్టును, విత్తనమిచ్చు వృక్షఫలముగల ప్రతి వృక్షమును మీకు ఇచ్చితిని; అవి మీకును, భూమిపైనున్న సమస్త జంతువులకును, ఆకాశపక్షులన్నిటికిని, భూమిపై ప్రాకు జీవప్రాణముగల ప్రతిదానికిని ఆహారమగును; పచ్చని ప్రతి చెట్టు ఆహారముగా ఇచ్చితిని అనెను: అట్లే జరిగెను. దేవుడు తాను చేసినదంతయు చూచెను, ఇదిగో అది చాలా మంచిదిగా ఉండెను.

సాయంకాలమును ఉదయమును కలిగి ఆరవ దినమాయెను. ఆకాశమును భూమియు వాటి సర్వసైన్యమును సంపూర్ణమాయెను. దేవుడు తాను చేసిన తన పనిని ఆరవ దినమున ముగించి, తాను చేసిన తన పనులన్నిటి నుండి ఏడవ దినమున విశ్రమించెను. దేవుడు ఏడవ దినమును ఆశీర్వదించి పరిశుద్ధపరచెను; ఏలయనగా దేవుడు సృజించుటకు ఆరంభించిన తన పనులన్నిటి నుండి అందులో ఆయన విశ్రమించెను."

అధ్యా. XII.--ఆరు దినముల కార్యము యొక్క మహిమ.

ఈ ఆరు దినముల కార్యము యొక్క అన్ని భాగములను గూర్చి యోగ్యమైన వివరణను వర్ణనను ఏ మనుష్యుడును ఇవ్వలేడు, అతనికి పదివేల నాలుకలును పదివేల నోళ్లును ఉన్నను; అంతేకాదు, అతడు ఈ జీవితములో పదివేల సంవత్సరములు నివసించినను, పైన చెప్పబడిన ఆరు దినముల కార్యములో ఉన్న దేవుని జ్ఞానము యొక్క అపరిమిత మహత్వమును ఐశ్వర్యమును బట్టి, ఈ సంగతులకు తగినది ఏదియు పలుకలేడు. నిజముగా అనేక రచయితలు [ఆ వృత్తాంతమును] అనుకరించి, వీటిని వివరించుటకు ప్రయత్నించిరి; అయినను లోక సృష్టిని గూర్చియు మనుష్య స్వభావమును గూర్చియు అక్కడినుండి కొన్ని సూచనలు పొందినను, వారు సత్యము యొక్క అతి చిన్న నిప్పురవ్వను కూడ వెలువరింపలేదు. తత్వవేత్తలు, రచయితలు, కవుల మాటలు తమ భాషా సౌందర్యమును బట్టి నమ్మదగినవిగా కనబడును; కాని వారి ప్రసంగము మూర్ఖమైనదియు వ్యర్థమైనదియునని రుజువగుచున్నది, ఏలయనగా వారి అర్థరహితమైన చాపల్యముల సంఖ్య చాలా ఎక్కువ; వారిలో ఒక్క సత్య ముక్క కూడ దొరకదు. ఏలయనగా వారు చెప్పినదానిలో ఏదైనా సత్యము ఉన్నట్లు కనబడినను, అందులో అసత్యపు కలయిక ఉండును. విషపు మందు తేనెతోనైనను ద్రాక్షారసముతోనైనను మరి దేనితోనైనను కలిపినప్పుడు ఆ మొత్తమును హానికరముగాను నిష్ప్రయోజనముగాను చేయునట్లు, వారి విషయములో వాగ్ధాటి వ్యర్థ శ్రమగా కనబడును; అంతేకాదు, దానిని నమ్మువారికి హాని కలిగించునదిగా ఉండును. ఇంకను, అందరు ఒప్పుకొను ఏడవ దినమును గూర్చి [వారు మాట్లాడిరి]; కాని హెబ్రీయులలో "సబ్బాతు" అని పిలువబడునది గ్రీకులో "ఏడవది" (<greek>ebdomas</greek>) అని తర్జుమా చేయబడునని చాలా మందికి తెలియదు; ఆ పేరు ప్రతి జాతిచేత స్వీకరింపబడినను, ఆ పేరు పెట్టుటకు కారణము వారికి తెలియదు.

కవియైన హెసియడ్ గందరగోళము (కేయాస్) నుండి ఎరెబస్ పుట్టెననియు, భూమియు, తన [హెసియడ్ యొక్క] దేవతలనును మనుష్యులనును ఏలు ప్రేమయు పుట్టెననియు చెప్పిన దానిని గూర్చి చూడగా, అతని మాట వ్యర్థమైనదియు నిస్సారమైనదియు సత్యమునకు పూర్తిగా పరాయిదియునని రుజువగుచున్నది. ఏలయనగా దేవుడు సుఖభోగముచేత జయింపబడుట తగదు; ఏలయనగా ఇంద్రియనిగ్రహముగల మనుష్యులు కూడ ప్రతి నీచ సుఖమునకును దుష్ట కామమునకును దూరముగా ఉందురు.

అధ్యా. XIII.--లోక సృష్టిని గూర్చిన వ్యాఖ్యలు.

ఇంకను, దేవుని విషయములో అతని [హెసియడ్ యొక్క] మానవీయమును, నీచమును, అతి బలహీనమునైన భావన, అతడు సమస్తము యొక్క సృష్టిని ఇక్కడి క్రింది భూసంబంధమైన వాటి నుండి చెప్పనారంభించుటలో బయటపడుచున్నది. ఏలయనగా మనుష్యుడు క్రిందివాడై యుండి, భూమి నుండి కట్టనారంభించును; పునాది ముందుగా వేయనిదే క్రమముగా పైకప్పును వేయలేడు. కాని దేవుని శక్తి దీనిలో కనబడును, అనగా ఆయన తన ఇష్టప్రకారము చేయబడు వాటిని మొట్టమొదట శూన్యము నుండి సృజించును. "ఏలయనగా మనుష్యులకు అసాధ్యమైనవి దేవునికి సాధ్యములు."(1) అందువలన ప్రవక్త కూడ ఒక విధమైన పైకప్పువలె ఆకాశముల సృష్టి మొట్టమొదట జరిగెనని పేర్కొనెను, ఇట్లు చెప్పుచు: "మొదట దేవుడు ఆకాశములను సృజించెను"-- అనగా మనము ముందే చూపినట్లు, "మొదటి" ఆధారము ద్వారా ఆకాశములు చేయబడెను. "భూమి" అనగా నేలయు పునాదియు అని, "అగాధము" అనగా జలముల సమూహమని అతని భావము; దేవుడు చేసిన ఆకాశము మూతవలె జలములను భూమిని కప్పియుండుటను బట్టి అతడు "చీకటి" అనెను. జలములపై మోయబడు ఆత్మచేత,

దేవుడు మనుష్యునికి జీవమిచ్చినట్లు,(1) సృష్టికి ప్రాణమిచ్చుటకు ఇచ్చినదానిని సూక్ష్మమైనదానితో సూక్ష్మమైనదానిని కలుపుచు అతడు సూచించుచున్నాడు. ఏలయనగా ఆత్మ సూక్ష్మమైనది, జలమును సూక్ష్మమైనది; ఆత్మ జలమును పోషించునట్లును, జలము ఆత్మతో కూడ అంతటను చొచ్చుకొని సృష్టిని పోషించునట్లును. ఏలయనగా ఆత్మ ఒక్కటియై, వెలుగు స్థానమును ఆక్రమించియుండి,(2) దేవుడు "వెలుగు కలుగును గాక" అని చెప్పుటకు ముందు, దేవునికి దగ్గరగా ఉన్న ఆకాశముతో చీకటి ఏ విధముగాను కలియకుండునట్లు జలమునకును ఆకాశమునకును మధ్య ఉండెను. కాబట్టి గుమ్మటమువంటి కప్పువలె ఉన్న ఆకాశము, మట్టిగడ్డవలె ఉన్న పదార్థమును ఆవరించెను. అట్లే యెషయా అను మరొక ప్రవక్త ఈ మాటలలో చెప్పెను: "ఆకాశములను గుమ్మటముగా చేసి, నివసించుటకు గుడారమువలె వాటిని విప్పినవాడు దేవుడే."(3) కాబట్టి దేవుని ఆజ్ఞ, అనగా ఆయన వాక్యము, మూసివేయబడిన గదిలో దీపమువలె ప్రకాశించి, ఆయన లోకము వెలుపల వెలుగును చేసినప్పుడు,(4) ఆకాశము క్రిందనున్న సమస్తమును వెలిగించెను. దేవుడు వెలుగునకు పగలనియు చీకటికి రాత్రి అనియు పేరు పెట్టెను. ఏలయనగా వస్తువులను చేసిన దేవుని వద్ద నుండి నామకరణమును పొందకుండా మనుష్యుడు వెలుగునకు పగలనియు చీకటికి రాత్రి అనియు పిలువలేడు, ఇతర వాటికి పేరులు పెట్టలేడు. కాబట్టి లోక చరిత్ర యొక్కయు ఉత్పత్తి యొక్కయు ఆరంభమునందే పరిశుద్ధ గ్రంథము [మనము చూచు] ఈ ఆకాశవిస్తారమును గూర్చి కాక, మనకు అదృశ్యమైన మరొక ఆకాశమును గూర్చి చెప్పెను; దానిని బట్టి మనము చూచు ఈ ఆకాశము "ఆకాశవిస్తారము" అని పిలువబడెను; మనుష్యులకు వానలుగాను జల్లులుగాను మంచుగాను ఉపయోగపడునట్లు సగము జలము దానికి ఎత్తబడెను. సగము జలము నదులకును ఊటలకును సముద్రములకును భూమిపై విడువబడెను.

జలము భూమియంతటిని, విశేషముగా దాని పల్లములను కప్పియుండగా, దేవుడు తన వాక్యము ద్వారా జలములను ఒకే చోటికి కూర్చునట్లును, పూర్వము అదృశ్యముగా ఉన్న ఆరిన నేల కనబడునట్లును చేసెను. ఇట్లు భూమి కనబడినను అది ఇంకను నిరాకారముగా ఉండెను. కాబట్టి దేవుడు దానిని రూపించి, అన్ని విధములైన మూలికలతోను విత్తనములతోను చెట్లతోను అలంకరించెను.(5)

అధ్యా. XIV.--లోకము సముద్రముతో పోల్చబడెను.

ఇంకను వాటి వైవిధ్యమును, వివిధ సౌందర్యమును, సమృద్ధిని గమనించుడి; రాబోవు సమస్త మనుష్యుల పునరుత్థానమునకు ఒక నమూనాగా వాటి ద్వారా పునరుత్థానము ఎట్లు చూపబడుచున్నదో చూడుడి. ఏలయనగా అంజూరపు గింజ నుండి అంజూరపు చెట్టు పుట్టుటను, లేక ఇతర అతి చిన్న విత్తనముల నుండి అతి పెద్ద వృక్షములు పెరుగుటను పరిశీలించువాడు ఆశ్చర్యపడకుండా ఉండునా? లోకము సముద్రమును పోలియున్నదని మనము చెప్పుచున్నాము. ఏలయనగా సముద్రమునకు పోషణ ఇచ్చుటకు నదుల ఊటల ప్రవాహమును సరఫరాయు లేకపోయినయెడల, దాని ఉప్పుదనమును బట్టి అది ఎప్పుడో ఎండిపోయియుండును; అట్లే లోకములో నిండియున్న దుష్టత్వమును పాపమును బట్టి, దేవుని ధర్మశాస్త్రమును ప్రవక్తలును మాధుర్యమును, కనికరమును, నీతిని, దేవుని పరిశుద్ధ ఆజ్ఞల బోధను ప్రవహింపజేసి ఉబికింపజేయకపోయినయెడల, లోకము ఎప్పుడో నాశనమైయుండును. సముద్రములో కొన్ని నివాసయోగ్యమైనవియు, నీటి వనరులు గలవియు, ఫలవంతమైనవియునైన ద్వీపములును, తుఫానులో కొట్టబడినవారు ఆశ్రయము పొందగల రేవులును ఓడరేవులును ఉన్నట్లే,--పాపములచేత తరిమి కొట్టబడి తుఫానులో చిక్కుకొన్న లోకమునకు దేవుడు సభలను(6)--అనగా పరిశుద్ధ సంఘములను(7)--ఇచ్చెను; వాటిలో సత్య బోధనలు, మంచి లంగరు స్థలముగల ద్వీప రేవులలో వలె, నిలిచియుండును; రక్షింపబడగోరువారును, సత్యమును ప్రేమించువారును, దేవుని కోపమునుండియు తీర్పునుండియు తప్పించుకొనగోరువారునైనవారు వీటిలోనికి పరుగెత్తుదురు. మరల, రాతిమయమైనవియు నీరులేనివియు బంజరువియు క్రూరమృగములు తిరుగునవియు నివాసయోగ్యము కానివియు, ప్రయాణికులకును తుఫానులో కొట్టబడినవారికిని హాని చేయుటకు మాత్రమే ఉపయోగపడునవియునైన వేరే ద్వీపములు ఉన్నట్లే, వాటిపై ఓడలు పగిలిపోవును, వాటి మధ్యకు తరిమి కొట్టబడినవారు నశింతురు,--అట్లే భ్రమ బోధనలు--అనగా మతవిరుద్ధములు(7)--ఉన్నవి, అవి వాటిని సమీపించువారిని నాశనము చేయును.

ఏలయనగా వారు సత్యవాక్యముచేత నడిపింపబడరు; సముద్రపు దొంగలు తమ ఓడలను నింపుకొనిన తరువాత,(8) వాటిని దోచుకొనుటకు పైన చెప్పిన స్థలములపైకి తోలుకొని పోవునట్లు, సత్యమునుండి తప్పిపోవువారికిని జరుగును; వారందరును తమ భ్రమచేత పూర్తిగా నాశనమగుదురు.

అధ్యా. XV.--నాల్గవ దినమును గూర్చి.

నాల్గవ దినమున జ్యోతులు చేయబడెను; ఏలయనగా ముందే ఎరుగు దేవుడు వ్యర్థమైన తత్వవేత్తల మూర్ఖత్వములను ఎరిగి, భూమిమీద పెరుగు వస్తువులు ఆకాశ గోళములనుండి పుట్టునని, తద్వారా దేవుని తొలగింపవచ్చునని వారు చెప్పబోవుదురని తెలిసికొనెను. కావున సత్యము స్పష్టముగా ఉండుటకు, మొక్కలును విత్తనములును ఆకాశ గోళములకు ముందే పుట్టింపబడెను; ఏలయనగా తరువాత వచ్చునది ముందున్న దానిని పుట్టింపలేదు. ఇవి గొప్ప మర్మమునకు నమూనాను రూపమును కలిగియున్నవి. ఏలయనగా సూర్యుడు దేవునికి సాదృశ్యము, చంద్రుడు మనుష్యునికి. సూర్యుడు శక్తిలోను మహిమలోను చంద్రుని ఎంతగా మించునో, దేవుడు మనుష్యుని అంతగా మించును. సూర్యుడు ఎల్లప్పుడు పూర్ణముగా ఉండి ఎన్నడును తగ్గకుండునట్లు, దేవుడును సర్వశక్తియు, వివేకమును, జ్ఞానమును, అమరత్వమును, సర్వ మేలును పూర్ణముగా గలవాడై ఎల్లప్పుడు సంపూర్ణుడుగా నిలిచియుండును. కాని చంద్రుడు నెలనెలకు క్షీణించి, ఒక విధముగా మరణించును, అది మనుష్యునికి సాదృశ్యము; తరువాత మరల పుట్టి వృద్ధి చెందును, అది భవిష్యత్ పునరుత్థానమునకు నమూనా. అట్లే ఆ

ప్రకాశకములకు ముందున్న మూడు దినములు,(1) త్రిత్వమునకు,(2) అనగా దేవునికిని ఆయన వాక్యమునకును ఆయన జ్ఞానమునకును సాదృశ్యములు.(3) నాల్గవది వెలుగు అవసరమైన మనుష్యునికి సాదృశ్యము; ఆ ప్రకారము దేవుడు, వాక్యము, జ్ఞానము, మనుష్యుడు అని ఉండును. అందువలననే నాల్గవ దినమున జ్యోతులు చేయబడెను. నక్షత్రముల అమరికయు నీతిమంతులును భక్తిపరులును దేవుని ధర్మశాస్త్రమును ఆజ్ఞలను పాటించువారును గల ఏర్పాటుకును క్రమమునకును సాదృశ్యమును కలిగియున్నది. ఏలయనగా మెరయు ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రములు ప్రవక్తల అనుకరణ; కావున అవి స్థిరముగా నిలిచియుండును, తగ్గవు, ఒక చోటినుండి మరొక చోటికి సంచరింపవు. ప్రకాశములో రెండవ స్థానమును కలిగియున్నవి నీతిమంతుల ప్రజలకు సాదృశ్యములు. తమ స్థానమును మార్చుకొని ఒక చోటినుండి మరొక చోటికి పరుగెత్తునవి, గ్రహములు(4) అనబడునవి కూడ, అవియు దేవుని ధర్మశాస్త్రమును ఆజ్ఞలను విడిచి ఆయననుండి తొలగిపోయిన మనుష్యులకు సాదృశ్యము.

అధ్యా. XVI.--ఐదవ దినమును గూర్చి.

ఐదవ దినమున జలములనుండి వచ్చు జీవులు పుట్టింపబడెను; వీటి ద్వారా ఈ సంగతులలో దేవుని నానావిధమైన జ్ఞానము కూడ బయలుపరచబడుచున్నది; ఏలయనగా వాటి సంఖ్యను, వాటి అనేక విధములైన రకములను ఎవడు లెక్కింపగలడు? అంతేకాక, జలములనుండి వచ్చినవి దేవునిచేత ఆశీర్వదింపబడెను; ఇదియును సత్యమునకు వచ్చి, తిరిగి పుట్టి, దేవునినుండి ఆశీర్వాదము పొందువారందరు, పునర్జన్మ స్నానము ద్వారాను జలము ద్వారాను మారుమనస్సును పాపక్షమాపణను పొందుటకు నియమింపబడిన మనుష్యులకు ఒక సూచనగా ఉండుటకే. కాని సముద్రపు రాక్షసజంతువులును వేటాడు పక్షులును ధనాశగలవారికిని అతిక్రమించువారికిని పోలిక. ఏలయనగా చేపలును పక్షులును ఒకే స్వభావము గలవి—వాటిలో కొన్ని తమ సహజ స్థితిలో నిలిచి, తమకంటె బలహీనములైన వాటికి హాని చేయక, దేవుని నియమమును పాటించి, భూమి యొక్క విత్తనములను తినును; మరికొన్ని దేవుని నియమమును అతిక్రమించి, మాంసము తిని, తమకంటె బలహీనములైన వాటికి హాని చేయును: ఆ ప్రకారమే నీతిమంతులును దేవుని నియమమును పాటించుచు, ఎవరిని కరవరు ఎవరికిని హాని చేయరు, పరిశుద్ధముగాను నీతిగాను జీవింతురు. కాని దొంగలును హంతకులును భక్తిహీనులును సముద్రపు రాక్షసజంతువులవలెను, క్రూర మృగములవలెను, వేటాడు పక్షులవలెను ఉన్నారు; ఏలయనగా వారు ఆచరణలో తమకంటె బలహీనులను మింగివేయుదురు. చేపల జాతియు పాకు జీవులును దేవుని ఆశీర్వాదములో పాలుపొందినను, ప్రత్యేకమైన విశిష్ట లక్షణమేదియు పొందలేదు.

అధ్యా. XVII.--ఆరవ దినమును గూర్చి.

ఆరవ దినమున దేవుడు చతుష్పాదములను, క్రూర మృగములను, భూమిమీది పాకు జీవులను చేసి, వాటిమీద ఏ ఆశీర్వాదమును ప్రకటింపలేదు; ఆరవ దినమున తాను సృష్టింపబోవు మనుష్యునికొరకు తన ఆశీర్వాదమును ఉంచెను. చతుష్పాదములును క్రూర మృగములును దేవుని ఎరుగకయు ఆరాధింపకయు, భూసంబంధమైన వాటినే ఆలోచించుచు, పశ్చాత్తాపపడని కొందరు మనుష్యులకు సాదృశ్యముగా చేయబడెను. ఏలయనగా తమ దోషములనుండి తిరిగి నీతిగా జీవించువారు ఆత్మలో పక్షులవలె పైకి ఎగురుదురు, పైనున్న వాటినే ఆలోచింతురు, దేవుని చిత్తమునకు ఇష్టులై యుందురు. కాని దేవుని ఎరుగనివారును ఆరాధింపనివారును రెక్కలుండియు ఎగురలేక, దేవుని ఉన్నతమైన వాటిని చేరలేని పక్షులవంటివారు. అట్లే అట్టివారు మనుష్యులని పిలువబడినను, పాపములచేత అణగద్రొక్కబడి, నేలబారుననున్న భూసంబంధమైన వాటినే ఆలోచింతురు. మృగములు [<greek>qhria</greek>] అని పేరుపెట్టబడినవి వేటాడబడుటచేత [<greek>qhreuesqai</greek>]; అవి మొదటినుండి చెడ్డవిగాను విషముగలవిగాను చేయబడినవని కాదు—ఏలయనగా దేవునిచేత ఏదియు చెడ్డదిగా చేయబడలేదు,(5) సమస్తమును మంచిదిగాను, మిక్కిలి మంచిదిగాను చేయబడెను—గాని మనుష్యుడు భాగస్వామియైన పాపము వాటిమీదికి చెడును తెచ్చెను. ఏలయనగా మనుష్యుడు అతిక్రమించినప్పుడు, అవియు అతనితో కూడ అతిక్రమించెను. ఏలయనగా ఇంటి యజమానుడు స్వయముగా సరిగా ప్రవర్తించినయెడల, గృహసేవకులును అవశ్యముగా మంచిగా నడుచుకొందురు; యజమానుడు పాపము చేసినయెడల, సేవకులును అతనితో కూడ పాపము చేయుదురు; అట్లే మనుష్యుని పాపము విషయములో, అతడు యజమానుడు కావున, అతనికి లోబడియున్న సమస్తమును అతనితో కూడ పాపము చేసెను. కావున మనుష్యుడు మరల తన సహజ స్థితికి తిరిగివచ్చి, ఇక చెడును చేయనప్పుడు, అవియు తమ మొదటి సాధుత్వమునకు పునరుద్ధరింపబడును.

