అధ్యాయము 17
లివింగ్‌స్టన్ ఒక మనుష్యునిగా
అయితే మిషనరీగా, వైద్యునిగా, పరోపకారిగా, అన్వేషకునిగా డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ గొప్పతనానికి మించి, పైగా, ఆ మనుష్యుని స్వభావమే అత్యున్నతంగా ప్రకాశిస్తుంది. దాని అరుదైన సమతౌల్యం ఎంత గొప్పదంటే, అతనిని ఎరిగిన ఒకరు, తాను ఎరిగిన వారందరిలో క్రీస్తును అత్యధికంగా పోలిన మనుష్యుడు అతడేనని సాక్ష్యమిస్తున్నాడు. క్రీస్తు భూమిపై ఉన్నప్పుడు చూపిన శక్తి వంటి, ప్రేమ, పవిత్రత కలిసిన శక్తి వంటి ఇతర మనుష్యులపై శక్తి భావనను అతని కంటే ఎక్కువగా తనకు ఇచ్చినవారిని తాను ఎన్నడూ ఎరుగనని మరొకరు అంటారు.
అతని పూర్వపు రోజుల స్నేహితుడొకరు ఇలా అంటారు: “అతనిలో నిజంగా వర్ణించలేని ఆకర్షణ ఉండేది; అతని కొంత వికారమైన పద్ధతులు, ఏమాత్రం ఆకట్టుకోని ముఖం ఉన్నప్పటికీ, అది దాదాపు ప్రతి ఒక్కరినీ ఆకర్షించేది, ఆఫ్రికాలో అతని తరువాతి సంచారాలలో అది అతనికి ఎంతో సహాయపడింది. అతనిని సమీపించినవారిని ఒక విధమైన మంత్రంతో అతడు గెలుచుకొన్నాడు.”
ఈ శక్తి మొదటిగా అతని విశాల హృదయంలో, ఇతరుల పట్ల అతని నిజమైన దయ, పరిగణనలో ఉంది; అది పేద, అజ్ఞాన నల్లవాని పట్ల అతని ప్రవర్తనలో, అత్యంత మెరుగులు దిద్దుకొన్న, విద్యావంతుడైన ఐరోపావాని పట్ల ఎంత మర్యాదగా, ఇంకా చెప్పాలంటే ఎంత క్రైస్తవంగా ఉండునో అంతే ఉండునట్లు అతనిని ప్రేరేపించింది. విషయాలను “అన్ని వైపులా” చూచే సామర్థ్యం అతనికి ఉన్నంతగా కొద్దిమందికే ఉంటుంది; అతడు విషయాలను తన సొంత సంకుచిత దృక్కోణం నుండి మాత్రమే కాక ఇతరుల దృక్కోణం నుండి కూడా చూడగలిగేవాడు; “అతని స్థానంలో నిన్ను నీవు ఉంచుకొనుము” అనే ఉపదేశం మనలో చాలామందికి కంటే అతనికి చాలా తక్కువ అవసరమైంది.
అతడు ఇలా గమనిస్తాడు: “ఒక అధిపతి మనల్ని ఏదైనా విచారణలు చేసినప్పుడు,” డేవిడ్ లివింగ్‌స్టన్ జీవిత చరిత్ర.
“మనల్ని మనం ప్రశ్నించేవాని స్థానంలో, అతనిని ఇంగ్లాండ్‌లోని ఒక పేద, చదువులేని స్వదేశీయునిగా ఊహించుకొనుటకు ప్రయత్నించినప్పుడు మన సమాధానాలలో మనం అత్యధిక సంతృప్తిని ఇచ్చినట్లు మేము కనుగొన్నాము. ‘పరిపూర్ణ మర్యాదస్థుడు’ అని మనం పిలిచే వానికి ఉండే మర్యాదపూర్వక, గౌరవప్రదమైన మాట తీరు, ప్రవర్తన దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ఆఫ్రికన్ల స్నేహాన్ని, సద్భావనను సంపాదిస్తుంది.”