అధ్యా. XVIII.--మనుష్య సృష్టి.

అయితే మనుష్య సృష్టికి సంబంధించినంతమట్టుకు, పరిశుద్ధ లేఖనము దాని సంక్షిప్త వృత్తాంతమును ఇచ్చినను, అతని సృష్టిని మనుష్యుడు వివరింపలేడు. ఏలయనగా దేవుడు "మన స్వరూపమందు మన పోలికప్రకారము నరులను చేయుదము" అనినప్పుడు, ఆయన మొదట మనుష్యుని గౌరవమును సూచించుచున్నాడు. దేవుడు సమస్తమును తన వాక్యముచేత చేసి, వాటినన్నిటిని కేవలము అప్రధానమైన పనులుగా పరిగణించి, మనుష్య సృష్టిని మాత్రమే తన చేతులకు తగిన పనిగా పరిగణించెను. అంతేకాక, దేవుడు సహాయము కావలసినవానివలె "మన స్వరూపమందు మన పోలికప్రకారము నరులను చేయుదము" అని చెప్పుచున్నట్లు కనబడును. కాని తన వాక్యమునకును జ్ఞానమునకును తప్ప మరెవరికిని ఆయన "చేయుదము" అని చెప్పలేదు. ఆయన అతనిని చేసి, అతడు భూమిని విస్తరించి నింపునట్లు ఆశీర్వదించినప్పుడు, సమస్తమును అతని ఏలుబడిక్రిందను అతని సేవలోను ఉంచెను; మొదటినుండి అతడు భూమి యొక్క ఫలములనుండియు విత్తనములనుండియు మూలికలనుండియు ఓక్ కాయలనుండియు ఆహారము పొందవలెనని నియమించెను; అదే సమయములో నియమించినదేమనగా,

జంతువులు మనుష్యుల అలవాటులవంటి అలవాటులు గలవై, అవియు భూమి యొక్క సమస్త విత్తనములను తినునట్లు చేసెను.

అధ్యా. XIX.--మనుష్యుడు పరదైసులో ఉంచబడెను.

దేవుడు ఇట్లు ఆరవ దినమున ఆకాశములను, భూమిని, సముద్రమును, వాటిలోనున్న సమస్తమును పూర్తి చేసి, తాను చేసిన తన సమస్త కార్యములనుండి ఏడవ దినమున విశ్రమించెను. అప్పుడు పరిశుద్ధ లేఖనము ఈ మాటలలో సారాంశమును ఇచ్చుచున్నది: "యెహోవా దేవుడు భూమ్యాకాశములను చేసిన దినమున, అవి సృజింపబడినప్పుడు ఆకాశముల భూమియు పుట్టిన వృత్తాంతము ఇదే; పొలములో ఏ పచ్చని మొక్కయు ఇంకా చేయబడకముందు, పొలములోని ఏ చెట్టును ఇంకా మొలవకముందు. ఏలయనగా దేవుడు భూమిమీద వర్షము కురిపింపలేదు, నేలను సేద్యము చేయుటకు మనుష్యుడును లేడు."(1) దీనిచేత ఆ కాలమున భూమి అంతయు దైవికమైన ఊటచేత తడుపబడెననియు, దానిని సేద్యము చేయుటకు మనుష్యుని అవసరము లేదనియు, మనుష్యుడు దానిని సేద్యము చేయుటచే అలసిపోకుండునట్లు దేవుని ఆజ్ఞచేత భూమి సమస్తమును తనంతట తానే పుట్టించెననియు ఆయన మనకు సూచించుచున్నాడు. కాని "మనుష్యుని చేయుదము" అని దేవుడు చెప్పియుండగా, మనుష్యుల మధ్య పరిష్కారము కాని సమస్య ఉన్నట్లు కనబడకుండునట్లును, ఆయన సృష్టి ఇంకను స్పష్టముగా చెప్పబడలేదు కావున, మనుష్య సృష్టి స్పష్టమగునట్లును, లేఖనము మనకు బోధించుచు ఇట్లు చెప్పుచున్నది: "ఒక ఊట భూమిలోనుండి పొంగి, భూమి అంతటి ముఖమును తడిపెను; దేవుడు నేల మన్ను తీసికొని మనుష్యుని నిర్మించి, వాని ముఖములోనికి జీవవాయువును ఊదెను, మనుష్యుడు జీవాత్మ ఆయెను."(2) అందువలననే చాలమంది ఆత్మను అమరమైనదని పిలుతురు.(3) మనుష్యుని నిర్మాణము తరువాత, దేవుడు అతనికొరకు తూర్పు ప్రదేశములలో వెలుగుచేత శ్రేష్ఠమైనదియు, మిక్కిలి ప్రకాశవంతమైన వాతావరణముతో మెరయునదియు, [అత్యుత్తమమైన] మొక్కలు సమృద్ధిగా గలదియునైన ఒక ప్రాంతమును ఎన్నుకొనెను; దానిలో మనుష్యుని ఉంచెను.

అధ్యా. XX.--పరదైసును గూర్చిన లేఖన వృత్తాంతము.

పరిశుద్ధ చరిత్ర యొక్క మాటలను లేఖనము ఇట్లు చెప్పుచున్నది: "దేవుడు తూర్పున ఏదెనులో ఒక తోటను నాటెను; తాను నిర్మించిన మనుష్యుని అక్కడ ఉంచెను. చూచుటకు రమ్యమైనదియు తినుటకు మంచిదియునైన ప్రతి వృక్షమును నేలనుండి దేవుడు మొలిపించెను; తోట మధ్యను జీవవృక్షమును, మంచిచెడ్డల తెలివినిచ్చు వృక్షమును కూడ. ఆ తోటకు నీరు పారించుటకు ఏదెనులోనుండి ఒక నది బయలుదేరెను; అక్కడినుండి అది నాలుగు శాఖలుగా చీలెను. మొదటి దాని పేరు పీషోను; అది బంగారము దొరకు హవీలా దేశమంతటిని చుట్టుకొనునది; ఆ దేశపు బంగారము మంచిది, అక్కడ బోళమును గోమేధికమును ఉన్నవి. రెండవ నది పేరు గీహోను; అది కూషు దేశమంతటిని చుట్టుకొనునది. మూడవ నది టైగ్రిస్; అది సిరియా వైపునకు పోవునది. నాల్గవ నది యూఫ్రటీసు. దేవుడైన యెహోవా తాను నిర్మించిన మనుష్యుని తీసికొని, దానిని సేద్యపరచుటకును కాపాడుటకును ఆ తోటలో ఉంచెను. దేవుడు ఆదామునకు ఆజ్ఞాపించి, ఇట్లనెను: తోటలోని ప్రతి వృక్షఫలమును నీవు స్వేచ్ఛగా తినవచ్చును; అయితే మంచిచెడ్డల తెలివినిచ్చు వృక్షఫలమును మీరు తినకూడదు; ఏలయనగా దానిని మీరు తినిన దినమున నిశ్చయముగా చచ్చెదరు. దేవుడైన యెహోవా: నరుడు ఒంటరిగా ఉండుట మంచిది కాదు; వానికి తగిన సహాయమును వానికి చేయుదము అనెను. నేలనుండి దేవుడు పొలములోని సమస్త మృగములను ఆకాశపక్షులన్నిటిని నిర్మించి, ఆదాము నొద్దకు తెచ్చెను. ఆదాము ప్రతి జీవికి ఏ పేరు పెట్టెనో అదే దాని పేరాయెను. ఆదాము సమస్త పశువులకును ఆకాశపక్షులకును పొలములోని సమస్త మృగములకును పేరులు పెట్టెను. కాని ఆదామునకు తగిన సహాయము దొరకలేదు. దేవుడు ఆదాముపై పరవశమును కలుగజేసెను, అతడు నిద్రించెను; ఆయన అతని ప్రక్కటెముకలలో ఒకదానిని తీసి, దాని స్థానమున మాంసమును పూడ్చెను.

యెహోవా దేవుడు మనుష్యునినుండి తీసిన ప్రక్కటెముకను స్త్రీగా నిర్మించి, ఆమెను ఆదాము నొద్దకు తెచ్చెను. అప్పుడు ఆదాము: ఇప్పుడు ఇది నా యెముకలలో ఎముక, నా మాంసములో మాంసము; ఇది నరునినుండి తీయబడెను గనుక ఇది స్త్రీ అనబడును అనెను. కావున పురుషుడు తన తండ్రిని తల్లిని విడిచి తన భార్యను హత్తుకొనును; వారిద్దరు ఏక శరీరముగా ఉందురు. ఆదామును అతని భార్యయును ఇద్దరును దిగంబరులై యుండిరి, సిగ్గుపడలేదు.

అధ్యా. XXI.--మనుష్యుని పతనమును గూర్చి.

"యెహోవా దేవుడు చేసిన సమస్త భూజంతువులలో సర్పము మిక్కిలి కపటముగలదై యుండెను. అది స్త్రీతో: తోటలోని ఏ వృక్షఫలమును మీరు తినకూడదని దేవుడు నిజముగా చెప్పెనా? అనెను. అందుకు స్త్రీ సర్పముతో: తోటలోని వృక్షముల ఫలములను మేము తినవచ్చును; అయితే తోట మధ్యనున్న వృక్షఫలమును గూర్చి దేవుడు: మీరు చావకుండునట్లు దానిని తినకూడదు, దానిని ముట్టకూడదు అని చెప్పెను అనెను. అప్పుడు సర్పము స్త్రీతో: మీరు నిశ్చయముగా చావరు. ఏలయనగా మీరు దానిని తినిన దినమున మీ కన్నులు తెరవబడునని, మీరు మంచిచెడ్డలు ఎరిగి దేవతలవలె ఉందురని దేవుడు ఎరుగును అనెను. ఆ వృక్షము తినుటకు మంచిదియు, కన్నులకు ఇంపైనదియు, జ్ఞానము కలుగుటకు ఆశింపదగినదియునై యుండుట స్త్రీ చూచి, దాని ఫలములో కొంత తీసికొని తినెను, తనతోకూడ ఉన్న తన పెనిమిటికిని ఇచ్చెను; అతడును తినెను. అప్పుడు వారిద్దరి కన్నులు తెరవబడెను, తాము దిగంబరులని తెలిసికొని, అంజూరపు ఆకులను కుట్టి తమకు నడికట్టులను చేసికొనిరి. మరియు వారు దేవుడైన యెహోవా స్వరమును వినిరి; ఆయన సంచరించుచుండెను—

తోటలో పగటి చల్లని వేళ—ఆదామును అతని భార్యయును తోట వృక్షముల మధ్య దేవుడైన యెహోవా సన్నిధినుండి దాగిరి. దేవుడైన యెహోవా ఆదామును పిలిచి: నీవు ఎక్కడ ఉన్నావు? అనెను. అతడు ఆయనతో: తోటలో నీ స్వరము విని, నేను దిగంబరుడను గనుక భయపడి దాగుకొంటిని అనెను. ఆయన అతనితో: నీవు దిగంబరుడవని నీకు ఎవడు చెప్పెను? నీవు తినకూడదని నేను ఆజ్ఞాపించిన వృక్షఫలమును తినితివా? అనెను. అందుకు ఆదాము: నాతోకూడ ఉండుటకు నీవు నాకిచ్చిన స్త్రీ ఆ వృక్షఫలములో నాకిచ్చెను, నేను తింటిని అనెను. దేవుడు స్త్రీతో: నీవు చేసిన ఈ పని ఏమి? అనెను. అందుకు స్త్రీ: సర్పము నన్ను మోసపుచ్చెను, నేను తింటిని అనెను. దేవుడైన యెహోవా సర్పముతో: నీవు ఈ పని చేసితివి గనుక భూమిమీది సమస్త మృగములలో నీవు శపింపబడితివి; నీవు రొమ్ముతోను పొట్టతోను ప్రాకుదువు, నీ జీవితకాలమంతయు మన్ను తిందువు; నీకును స్త్రీకిని, నీ సంతానమునకును ఆమె సంతానమునకును వైరము కలుగజేయుదును; అది నీ తలను చితుకగొట్టును, నీవు దాని మడిమెను కరచెదవు.(1) ఆయన స్త్రీతో: నీ వేదనను నీ ప్రసవ శ్రమను అధికముగా విస్తరింపజేయుదును; వేదనతో పిల్లలను కందువు; నీ ఆశ నీ భర్తయందుండును, అతడు నిన్ను ఏలును అనెను. ఆదాముతో: నీవు నీ భార్య మాట విని, తినకూడదని నేను నీకు ఆజ్ఞాపించిన వృక్షఫలమును తింటివి గనుక నీ క్రియలయందు(2) నేల శపింపబడియున్నది; నీ జీవితకాలమంతయు వేదనతో దానిని తిందువు; ముండ్లపొదలును ముండ్లతీగెలును అది నీకు మొలిపించును; నీవు పొలములోని చెట్టుకూరను తిందువు అనెను.

నీవు నేలకు తిరిగి చేరువరకు నీ ముఖపు చెమటతో ఆహారము తిందువు; ఏలయనగా దానిలోనుండియే నీవు తీయబడితివి: నీవు మన్నై యున్నావు, మన్నుకే తిరిగి చేరుదువు."(3) ఇట్లు మనుష్యుని చరిత్రను గూర్చియు పరదైసును గూర్చియు పరిశుద్ధ లేఖనము ఇచ్చిన వృత్తాంతము.

అధ్యా. XXII.--దేవుడు సంచరించెనని ఎందుకు చెప్పబడెను.

అప్పుడు మీరు నాతో ఇట్లందురు: "దేవుని ఒక స్థలములో ఇముడ్చుట తగదని మీరు చెప్పితిరి; ఇప్పుడు ఆయన పరదైసులో సంచరించెనని ఎట్లు చెప్పుచున్నారు?" నేను చెప్పునది వినుడి. సర్వమునకు దేవుడును తండ్రియునైనవానిని నిజముగా ఇముడ్చలేము, ఆయన ఏ స్థలములోను కనబడడు, ఏలయనగా ఆయన విశ్రాంతి స్థలము లేదు; కాని ఆయన వాక్యము, ఆయన ద్వారా ఆయన సమస్తమును చేసెను, ఆయన శక్తియు ఆయన జ్ఞానమునైనవాడు, సర్వమునకు తండ్రియు ప్రభువునైనవాని వ్యక్తిత్వమును(4) ధరించి, దేవుని వ్యక్తిత్వముతో ఆ తోటకు వెళ్లి ఆదాముతో సంభాషించెను. ఏలయనగా తాను స్వరము విన్నానని ఆదాము చెప్పెనని దైవ లేఖనమే మనకు బోధించుచున్నది. ఈ స్వరము దేవుని వాక్యమును, ఆయన కుమారుడునైనవాడు కాక మరేమి? కవులును కథల రచయితలును దేవతల కుమారులు (స్త్రీలతో) సంయోగమువలన పుట్టిరని చెప్పునట్లు కాదు, సత్యము వివరించునట్లు, ఎల్లప్పుడు ఉండు వాక్యము, దేవుని హృదయములో నివసించుచున్నవాడు. ఏలయనగా ఏదియు కలుగకముందు ఆయనను తన ఆలోచనకర్తగా కలిగియుండెను, ఆయన తన స్వంత మనస్సును ఆలోచనయునై యుండెను. కాని దేవుడు తాను నిర్ణయించిన సమస్తమును చేయ సంకల్పించినప్పుడు, ఈ వాక్యమును పలికింపబడినవానిగా(5) ఉత్పత్తి చేసెను, సృష్టి యంతటిలో జ్యేష్ఠుడుగా; తాను వాక్యమునుండి [వివేకమునుండి] రిక్తుడగుటచేత కాదు, వివేకమును ఉత్పత్తి చేసి, తన వివేకముతో ఎల్లప్పుడు సంభాషించుచు. అందువలననే పరిశుద్ధ లేఖనములును, ఆత్మ ప్రేరితులైన [ప్రేరేపింపబడిన] మనుష్యులందరును మనకు బోధించుచున్నారు; వారిలో ఒకడైన యోహాను: "ఆదియందు వాక్యముండెను, వాక్యము దేవునియొద్ద ఉండెను"(6) అని చెప్పుచున్నాడు, మొదట దేవుడు ఒంటరిగా ఉండెననియు, ఆయనలో వాక్యము ఉండెననియు చూపుచు. తరువాత: "వాక్యము దేవుడై యుండెను; ఆయన ద్వారా సమస్తము కలిగెను; ఆయన లేకుండ ఏదియు కలుగలేదు" అనెను. కావున వాక్యము దేవుడై, దేవునినుండి స్వభావసిద్ధముగా(7) ఉత్పత్తియైనవాడై, సర్వమునకు తండ్రి సంకల్పించినప్పుడెల్ల, ఆయనను ఏ స్థలమునకైనను పంపును; ఆయన వచ్చి, ఆయనచేత పంపబడినవాడై, వినబడును, చూడబడును, ఒక స్థలములో కనబడును.

అధ్యా. XXIII.--ఆదికాండములోని వృత్తాంతము యొక్క సత్యము.

కాబట్టి దేవుడు ఆరవ దినమున మనుష్యుని చేసెను, ఏడవ దినము తరువాత ఈ సృష్టిని తెలియజేసెను; అప్పుడే ఆయన అతడు మరింత మంచి, స్పష్టముగా ఉన్నతమైన స్థలములో ఉండునట్లు పరదైసును కూడ చేసెను. ఇది సత్యమని సంగతియే రుజువుపరచుచున్నది. ఏలయనగా స్త్రీలు ప్రసవ సమయమున పడు వేదనలును, ఆ తరువాత వారు అనుభవించు తమ శ్రమల మరపును, దేవుని వాక్యము నెరవేరునట్లును, మనుష్యజాతి వృద్ధిపొంది విస్తరించునట్లును పంపబడినవని ఎవడు గ్రహింపకుండా ఉండగలడు?(8) సర్పమునకు విధింపబడిన తీర్పును కూడ మనము చూడలేదా—అది తన కడుపుతో ఎంత అసహ్యముగా పాకుచు మన్ను తినుచున్నది—పూర్వము చెప్పబడిన సంగతులకు దీనిని కూడ రుజువుగా మనము కలిగియుండునట్లు?

అధ్యా. XXIV.--పరదైసు యొక్క సౌందర్యము.

కాబట్టి దేవుడు భూమి నుండి చూపునకు అందమైన, తినుటకు మంచి ప్రతి చెట్టును మొలిపించెను. ఏలయనగా మొదట మూడవ దినమున పుట్టించబడినవి మాత్రమే ఉండెను—మొక్కలు, విత్తనములు, పచ్చికలు; అయితే పరదైసులో ఉండినవి

మరింత ఉన్నతమైన ఇంపుతోను సౌందర్యముతోను చేయబడినవి, ఏలయనగా దానిలో మొక్కలు దేవునిచేత నాటబడినవని చెప్పబడెను. మిగిలిన మొక్కల విషయమైతే, వాటి వంటి మొక్కలు లోకములో ఉండెను; అయితే జీవవృక్షము, జ్ఞానవృక్షము అను ఆ రెండు వృక్షములను భూమిలోని మిగిలిన భాగము కలిగియుండలేదు, పరదైసు మాత్రమే కలిగియుండెను. పరదైసు భూమియే అనియు, అది భూమిపై నాటబడెననియు లేఖనము ఇట్లు చెప్పుచున్నది:(1) "మరియు యెహోవా దేవుడు తూర్పున ఏదెనులో పరదైసును నాటి, అక్కడ మనుష్యుని ఉంచెను; యెహోవా దేవుడు చూపునకు రమ్యమైన, ఆహారమునకు మంచి ప్రతి వృక్షమును నేల నుండి మొలిపించెను." కాబట్టి "నేల నుండి" అనియు "తూర్పున" అనియు ఉన్న మాటలచేత, తూర్పును భూమియు ఉన్న ఈ ఆకాశము క్రిందనే పరదైసు ఉన్నదని పరిశుద్ధ లేఖనము మనకు స్పష్టముగా బోధించుచున్నది. హెబ్రీ పదమైన ఏదెను "ఆనందము" అని అర్థము. పరదైసుకు నీరు పెట్టుటకు ఏదెను నుండి ఒక నది ప్రవహించెననియు, ఆ తరువాత అది నాలుగు శాఖలుగా చీలెననియు సూచింపబడెను; వాటిలో పీషోను, గిహోను అని పిలువబడు రెండు తూర్పు ప్రాంతములకు నీరు పారించును, ముఖ్యముగా గిహోను, అది ఇథియోపియా దేశమంతటిని చుట్టుకొనును, అదే ఐగుప్తులో నైలు అను పేరుతో మరల కనబడునని వారు చెప్పుదురు. మిగిలిన రెండు నదులు మనకు స్పష్టముగా తెలిసినవే—టైగ్రిస్, యూఫ్రటీసు అని పిలువబడునవి—ఏలయనగా ఇవి మన స్వంత ప్రాంతములకు సరిహద్దుగా ఉన్నవి. చెప్పబడినట్లు దేవుడు మనుష్యుని పరదైసులో ఉంచి, దానిని సాగుచేయుటకును కాపాడుటకును, అన్ని వృక్షముల ఫలములను తినుమని ఆజ్ఞాపించెను—స్పష్టముగా జీవవృక్షము ఫలమును కూడ; అయితే జ్ఞానవృక్షము ఫలమును మాత్రమే రుచి చూడవద్దని ఆజ్ఞాపించెను. మరియు దేవుడు అతడు ఏ భూమి నుండి పుట్టింపబడెనో ఆ భూమి నుండి అతనిని పరదైసులోనికి మార్చి, అతనికి అభివృద్ధి సాధనములను అనుగ్రహించెను; అతడు పరిపక్వత పొంది పరిపూర్ణుడై, దేవుడని కూడ ప్రకటింపబడి, ఆ విధముగా అమర్త్యత్వము కలిగి ఆకాశమునకు ఎక్కిపోవునట్లు.

ఏలయనగా మనుష్యుడు మధ్య స్వభావముగా చేయబడెను, పూర్తిగా మర్త్యుడును కాడు, పూర్తిగా అమర్త్యుడును కాడు, రెండింటికిని సమర్థుడు; అట్లే పరదైసు అను స్థలము కూడ సౌందర్యమునుబట్టి భూమికిని ఆకాశమునకును మధ్యస్థముగా చేయబడెను. "దానిని సాగుచేయుట"(2) అను మాటచేత దేవుని ఆజ్ఞను పాటించుట తప్ప మరే విధమైన శ్రమయు సూచింపబడలేదు; అవిధేయుడై అతడు తనను తాను నాశనము చేసికొనకుండునట్లు, నిజముగా అతడు పాపముచేత తనను తాను నాశనము చేసికొనెను.

అధ్యా. XXV.--జ్ఞానవృక్షము ఫలమును తినకుండా మనుష్యుని నిషేధించుటలో దేవుడు న్యాయవంతుడు.

జ్ఞానవృక్షము స్వయముగా మంచిదే, దాని ఫలము కూడ మంచిదే. ఏలయనగా కొందరు తలంచునట్లు మరణమును కలిగియున్నది వృక్షము కాదు, అవిధేయతయే. ఫలములో జ్ఞానము తప్ప మరేమియు లేదు; అయితే జ్ఞానమును వివేకముతో ఉపయోగించునప్పుడు అది మంచిదే.(3) అయితే ఆదాము వయస్సులో ఇంకను శిశువే గనుక, ఈ కారణముచేత జ్ఞానమును యోగ్యముగా పొందలేకుండెను. ఇప్పుడు కూడ శిశువు పుట్టినప్పుడు వెంటనే రొట్టె తినలేదు, మొదట పాలతో పోషింపబడి, ఆ తరువాత సంవత్సరములు గడచిన కొలది గట్టి ఆహారమునకు ఎదుగును. ఆదాముకు కూడ అట్లే జరిగియుండెడిది; కొందరు తలంచునట్లు ఆయన అతనిపై అసూయపడినవాడై కాదు, జ్ఞానమును తినవద్దని దేవుడు అతనికి ఆజ్ఞాపించెను. అయితే అతడు తన ఆజ్ఞకు లోబడువాడో కాదో అతనిని పరీక్షింపను ఆయన ఇష్టపడెను. అదే సమయమున శిశువైన మనుష్యుడు ఇంకను కొంతకాలము సరళముగాను నిష్కపటముగాను ఉండవలెనని ఆయన ఇష్టపడెను.(4) ఏలయనగా దేవునియొద్ద మాత్రమే కాక మనుష్యులయొద్ద కూడ, సరళతలోను నిష్కపటత్వములోను తల్లిదండ్రులకు లోబడుట పరిశుద్ధమైనది. పిల్లలు తల్లిదండ్రులకు లోబడుట న్యాయమైనయెడల, సమస్తమునకు దేవుడును తండ్రియునైనవానికి ఎంత ఎక్కువగా లోబడవలెను? అంతేకాక, శైశవములో పిల్లలు తమ వయస్సుకు మించి జ్ఞానులగుట తగదు; ఏలయనగా ఎత్తులో ఒకడు క్రమబద్ధమైన ప్రగతితో ఎదుగునట్లు, జ్ఞానములోను అట్లే.

అయితే ఒక నియమము దేనినైనను విసర్జింపుమని ఆజ్ఞాపించినప్పుడు, ఎవడైనను లోబడకపోయినయెడల, శిక్షకు కారణము నియమము కాదనియు, అవిధేయతయు అతిక్రమమునే అనియు స్పష్టము;—ఏలయనగా తండ్రి కొన్నిసార్లు తన స్వంత బిడ్డకు కొన్నిటిని విసర్జింపుమని ఆజ్ఞాపించును, అతడు తండ్రి ఆజ్ఞకు లోబడనప్పుడు, అవిధేయతను బట్టి కొరడాలతో కొట్టబడి శిక్షింపబడును; ఈ సందర్భములో ఆ క్రియలే దెబ్బలకు [కారణము] కావు, అవిధేయతయే అవిధేయునికి శిక్షను తెచ్చును;—అట్లే మొదటి మనుష్యునికి అవిధేయత పరదైసు నుండి తరిమివేతను తెచ్చెను. కాబట్టి జ్ఞానవృక్షములో ఏదో చెడుతనము ఉన్నందున కాదు; అతని అవిధేయతనుండియే మనుష్యుడు ఊట నుండివలె శ్రమను, వేదనను, దుఃఖమును గ్రహించి, చివరకు మరణమునకు బలియాయెను.

అధ్యా. XXVI.--మనుష్యుని పరదైసు నుండి వెళ్లగొట్టుటలో దేవుని మంచితనము.

మరియు దేవుడు మనుష్యునికి ఇందులో గొప్ప దయ చూపెను, అతడు పాపములో ఎల్లకాలము నిలిచియుండుటకు ఆయన అనుమతింపలేదు; అయితే ఒకవిధమైన బహిష్కరణవలె, నిర్ణీత కాలములో శిక్షచేత పాపమును ప్రాయశ్చిత్తము చేసికొని శిక్షణ పొందిన తరువాత అతడు పునరుద్ధరింపబడునట్లు, అతనిని పరదైసు నుండి వెళ్లగొట్టెను. అందువలన మనుష్యుడు ఈ లోకములో రూపింపబడినప్పుడు, అతడు రెండుసార్లు పరదైసులో ఉంచబడినట్లు ఆదికాండములో రహస్యార్థముగా వ్రాయబడియున్నది; మొదటిది అతడు అక్కడ ఉంచబడినప్పుడు నెరవేరెను, రెండవది పునరుత్థానము తీర్పు తరువాత నెరవేరును. ఏలయనగా ఒక పాత్ర రూపొందింపబడినప్పుడు దానిలో ఏదైన లోపము ఉన్నయెడల, అది క్రొత్తదిగా సంపూర్ణముగా అగునట్లు మరల పోతపోయబడును లేక మరల చేయబడును; అట్లే మరణముచేత మనుష్యునికి కూడ జరుగును. ఏలయనగా ఏదో విధముగా

అతడు పునరుత్థానములో సంపూర్ణుడై లేచునట్లు విరుగగొట్టబడును; అనగా కళంకరహితుడు, నీతిమంతుడు, అమర్త్యుడు అయి లేచునట్లు. దేవుడు "ఆదామా, నీవు ఎక్కడ ఉన్నావు?" అని పిలిచి చెప్పుటయందు, ఇది తెలియనివాడై దేవుడు ఇట్లు చేయలేదు; ఆయన దీర్ఘశాంతుడై అతనికి పశ్చాత్తాపమునకును ఒప్పుకోలుకును అవకాశము ఇచ్చెను.

అధ్యా. XXVII.--మనుష్యుని స్వభావము.

అయితే ఒకడు మనతో ఇట్లనును: మనుష్యుడు స్వభావరీత్యా మర్త్యునిగా చేయబడెనా? ఎంతమాత్రమును కాదు. అయితే అతడు అమర్త్యుడా? దీనిని కూడ మేము చెప్పము. అయితే ఒకడు ఇట్లనును: అయితే అతడు ఏమియు కాడా? ఇది కూడ గురి తప్పినదే. అతడు స్వభావరీత్యా మర్త్యుడును కాడు, అమర్త్యుడును కాడు. ఏలయనగా ఆయన అతనిని ఆదినుండి అమర్త్యునిగా చేసియుండినయెడల, అతనిని దేవునిగా చేసియుండును. మరల, ఆయన అతనిని మర్త్యునిగా చేసియుండినయెడల, అతని మరణమునకు దేవుడే కారణమని అనిపించును. కాబట్టి ఆయన అతనిని అమర్త్యునిగా గాని మర్త్యునిగా గాని చేయలేదు; మేము పైన చెప్పినట్లు రెండింటికిని సమర్థునిగా చేసెను; అతడు దేవుని ఆజ్ఞను గైకొనుచు అమర్త్యత్వపు సంగతుల వైపు మొగ్గునెడల, ఆయన యొద్ద నుండి అమర్త్యత్వమును బహుమానముగా పొంది దేవుడగును; అయితే మరొక వైపు, దేవునికి అవిధేయుడై మరణపు సంగతుల వైపు తిరుగునెడల, అతడు తనకు తానే మరణమునకు కారణమగును. ఏలయనగా దేవుడు మనుష్యుని స్వతంత్రునిగాను, తనపై అధికారము గలవానిగాను చేసెను.(1) కాబట్టి మనుష్యుడు నిర్లక్ష్యముచేతను అవిధేయతచేతను తనమీదికి తెచ్చుకొనినదానిని, మనుష్యులు ఆయనకు లోబడునప్పుడు, దేవుడు తన స్వంత మనుష్యప్రేమచేతను కనికరముచేతను ఇప్పుడు అతనికి బహుమానముగా అనుగ్రహించుచున్నాడు.(2) ఏలయనగా మనుష్యుడు అవిధేయుడై తనమీదికి మరణమును లాగుకొనినట్లు; దేవుని చిత్తమునకు లోబడి, కోరువాడు తనకు నిత్యజీవమును సంపాదించుకొనగలడు. ఏలయనగా దేవుడు మనకు ధర్మశాస్త్రమును పరిశుద్ధ ఆజ్ఞలను ఇచ్చెను; వీటిని గైకొను ప్రతివాడు రక్షింపబడగలడు, పునరుత్థానమును పొంది అక్షయతను స్వతంత్రించుకొనగలడు.

అధ్యా. XXVIII.--హవ్వ ఆదాము పక్కటెముక నుండి ఎందుకు రూపింపబడెను.

ఆదాము పరదైసు నుండి వెళ్లగొట్టబడిన తరువాత, ఈ స్థితిలో దేవుడు తన పక్కటెముక నుండి అతనికి భార్యగా రూపించిన తన భార్య హవ్వను తెలిసికొనెను. దేవుడు దీనిని చేసినది తన భార్యను వేరుగా చేయలేక కాదు; మనుష్యుడు అనేక దేవతలను ప్రార్థించునని దేవుడు ముందే ఎరిగియుండెను. ఈ ముందు తెలివిని కలిగి, సర్పము ద్వారా భ్రమ లేని అనేక దేవతలను ప్రవేశపెట్టునని ఎరిగి,—ఏలయనగా ఒక్క దేవుడే ఉండగా, అప్పుడు కూడ భ్రమ "మీరు దేవతల వలె ఉందురు" అని చెప్పుచు దేవతల సమూహమును వ్యాపింపజేయ ప్రయత్నించుచుండెను;—కాబట్టి ఒక దేవుడు పురుషుని, మరొక దేవుడు స్త్రీని చేసెనని తలంపబడకుండునట్లు, ఆయన వారిద్దరినీ చేసెను; దేవుడు స్త్రీని పురుషునితో కూడ చేసెను, దేవుని ఏకైక పరిపాలన యొక్క మర్మము ఆ విధముగా ప్రదర్శింపబడుటకు మాత్రమే కాక, వారి పరస్పర ప్రేమ ఎక్కువగా ఉండుటకు కూడ. అందువలన ఆదాము హవ్వతో ఇట్లనెను, "ఇప్పుడు ఇది నా యెముకల యెముక, నా మాంసములో మాంసము." అంతేకాక, అతడు ప్రవచించుచు ఇట్లనెను, "ఇందువలన పురుషుడు తన తండ్రిని తన తల్లిని విడిచి తన భార్యను హత్తుకొనును; వారిద్దరు ఏక శరీరముగా ఉందురు;"(3) ఇది కూడ మనయందే నెరవేర్పు కలిగియున్నది. ఏలయనగా న్యాయముగా వివాహము చేసికొనువాడు తల్లిని తండ్రిని, తన కుటుంబ సంబంధమంతటిని, తన ఇంటివారందరిని విడిచిపెట్టి, తన భార్యను హత్తుకొని ఆమెతో ఏకమై, ఆమెను ప్రేమతో అధికముగా కోరుకొనడా? కాబట్టి తరచు తమ భార్యల కొరకు కొందరు మరణమునకు కూడ లోబడుదురు. ఈ హవ్వ ప్రారంభములో సర్పముచేత మోసపరచబడి పాపమునకు కర్త అయినందున, అప్పుడు సర్పము ద్వారా ఆమెతో మాట్లాడినవాడును, తనకు పట్టబడినవారిలో నేటి వరకు కూడ పనిచేయుచున్నవాడునైన సాతాను అని కూడ పిలువబడు దుష్ట దయ్యము, ఆమెను హవ్వ అని ఆహ్వానించును.(4) అతడు దేవుని నుండి [<greek>apodedrakenai</greek>] తిరుగుబాటు చేసినందున "దయ్యము" అనియు "ఘటసర్పము" అనియు పిలువబడును.

ఏలయనగా మొదట అతడు దూత. అతని చరిత్ర గూర్చి చెప్పవలసినది చాలా ఉన్నది; అందువలన ప్రస్తుతము దాని వివరణను విడిచిపెట్టుచున్నాను, ఏలయనగా అతని గూర్చి వేరొక చోట కూడ వృత్తాంతము ఇచ్చియున్నాను.

అధ్యా. XXIX.--కయీను యొక్క నేరము.

ఆదాము తన భార్య హవ్వను తెలిసికొనినప్పుడు, ఆమె గర్భవతియై కయీను అను పేరుగల కుమారుని కనెను; ఆమె, "యెహోవా వలన నేను ఒక మనుష్యుని సంపాదించితిని" అనెను. మరల ఆమె హేబెలు అను పేరుగల రెండవ కుమారుని కనెను, అతడు "గొఱ్ఱెల కాపరి అయెను, కయీను నేలను సాగుచేయువాడాయెను."(5) వారి చరిత్ర చాలా సంపూర్ణముగాను, వివరణతో కూడను చెప్పబడినది:(6) కాబట్టి "లోక ఆదికాండము" అను పేరుగల గ్రంథమే వారి కథను తెలిసికొన ఆసక్తిగలవారికి మరింత ఖచ్చితముగా తెలియజేయగలదు. సాతాను ఆదామును అతని భార్యను ఇంకను జీవించియుండుట మాత్రమే కాక, పిల్లలను కనుటయు చూచి—వారిని చంపుటలో కృతకృత్యుడు కాకపోయినందున ద్వేషముచేత కొట్టుకొనిపోబడినవాడై,—హేబెలు దేవునికి ఇష్టుడైనవాడని చూచినప్పుడు, కయీను అను అతని సహోదరుని హృదయముపై పని చేసి, తన సహోదరుడైన హేబెలును చంపునట్లు చేసెను. ఇట్లు ఈ లోకములో మరణమునకు ఆరంభము కలిగి, నేటి వరకు మనుష్యజాతి ప్రతిదానిలోనికి ప్రవేశించెను. అయితే దేవుడు కనికరముగలవాడై, ఆదాముకు వలె కయీనుకు కూడ పశ్చాత్తాపమునకును ఒప్పుకోలుకును అవకాశము ఇచ్చుటకు కోరి, "నీ సహోదరుడైన హేబెలు ఎక్కడ?" అని అడిగెను. అయితే కయీను దేవునికి తిరస్కారముగా ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను,

"నాకు తెలియదు; నేను నా సహోదరుని కాపరినా?" అని చెప్పెను. దేవుడు ఆ విధముగా అతనిపై కోపపడినవాడై, "నీవు ఏమి చేసితివి? నీ సహోదరుని రక్తము యొక్క స్వరము భూమి నుండి నాకు మొఱ్ఱపెట్టుచున్నది; అది నీ చేతి నుండి నీ సహోదరుని రక్తమును తీసికొనుటకు తన నోరు తెరచెను. నీవు భూమిపై మూల్గుచు వణకుచు ఉందువు" అనెను. ఆ సమయము నుండి భూమి భయముచేత మనుష్య రక్తమును ఇకను స్వీకరింపదు,(1) లేదు, ఏ జంతువు రక్తమును కూడ స్వీకరింపదు; దీనివలన [మరణమునకు] కారణము అది కాదు, అతిక్రమించిన మనుష్యుడే అని కనబడుచున్నది.

అధ్యా. XXX.--కయీను కుటుంబము మరియు వారి ఆవిష్కరణలు.

కయీనునకు కూడ ఒక కుమారుడు కలిగెను, అతని పేరు హనోకు; అతడు ఒక పట్టణమును కట్టి, తన కుమారుని పేరుమీద దానికి హనోకు అని పేరు పెట్టెను. ఆ కాలమునుండి పట్టణముల నిర్మాణమునకు ఆరంభము కలిగెను, అదియు జలప్రళయమునకు ముందే; హోమర్ అబద్ధముగా చెప్పినట్లు కాదు:(2)--"మనుష్యులు ఇంకను పట్టణమును కట్టియుండలేదు."

హనోకునకు గైదాదు అను పేరుగల ఒక కుమారుడు పుట్టెను; అతడు మెయేలు అను కుమారుని కనెను; మెయేలు మెతూషెలను కనెను; మెతూషెల లెమెకును కనెను. లెమెకు తన కొరకు ఇద్దరు భార్యలను పరిగ్రహించెను, వారి పేర్లు ఆదా మరియు సిల్లా. ఆ కాలమున బహుభార్యత్వమునకును సంగీతమునకును ఆరంభము కలిగెను. లెమెకునకు ముగ్గురు కుమారులు ఉండిరి: యాబాలు, యూబాలు, తూబల్. యాబాలు పశువులను కాయువాడై గుడారములలో నివసించెను; యూబాలు సితారాను వీణను పరిచయము చేసినవాడు; తూబల్ కంసాలియై, ఇత్తడిని ఇనుమును పని చేయువాడాయెను. ఇంతవరకు కయీను సంతానము నమోదు చేయబడినది; తక్కినదానికి సంబంధించి, అతడు తన సహోదరుని హత్య చేసినందున అతని వంశ సంతానము మరపులో మునిగిపోయెను. మరియు హేబెలునకు బదులుగా, దేవుడు హవ్వకు ఒక కుమారుని గర్భము ధరించి కనునట్లు అనుగ్రహించెను, అతనికి షేతు అని పేరు పెట్టబడెను; అతని నుండియే మనుష్యజాతి యొక్క శేషము నేటి వరకు కొనసాగుచున్నది. సమస్త వంశావళుల గూర్చి తెలిసికొనగోరువారికి, పరిశుద్ధ లేఖనముల ద్వారా వివరణలు ఇచ్చుట సులభము. ఏలయనగా మేము ఇదివరకే చెప్పినట్లు, మనుష్యుని వంశావళి క్రమము అను ఈ విషయమును మేము మరియొక ప్రసంగములో, చరిత్ర యొక్క మొదటి గ్రంథములో కొంతవరకు చర్చించితిమి.(3) ఈ సమస్తమును మోషే ద్వారాను తక్కిన ప్రవక్తల ద్వారాను మాట్లాడు పరిశుద్ధాత్మ మనకు బోధించును; కావున భక్తులమైన మనకు చెందిన రచనలు సమస్త రచయితల కంటెను కవుల కంటెను అతి ప్రాచీనమైనవి, అంతేకాక మరి యెక్కువ సత్యమైనవిగా కూడ చూపబడుచున్నవి. సంగీతము విషయములో కూడ, కొందరు అపొల్లో దాని ఆవిష్కర్త అని కల్పించిరి, మరికొందరు ఓర్ఫియస్ పక్షుల మధుర స్వరముల నుండి సంగీత కళను కనుగొనెనని చెప్పుదురు. ఈ ఆవిష్కర్తలు జలప్రళయము తరువాత అనేక సంవత్సరములకు జీవించినందున వారి కథ శూన్యమైనదనియు వ్యర్థమైనదనియు చూపబడుచున్నది. కొందరు దూకాలియోన్ అని పిలుచు నోవహు విషయము, ముందు చెప్పిన గ్రంథములో మాచే వివరింపబడెను; మీరు కోరినయెడల దానిని చదువుటకు మీకు స్వాతంత్ర్యము కలదు.