మరియు అదే భావంతో అతడు మళ్లీ వ్రాస్తాడు: “ఉక్కపోతగల ఆఫ్రికాలో బానిస వ్యాపారంలో తొక్కబడిన బాధితులను సమీపించినా, లేదా వెచ్చదనం, ఆశ్రయం, ఇల్లు లేని వీధులలోని మన పేద సహోదరులను సమీపించినా, వారి నమ్మకాన్ని సంపాదించుటకు మనం అదే సాధనాన్ని ఉపయోగించాలి—దయ యొక్క మాయా శక్తి; ఇది ఆధునిక దినాల ఆవిష్కరణలలో ఒకటి అని చెప్పదగిన ఆకర్షణ. ఈ ఆకర్షణ వెంటనే పనిచేయకపోవచ్చు, దాని ప్రభావాలు ఎల్లప్పుడూ శాశ్వతంగా ఉండకపోవచ్చు, కానీ వారి కఠినమైన భాగ్యం వాడిపోజేసిన భావాలు కాలక్రమేణా వర్షం తరువాత లేత గడ్డి వలె మొలకెత్తుతాయి.”
స్థానికుల స్నేహాన్ని గెలుచుకొనుటలో అతని విజయ రహస్యాలలో ఒకటి ఏమిటంటే, వారి పట్ల అతని దయ ఏ అహంకార ధోరణితోనూ చెడిపోలేదు, మరియు వారి మనుష్యత్వాన్ని అతడు పూర్తిగా గుర్తించాడు. అత్యంత మొరటు నల్లవానిలో, అత్యంత సంస్కారవంతుడైన తెల్లవానిలో వలె, దేవుని స్వరూపంలో సృష్టింపబడిన తోటి మనుష్యుని అతడు చూచాడు, కాబట్టి మర్యాదతో, గౌరవంతో ప్రవర్తించదగినవానిగా.
ఇతరుల భావాల పట్ల డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ నేర్పు, పరిగణన స్థానిక వైద్యుల పట్ల అతని ప్రవర్తనలో ప్రత్యేకంగా కనబడతాయి. అతని మొదటి ప్రయాణ గ్రంథం నుండి ఈ క్రింది ఉద్ధరణ తీసుకోబడింది: “తమ వృత్తిని వారసత్వ ఆస్తిలా పొందిన ఆ వైద్యులు సాధారణంగా దీర్ఘకాల పరిశీలన ఫలితంగా కొంత విలువైన జ్ఞానాన్ని కలిగి ఉంటారు. మిగిలినవారు సాధారణంగా నకిలీ వైద్యులు. క్రమబద్ధమైన వైద్యులతో నేను ఎల్లప్పుడూ ఉత్తమ సంబంధాలలో ఉండి, కనబడకుండా ఉండుటకు జాగ్రత్తపడ్డాను,
వారి రోగుల సమక్షంలో వారి నైపుణ్యాన్ని సందేహించునట్లు. ఏకాంతంలో ఇచ్చిన ఏ వివరణైనా కృతజ్ఞతతో స్వీకరింపబడింది, తప్పు చికిత్స మరింత హేతుబద్ధమైన పద్ధతులకు సులభంగా మార్చబడింది. ఇంగ్లీషు ఔషధాలను ఆత్రంగా స్వీకరించారు; మేము వారి క్షేమం కోసం ఆతురతతో ఉన్నామని ప్రజలను ఒప్పించుటలో వైద్య జ్ఞానం ఒక ముఖ్యమైన సహాయమని మేము ఎల్లప్పుడూ కనుగొన్నాము. స్థానికుల శస్త్రచికిత్స నైపుణ్యం అతి తక్కువ స్థాయిలో ఉంది. బాహ్యంగా పూత పూయడం తప్ప ఎవరూ ఎన్నడూ కణితిని తొలగించడానికి ప్రయత్నించలేదు. ఒక మనిషి మెడ వెనుక భాగంలో పిల్లవాని తల అంత పెద్ద కణితి ఉంది. కొన్ని ఔషధ వేర్ల చిన్న ముక్కలతో దానిపై చిన్న నిప్పు రాజేసి దానిని కరిగించుటకు ఒక ప్రసిద్ధ వైద్యుడు ప్రయత్నించాడు. నేను ఈ కణితిని, అలాంటి అనేకమందిపై చేసినట్లుగా, పూర్తి క్షేమంగా తొలగించాను,” కానీ “వారి స్వంత వైద్యులు కోరితే తప్ప, లేదా వారు కేసును వదిలివేసినప్పుడు తప్ప నేను రోగులకు వైద్యం చేయకుండా ఉన్నాను. ఇది స్థానిక వైద్యులకు అన్ని అపరాధాలను నివారించింది, మరియు నా కోరిక ప్రకారం, నా సేవలను తీవ్రమైన దాడులకు పరిమితం చేసింది.”
డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ తన చుట్టూ ఉన్నవారిపై నిజమైన ఆసక్తి తీసుకొనుటలో తన యజమాని వంటి స్ఫూర్తినే చూపాడు. తన తోటి మనుష్యునికి సంబంధించిన ఏ విషయమైనా అతడు ఆసక్తి చూపలేనంత చిన్నది కాదు. ఇక్కడ అతని దినచర్యల నుండి ఒకటి రెండు ఉద్ధరణలు సరిపోతాయి. “ఒక రాత్రి మేము ఒక గుడిసె వెలుపల నిద్రిస్తూ, లోపల జరుగుతున్నది వినగలిగేంత దగ్గరలో ఉన్నప్పుడు, తెల్లవారుజామున రెండు గంటల సమయంలో ఒక ఆందోళనగల తల్లి తన ధాన్యాన్ని విసరడం ప్రారంభించింది. ‘అమ్మా,’ అని ఒక చిన్న అమ్మాయి అడిగింది, ‘చీకట్లో ఎందుకు విసురుతున్నావు?’ అమ్మ నిద్రపొమ్మని సలహా ఇచ్చి, తన ముద్దు బిడ్డకు మధురమైన కలకు కావలసిన విషయం ఇచ్చింది. ‘నిన్ను ఒక చిన్న రాకుమారిలా కనబడేలా చేసే వస్త్రాన్ని అపరిచితుల నుండి కొనుటకు నేను పిండి విసురుతున్నాను.’ ఈ ఆదిమ జాతులను పరిశీలించువాడు, నిజమైన మానవ స్వభావపు ఇలాంటి చిన్న, అల్ప స్పర్శలతో నిరంతరం ఆకట్టుకోబడతాడు.”
నిజంగా “ప్రకృతి యొక్క ఒక్క స్పర్శ లోకమంతటినీ బంధువులను చేస్తుంది.”
“ఇది పేర్కొనడానికి చిన్న విషయమే, తమ స్వంత పిల్లలు గలవారు మాత్రమే దీనిని అర్థం చేసుకొంటారు, కానీ పసిపిల్లల శైశవ దుఃఖాలలోని ఏడ్పులు వివిధ వయస్సులలో, ఇక్కడ, లోకమంతటా ఒకే స్వరంలో ఉంటాయి. ఒకప్పుడు తల్లిదండ్రుల చెవులకు, హృదయాలకు పరిచితమైన ఏడ్పుల ద్వారా మేము ఇంటిని, కుటుంబాన్ని నిరంతరం జ్ఞాపకం చేసుకొన్నాము, మరియు మా పిల్లలు బాల్య దుఃఖాలపై బానిస వ్యాపారం యొక్క హృదయ విదారక కష్టాలను ఎన్నడూ అదనంగా అనుభవించరని కృతజ్ఞత చెందాము.”
డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ యొక్క అద్భుతమైన ఓర్పు గురించి ఇప్పటికే చెప్పబడింది. అత్యంత కఠిన పరిస్థితులలో కూడా అతడు తన ఆత్మనిగ్రహాన్ని కాపాడుకొన్నాడు. కొన్నిసార్లు, కోలోబెంగ్, లిమాపై బోయర్ల అకారణ దాడి విషయంలో వలె, తప్పు చేసినవారికి అతడు ఎలాంటి సమర్థనా కనుగొనలేకపోయాడు, కానీ సాధారణంగా అతడు తగ్గించే పరిస్థితులను చూడడంలో త్వరగా ఉండేవాడు. ఉదాహరణకు, తన మనుష్యులలో కొందరు తనను విడిచిపెట్టిన తరువాత అతడు ఇలా అంటాడు: “నేను పారిపోయినవారందరినీ తిరిగి తీసుకొన్నాను; స్వతంత్ర జీవితం ప్రయత్నించిన తరువాత వారు మెరుగ్గా ప్రవర్తిస్తారు. జొహన్నా మనుష్యులు పారిపోయిన తరువాత నేను పూర్తిగా వారిపైనే ఆధారపడి ఉన్నానని చూడడం వలన వారి చెడు ప్రవర్తనలో చాలా భాగాన్ని ఆపాదించవచ్చు. మరింత జ్ఞానోదయం పొందిన ప్రజలు తరచుగా ఇలాంటి పరిస్థితులలోని మనుష్యులను అవకాశంగా వాడుకొంటారు; అయినప్పటికీ తమ సంరక్షణకు విడిచిపెట్టబడిన ఒకనిని ఆదుకొనుటకు స్వచ్ఛమైన ఆఫ్రికన్లు ఉదారంగా ముందుకు రావడం నేను చూశాను. నాకూ లోపాలు ఉన్నాయి.”
మరొక చోట అతడు కారణం లేకుండానే స్థానికులపై చిరాకుపడినట్లు తెలుసుకొన్నప్పుడు కొన్నిసార్లు సిగ్గుపడుతున్నానని చెప్తాడు. వారు తరచుగా తెలివితక్కువగా ఉంటారు నిజమే, కానీ ఇంటి వద్ద సేవకులు తరచుగా ఉండేదానికంటే ఎక్కువ కాదు, మరియు తెల్లవారి ప్రవర్తన వారికి తరచుగా తెలివితక్కువగా లేదా అర్ధ పిచ్చిగా కనబడి ఉండాలి.
లివింగ్‌స్టన్‌లోని మరొక ప్రత్యేక లక్షణం ఏకాంతం కొరకు అతని సామర్థ్యం; ఏ సాధారణ మనుష్యుని అయినా నలగగొట్టగల ఒంటరితనాన్ని సహించుటకు అది అతనికి వీలు కల్పించింది. ఎందుకంటే, స్థానికుల పట్ల అతని ఆసక్తి, ప్రేమ ఉన్నప్పటికీ, అతడు తప్పక
తన ఉద్దేశాలను అర్థం చేసుకొనగలవారి, పుట్టుక వలనా విద్య వలనా తన సన్నిహిత సహచరులుగా సరిపోయేవారి సాంగత్యం కొరకు వర్ణించలేని కోరికను తరచుగా అనుభవించియుండాలి. ప్రకృతి పట్ల అతని తీవ్ర ప్రేమ, పరిశీలనలో అతని నిశిత అలవాట్లు అతని అనేక ఒంటరి గంటలను ఉల్లాసంగా గడుపుటకు సహాయపడియుండాలి; కానీ అన్నింటికంటే ఉత్తమమైనది, “నేను నిన్ను ఎన్నడును విడువను, ఎన్నడును ఎడబాయను” అని చెప్పినవాని సన్నిధి అతనితో నిరంతరం ఉండేది. అలసట కలిగించే, తిరుగటి చక్రం వంటి నడక ధ్యానానికి ప్రత్యేకంగా అనుకూలమని అతడు చెప్పాడు, మరియు తన యజమానితో అతడు గడిపిన మధుర సహవాసపు గంటలు ఎన్నో ఉండియుండాలి.