అధ్యా. XXXI.--జలప్రళయము తరువాతి చరిత్ర.

జలప్రళయము తరువాత మరల పట్టణములకును రాజులకును ఆరంభము కలిగెను, ఈ విధముగా:--మొదటి పట్టణము బబులోను, ఎరెకు, అక్కదు, కల్నె, షీనారు దేశములో. వారి రాజు పేరు నెబ్రోతు [నిమ్రోదు]. వీరినుండి అష్షూరు వచ్చెను, అతని నుండియే అష్షూరీయులు తమ పేరును పొందిరి. నిమ్రోదు నీనెవె, రెహోబోతు, కాలహు పట్టణములను, నీనెవె కాలహుల మధ్య రెసెనును కట్టెను; నీనెవె మిక్కిలి గొప్ప పట్టణమాయెను. మరియు నోవహు కుమారుడైన షేమునకు మరియొక కుమారుడైన మిస్రాయిము లూదీమును, అనామీమును, లెహాబీమును, నప్తుహీమును, పత్రుసీమును, కస్లుహీమును కనెను; వారినుండి ఫిలిష్తీయులు వచ్చిరి. అయితే నోవహు ముగ్గురు కుమారుల గూర్చియు, వారి మరణము, వంశావళి గూర్చియు, పైన చెప్పిన గ్రంథములో మేము సంక్షిప్త పట్టికను ఇచ్చితిమి. ఇప్పుడు మేము పట్టణముల గూర్చియు రాజుల గూర్చియు మిగిలిన సంగతులను, ఒకే భాష ఒకే వాక్కు ఉండినప్పుడు జరిగిన సంగతులను చెప్పెదము. భాషలు విభజింపబడకముందే ఈ పైన చెప్పిన పట్టణములు ఉండెను. కాని మనుష్యులు చెదరిపోవుటకు సిద్ధపడినప్పుడు, దేవుని ప్రేరణచేత కాక తమ స్వంత తీర్మానమును బట్టి ఆలోచన చేసిరి, తమకు తామే ఘనమైన పేరు సంపాదించుకొనుటకు, శిఖరము ఆకాశమునకు అందునట్టి ఒక పట్టణమును గోపురమును కట్టుటకు. కావున వారు దేవుని చిత్తమునకు విరుద్ధముగా గొప్ప పనిని ప్రయత్నించుటకు తెగించినందున, దేవుడు వారి పట్టణమును నాశనము చేసి వారి గోపురమును కూలద్రోసెను. ఆ సమయమునుండి ఆయన మనుష్యుల భాషలను తారుమారు చేసి, ప్రతివారికి వేరువేరు మాండలికమును ఇచ్చెను. లోకముపై ఉగ్రత వచ్చునని సిబిల్ ప్రకటించినప్పుడు ఆమె కూడ అట్లే చెప్పెను. ఆమె ఇట్లు చెప్పుచున్నది:--

"మహా దేవుని బెదరింపులు నెరవేరునప్పుడు, పూర్వము ఆయన మనుష్యులను ఏ బెదరింపులతో బెదరించెనో, అష్షూరు దేశములో వారు గోపురము కట్టినప్పుడు, అందరును ఒకే భాష మాట్లాడువారై, నక్షత్రములుగల ఆకాశమునకు ఎక్కగోరినప్పుడు, అప్పుడు అమరుడు గొప్ప గాలిని లేపి వారిపై బలమైన అవసరమును మోపెను; ఏలయనగా ఆ గాలి గొప్ప గోపురమును పడద్రోసినప్పుడు, మనుష్యులలో తీవ్రమైన కలహమును ద్వేషమును పుట్టెను. ఒకే భాష అనేక మాండలికములుగా మార్చబడెను, భూమి నానా జాతులతోను రాజులతోను నిండెను."

ఇంకను ఇట్లే కొనసాగును. ఈ సంగతులు కల్దీయుల దేశములో జరిగెను. కనాను దేశములో హారాను అను పేరుగల ఒక పట్టణము ఉండెను. ఆ దినములలో ఐగుప్తీయులచేత నెకావోతు అనియు పిలువబడిన ఫరో ఐగుప్తునకు మొదటి రాజు, ఆ విధముగా రాజులు వరుసగా వచ్చిరి.(4) మరియు షీనారు దేశములో, కల్-

దీయులని పిలువబడువారిలో మొదటి రాజు అరియోకు, అతని తరువాత ఎల్లాసారు, అతని తరువాత ఏలాము రాజైన కెదొర్లాయోమెరు, అతని తరువాత అష్షూరీయులని పిలువబడు జనముల రాజైన తిదాలు. నోవహు కుమారుడైన హాము దేశములో ఇంకను అయిదు పట్టణములు ఉండెను; మొదటిది సొదొమ, తరువాత గొమొఱ్ఱా, అద్మా, సెబోయీము, సోయరు అనియు పిలువబడిన బాలా. వారి రాజుల పేర్లు ఇవి: సొదొమ రాజు బెరా; గొమొఱ్ఱా రాజు బిర్షా; అద్మా రాజు షీనాబు; సెబోయీము రాజు షెమేబెరు; సోయరు రాజు బెల, అది కెఫలాకు అనియు పిలువబడును.(1) వీరు అష్షూరీయుల రాజైన కెదొర్లాయోమెరునకు పన్నెండు సంవత్సరములు సేవచేసిరి, పదమూడవ సంవత్సరములో కెదొర్లాయోమెరునకు విరోధముగా తిరుగుబాటు చేసిరి; ఆ విధముగా ఆ సమయమున నలుగురు అష్షూరు రాజులు అయిదుగురు రాజులపై యుద్ధము చేయుట సంభవించెను. భూమిపై యుద్ధము చేయుటకు ఇదియే మొదటి ఆరంభము; వారు కర్నాయీము రాక్షసులను, వారి పట్టణములో వారితో నున్న బలమైన జనములను, అరణ్యము దగ్గరనున్న పారాను మైదానమువరకు శేయీరు అనబడు పర్వతముల హోరీయులను నాశనము చేసిరి. ఆ కాలమున సాలేము పట్టణములో మెల్కీసెదెకు అను నీతిమంతుడైన రాజు ఉండెను, అది ఇప్పుడు యెరూషలేము. ఇతడు సర్వోన్నతుడైన దేవుని యాజకులందరిలో మొదటి యాజకుడు;(2) అతనినుండియే పైన పేర్కొనిన హీరోసొలిమా పట్టణము యెరూషలేము అని పిలువబడెను.(3) అతని కాలమునుండి భూమియందంతట యాజకులు కనబడిరి. అతని తరువాత గెరారులో అబీమెలెకు ఏలెను; అతని తరువాత మరియొక అబీమెలెకు. అటుపిమ్మట హిత్తీయుడని మారుపేరుగల ఎఫ్రోను ఏలెను. పూర్వకాలమున ఉండిన రాజుల పేర్లు ఇవి. అష్షూరీయుల తక్కిన రాజులు, అనేక సంవత్సరముల కాలవ్యవధిలో, వ్రాయబడకుండా మౌనముగా విడువబడిరి, రచయితలందరు మన ఇటీవలి దినముల సంఘటనలను వివరించుచున్నారు.

అష్షూరునకు ఈ రాజులు ఉండిరి: తిగ్లత్పిలేసెరు, అతని తరువాత షల్మనేసెరు, ఆ తరువాత సన్హెరీబు; మరియు ఐగుప్తుపై కూడ ఏలిన ఇతియోపీయుడైన అద్రమెలెకు అతని త్రయాధిపతి;--అయినను ఈ సంగతులు మన గ్రంథములతో పోల్చిన యెడల మిక్కిలి ఇటీవలివి.

అధ్యా. XXXII.--మానవజాతి ఎట్లు చెదరిపోయెను.

కావున విద్యాప్రియులును ప్రాచీనతాప్రియులును ఈ చరిత్రను గ్రహించి, పరిశుద్ధ ప్రవక్తలను విడిచి మాచే చెప్పబడు సంగతులు ఇటీవలివని తెలిసికొందురుగాక.(4) ఏలయనగా ఆదిలో అరేబియా కల్దీయ దేశములలో కొద్దిమంది మనుష్యులే ఉండినను, వారి భాషలు విభజింపబడిన తరువాత క్రమముగా వారు విస్తరించి భూమియంతట వ్యాపింపసాగిరి; వారిలో కొందరు అక్కడ నివసించుటకు తూర్పువైపునకును, మరికొందరు గొప్ప ఖండపు ప్రాంతములకును, మరికొందరు ఉత్తరముగాను, ఆర్కిటిక్ ప్రాంతములలోని బ్రిటన్ వరకు వ్యాపించునట్లు వెళ్లిరి. ఇంకను కొందరు యూదయ అనబడు కనాను దేశమునకును, ఫేనీకియాకును, ఇతియోపియా ప్రాంతమునకును, ఐగుప్తునకును, లిబియాకును, తప్త మండలమని పిలువబడు దేశమునకును, పశ్చిమము వైపు విస్తరించియున్న ప్రాంతములకును వెళ్లిరి; తక్కినవారు సముద్రతీర స్థలములకును, పంఫిలియాకును, ఆసియాకును, గ్రీసునకును, మాసిదోనియాకును, ఇంతేకాక ఇటలీకిని, గాల్ అనబడు దేశమంతటికిని, స్పెయిన్‌కును, జర్మనీకిని వెళ్లిరి; ఆ విధముగా ఇప్పుడు లోకమంతయు నివాసులతో నిండియున్నది. కావున మనుష్యులు లోకమును ఆక్రమించుట మొదట మూడు భాగములుగా ఉండెను,--తూర్పు, దక్షిణము, పశ్చిమము: ఆ తరువాత, మనుష్యులు మిక్కిలి విస్తరించినప్పుడు భూమి యొక్క తక్కిన భాగములలో నివసించిరి. రచయితలు ఈ సంగతులు ఎరుగక, లోకము గోళాకారమని దృఢముగా చెప్పుటకును దానిని ఘనముతో పోల్చుటకును తొందరపడుదురు. అయితే లోక సృష్టిని దాని జనసంఖ్యను గూర్చి ఎరుగకయుండగా, వీటి విషయమై సత్యమైనదానిని వారు ఎట్లు చెప్పగలరు? మేము ఇదివరకే చెప్పినట్లు మనుష్యులు క్రమముగా సంఖ్యలో హెచ్చుచు భూమిపై విస్తరించుచుండగా, సముద్రపు ద్వీపములును తక్కిన దేశములును నివసింపబడెను.

అధ్యా. XXXIII.--లౌకిక చరిత్ర ఈ సంగతుల గూర్చి ఏ వృత్తాంతమును ఇవ్వదు.

అయితే జ్ఞానులనియు కవులనియు చరిత్రకారులనియు పిలువబడువారిలో ఎవడు ఈ సంగతులను గూర్చి మనకు సత్యముగా చెప్పగలడు? వారే చాలా తరువాత పుట్టినవారు, పట్టణముల తరువాత అనేక సంవత్సరములకు పుట్టి, రాజులకంటెను జనములకంటెను యుద్ధములకంటెను ఆధునికులైన అనేక దేవతలను ప్రవేశపెట్టినవారు. వారు జలప్రళయమునకు ముందు జరిగిన సంఘటనలన్నిటిని గూర్చియు, లోక సృష్టిని మనుష్యుని నిర్మాణమును, సంఘటనల పరంపర అంతటిని గూర్చియు ప్రస్తావించియుండవలెను. ఐగుప్తీయ లేక కల్దీయ ప్రవక్తలును, తక్కిన రచయితలును, కనీసము వారు దివ్యమైన నిర్మలమైన ఆత్మచేత మాట్లాడినవారై, తమచేత చెప్పబడిన సమస్తములో సత్యము పలికినయెడల, వాటిని ఖచ్చితముగా చెప్పగలిగియుండవలెను; గతమును వర్తమానమును మాత్రమే కాక, లోకముపై రాబోవు సంగతులను కూడ వారు ప్రకటించియుండవలెను. కావున తక్కినవారందరు తప్పిపోయిరని రుజువగుచున్నది; పరిశుద్ధ ప్రవక్తలలో మాట్లాడి సమస్తమును ముందుగా చెప్పిన పరిశుద్ధాత్మచేత మేము బోధింపబడినందున, క్రైస్తవులమైన మేము మాత్రమే సత్యమును కలిగియున్నామని రుజువగుచున్నది.

అధ్యా. XXXIV.--ప్రవక్తలు జీవిత పరిశుద్ధతను ఆజ్ఞాపించిరి.

ఇంక, మీరు దయగల మనస్సుతో దైవ సంగతులను పరిశోధించిన యెడల బాగుండును--అనగా ప్రవక్తలచేత చెప్పబడిన సంగతులను--మాచే చెప్పబడినదానిని ఇతరుల మాటలతో పోల్చుటవలన మీరు సత్యమును కనుగొనగలుగుటకు. మేము(2) వారు సంకలనము చేసిన వారి స్వంత చరిత్రలనుండి, దేవతలని పిలువబడువారి పేర్లు వారి మధ్య జీవించిన మనుష్యుల పేర్లేనని పైన చూపినట్లు చూపితిమి. నేటివరకు వారి ప్రతిమలు, "మనుష్యుల చేతిపనులైన" విగ్రహములు, ప్రతిదినము చేయబడుచున్నవి. మూర్ఖ జనసమూహము వీటిని సేవించుచు, సమస్తమును చేసినవానిని, రూపించినవానిని, ప్రాణవాయువు కలిగిన సమస్తమును పోషించువానిని త్రోసివేయుచు, తమ పితరులనుండి పొందిన బుద్ధిహీన సంప్రదాయము యొక్క మోసమువలన వ్యర్థ సిద్ధాంతములను నమ్ముచున్నారు. అయినను విశ్వమునకు తండ్రియు సృష్టికర్తయునైన దేవుడు మానవజాతిని విడిచిపెట్టలేదు, గాని ధర్మశాస్త్రమును ఇచ్చి, పరిశుద్ధ ప్రవక్తలను పంపి, మనలో ప్రతివాడును మేల్కొని ఒక్కడే దేవుడని గ్రహించునట్లు మనుష్యజాతికి ప్రకటించుటకును బోధించుటకును ఆజ్ఞాపించెను. వారు కూడ అక్రమ విగ్రహారాధనను, వ్యభిచారమును, హత్యను, జారత్వమును, దొంగతనమును, లోభమును, అబద్ధ ప్రమాణమును, కోపమును, సమస్త అసంయమమును అపవిత్రతను మానుకొనవలెనని మనకు బోధించిరి; మరియు ఒకడు తనకు ఎవరైనా చేయుటకు ఇష్టపడనిది ఇతరునికి చేయకూడదనియు; ఆ విధముగా నీతిగా ప్రవర్తించువాడు నిత్య శిక్షలను తప్పించుకొనును, దేవునివలన నిత్యజీవమునకు యోగ్యుడుగా ఎంచబడును అనియు బోధించిరి.

అధ్యా. XXXV.--ప్రవచన గ్రంథముల నుండి ఉపదేశములు.

కావున దైవ ధర్మశాస్త్రము విగ్రహములను పూజించుటను మాత్రమే కాక, ఆకాశ గోళములను, సూర్యుని, చంద్రుని, లేక ఇతర నక్షత్రములను పూజించుటను కూడ నిషేధించుచున్నది; ఆకాశమును గాని, భూమిని గాని, సముద్రమును గాని, ఊటలను గాని, నదులను గాని పూజింపకూడదు, గాని లోకమును చేసినవాడును సజీవుడును సత్యవంతుడునైన దేవుని మాత్రమే హృదయ పరిశుద్ధతతోను ఉద్దేశ్య యథార్థతతోను సేవింపవలెను. అందువలన పరిశుద్ధ ధర్మశాస్త్రము ఇట్లు చెప్పుచున్నది: "నీవు వ్యభిచరింపవద్దు; నీవు దొంగిలవద్దు; నీవు అబద్ధసాక్ష్యము పలుకవద్దు; నీ పొరుగువాని భార్యను ఆశింపవద్దు." ప్రవక్తలును అట్లే చెప్పిరి. సొలొమోను నిజముగా కంటి త్రిప్పుతోనైనను పాపము చేయకూడదని మనకు బోధించుచున్నాడు,(3) ఇట్లనుచు: "నీ కన్నులు ఎదుటికే చూడవలెను, నీ కనురెప్పలు నీ ఎదుట సరిగా చూడవలెను."(4) స్వయముగా ప్రవక్తయైన మోషే దేవుని ఏకాధిపత్యమును గూర్చి ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "మీ దేవుడు ఆకాశమును స్థాపించువాడు, భూమిని రూపించువాడు, ఆకాశ సమస్త సైన్యమును తన హస్తములతో కలుగజేసినవాడు; మీరు వాటి వెంట వెళ్లునట్లు వీటిని మీ యెదుట ఉంచలేదు."(5) యెషయా కూడ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "ఆకాశములను స్థాపించి, భూమిని దానిలోని సమస్తమును పునాది వేసి, దానిమీదనున్న జనములకు ప్రాణవాయువును, దానిలో నడుచువారికి ఆత్మను అనుగ్రహించు యెహోవా దేవుడు ఇట్లనుచున్నాడు. ఈయనే మీ దేవుడైన యెహోవా."(6) మరల ఆయన ద్వారా ఆయన ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "నేను భూమిని, దానిపై మనుష్యుని చేసితిని.

నా చేతితో నేనే ఆకాశములను స్థాపించితిని."(7) మరియు మరొక అధ్యాయములో, "భూమి దిగంతములను సృష్టించిన మీ దేవుడు ఈయనే; ఆయన ఆకలిగొనడు, అలసిపోడు, ఆయన వివేచన శోధింపశక్యము కాదు."(8) అట్లే యిర్మీయా చెప్పుచున్నాడు: "తన శక్తిచేత భూమిని చేసి, తన జ్ఞానముచేత లోకమును స్థాపించి, తన వివేకముచేత ఆకాశములను పరచి, ఆకాశములలో జలరాశిని ఉంచి, భూమి దిగంతములనుండి మేఘములను ఎక్కజేసినవాడు; ఆయన వర్షముతో మెరుపులను పుట్టించి, తన ఖజానాలనుండి గాలులను బయటికి రప్పించెను."(9) ఒకే ఆత్మద్వారా దేవుని ఏకత్వమును గూర్చియు, లోక సృష్టిని గూర్చియు, మనుష్యుని నిర్మాణమును గూర్చియు పలికి, ప్రవక్తలందరు ఎంత పొందికగాను సామరస్యముగాను మాట్లాడిరో చూడవచ్చును. అంతేకాక, వారు తీవ్ర వేదనతో ఉండి, భక్తిహీనమైన మనుష్యజాతి కొరకు విలపించిరి; జ్ఞానులని కనబడువారిని వారి తప్పును హృదయ కాఠిన్యమును బట్టి నిందించిరి. యిర్మీయా నిజముగా ఇట్లు చెప్పెను: "ప్రతి మనుష్యుడు ఆయన గూర్చిన తెలివినుండి పశుప్రాయుడై తప్పిపోయెను; ప్రతి కంసాలి తన చెక్కిన విగ్రహములచేత సిగ్గుపడును; వెండి పనివాడు పోతపోసిన ప్రతిమలను వ్యర్థముగా చేయును; వాటిలో ఊపిరి లేదు: వాటి దర్శన దినమున అవి నశించును."(10) దావీదును అట్లే చెప్పుచున్నాడు: "వారు చెడిపోయిరి, హేయమైన పనులు చేసిరి; మేలు చేయువాడు లేడు, ఒక్కడైనను లేడు; అందరు తొలగిపోయిరి, కలిసి నిష్ప్రయోజనులైరి."(11) హబక్కూకు కూడ అట్లే: "చెక్కినవాడు అబద్ధపు ప్రతిమగా చెక్కిన విగ్రహము ఏమి ప్రయోజనము? రాతితో, మేలుకొనుమని, కఱ్ఱతో, లెమ్ము అని చెప్పువానికి అయ్యో."(12) ఇతర ప్రవక్తలును సత్యమును గూర్చి ఇట్లే మాట్లాడిరి. అనేకులైన ప్రవక్తల సమూహమును, పదివేల సంగతులను పొందికగాను సామరస్యముగాను చెప్పినవారిని నేను ఎందుకు వివరింపవలెను?

ఏలయనగా కోరువారు వారు పలికినదానిని చదువుటవలన సత్యమును ఖచ్చితముగా గ్రహింపగలరు, ఇక అభిప్రాయముచేతను నిష్ప్రయోజనమైన శ్రమచేతను కొట్టుకొనిపోరు. కావున మేము ఇదివరకే పేర్కొనినవారు హెబ్రీయులలో ప్రవక్తలు ఉండిరి,--నిరక్షరాస్యులు, గొఱ్ఱెల కాపరులు, విద్యలేనివారు.

అధ్యా. XXXVI.--సిబిల్ ప్రవచనములు.

మరియు గ్రీకులలోను ఇతర జనములలోను ప్రవక్త్రియైన సిబిల్, తన ప్రవచనారంభమున మనుష్యజాతిని నిందించుచు ఇట్లనెను:--

"మీరు ఇంకను ఇంత త్వరగా ఎట్లు గర్వించుచున్నారు, జీవిత అంతమును గూర్చి ఇంత ఆలోచనలేనివారెట్లైతిరి, ఏమియు కాని శరీరధారులైన మర్త్యులారా! సర్వోన్నతుడైన దేవునికి మీరు వణకరా, భయపడరా? మీ పర్యవేక్షకుడు, సమస్తమును ఎరిగినవాడు, చూచువాడు, తన హస్తము మొదట చేసినవారిని ఎల్లప్పుడు కాపాడువాడు, తన మధుర ఆత్మను తన సమస్త కార్యములలో ఉంచి, ఆయనను మర్త్యులకు మార్గదర్శిగా ఇచ్చుచున్నాడు. సృష్టింపబడని ఒక్కడే దేవుడు ఉన్నాడు, ఆయన ఒక్కడే ఏలుచున్నాడు, సర్వశక్తిమంతుడు, మిక్కిలి గొప్పవాడు, ఆయనకు ఏదియు మరుగై యుండదు. ఆయన సమస్తమును చూచును, ఆయనను ఏ మర్త్యుని కన్నును చూడదు. మర్త్యుడు అమరుడైన దేవుని చూడగలడా, లేక మధ్యాహ్న కిరణములకు వెరచు శరీర నేత్రములు ఆకాశములకు ఆవల నివసించువానిని చూడగలవా? కావున స్వయంభువైన దేవుని, లోకమును ఏలు జన్మరహితుడైన అధిపతిని ఆరాధించుడి; ఆయన ఒక్కడే అనాదికాలమునుండి ఉండెను, అనంతకాలమువరకు ఉండును. మీరు సత్యదేవుని ఘనపరచలేదు, ఆయనకు పవిత్రమైన శతబలులను అర్పింపలేదు; కావున మీ చెడు ఆలోచనల ఫలమును మీరు కోయుదురు. పాతాళవాసులకు మీరు కానుకలను ఇచ్చుచున్నారు, దయ్యములకు బలి అర్పించుచున్నారు. పిచ్చితోను గర్వముతోను మీరు నడచుచున్నారు; సరైన మార్గమును విడిచి, విశాలముగా తిరుగులాడి, గుంటలలోను ముండ్లలోను మిమ్మును మీరే పోగొట్టుకొనుచున్నారు. ఓ బుద్ధిహీనులారా, మీరు ఇట్లు ఎందుకు తిరుగులాడుచున్నారు? నల్లని చీకటి రాత్రిలో మీ వ్యర్థ తిరుగులాటలను మానుడి; ఇదిగో, మీకొరకు ధన్యకరమైన వెలుగు ప్రకాశించుచుండగా, చీకటిని, నిత్య అంధకారమును ఎందుకు అనుసరించుచున్నారు? ఇదిగో, ఆయన నిర్మలుడు--ఆయనలో ఏ మచ్చయు లేదు. కావున చీకటినుండి తిరిగి పగటిని చూడుడి; జ్ఞానులై మీ హృదయములలో జ్ఞానమును సంపాదించుకొనుడి. గాలులను వర్షములను, భూకంపములను, మెరుపులను, తెగుళ్లను, కరవులను, మంచు తుఫానులను, మంచుగడ్డలను, మన దుఃఖభరిత జాతికి వచ్చు సమస్త కష్టములను పంపు ఒక్క దేవుడే ఉన్నాడు. ఇవి మాత్రమే కాక, ఇతర సమస్తమును ఆయనే ఇచ్చును; ఆకాశమందును భూమియందును సర్వశక్తితో ఏలుచు, నిత్యత్వమునుండి స్వయంభువుడై యున్నాడు."

మరియు పుట్టినవని చెప్పబడు [దేవతల] విషయమై ఆమె ఇట్లు చెప్పెను:-- "పుట్టినదంతయు చావవలసియుండిన యెడల, మర్త్య మనుష్యునిచేత దేవుడు పుట్టింపబడజాలడు. అయితే సర్వోన్నతుడైన ఒక్కడే ఉన్నాడు, ఆయన ఆకాశములను, వాటి నక్షత్ర సైన్యమంతటితో, సూర్యచంద్రులను చేసెను; అట్లే ఫలవంతమైన భూమిని, సముద్రపు అలలన్నిటితో, కొండలను, ఊటలను, ఎల్లప్పుడు ప్రవహించు నదులను చేసెను; సముద్ర జీవుల అసంఖ్యాక సమూహమును కూడ ఆయనే చేసెను, భూమియందును సముద్రమునందును పాకు జీవులన్నిటిని ఆయనే బ్రతికించుచున్నాడు; రెక్కలతో గాలిని చీల్చుచు, తీక్షణమైన పిల్లనగ్రోవివలె ఉదయమున తమ కోమలమైన స్పష్ట స్వర గానమును పాడు పక్షుల మధుర గాయక బృందమునంతటిని ఆయనే చేసెను. కొండల లోతైన లోయలలో ఆయన క్రూర మృగజాతిని ఉంచెను; మనుష్యులకు పశువులన్నిటిని లోబరచెను, మనుష్యుని దేవునిచేత రూపింపబడిన ప్రతిమగా, సర్వమునకు అధిపతిగా చేసి, అనేక అగమ్యములైన సంగతులను అతని ఏలుబడికి లోపరచెను. మర్త్యులలో ఎవడు వీటన్నిటిని ఎరుగగలడు? మొదట వాటిని చేసినవాడే ఎరుగును, అక్షయుడైన ఆ సృష్టికర్త, ఉన్నతమైన ఆకాశమున నిత్యము నివసించువాడు; ఆయన మంచివారికి అతి సమృద్ధియైన ప్రతిఫలములను అందించును, దుష్టులకును అనీతిమంతులకును విరోధముగా ప్రతీకారమును, క్రోధమును, రక్తపాత యుద్ధములను, తెగుళ్లను, అనేక కన్నీటి దుఃఖములను రేపును. వ్యర్థముగా గొప్పచేయబడిన ఓ మనుష్యుడా--చెప్పుము, నిన్ను నీవే ఇంత పూర్తిగా ఎందుకు నాశనము చేసికొంటివి? మృగములను దేవతలనుగా పూజించుటకు మీకు సిగ్గు లేదా? దేవతలు మీ మృగములను దొంగిలింతురనియు, వారికి మీ పాత్రలు అవసరమనియు నమ్ముట, ఉన్మాదము యొక్క మిక్కిలి నిష్ప్రయోజనమైన మూర్ఖ తలంపు కాదా? బంగారు ఆకాశములలో నివసించుటకు బదులుగా, మీ దేవతలు పురుగులకును, అసహ్యమైన అపవిత్ర జీవుల సమూహములకును ఆహారమగుట మీరు చూచుచున్నారు. ఓ మూర్ఖులారా! మీరు సర్పములను, కుక్కలను, పిల్లులను, పక్షులను, భూమియందును సముద్రమునందును పాకు జీవులను, చేతులతో చేయబడిన ప్రతిమలను, రాతి విగ్రహములను, దారి ప్రక్కన ఉంచబడిన చెత్త కుప్పలను పూజించుచున్నారు.

"ఇవియు, ఇంకను అనేక వ్యర్థములైన వాటిని మీరు సేవించుచున్నారు, పేరు పెట్టుటకే అవమానకరమైన వాటిని పూజించుచున్నారు: వ్యర్థులైన మనుష్యులను త్రోవ తప్పించు దేవతలు ఇవియే, వీరి నోటినుండి ప్రాణాంతక విషపు ప్రవాహములు ప్రవహించును. అయితే ఎవనియందు మాత్రమే జీవము కలదో, జీవమును, నాశనములేని, నిత్యమైన వెలుగును కలిగినవానికి; మనుష్యుని జీవపు పాత్రలో తన రుచికి తేనెకంటె మధురమైనదానిని పోయువానికి,-- ఆయనకే, ఆయనకు మాత్రమే తలవంచుడి, నిత్య సమాధాన మార్గములలో నడువుడి. ఆయనను విడిచి మీరందరు తొలగిపోయి, మీ ఉన్మాద మూర్ఖతలో, కలపబడని, శుద్ధమైన, జయించునట్టి, బలమైన న్యాయపు పాత్రను త్రాగివేసితిరి; మీరు మరల తెలివిగలవారు కారు, తెలివిగల మనస్సునకు రారు, అందరిని చూచు మీ దేవుని రాజును ఎరుగరు: కావున మండు అగ్ని మీమీదికి వచ్చును, మీరు ప్రతిదినము జ్వాలలలో కాలుచుందురు, మీ నిష్ప్రయోజనమైన దేవతలనుగూర్చి ఎల్లకాలము సిగ్గుపడుచుందురు. అయితే నిత్యుడైన దేవుని ఆరాధించువారు నిత్యజీవమును స్వతంత్రించుకొందురు, ఆనందముయొక్క పుష్పించు లోకములలో నివసించుచు, నక్షత్రములుగల ఆకాశమునుండి వచ్చు మధుర ఆహారమును భుజించుచుందురు."

ఈ సంగతులు సత్యములును, ఉపయోగకరములును, న్యాయమైనవియును, సర్వమనుష్యులకు లాభకరములునై యున్నవని స్పష్టము. కవులు కూడ దుష్టుల శిక్షలను గూర్చి చెప్పిరి.

అధ్యా. XXXVII.--కవుల సాక్ష్యములు.

దుష్టకార్యములు చేయువారు తమ కార్యములకు తగినట్లు శిక్షింపబడవలెనని కొందరు కవులు ఇదివరకే దైవవాక్కువలె ప్రకటించిరి, వారు తమకు విరోధముగాను దుష్టులకు విరోధముగాను సాక్షులై, వారు శిక్షింపబడుదురని ప్రకటించుచు. అయిస్కులస్ ఇట్లు చెప్పెను:--"చేసినవాడు అనుభవింపవలెను కూడ." పిండారే స్వయముగా ఇట్లు చెప్పెను:-- "చేయుటను వెంబడించి బాధ కలుగుట తగినది." అట్లే యూరిపిడీసు:--"ఆ క్రియ మీకు ఆనందము కలిగించెను--బాధను సహింపుడి; పట్టుబడిన శత్రువు బాధనొందవలసినదే." మరల:--"శత్రువు బాధ వీరుని గొప్పతనము." అట్లే ఆర్కిలోకస్:-- "ఒక సంగతి నాకు తెలియును, దానిని ఎల్లప్పుడు సత్యమని ఎంతును, దుష్టకార్యము చేయువాడు కీడును అనుభవించును."

దేవుడు సమస్తమును చూచుననియు, ఆయన దృష్టినుండి ఏదియు తప్పించుకొనదనియు, అయితే దీర్ఘశాంతుడై ఆయన తీర్పుతీర్చు సమయమువరకు ఆగియుండుననియు--దీనిని గూర్చియు డయోనిసియస్ ఇట్లు చెప్పెను:--"సమస్తమును చూచు న్యాయపు కన్ను, అయినను చూడనట్లు కనబడును."

మరియు దేవుని తీర్పు రాబోవుననియు, దుష్టులపై కీడులు ఆకస్మికముగా వచ్చి పడుననియు,--దీనిని కూడ అయిస్కులస్ ఇట్లు ప్రకటించెను:--

"విధి యొక్క సమీపనము వేగముగా వచ్చును, న్యాయమును ఎవడును భంగపరచజాలడు, దాని కఠిన హస్తమును ఆలస్యముగానైనను త్వరగానైనను అనుభవించును. "వినబడకున్నను కనబడకున్నను అది మీతో ఉన్నది; మీరు రాత్రి తెరను మధ్య లాగుదురు, అయినను నిద్రయైనను ఏ ఆశ్రయమును ఇయ్యదు. "మీరు నిద్రించినను మేల్కొనినను అది మీతో ఉన్నది; మీరు బయట మీ మార్గమున వెళ్లినను, దాని నిశ్శబ్ద కఠిన కాపలాను మీరు భంగపరచజాలరు. "అది మిమ్మును వెంబడించును, లేక మీ మార్గమును దాటును; రాత్రియు మిమ్మును ప్రతీకారకుని ఉగ్రతనుండి దాచుటకు ఏ గుణమును కలిగియుండదు. "చెడును చూపుటకు చీకటి పారిపోవును; అప్పుడు పాపము సంతోషమునైనను సుఖమునైనను అర్పించినయెడల, ఆగి, ఎవరో చూచుచున్నారని తలంచుము!" మరియు సిమోనిడీసును కూడ మనము ఉదహరింపవచ్చును గదా?-- "మనుష్యులకు ఏ కీడును ముందు ప్రకటింపబడకుండా రాదు; అయితే దేవుడు ఆకస్మిక హస్తముతో సమస్తమును మార్చును."

మరల యూరిపిడీసు:--

"దుష్టుని గర్వపరుని ఐశ్వర్యము ఇసుకపై ఆధారపడియున్నది: అతని వంశము నిలువదు; కాలము మనుష్యుల దుష్టత్వమును ప్రకటించును."

మరల ఒకసారి యూరిపిడీసు:--"దైవము తీర్పులేనిది కాదు, ప్రమాణములు అనీతిగా చేయబడినప్పుడును, అయిష్టులైన మనుష్యులనుండి అవి బలవంతముగా లాగబడినప్పుడును ఆయన చూచును."

మరియు సోఫోక్లీసు:--

"మీరు కీడు చేసినయెడల, కీడును మీరు భరింపవలసినదే."

అబద్ధ ప్రమాణమును గూర్చియు ఇతర ప్రతి దుష్టత్వమును గూర్చియు దేవుడు విచారణ చేయునని వారు స్వయముగా దాదాపు ముందే చెప్పిరి. లోక దహనమును గూర్చి కూడ, వారు ఇష్టపూర్వకముగానో అనిష్టముగానో ప్రవక్తలకు అనుగుణముగా మాట్లాడిరి, వారు చాలా ఇటీవలివారైనను, ఈ సంగతులను ధర్మశాస్త్రమునుండియు ప్రవక్తలనుండియు దొంగిలించిరి. కవులు ప్రవక్తల సాక్ష్యమును బలపరచుచున్నారు.

అధ్యా. XXXVIII.--గ్రీకు కవుల తత్వవేత్తల బోధలు హెబ్రీ ప్రవక్తల బోధలను ధృవపరచును.

అయితే వారు వారికి ముందువారైనను తరువాతివారైనను ఏమి? నిశ్చయముగా వారు ఎట్లైనను ప్రవక్తలను ధృవపరచు సంగతులను పలికిరి. లోకము దహింపబడుటను గూర్చి మలాకీ ప్రవక్త ఇట్లు ముందు చెప్పెను: "ప్రభువు దినము మండు ఆవమువలె వచ్చుచున్నది, అది దుష్టులందరిని దహించివేయును."(1) మరియు యెషయా: "దేవుని ఉగ్రత ప్రచండమైన వడగండ్ల వానవలెను, పొంగి ప్రవహించు పర్వత ప్రవాహమువలెను ఉన్నది."(2) కావున సిబిల్ను ఇతర ప్రవక్తలును, అంతేకాక కవులును తత్వవేత్తలును, నీతిని గూర్చియు, తీర్పును గూర్చియు, శిక్షను గూర్చియు స్పష్టముగా బోధించిరి; మరియు ప్రవిడెన్స్ను గూర్చి, అనగా దేవుడు మనలో జీవించువారిని మాత్రమే కాక, మృతులను కూడ గూర్చి శ్రద్ధ వహించునని బోధించిరి: అయినను వారు సత్యమునకు ఒప్పింపబడినందున దీనిని అయిష్టముగానే చెప్పిరి. మరియు ప్రవక్తలలో సొలొమోను మృతులను గూర్చి ఇట్లు చెప్పెను: "నీ శరీరమునకు స్వస్థత కలుగును, నీ ఎముకలను గూర్చి శ్రద్ధ తీసికొనబడును."(3) దావీదును అట్లే చెప్పుచున్నాడు: "నీవు విరిచిన ఎముకలు ఆనందించును."(4) ఈ మాటలకు అనుగుణముగా తిమోక్లీసు ఇట్లు చెప్పెను:--"ప్రేమగల దేవునిచేత మృతులు కరుణింపబడుదురు."

అనేక దేవతల గూర్చి మాట్లాడిన రచయితలు చివరకు దేవుని ఏకత్వ సిద్ధాంతమునకు వచ్చిరి, యాదృచ్ఛికతను చెప్పినవారు ప్రవిడెన్స్ను కూడ చెప్పిరి; శిక్షారాహిత్యమును సమర్థించినవారు తీర్పు ఉండునని ఒప్పుకొనిరి, మరణానంతరము స్పృహ లేదని ఖండించినవారు అది ఉన్నదని అంగీకరించిరి. కావున హోమర్, "క్షణికమైన స్వప్నమువలె ఆత్మ గతించెను,"(5) అని చెప్పియుండినను, మరియొక చోట ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు:-- "దేహరహితమైన ఆత్మ పాతాళమునకు వెళ్లెను;"(5) మరల:--"నేను త్వరగా పాతాళ ద్వారములను దాటునట్లు, నన్ను పాతిపెట్టుడి."(7)

మరియు మీరు చదివిన ఇతరులను గూర్చి, వారు ఎట్లు తమ్మును తాము వ్యక్తపరచిరో మీరు తగినంత ఖచ్చితముగా ఎరుగుదురని నేను తలంచుచున్నాను. అయితే దేవుని జ్ఞానమును వెదకువాడును, విశ్వాసముచేతను నీతిచేతను మంచి క్రియలు చేయుటచేతను ఆయనకు ఇష్టుడగువాడును ఈ సంగతులన్నిటిని గ్రహించును. ఏలయనగా మేము ఇదివరకే పేర్కొనిన ప్రవక్తలలో ఒకడైన హోషేయ ఇట్లు చెప్పెను: "జ్ఞానియైనవాడు ఎవడు? వాడు ఈ సంగతులను గ్రహించును గాక. వివేకియైనవాడు ఎవడు? వాడు వాటిని తెలిసికొనును గాక. యెహోవా మార్గములు ఋజువైనవి, నీతిమంతులు వాటిలో నడుచుదురు; అయితే అతిక్రమించువారు వాటిలో తొట్రిల్లుదురు."(8) కావున నేర్చుకొనగోరువాడు ఎక్కువగా నేర్చుకొనవలెను.(9) కావున [నన్ను] మరి తరచుగా కలిసికొనుటకు ప్రయత్నింపుము, తద్వారా సజీవమైన స్వరమును వినుటచేత మీరు సత్యమును ఖచ్చితముగా తెలిసికొనగలరు.

థియొఫిలస్ ఔతోలికస్‌కు వ్రాసినది.

పుస్తకము మూడు.

అధ్యా. I.--ఔతోలికస్ ఇంకను ఒప్పుకొనలేదు.

థియొఫిలస్ ఔతోలికస్‌కు శుభములు: రచయితలు వృథా అతిశయము కొరకు అనేక గ్రంథములను వ్రాయ ఇష్టపడుదురు కావున,--కొందరు దేవతల గూర్చియు, యుద్ధముల గూర్చియు, కాలక్రమము గూర్చియు, మరికొందరు నిష్ప్రయోజనమైన కథల గూర్చియు, ఇట్టి ఇతర వ్యర్థ శ్రమను గూర్చియు వ్రాయుదురు, వీటిలో మీరును ఇప్పటివరకు మిమ్మును మీరు నియోగించుకొనుట అలవాటు చేసికొనియున్నారు, ఆ శ్రమను సహించుటకు వెనుదీయరు; కాని మీరు నాతో సంభాషించినను, సత్యవాక్యము వ్యర్థ కథయని ఇంకను అభిప్రాయపడుచు, మా రచనలు ఇటీవలివియు ఆధునికములనియు ఊహించుచున్నారు;--ఈ హేతువుచేత నేనును, దేవుడు నాకు సహాయము చేయగా, మా గ్రంథముల ప్రాచీనతను మీకు సంక్షిప్తముగా వివరించుటకు శ్రమపడుటకు వెనుదీయను, దానిని కొద్ది మాటలలో మీకు జ్ఞాపకము చేయుదును, మీరు దానిని చదువుటకు శ్రమపడుటకు వెనుదీయక, ఇతర రచయితల మూర్ఖత్వమును గుర్తింపగలుగునట్లు.

అధ్యా. II.--లౌకిక రచయితలకు సత్యమును తెలిసికొను మార్గము లేకుండెను.

ఏలయనగా వ్రాసినవారు తాము దేనిని గూర్చి ప్రతిపాదించిరో ఆ సంగతులకు తామే ప్రత్యక్ష సాక్షులై యుండవలెను, లేదా చూచినవారినుండి వాటిని ఖచ్చితముగా తెలిసికొనియుండవలెను; ఏలయనగా నిర్ధారింపబడని సంగతులను వ్రాయువారు గాలిని కొట్టుదురు. హోమరునకు త్రోజన్ యుద్ధమును రచించి అనేకులను మోసపుచ్చుటవలన ఏమి ప్రయోజనము కలిగెను; లేదా హెసియోడునకు తాను దేవతలని పిలుచువారి దేవతా వంశావళి పట్టికను రచించుటవలన; లేదా ఓర్ఫియస్‌నకు, తన జీవిత అంత్యమున తానే త్రోసివేసిన మూడువందల అరువది అయిదు దేవతలను రచించుటవలన, ఒక్కడే దేవుడని తన ఉపదేశములలో పట్టుబట్టినవాడైనను? అరాతునకును అతనివలె అదే సిద్ధాంతమును కలిగియున్నవారికిని లోకమండల గోళశాస్త్రము మనుష్యులలో కీర్తిని తప్ప ఏ ప్రయోజనమును ఇచ్చెను? అదియైనను వారు యోగ్యతనుబట్టి పొందలేదు. మరియు వారు ఏ సత్యమును పలికిరి? లేదా యూరిపిడెసునకును సోఫోక్లెసునకును ఇతర విషాదాంత నాటక రచయితలకును వారి విషాదాంత నాటకములవలన ఏమి మేలు కలిగెను? మెనాండరునకును అరిస్టోఫానెసునకును ఇతర హాస్య నాటక రచయితలకును వారి హాస్య నాటకములవలన? హెరోడోటసునకును థూసిడైడెసునకును వారి చరిత్రలవలన? లేదా పైథాగరసునకు మందిరములవలనను(1) హెర్క్యులెస్ స్తంభములవలనను, లేదా డయోజెనెసునకు సినిక్ తత్వశాస్త్రమువలనను? ఎపిక్యూరసునకు దైవపరిపాలన లేదని వాదించుటవలన; ఎంపెడోక్లెసునకు నాస్తికత్వమును బోధించుటవలన; సోక్రటీసునకు కుక్కతోను, కలహంసతోను, చినార్ వృక్షముతోను, పిడుగుపాటు పొందిన అస్క్లేపియసుతోను, తాను పిలిచిన దయ్యములతోను ప్రమాణము చేయుటవలన ఏమి మేలు కలిగెను? మరియు అతడు ఇష్టపూర్వకముగా ఎందుకు చనిపోయెను? మరణమునకు తరువాత ఏ ప్రతిఫలమును, ఏ విధమైనదానిని పొందగోరెను? ప్లేటో సంస్కృతి విధానము అతనికి ఏమి ప్రయోజనము చేసెను? లేదా తక్కిన తత్వవేత్తలు తమ సిద్ధాంతములనుండి ఏ లాభమును పొందిరి, వారు అనేకులు గనుక అందరిని లెక్కింపక? అయితే వారి నిష్ప్రయోజనమైన భక్తిహీనమైన అభిప్రాయములను చూపుటకే మేము ఈ సంగతులను చెప్పుచున్నాము.

అధ్యా. III.--వారి వైరుధ్యములు.

ఏలయనగా వీరందరు వ్యర్థమును శూన్యమునైన కీర్తిపై మోహపడి, తాము సత్యమును ఎరుగలేదు, ఇతరులను సత్యమునకు నడిపింపలేదు: ఏలయనగా వారు చెప్పినవే వారు పొందికలేకుండ మాట్లాడిరని వారిని దోషులుగా నిర్ణయించుచున్నవి; వారిలో అనేకులు తమ స్వంత సిద్ధాంతములనే కూలద్రోసిరి. ఏలయనగా వారు ఒకరినొకరు ఖండించుకొనుటయే కాక, కొందరు తమ స్వంత బోధలను కూడ అవివేకములుగా చేసిరి; కావున వారి కీర్తి సిగ్గులోను మూర్ఖత్వములోను ముగిసెను, ఏలయనగా వారు వివేకవంతులచేత ఖండింపబడుచున్నారు. ఏలయనగా వారు దేవతల గూర్చి ప్రతిపాదించి, తరువాత దేవుడు లేడని బోధించిరి; లేదా లోక సృష్టిని గూర్చి కూడ చెప్పినయెడల, చివరకు సమస్తము స్వయముగానే పుట్టెనని చెప్పిరి. అంతేకాక, దైవపరిపాలనను గూర్చి మాట్లాడుచునే, లోకము దైవపరిపాలనచే పాలింపబడలేదని మరల బోధించిరి. కాని ఏమి? గౌరవప్రదమైన ప్రవర్తనను గూర్చి కూడ వ్రాయ ప్రయత్నించినప్పుడు, వారు కామవికారమును, జారత్వమును, వ్యభిచారమును చేయుట బోధించలేదా; మరియు అసహ్యమైనదియు చెప్పనలవికానిదియునైన దుష్టత్వమును ప్రవేశపెట్టలేదా? మరియు తమ దేవతలు చెప్పనలవికాని

వ్యభిచార కార్యములు చేయుటలోను, భయంకరమైన విందులలోను ముందుండిరని వారు ప్రకటించుచున్నారు. ఏలయనగా శనిదేవుడు (సాటర్న్) తన స్వంత పిల్లలను మింగివేయుటను, జూపిటర్ తన కుమారుడైన మెటిస్‌ను మింగివేసి దేవతల కొరకు భయంకరమైన విందును సిద్ధపరచుటను పాడనివారు ఎవరు? ఆ విందులో కుంటివాడైన కమ్మరి వల్కన్ సేవచేసెనని కూడ వారు చెప్పుదురు; మరియు జూపిటర్ తన స్వంత సహోదరియైన జూనోను వివాహము చేసికొనుటయే కాక, అపవిత్ర నోటితో హేయమైన దుష్టత్వమును కూడ చేసెనని ఎట్లు పాడుదురు? ఇంకను కవులు పాడినంత మట్టుకు అతని తక్కిన క్రియలను మీరు ఎరిగియుందురని తోచుచున్నది. నెప్ట్యూన్, అపొల్లో, లేదా బాకస్, హెర్క్యులెస్, వక్షప్రియయైన మినర్వా, సిగ్గులేని వీనస్ అను వారి క్రియలను ఇంకను వివరింప నాకేల, ఏలయనగా వేరొక చోట(1) వీటిని గూర్చి మరింత ఖచ్చితమైన వృత్తాంతమును మేము ఇచ్చితిమి?

అధ్యా. IV.--క్రైస్తవులపై మోపబడిన అబద్ధ నిందలచేత ఔతోలికస్ ఎట్లు తప్పుదారి పట్టింపబడెను.

సత్యవాక్యమును గూర్చి మీరు ఇంకను సందేహములో ఉన్నారని నేను చూచుచున్నానే గాని, వీటిని ఖండించుట నాకు అవసరమే లేదు. మీరు వివేకవంతులైనను, మూర్ఖులను సంతోషముగా సహించుచున్నారు. లేనియెడల అవివేకులచేత కదల్చబడి వ్యర్థ మాటలకు లొంగిపోవునట్లును, భక్తిహీన పెదవులు దేవుని ఆరాధకులమై క్రైస్తవులని పిలువబడు మా మీద అబద్ధముగా నింద మోపు ప్రబలమైన వదంతిని నమ్మునట్లును మీరు ప్రేరేపింపబడరు; అనగా మా అందరి భార్యలు సామాన్యముగా ఉంచబడి కలగలుపుగా వాడబడుదురనియు; మేము మా స్వంత సహోదరీలతో కూడ నిషిద్ధ సంయోగము చేయుదుమనియు, అన్నిటికంటె భక్తిహీనమును క్రూరమునైనది, మేము నరమాంసమును భుజింతుమనియు.(2) అంతేకాక, మా సిద్ధాంతము ఇటీవలనే వెలుగులోనికి వచ్చెననియు, మేము సత్యముగా అంగీకరించుదానికి గాని మా బోధకు గాని రుజువుగా చూపుటకు మాకు ఏమియు లేదనియు, మా సిద్ధాంతము మూర్ఖత్వమే యనియు వారు చెప్పుదురు. కావున ఇతర విషయములలో అధ్యయనశీలురును అన్నిటిని పరిశీలించువారునైన మీరు మా మాటను నిర్లక్ష్యముగా వినుటయే నాకు ముఖ్యముగా ఆశ్చర్యము. ఏలయనగా, మీకు సాధ్యమైనయెడల, మీరు గ్రంథాలయములలో రాత్రి గడుపుటకు వెనుదీయరు

అధ్యా. V.--తత్వవేత్తలు నరభక్షణను బోధించుదురు.

కావున మీరు అనేకము చదివియుండగా, జీనో, డయోజెనెస్, క్లియాంథెస్ అనువారి ఉపదేశములను గూర్చి మీ అభిప్రాయమేమి? వారి గ్రంథములలో నరమాంస భక్షణ బోధింపబడినది: తండ్రులు వండబడి తమ స్వంత పిల్లలచేత తినబడవలెననియు; ఈ అపఖ్యాతి ఆహారములో ఒక భాగమును ఎవడైనను నిరాకరించినను త్రోసివేసినను, తినని వాడు తానే మ్రింగివేయబడవలెననియు. వీటికంటెను భక్తిహీనమైన పలుకు కనబడుచున్నది,--అనగా పిల్లలు తమ స్వంత తల్లిదండ్రులను బలిగా తెచ్చి వారిని మ్రింగివేయవలెనని బోధించు డయోజెనెస్ పలుకు. మరియు చరిత్రకారుడైన హెరోడోటస్ కాంబీసెస్(3) హార్పగస్ పిల్లలను వధించిన తరువాత వారిని కూడ వండి వారి తండ్రి యెదుట భోజనముగా పెట్టెనని వివరించలేదా? ఇంకను, భారతీయులలో తల్లిదండ్రులు తమ స్వంత పిల్లలచేత తినబడుదురని ఆయన వివరించుచున్నాడు. ఆహా! ఇట్టి సంగతులను వ్రాసినవారి, కాదు, బోధించినవారి భక్తిహీన బోధ! ఆహా! వారి దుష్టత్వము, భక్తిహీనత! ఆహా! ఇట్లు ఖచ్చితముగా తత్వశాస్త్రము చేసినవారి, తత్వశాస్త్రమును ప్రకటించుచున్నవారి భావన! ఏలయనగా ఈ సిద్ధాంతములను బోధించినవారు లోకమును అక్రమముతో నింపిరి.

అధ్యా. VI.--తత్వవేత్తల ఇతర అభిప్రాయములు.

మరియు అక్రమ ప్రవర్తనను గూర్చి, తత్వశాస్త్ర బృందములోనికి గ్రుడ్డిగా తిరుగాడినవారు దాదాపు ఒక్కొక్కరును ఏకస్వరముతో మాట్లాడిరి. నిశ్చయముగా, వారిలో అత్యంత గౌరవనీయ తత్వవేత్తగా కనబడినవానిని మొదట పేర్కొనవలెనన్న ప్లేటో, తన మొదటి గ్రంథములో,(4) రిపబ్లిక్ అను పేరుగలదానిలో, అందరి భార్యలు సామాన్యముగా ఉండవలెనని, జూపిటర్ కుమారుల పూర్వోదాహరణమును క్రేతీయుల శాసనకర్త పూర్వోదాహరణమును ఉపయోగించి, స్పష్టముగా అన్నట్లు శాసనము చేయుచున్నాడు; ఈ నెపముతో ఉత్తమ వ్యక్తులనుండి సమృద్ధిగా సంతానము కలుగునట్లును, శ్రమచేత అలసినవారు ఇట్టి సంయోగమువలన ఓదార్పు పొందునట్లును.(6) ఎపిక్యూరస్ కూడ, నాస్తికత్వమును బోధించుటయే కాక, దానితోపాటు తల్లులతోను సహోదరీలతోను నిషిద్ధ సంయోగమును బోధించుచున్నాడు, ఇది దానిని నిషేధించు చట్టములను అతిక్రమించుటయే; ఏలయనగా సోలోన్ దీనిని గూర్చి స్పష్టముగా శాసనము చేసెను, వివాహితుడైన తండ్రినుండి పిల్లలు న్యాయముగా పుట్టునట్లు, వారు వ్యభిచారమువలన పుట్టకుండునట్లు, తండ్రి కానివానిని ఎవడును తన తండ్రిగా గౌరవింపకుండునట్లును, నిజముగా తన తండ్రియైనవానిని ఆయన అట్లు కాడని తెలియకయే అవమానింపకుండునట్లును. రోమీయుల గ్రీకుల ఇతర చట్టములును ఈ సంగతులను నిషేధించుచున్నవి. అటువంటప్పుడు ఎపిక్యూరసును స్టోయికులును నిషిద్ధ సంయోగమును పురుషగమనమును ఎందుకు బోధించుచున్నారు? ఈ సిద్ధాంతములతో వారు గ్రంథాలయములను నింపిరి, తద్వారా బాల్యమునుండియే(7) ఈ అక్రమ సంయోగము నేర్పబడుచున్నది. వారి విషయమై నేను ఇంకను సమయము ఎందుకు గడపవలెను, ఏలయనగా వారు దేవతలని పిలుచువారి గూర్చి కూడ ఇట్టివే సంగతులను చెప్పుచున్నారు?

అధ్యా. VII.--దేవతలను గూర్చిన విభిన్న సిద్ధాంతములు.

ఏలయనగా వీరు దేవతలని చెప్పిన తరువాత, వారిని మరల అల్పముగా చేసిరి. కొందరు వారు పరమాణువులతో కూర్చబడినవారని చెప్పిరి; మరికొందరు మరల వారు పరమాణువులలోనికి పర్యవసానించుదురని; మరియు దేవతలకు మనుష్యులకంటె ఎక్కువ శక్తి లేదని చెప్పుదురు. ప్లేటో కూడ వీరు దేవతలని చెప్పినను, వారు పదార్థముచే కూర్చబడినవారని అనును. పైథాగరస్, దేవతల విషయమై అంత శ్రమయును కలత చెందుటయును పడి, అటునిటు సంచరించి [సమాచారము కొరకు], చివరకు సమస్తము సహజముగాను స్వయముగాను పుట్టుచున్నవనియు, దేవతలు మనుష్యులను గూర్చి ఏమాత్రమును పట్టించుకొనరనియు నిర్ణయించెను. అకాడెమీ తత్వవేత్తయైన క్లిటోమాకస్ ఎన్ని నాస్తిక అభిప్రాయములను ప్రవేశపెట్టెనో, [నేను వివరింపనక్కరలేదు.] క్రిటియాస్, అబ్దేరాకు చెందిన ప్రొటాగరస్ ఇట్లు చెప్పలేదా: "దేవతలు ఉన్నారో లేదో, వారి గూర్చి నేను నిర్ధారింపజాలను, వారు ఏ స్వభావముగలవారో వివరింపజాలను; ఏలయనగా నన్ను ఆటంకపరచు సంగతులు అనేకములు ఉన్నవి"? మరియు అత్యంత నాస్తికుడైన యూహెమెరస్ అభిప్రాయములను చెప్పుట అనవసరము, ఏలయనగా దేవతల గూర్చి అనేక సాహసోక్తులు పలికి, చివరకు వారి ఉనికినే పూర్తిగా నిరాకరించి, సమస్తము స్వయం నియంత్రిత క్రియచే పాలింపబడుచున్నవని అనును.(1) మరియు దేవుని ఏకత్వమును గూర్చియు మనుష్యుని ఆత్మను గూర్చియు ఇంత ఎక్కువగా మాట్లాడిన, ఆత్మ అమరమైనదని నొక్కి చెప్పిన ప్లేటో, తనకు తానే విరుద్ధముగా, కొన్ని ఆత్మలు ఇతర మనుష్యులలోనికి ప్రవేశించుననియు, మరికొన్ని వివేకహీన జంతువులలోనికి వెళ్లిపోవుననియు వాదించుచున్నట్లు తరువాత కనబడలేదా? ఒకప్పుడు మనుష్యుడైనవాడు తరువాత తోడేలుగాని, కుక్కగాని, గాడిదగాని, మరి ఏదైన వివేకహీన మృగముగాని అగునను అతని సిద్ధాంతము--కనీసము కొంత వివేచన గలవారికి--భయంకరముగాను విపరీతముగాను కనబడకుండ ఎట్లుండును? పైథాగరస్ కూడ దైవపరిపాలనను కూలద్రోయుటయే కాక, ఇట్టి అర్థరహిత మాటలనే పలుకుచున్నట్లు కనబడును. కావున వారిలో ఎవరిని మేము నమ్ముదుము?

హాస్య కవియైన ఫిలేమోన్ ఇట్లనుచున్నాడు,--"దేవతలను స్తుతించి సేవించువారికి మంచి నిరీక్షణ కలదు;"

లేదా మేము పేర్కొనినవారు--యూహెమెరస్, ఎపిక్యూరస్, పైథాగరస్, దేవతలను ఆరాధింపకూడదని చెప్పి దైవపరిపాలనను రద్దుచేయు ఇతరులు? దేవుని గూర్చియు దైవపరిపాలనను గూర్చియు అరిస్టన్ ఇట్లు చెప్పెను:--

"ధైర్యముగా ఉండుము: దేవుడు ఇంకను కాపాడును, అర్హులైన వారందరికి గొప్పగా సహాయము చేయును. విశ్వాసులైన మనుష్యులకు పదోన్నతి వేచియుండకపోయినయెడల, మంచితనము ఏ లాభమును ఇచ్చునో చెప్పుము. అంగీకరించుచున్నాను--అయినను నీతిమంతులు సర్వ గౌరవమునుండి త్రోసివేయబడి దుస్థితిలో ఉండుట నేను తరచు చూచుచున్నాను; తమ స్వంత అభివృద్ధియే లక్ష్యముగా గలవారు ఈ ప్రస్తుత జీవితములోనే తాము కోరినదంతయు తరచు పొందుచున్నారు. అయితే మనము అవతలకు చూచి, అంతమునకు, సమస్తము ఏ పరిపూర్ణతకు సాగుచున్నదో దానికి, వేచియుండవలెను. వ్యర్థులును దుష్టులునైన మనుష్యులు చెప్పినట్లు, మనము అదుపులేని విధిచేత నడిపింపబడుట కాదు: గ్రుడ్డి యాదృచ్ఛికత లోకమును ఏలుట లేదు, సమస్తమును అదుపులేక ముందుకు విసరబడుటయు లేదు. దుష్టుడు ఈ నమ్మకముచేత తన్ను తానే గ్రుడ్డివానిగా చేసికొనును; కాని పరిశుద్ధముగా జీవించువారికి సమస్త ప్రతిఫలములలో ప్రధానమైనది ఇంకను భద్రపరచబడియున్నదని నిశ్చయముగా ఎరుగుడి; మరియు దైవపరిపాలన దుష్టులకు వారి వంతైన న్యాయమైన ప్రతిఫలమును, ప్రతి చెడ్డ క్రియకు తగిన శిక్షను మాత్రమే ఇచ్చును."

మరియు దేవుని గూర్చియు ప్రవిడెన్స్ (ముందుచూపు) గూర్చియు ఇతరులు, వాస్తవముగా దాదాపు అధికసంఖ్యాకులు, చెప్పిన మాటలు ఒకదానితో ఒకటి ఎంత పొసగనివో చూడవచ్చును. ఎందుకనగా కొందరు దేవుని, ప్రవిడెన్స్‌ను సంపూర్ణముగా కొట్టివేసిరి; మరికొందరు దేవుడు ఉన్నాడని ఒప్పుకొని, సమస్తమును ప్రవిడెన్స్ చేతనే నడిపింపబడుచున్నవని ప్రకటించిరి. కాబట్టి వివేకముగల శ్రోతయు పాఠకుడును వారి వ్యక్తీకరణలను సూక్ష్మముగా గమనింపవలెను; సిములస్ కూడ ఇట్లు చెప్పెను: "అతిదుష్టులను శ్రేష్ఠులను ఒకే సాధారణ నామముతో పిలుచుట కవుల ఆచారము; కాబట్టి మనము విచక్షణ చేయవలెను." ఫిలేమోను కూడ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "కూర్చుండి వినుట మాత్రమే చేయు బుద్ధిహీనుడు ఒక చికాకు కలిగించు లక్షణము; ఏలయనగా అతడు తనను తాను నిందించుకొనడు, అంత అవివేకి." కాబట్టి మనము శ్రద్ధ వహించి, చెప్పబడినదానిని విమర్శనాత్మకముగా పరిశీలించి, తత్వవేత్తలును కవులును పలికిన దానిని విచారింపవలెను.

అధ్యా. VIII.--అన్యమత రచయితలు దేవతలకు ఆపాదించిన దుష్టత్వము.

ఏలయనగా దేవతలు లేరని నిరాకరించుచు, వారు మరల వారి ఉనికిని అంగీకరించుచున్నారు, మరియు వారు ఘోరమైన దుష్కార్యములు చేసిరని చెప్పిరి. మొదట, కవులు జోవ్ (జూపిటర్) యొక్క దుష్ట క్రియలను మధురముగా గానము చేయుదురు. మరియు చాల వ్యర్థములు పలికిన క్రిసిప్పస్, జూనో జూపిటర్‌తో అతి నీచమైన సంబంధము కలిగియుండెనని ప్రచురించుచున్నట్లు కనబడుటలేదా? ఏలయనగా దేవతల తల్లి అనబడువానియొక్క అపవిత్రతలను గాని, మనుష్యరక్తము కొరకు దప్పిగొనిన లాతియారిస్ జూపిటర్‌ను గాని, వృషణములు కోయబడిన అట్టిస్‌ను గాని, లేక ట్రాజెడియన్ అను ఉపనామముగల జూపిటర్‌ను గూర్చియు, వారు చెప్పునట్లు అతడు ఎట్లు తనను అపవిత్రపరచుకొనెనో, ఇప్పుడు రోమీయులలో దేవునిగా ఎట్లు పూజింపబడుచున్నాడో నేనెందుకు వివరింపవలెను? అంతినోయస్ ఆలయములను గూర్చియు, మీరు దేవతలని పిలుచు ఇతరుల ఆలయములను గూర్చియు నేను మౌనముగా ఉన్నాను. ఏలయనగా వివేకులకు చెప్పినప్పుడు అవి నవ్వు పుట్టించును. దేవుడు లేడనుటను గూర్చియైనను, విచ్చలవిడి సంభోగమును పశుప్రాయమైన ఉంపుడుకత్తెతనమును గూర్చియైనను అట్టి తత్వశాస్త్రమును రూపొందించినవారు తమ స్వంత బోధలచేతనే తీర్పు పొందుచున్నారు. అంతేకాక, వారు రచించిన గ్రంథములనుండి నరమాంస భక్షణము వారిలో అంగీకరింపబడెనని మనము కనుగొనుచున్నాము; మరియు వారు దేవతలుగా గౌరవించువారే ఈ పనులను మొదట చేసిరని వారు వ్రాయుచున్నారు.

అధ్యా. IX.--దేవునిని గూర్చియు ఆయన ధర్మశాస్త్రమును గూర్చియు క్రైస్తవ బోధ.

ఇప్పుడు మేమును దేవుడు ఉన్నాడని ఒప్పుకొనుచున్నాము, కాని ఆయన ఒక్కడే, ఈ విశ్వమునకు సృష్టికర్తయు నిర్మాతయు రూపకర్తయునై యున్నాడు; మరియు సమస్తమును ఆయన ప్రవిడెన్స్ (ముందుచూపు) చేతనే క్రమపరచబడుచున్నవని, అయితే ఆయన ఒక్కని చేతనే అని మేమెరుగుదుము. మరియు మేము పరిశుద్ధమైన ధర్మశాస్త్రమును నేర్చుకొనియున్నాము; అయితే మాకు ధర్మశాస్త్రదాతగా వాస్తవముగా దేవుడైనవాడే ఉన్నాడు, ఆయన మనకు నీతిగా ప్రవర్తించుటకును, భక్తిపరులమై యుండుటకును, మరియు

మేలు చేయుటకును బోధించుచున్నాడు. మరియు భక్తిని గూర్చి(1) ఆయన ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు, "నేను తప్ప వేరు దేవతలు నీకుండకూడదు. పైన ఆకాశమందున్నదైనను, క్రింద భూమియందున్నదైనను, భూమి క్రింది నీళ్లయందున్నదైనను, దేని రూపమునైనను ప్రతిమను నీవు చేసికొనకూడదు; వాటికి నమస్కరింపకూడదు, వాటిని పూజింపకూడదు; ఏలయనగా నేను నీ దేవుడనైన యెహోవాను."(2) మరియు మేలు చేయుటను గూర్చి ఆయన ఇట్లనెను: "నీకు మేలు కలుగునట్లును, నేను నీ దేవుడైన యెహోవా నీకిచ్చు దేశములో నీ దినములు దీర్ఘములగునట్లును నీ తండ్రిని నీ తల్లిని సన్మానింపుము." మరల నీతిని గూర్చి: "నీవు వ్యభిచరింపకూడదు. నీవు నరహత్య చేయకూడదు. నీవు దొంగిలకూడదు. నీ పొరుగువానిమీద అబద్ధసాక్ష్యము పలుకకూడదు. నీ పొరుగువాని భార్యను ఆశింపకూడదు, నీ పొరుగువాని ఇంటిని గాని, అతని భూమిని గాని, అతని దాసుని గాని, అతని దాసిని గాని, అతని యెద్దును గాని, అతని బరువులు మోయు పశువును గాని, అతని పశువులలో దేనినైనను గాని, నీ పొరుగువానికి కలిగిన దేనినైనను గాని ఆశింపకూడదు. దీనుని వ్యాజ్యములో అతని తీర్పును త్రోసివేయకూడదు.(3) ప్రతి అన్యాయ విషయమునకు దూరముగా ఉండుము. నిర్దోషిని నీతిమంతుని చంపకూడదు; దుష్టుని నీతిమంతునిగా తీర్చకూడదు; లంచము పుచ్చుకొనకూడదు, ఏలయనగా లంచము చూచువారి కన్నులకు గ్రుడ్డితనము కలిగించి నీతివాక్యములను చెరుపును." కాబట్టి ఈ దైవిక ధర్మశాస్త్రమునకు దేవుని సేవకుడైన మోషే సర్వలోకమునకును, ముఖ్యముగా యూదులని కూడ పిలువబడిన హెబ్రీయులకును పరిచారకుడుగా నియమింపబడెను; వారిని పూర్వకాలమున ఒక ఐగుప్తు రాజు దాసులుగా చేసికొనియుండెను, వారు భక్తిపరులును పరిశుద్ధులునైన మనుష్యులగు అబ్రాహాము, ఇస్సాకు, యాకోబుల నీతిమంతమైన సంతానము.

దేవుడు వారిని జ్ఞాపకము చేసికొని, మోషే చేతి ద్వారా ఆశ్చర్యకరమైన విచిత్రమైన అద్భుతములు చేసి, వారిని విడిపించి, అరణ్యమనబడు దానిగుండా నడిపించి ఐగుప్తునుండి వెలుపలికి తీసికొనివచ్చెను; మరియు వారిని మరల కనాను దేశములో నెలకొల్పెను, అది తరువాత యూదయ అని పిలువబడెను, మరియు వారికి ధర్మశాస్త్రమిచ్చి ఈ సంగతులను బోధించెను. సర్వనీతికి దారితీయు ఈ గొప్పదైన అద్భుతమైన ధర్మశాస్త్రము యొక్క పది శీర్షికలు మేము ఇదివరకే వివరించినవే.

అధ్యా. X.--పరదేశులపట్ల మానవత్వమును గూర్చి.

కాబట్టి వారు ఐగుప్తు దేశములో పరదేశులైయుండిరి, జన్మముచేత కల్దీయుల దేశమునుండి వచ్చిన హెబ్రీయులై,--ఏలయనగా ఆ కాలమున కరవు ఉండుటచేత ఆహారము కొనుటకై వారు ఐగుప్తునకు వలస వెళ్లవలసివచ్చెను, అక్కడ వారు కొంతకాలము నివసించిరి; మరియు ఇవి దేవుని ముందుచెప్పుదలను అనుసరించి వారికి సంభవించెను,--ఇట్లు ఐగుప్తులో 430 సంవత్సరములు నివసించిన తరువాత, మోషే వారిని అరణ్యములోనికి నడిపించబోవుచుండగా, దేవుడు ధర్మశాస్త్రముద్వారా వారికి బోధించి ఇట్లనెను: "పరదేశిని బాధింపకూడదు; ఏలయనగా పరదేశి మనస్సు మీకు తెలియును: మీరే ఐగుప్తు దేశములో పరదేశులైయుంటిరి."(4)

అధ్యా. XI.--పశ్చాత్తాపమును గూర్చి.

మరియు ప్రజలు దేవునిచేత తమకియ్యబడిన ధర్మశాస్త్రమును అతిక్రమించినప్పుడు, దేవుడు మంచివాడును కనికరము గలవాడునై వారిని నాశనము చేయ ఇష్టపడక, ధర్మశాస్త్రమును ఇచ్చుటయేగాక, తరువాత వారి సహోదరులలోనుండి ప్రవక్తలను కూడ వారియొద్దకు పంపెను; వారు ధర్మశాస్త్ర విషయములను వారికి బోధించి జ్ఞాపకము చేయుటకును, వారు ఇకమీదట పాపము చేయకుండునట్లు వారిని పశ్చాత్తాపమునకు మళ్లించుటకును. అయినను వారు తమ దుష్టక్రియలలో పట్టుదలతో కొనసాగినయెడల, భూమియందలి సమస్త రాజ్యముల అధీనమునకు వారు అప్పగింపబడుదురని ఆయన హెచ్చరించెను; అది ఇదివరకే వారికి సంభవించెనని స్పష్టమే. కాబట్టి పశ్చాత్తాపమును గూర్చి ప్రవక్తయైన యెషయా, సాధారణముగా అందరితోనైనను విశేషముగా ప్రజలతో ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "యెహోవా దొరకు కాలములో ఆయనను వెదకుడి, ఆయన సమీపముగా ఉండగా ఆయనకు మొఱ్ఱపెట్టుడి: భక్తిహీనుడు తన మార్గమును, దుర్మార్గుడు తన తలంపులను విడిచిపెట్టవలెను: అతడు తన దేవుడైన యెహోవాయొద్దకు తిరిగిరావలెను, ఆయన కనికరించును, ఏలయనగా ఆయన విస్తారముగా క్షమించును."(5) మరియు మరియొక ప్రవక్తయైన యెహెజ్కేలు ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "దుష్టుడు తాను చేసిన తన సమస్త పాపములనుండి మళ్లి, నా కట్టడలన్నిటిని గైకొని, నా దృష్టికి యుక్తమైనదానిని చేసినయెడల, అతడు నిశ్చయముగా బ్రదుకును, చనిపోడు. అతడు చేసిన అతని అతిక్రమములన్నిటిలో ఏదియు అతనికి విరోధముగా జ్ఞాపకము చేయబడదు; అతడు చేసిన తన నీతిచేత అతడు బ్రదుకును: ఏలయనగా పాపి చావు నాకిష్టము లేదు, అతడు తన దుర్మార్గమునుండి మళ్లి బ్రదుకుటయే నాకిష్టమని ప్రభువు సెలవిచ్చుచున్నాడు."(6) మరల యెషయా: "లోతైన దుష్ట ఆలోచన చేయువారలారా, మీరు రక్షింపబడునట్లు తిరుగుడి."(7) మరియు మరియొక ప్రవక్తయైన యిర్మీయా: "ద్రాక్షపండ్లు కోయువాడు తన గంపయొద్దకు వచ్చునట్లు మీ దేవుడైన యెహోవాయొద్దకు తిరుగుడి, మీరు కనికరము పొందుదురు."(8) కాబట్టి పరిశుద్ధ గ్రంథములలో పశ్చాత్తాపమును గూర్చిన వాక్యములు అనేకములు, ఇంకను చెప్పవలెనంటే లెక్కలేనన్ని; దేవుడు ఎల్లప్పుడును మనుష్యజాతి తమ సమస్త పాపములనుండి మళ్లవలెనని కోరుచున్నాడు.

అధ్యా. XII.--నీతిని గూర్చి.

అంతేకాక, ధర్మశాస్త్రము ఆజ్ఞాపించిన నీతిని గూర్చి, ప్రవక్తలయందును సువార్తలయందును ధృవీకరించు మాటలు కనబడును, ఏలయనగా వారందరును దేవుని ఒకే ఆత్మచేత ప్రేరేపింపబడి పలికిరి. కాబట్టి యెషయా ఇట్లు పలికెను: "మీ క్రియల చెడుతనమును మీ ప్రాణములనుండి తొలగించుడి; మేలు చేయ నేర్చుకొనుడి, న్యాయమును వెదకుడి, పీడింపబడినవారిని విడిపించుడి, తండ్రిలేనివారికి న్యాయము తీర్చుడి, విధవరాలి పక్షమున వాదించుడి."(9) మరియు మరల ఆ ప్రవక్తయే ఇట్లు చెప్పెను: "దుష్టత్వపు ప్రతి బంధమును విప్పుము, బాధించు ప్రతి ఒప్పందమును రద్దుచేయుము, పీడింపబడినవారిని విడిచిపెట్టుము, అన్యాయమైన ప్రతి పత్రమును చింపివేయుము. ఆకలిగొనినవారికి నీ ఆహారము పంచిపెట్టుము, గృహములేని దరిద్రులను నీ యింటికి తీసికొనిరమ్ము. దిగంబరిని చూచినప్పుడు వానికి వస్త్రమిమ్ము, నీ స్వశరీరమునుండి నిన్ను దాచుకొనకుము. అప్పుడు నీ వెలుగు

ఉదయమువలె ప్రకాశించును, నీ ఆరోగ్యము శీఘ్రముగా చిగుర్చును, నీ నీతి నీకు ముందు నడచును."(1) అదే విధముగా యిర్మీయా కూడ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "మార్గములలో నిలిచి చూడుడి, మీ దేవుడైన యెహోవా యొక్క మంచి మార్గము ఏదియని అడుగుడి, దానిలో నడువుడి, మీరు మీ ప్రాణములకు విశ్రాంతి పొందుదురు. న్యాయమైన తీర్పు తీర్చుడి, ఏలయనగా దీనిలోనే మీ దేవుడైన యెహోవా చిత్తము ఉన్నది."(2) హోషేయ కూడ ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "న్యాయమును గైకొనుడి, ఆకాశములను స్థాపించి భూమిని సృష్టించిన మీ దేవునియొద్దకు చేరుడి."(3) మరియు మరియొకడైన యోవేలు వీటితో ఏకీభవించి పలికెను: "ప్రజలను సమకూర్చుడి, సమాజమును పరిశుద్ధపరచుడి, పెద్దలను కూర్చుడి, చేతులలోని పిల్లలను సమకూర్చుడి; పెండ్లికుమారుడు తన గదిలోనుండి, పెండ్లికుమార్తె తన అంతఃపురమునుండి బయలుదేరవలెను, ఆయన మీయందు కనికరపడి మీ పాపములను తుడిచివేయునట్లు మీ దేవుడైన యెహోవాకు పట్టుదలతో ప్రార్థన చేయుడి."(4) అదే విధముగా మరియొకడైన జెకర్యా: "సర్వశక్తిగల యెహోవా ఇట్లు సెలవిచ్చుచున్నాడు, యథార్థమైన తీర్పు తీర్చుడి, ప్రతివాడు తన సహోదరునియెడల కరుణను దయను చూపుడి; విధవరాలిని గాని, తండ్రిలేనివానిని గాని, పరదేశిని గాని పీడింపకుడి; మీలో ఎవడును తన సహోదరునికి విరోధముగా తన హృదయములో కీడు తలంపకూడదు, అని సర్వశక్తిగల యెహోవా సెలవిచ్చుచున్నాడు."(5)

అధ్యా. XIII.--పవిత్రతను గూర్చి.

మరియు పవిత్రతను గూర్చి, క్రియలో పాపము చేయకుండుటయే కాదు, తలంపులోనైనను, హృదయములోనైనను ఏ కీడును తలంచకుండుటయు, మరొకని భార్యను ఆమెయందు కామించునట్లు కన్నులతో చూడకుండుటయు పరిశుద్ధ వాక్యము మనకు బోధించుచున్నది. కాబట్టి రాజును ప్రవక్తయునైన సొలొమోను ఇట్లు చెప్పెను: "నీ కన్నులు తిన్నగా చూచునుగాక, నీ కనురెప్పలు నీ ఎదుట సూటిగా చూచునుగాక: మీ పాదములకు తిన్నని త్రోవలు చేయుడి."(6) మరియు సువార్త స్వరము పవిత్రతను గూర్చి ఇంకను గట్టిగా బోధించుచు ఇట్లు చెప్పుచున్నది: "తన భార్యకానిదానిని ఆశించి చూచువాడు ఇదివరకే తన హృదయములో ఆమెతో వ్యభిచరించినవాడు."(7) మరియు "పెండ్లి చేసికొనువాడు," అని [సువార్త] చెప్పుచున్నది, "పెనిమిటిచేత విడువబడినదానిని వ్యభిచరించుచున్నాడు; మరియు వ్యభిచార కారణముతప్ప తన భార్యను విడనాడువాడు ఆమెను వ్యభిచరింపజేయుచున్నాడు."(8) ఏలయనగా సొలొమోను ఇట్లు చెప్పుచున్నాడు: "ఒకడు తన రొమ్మున నిప్పు ఉంచుకొనగా అతని బట్టలు కాలకుండునా? లేక ఒకడు నిప్పుకణములమీద నడువగా అతని పాదములు కాలకుండునా? అట్లే పెండ్లియైన స్త్రీయొద్దకు పోవువాడు నిర్దోషి కాడు."(9)

అధ్యా. XIV.--మన శత్రువులను ప్రేమించుటను గూర్చి.

మరియు కొందరు తలంచునట్లు మన స్వజాతివారియెడల మాత్రమే కాక అందరియెడల దయగలవారమై యుండవలెనని ప్రవక్తయైన యెషయా ఇట్లు చెప్పెను: "మిమ్మును ద్వేషించి వెలివేయువారితో--మీరు మా సహోదరులు అని చెప్పుడి, యెహోవా నామము మహిమపరచబడునట్లును, వారి ఆనందమందు కనబడునట్లును."(10) మరియు సువార్త ఇట్లు చెప్పుచున్నది: "మీ శత్రువులను ప్రేమించుడి, మిమ్మును నిందించువారికొరకు ప్రార్థన చేయుడి. ఏలయనగా మిమ్మును ప్రేమించువారిని మీరు ప్రేమించినయెడల మీకేమి ఫలము? దీనిని దొంగలును సుంకరులును కూడ చేయుదురు."(11) మరియు మేలు చేయువారు మనుష్యులను సంతోషపెట్టువారగునట్లు అతిశయింపకూడదని అది బోధించుచున్నది. ఏలయనగా అది ఇట్లు చెప్పుచున్నది: "నీ కుడిచెయ్యి చేయునది నీ ఎడమచెయ్యి ఎరుగకుండునుగాక."(12) అంతేకాక, "మనము ప్రశాంతమైన నెమ్మదిగల జీవితము గడుపునట్లు"(13) అధికారులకును శక్తులకును లోబడుటను గూర్చియు, వారికొరకు ప్రార్థించుటను గూర్చియు దైవవాక్యము మనకు ఉపదేశించుచున్నది. మరియు అందరికి అన్నియు చెల్లింపవలెనని,(14) "ఎవనికి సన్మానము చెల్లించవలెనో వానికి సన్మానమును, ఎవనికి భయము చెల్లించవలెనో వానికి భయమును, ఎవనికి పన్ను చెల్లించవలెనో వానికి పన్నును చెల్లించుడి; ఎవనికిని దేనిలోను ఋణపడియుండక, అందరిని ప్రేమింపవలెనని" అది మనకు బోధించుచున్నది.

అధ్యా. XV.--క్రైస్తవుల నిర్దోషత్వమునకు సమర్థన.

కాబట్టి ఇట్టివి బోధించువారు నిర్లక్ష్యముగా జీవించుటయు, అక్రమ సంభోగములో కలసిపోవుటయు, అన్నిటికంటె భక్తిహీనముగా నరమాంసము తినుటయు సాధ్యమా అని ఆలోచించుడి; మనము హత్యలలో భాగస్థులమును సహకారులమును కాకుండునట్లు, గ్లాడియేటర్ల ప్రదర్శనలను చూచుటయైనను నిషేధింపబడియుండగా. అయితే ఇతర దృశ్యములను(15) కూడ మనము చూడకూడదు, అచట పాడబడు మాటలలో పాలుపొంది మన కన్నులును చెవులును అపవిత్రమగునేమో. ఏలయనగా నరమాంస భక్షణమును గూర్చి చెప్పవలెనంటే, ఈ ప్రదర్శనలలో థైయెస్టీసు, టెరియస్‌ల పిల్లలు తినబడుదురు; వ్యభిచారమును గూర్చి, మనుష్యులయెడలను దేవతలయెడలను కూడ, వారు సుందరమైన భాషలో సన్మానములకును బహుమానములకును కీర్తించు దీనినే వారి నాటకముల విషయముగా చేసికొందురు. అయితే అట్టి కార్యములను ఊహించుట క్రైస్తవులకు దూరమగుగాక; ఏలయనగా వారియందు ఇంద్రియనిగ్రహము నివసించును, ఆత్మసంయమము అభ్యసింపబడును, ఏకపత్నీత్వము ఆచరింపబడును, పవిత్రత కాపాడబడును, అన్యాయము నిర్మూలమగును, పాపము పెకలింపబడును, నీతి నెరవేర్చబడును, ధర్మశాస్త్రము నడిపింపబడును, ఆరాధన జరుపబడును, దేవుడు ఒప్పుకొనబడును: సత్యము పరిపాలించును, కృప కాపాడును, సమాధానము వారిని కప్పును; పరిశుద్ధ వాక్యము నడిపించును, జ్ఞానము బోధించును, జీవము దిశానిర్దేశము చేయును, దేవుడు ఏలును. కాబట్టి మా జీవనవిధానమును గూర్చియు, సమస్త సృష్టికి కర్తయైన దేవుని విధులను గూర్చియు మేము చెప్పవలసినది విస్తారముగా ఉన్నను, ఈ సంగతులను అధ్యయనము చేయుటకు మిమ్మును ప్రేరేపించుటకు ప్రస్తుతమునకు తగినంత మీకు జ్ఞాపకము చేసితిమని భావించుచున్నాము; మరి ముఖ్యముగా మీరిప్పుడు [మా వ్రాతలను] మీరే చదువగలరు గనుక, మీరు సమాచారము సంపాదించుటను ప్రేమించినట్లే, ఈ దిశలోను అభ్యాసపరులుగా ఉండునట్లు.

అధ్యా. XVI.--తత్వవేత్తల అనిశ్చిత ఊహలు.

అయితే ఇప్పుడు, దేవుడు నాకు సహాయము చేయగా, చారిత్రక కాలములను గూర్చి మీకు మరింత ఖచ్చితమైన నిరూపణ ఇవ్వగోరుచున్నాను; అనిశ్చితముగా వ్రాసిన కవులందరి కంటెను రచయితలందరి కంటెను మా సిద్ధాంతము ఆధునికమైనదిగాని కల్పితమైనదిగాని కాక, మరింత ప్రాచీనమైనదియు సత్యమైనదియునై యున్నదని మీరు చూచునట్లు. ఏలయనగా కొందరు లోకము సృష్టింపబడనిదని వాదించుచు అనంతమునకు పోయిరి;(1) మరికొందరు అది సృష్టింపబడెనని చెప్పుచు, అప్పటికే 1,53,075 సంవత్సరములు గడచెనని చెప్పిరి. ఇది ఐగుప్తీయుడైన అపొల్లోనియస్ చెప్పినది. మరియు గ్రీకులలో అత్యంత జ్ఞాని అని ఎంచబడు ప్లేటో ఎట్టి అర్థరహిత మాటలలో పడిపోయెను! ఏలయనగా "ది రిపబ్లిక్"(2) అను తన గ్రంథములో అతడు స్పష్టముగా ఇట్లు చెప్పుట మనకు కనబడును: "ఏలయనగా సమస్తము ఎల్లకాలము ప్రస్తుత క్రమములోనే నిలిచియుండినయెడల, క్రొత్తది ఏదైనను ఎప్పుడైనను ఎట్లు కనుగొనబడును? ఏలయనగా పదివేల రెట్లు పదివేల సంవత్సరములు ఏ నమోదును లేకుండా గడచిపోయెను, కొన్ని విషయములు డెడలస్ చేత, కొన్ని ఓర్ఫియస్ చేత, కొన్ని పలమెడెస్ చేత కనుగొనబడినప్పటినుండి వెయ్యి సంవత్సరములో రెండింతలో గడచినవి." ఈ సంగతులు జరిగెనని అతడు చెప్పునప్పుడు, జలప్రళయము నుండి డెడలస్ వరకు పదివేల రెట్లు పదివేల సంవత్సరములు గడచెనని అతడు సూచించుచున్నాడు. మరియు లోకములోని పట్టణములను గూర్చియు, నివాసములను గూర్చియు, జనములను గూర్చియు అతడు చాలా చెప్పిన తరువాత, ఈ సంగతులను ఊహగానే చెప్పితినని ఒప్పుకొనుచున్నాడు. ఏలయనగా అతడు ఇట్లనెను: "ఓ మిత్రుడా, ఒక దేవుడు మనకు వాగ్దానము చేసినయెడల, అనగా మనము శాసనముల సర్వేక్షణ చేయ ప్రయత్నించినయెడల, ఇప్పుడు చెప్పబడిన సంగతులు"(3) మొదలగునవి; ఇది అతడు ఊహతో మాట్లాడుచుండెనని చూపుచున్నది; ఊహతో అయినయెడల, అతడు చెప్పునది సత్యము కాదు.

అధ్యా. XVII.--క్రైస్తవుల ఖచ్చితమైన సమాచారము.

కాబట్టి, శాసనకర్తృత్వ విషయములో అతడు దేవుని శిష్యుడగుట అతనికి మరింత తగినదై యుండెను; ఏలయనగా దేవుడు ధర్మశాస్త్రము ద్వారా అతనికి బోధించుట తప్ప మరి ఏ విధముగాను ఖచ్చితమైన సమాచారము తాను పొందలేనని అతడే ఒప్పుకొనెను. మరియు కవులైన హోమర్, హెసియడ్, ఓర్ఫియస్ తాము దైవ ప్రొవిడెన్స్ చేత బోధింపబడితిమని చెప్పుకొనలేదా? అంతేకాక, మీ రచయితలలో ప్రవక్తలును భవిష్యత్తు చెప్పువారును ఉండిరనియు, వారి వలన తెలియజేయబడినవారు ఖచ్చితముగా వ్రాసిరనియు చెప్పబడుచున్నది. దేవుని పరిశుద్ధాత్మ చేత ఆవేశింపబడిన(4) పరిశుద్ధ ప్రవక్తల చేత బోధింపబడిన మనము సత్యమును ఇంకెంత ఎక్కువగా ఎరుగుదుము! ఈ కారణముచేతనే ప్రవక్తలందరు ఒకరితో ఒకరు సామరస్యముగాను ఏకీభావముతోను మాట్లాడిరి, లోకమంతటిలో జరుగబోవు సంగతులను ముందుగా చెప్పిరి. ఏలయనగా ముందుగా చెప్పబడి ఇప్పటికే సంపూర్తియైన సంఘటనల నెరవేర్పే, సమాచారమును ప్రేమించువారికి, ఇంకను చెప్పవలెనంటే సత్యమును ప్రేమించువారికి, వారు జలప్రళయమునకు ముందున్న యుగములను కాలములను గూర్చి ప్రకటించినవి నిజముగా సత్యములే అని రుజువు చేయవలెను:(5) అనగా లోకము సృష్టింపబడినప్పటినుండి ఇప్పటివరకు సంవత్సరములు ఎట్లు గడచినవో, మీ రచయితల హాస్యాస్పదమైన అబద్ధమును వెల్లడిపరచుటకును, వారి మాటలు సత్యములు కావని చూపుటకును.

అధ్యా. XVIII.--జలప్రళయమును గూర్చి గ్రీకుల తప్పిదములు.

ఏలయనగా ప్లేటో, మేము పైన చెప్పినట్లు, జలప్రళయము జరిగెనని నిరూపించిన తరువాత, అది సమస్త భూమిపై వ్యాపింపక కేవలము మైదానములపై మాత్రమే వ్యాపించెననియు, ఎత్తైన కొండలకు పారిపోయినవారు తమను తాము రక్షించుకొనిరనియు చెప్పెను. కాని మరికొందరు దూకాలియోన్ మరియు పిర్రా ఉండిరనియు, వారు ఒక పెట్టెలో భద్రపరచబడిరనియు; దూకాలియోన్ పెట్టెలో నుండి బయటకు వచ్చిన తరువాత తన వెనుక రాళ్లను విసిరెననియు, ఆ రాళ్లనుండి మనుష్యులు పుట్టిరనియు చెప్పుదురు; ఈ కారణముచేతనే మనుష్యులను సమూహముగా "ప్రజలు"(6) అని పిలుతురని వారు అందురు. మరికొందరు మరల రెండవ జలప్రళయములో క్లిమెనస్ ఉండెనని చెప్పుదురు. ఇంతవరకు చెప్పబడిన దానినుండి, ఇట్టివి వ్రాసినవారును, ఇంత వ్యర్థముగా తత్వశాస్త్రము చెప్పినవారును దౌర్భాగ్యులును, మిక్కిలి అపవిత్రులును, బుద్ధిహీనులునై యున్నారని స్పష్టమగుచున్నది. కాని మా ప్రవక్తయు దేవుని సేవకుడునైన మోషే, లోక సృష్టిని గూర్చి వృత్తాంతము చెప్పుచు, జలప్రళయము భూమిపైకి ఏ విధముగా వచ్చెనో వివరించెను, అంతేకాక జలప్రళయము యొక్క వివరములు ఎట్లు జరిగెనో కూడ మనకు తెలియజేసెను; పిర్రాను గూర్చియైనను దూకాలియోన్‌ను గూర్చియైనను క్లిమెనస్‌ను గూర్చియైనను ఏ కల్పిత కథయు చెప్పలేదు; మైదానములు మాత్రమే ముంచబడెననియు, పర్వతములకు తప్పించుకొనినవారే రక్షింపబడిరనియు కూడ చెప్పలేదు.

అధ్యా. XIX.--జలప్రళయము యొక్క ఖచ్చితమైన వృత్తాంతము.

మరియు అతడు రెండవ జలప్రళయము ఉండెనని చెప్పలేదు: దానికి విరుద్ధముగా, ఇకమీదట లోకముపై నీటి జలప్రళయము ఎన్నడును ఉండదని చెప్పెను; అట్లే ఇంతవరకు రాలేదు, ఇకమీదట రాదు కూడ. మరియు దేవుని ఆజ్ఞ చొప్పున సిద్ధపరచబడిన ఓడలో ఎనిమిది మంది మనుష్యులు భద్రపరచబడిరని, అది దూకాలియోన్ చేత కాక నోవహు చేత సిద్ధపరచబడెనని అతడు చెప్పుచున్నాడు; ఈ హెబ్రీ పదము ఇంగ్లీషులో(7) "విశ్రాంతి" అని అర్థము; మేము వేరొక చోట చూపినట్లు, నోవహు అప్పుడు జీవించుచున్న మనుష్యులకు జలప్రళయము రాబోవుచున్నదని ప్రకటించినప్పుడు, "ఇక్కడికి రండి, పశ్చాత్తాపమునకు దేవుడు మిమ్ములను పిలుచుచున్నాడు" అని వారికి ప్రవచించెను. ఈ కారణముచేత అతడు తగినట్లు దూకాలియోన్(8) అని పిలువబడెను. మరియు ఈ నోవహునకు ముగ్గురు కుమారులు ఉండిరి (రెండవ గ్రంథములో మేము చెప్పినట్లు), వారి పేర్లు

షేము, హాము, యాపెతు; వీరికి ముగ్గురు భార్యలు ఉండిరి, ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్క భార్య; ప్రతి పురుషుడును అతని భార్యయును. ఈ మనుష్యునికి కొందరు "నపుంసకుడు" (యూనుకస్) అను మారుపేరు పెట్టిరి. కాబట్టి ఓడలో ఉన్న ఎనిమిది మంది అందరును భద్రపరచబడిరి. మరియు మోషే జలప్రళయము నలువది పగళ్లును నలువది రాత్రులును ఉండెనని చూపెను; ఆకాశము నుండి ప్రవాహములు కురియుచుండగా, అగాధము యొక్క ఊటలు విరిగిపోగా, నీరు ప్రతి ఎత్తైన కొండను 15 మూరలు మించెను. ఇట్లు అప్పుడున్న మనుష్యులందరి జాతి నాశనమాయెను, ఓడలో కాపాడబడినవారు మాత్రమే రక్షింపబడిరి; వీరు, మేము ఇదివరకే చెప్పినట్లు, ఎనిమిది మంది. ఓడ యొక్క శిథిలములు నేటి వరకు అరేబియా పర్వతములలో కనబడుచున్నవి. కాబట్టి జలప్రళయ చరిత్ర సంక్షేపముగా ఇదియే.

అధ్యా. XX.--మోషే యొక్క ప్రాచీనత.

మరియు మోషే, మేము ఇదివరకే చెప్పినట్లు, యూదులకు నాయకుడైనప్పుడు, ఫరో అను రాజు చేత ఐగుప్తు దేశమునుండి వెలివేయబడెను; అతని పేరు అమాసిస్; మనెతో ఊహించినట్లు, ప్రజల వెలివేత తరువాత అతడు 25 సంవత్సరముల 4 నెలలు పాలించెనని వారు చెప్పుదురు. అతని తరువాత కెబ్రాన్, 13 సంవత్సరములు. అతని తరువాత అమెనోఫిస్, 20 సంవత్సరముల 7 నెలలు. అతని తరువాత అతని సహోదరి అమెస్సా, 21 సంవత్సరముల 1 నెల. ఆమె తరువాత మెఫ్రెస్, 12 సంవత్సరముల 9 నెలలు. అతని తరువాత మెత్రముతోసిస్, 20 సంవత్సరముల 10 నెలలు. అతని తరువాత తిత్మోసెస్, 9 సంవత్సరముల 8 నెలలు. అతని తరువాత దంఫెనోఫిస్, 30 సంవత్సరముల 10 నెలలు. అతని తరువాత ఓరస్, 35 సంవత్సరముల 5 నెలలు. అతని తరువాత అతని కుమార్తె, 10 సంవత్సరముల 3 నెలలు. ఆమె తరువాత మెర్కెరెస్, 12 సంవత్సరముల 3 నెలలు. అతని తరువాత అతని కుమారుడు అర్మాయిస్, 30 సంవత్సరముల 1 నెల. అతని తరువాత మియమ్మస్ కుమారుడైన మెస్సెస్, 6 సంవత్సరముల 2 నెలలు. అతని తరువాత రామెసెస్, 1 సంవత్సరము 4 నెలలు. అతని తరువాత అమెనోఫిస్, 19 సంవత్సరముల 6 నెలలు. అతని తరువాత అతని కుమారులు థోయెస్సస్ మరియు రామెసెస్, 10 సంవత్సరములు; వీరికి పెద్ద అశ్వదళమును నౌకాదళమును ఉండెనని చెప్పబడుచున్నది. హెబ్రీయులు మాత్రము, తమ ప్రత్యేక చరిత్ర ప్రకారము, ఆ కాలమున ఐగుప్తు దేశములోనికి వలస వచ్చి, ఇదివరకే చెప్పినట్లు తెత్మోసిస్ రాజు చేత బానిసలుగా చేయబడి, అతని కొరకు పీతో, రామెసెస్, హెలియోపోలిస్ అయిన ఓను అను బలమైన పట్టణములను కట్టిరి; కావున మా పూర్వికులైన హెబ్రీయులు, ఇదివరకే చెప్పినట్లు రచయితలందరి కంటె పురాతనమైన ఆ పరిశుద్ధ గ్రంథములను మేము పొందిన వారైన వారు, ఆ కాలమున ఐగుప్తీయులలో ప్రసిద్ధిచెందిన పట్టణముల కంటె ప్రాచీనులని రుజువగుచున్నది. మరియు ఆ దేశమునకు రాజైన సేథోస్ పేరు మీదుగా ఐగుప్తు అను పేరు వచ్చెను. ఏలయనగా సేథోస్ అను పదము "ఐగుప్తు" అని ఉచ్చరింపబడునని వారు చెప్పుదురు.[1] సేథోసునకు అర్మాయిస్ అను పేరుగల ఒక సహోదరుడు ఉండెను. అతడు దనాస్ అని పిలువబడును; ఐగుప్తు నుండి ఆర్గోస్‌కు వెళ్లినవాడు ఇతడే; ఇతరులైన రచయితలు ఇతనిని అతి ప్రాచీన కాలమునకు చెందినవానిగా పేర్కొనుదురు.

అధ్యా. XXI.--మనెతో యొక్క అయథార్థత.

మరియు ఐగుప్తీయులలో విస్తారమైన అర్థరహిత మాటలు వెలువరించి, అంతేకాక మోషేను మరియు అతనితో కూడ ఉన్న హెబ్రీయులను కుష్ఠరోగము కారణముగా ఐగుప్తునుండి వెళ్లగొట్టబడిరని భక్తిహీనముగా నిందించిన మనెతో, ఖచ్చితమైన కాలక్రమ వివరణ ఏదియు ఇవ్వలేకపోయెను. ఏలయనగా వారు గొఱ్ఱెల కాపరులనియు ఐగుప్తీయులకు శత్రువులనియు అతడు చెప్పినప్పుడు, అతడు సత్యమునే పలికెను, ఏలయనగా అతడు అట్లు చేయవలసివచ్చెను. ఏలయనగా ఐగుప్తులో నివసించిన మా పూర్వికులు నిజముగా గొఱ్ఱెల కాపరులే, కాని కుష్ఠరోగులు కారు. ఏలయనగా వారు యెరూషలేము అని పిలువబడు దేశములోనికి వచ్చినప్పుడు, అక్కడనే వారు తరువాత నివసించిరి, వారి యాజకులు దేవుని నియామకము చొప్పున దేవాలయములో కొనసాగి, అక్కడ ప్రతి రోగమును స్వస్థపరచి, కుష్ఠరోగులను ప్రతి అస్వస్థతను బాగుచేసిరని అందరికి తెలిసిన సంగతి. ఆ దేవాలయమును యూదయ రాజైన సొలొమోను కట్టెను. మరియు మనెతో యొక్క స్వంత మాటనుండే అతని కాలక్రమ తప్పిదము స్పష్టమగుచున్నది. (వారిని వెళ్లగొట్టిన రాజు, ఫరో అను పేరుగలవాని విషయములో కూడ అట్లే. ఏలయనగా అతడు ఇక వారిని పాలింపలేదు. ఏలయనగా హెబ్రీయులను వెంబడించినప్పుడు, అతడును అతని సైన్యమును ఎఱ్ఱసముద్రములో మునిగిపోయిరి. మరియు గొఱ్ఱెల కాపరులు ఐగుప్తీయులపై యుద్ధము చేసిరని చెప్పుటలో అతడు ఇంకను తప్పుచేయుచున్నాడు.) ఏలయనగా వారు ఐగుప్తు నుండి బయలుదేరి, దనాస్ ఆర్గోస్‌కు వచ్చుటకు 313[2] సంవత్సరముల ముందు నుండి ఇప్పుడు యూదయ అని పిలువబడు దేశములో నివసించిరి. మరియు అతనిని గ్రీకులలో మరి ఎవరి కంటెను పెద్దవానిగా అనేకులు ఎంచుదురనుట స్పష్టము. కాబట్టి మనెతో అనిష్టముగానే, తన స్వంత రచనల ద్వారా సత్యమునకు సంబంధించిన రెండు సంగతులను మనకు ప్రకటించెను: మొదటిది, వారు గొఱ్ఱెల కాపరులని ఒప్పుకొనుట; రెండవది, వారు ఐగుప్తు దేశమునుండి బయలుదేరిరని చెప్పుట. కాబట్టి ఈ రచనల నుండియే మోషేయు అతని అనుచరులును ట్రోజన్ యుద్ధమునకు 900 లేక 1,000 సంవత్సరములు ముందువారని రుజువగుచున్నది.[3]

అధ్యా. XXII.--దేవాలయము యొక్క ప్రాచీనత.

ఇక, యూదులు ఐగుప్తునుండి బయలుదేరిన 566 సంవత్సరముల తరువాత రాజైన సొలొమోను యూదయలో కట్టించిన దేవాలయ నిర్మాణమును గూర్చి, తూరీయులలో ఆ దేవాలయము ఎట్లు కట్టబడెనో అను నమోదు ఉన్నది; వారి దస్తావేజులలో లిఖితములు భద్రపరచబడినవి, వాటిలో తూరీయులు కార్తేజ్ స్థాపించుటకు 143[4] సంవత్సరముల 8 నెలల ముందే ఆ దేవాలయము ఉండెనని రుజువగుచున్నది (ఈ నమోదును తూరీయుల రాజు పేరైన హీరాము[5] చేసెను, అతడు అబిమలస్ కుమారుడు; హీరాముకును సొలొమోనునకును ఉన్న వంశపారంపర్య స్నేహము కారణముగాను, అదే సమయమున సొలొమోనునకు ఉన్న అసాధారణ జ్ఞానము కారణముగాను చేసెను. ఏలయనగా వారు కఠినమైన సమస్యలను చర్చించుటలో ఒకరితో ఒకరు నిరంతరము నిమగ్నమైయుండిరి. దీనికి రుజువు వారి ఉత్తరప్రత్యుత్తరములలో ఉన్నది, అవి నేటి వరకు భద్రపరచబడియున్నవి

↑ పైకి తిరుగు