కర్తవ్య మార్గంలో ఉన్నప్పుడు తనను తాను ప్రమాదానికి గురి చేసుకొనుటలో డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ ధైర్యం కూడా అంతే ప్రశంసనీయమైనది, అయినా అతడు స్వయంగా దాని గురించి ఎప్పుడూ మాట్లాడడు. అతనికి అలవాటుగా ఉన్నదానికి ఉదాహరణలుగా డాక్టర్ మొఫాట్ అనేక సంఘటనలను ఇస్తాడు, వాటిలో ఒకదానిని మాత్రమే మేము ఉదహరిస్తున్నాము. ఒకసారి, ఆయన మనకు చెప్తాడు, డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ తన ప్రత్యేక మిషన్ పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నప్పుడు, అడవిలో ఖడ్గమృగం దాడి చేసి భయంకరంగా గాయపరచిన ఒక స్థానికుని వద్దకు అతని హాజరు కొరకు అర్థించుటకు ఒక దూత అత్యంత తొందరగా వచ్చాడు. రాత్రివేళ అడవుల గుండా ప్రయాణించే ప్రమాదం తీసుకొనవద్దని లివింగ్‌స్టన్ స్నేహితులు అతనిని కోరారు; ఖడ్గమృగం, ఇతర హానికర జంతువులకు గురికావడం ఖచ్చితమని, సాహసించడం ఖచ్చిత మరణమని వారు చెప్పారు; కానీ వీలైతే ఆ పేదవాని ప్రాణం కాపాడడం కేవలం క్రైస్తవ కర్తవ్యమని అతడు భావించాడు, తనకు ప్రమాదం ఉన్నప్పటికీ వెళ్లాలని నిశ్చయించుకొన్నాడు. బాధితుని ఆదుకొనుటకు వెంటనే బయలుదేరి, అతడు అర్ధరాత్రి చీకట్లో పది మైళ్లు చిక్కుకుపోయిన పొదల గుండా, దట్టమైన పొదల గుండా బలవంతంగా దారి చేసుకొని, గాయపడినవాడు పడి ఉన్న స్థలానికి చేరి, అతడు చనిపోయి ఉండడం మాత్రమే కనుగొన్నాడు. కానీ అది వృథా అయిన త్యాగమా? ప్రభువు పట్ల ప్రేమతో కుమ్మరింపబడిన పరిమళ తైలం వలె కాదా?
బహుమతులు, పట్టాలు, బంగారు పతకాలు, అనేక రకాల గౌరవాలు పొందినప్పటికీ, డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ అసాధారణంగా బాల స్వభావం గల, వినయమైన ఆత్మను కాపాడుకొన్నాడు. ఒకసారి ఒక గొప్ప మనుష్యుడు అతని అద్భుత విజయాల పట్ల మెచ్చుకోలు వ్యక్తపరచినప్పుడు, అతడు ఇలా జవాబిచ్చాడు: “అవి అద్భుతమైనవి కావు; సంకల్పం ఉన్న ఎవరైనా చేయగలిగినదే అది.” అహా! కానీ అలాంటి సంకల్పం అద్భుతమైనది కాదా? అలాంటి వినయం గురించి మనం ఏమి చెప్పగలము? “నేను కీర్తిని ఆశిస్తున్నానని మనుష్యులు అనుకొనవచ్చు, కానీ నా ప్రశంసలో వ్రాసిన దేనినీ ఎన్నడూ చదవకూడదని నేను నియమంగా పెట్టుకొన్నాను.”
మిస్టర్ సెసిల్‌తో కలిసి విద్యార్థిగా అతనిని ఎరిగిన ఒకరు ఇలా వ్రాస్తారు: “అతని గురించి నా అభిప్రాయాన్ని రెండు మాటలలో సంగ్రహించవచ్చు—సరళత, సంకల్పం. ఇప్పుడు, దాదాపు నలభై సంవత్సరాల తరువాత, అతని అడుగు నాకు గుర్తుంది, ప్రత్యేక లక్షణంగల ముందుకు నడక, స్థిరమైనది, సరళమైనది, దృఢనిశ్చయమైనది, వేగంగానూ కాదు, మందంగానూ కాదు, తొందరా లేదు, ఆలస్యమూ లేదు, కానీ స్పష్టంగా అర్థం—చేరుకొనుట.” సరళంగా, దృఢనిశ్చయంగా డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ చివరి వరకు ఉన్నాడు. బాల స్వభావపు నమ్మకంతో, అంతే నిర్భయంతో కలిపి, భయం యొక్క అతి చిన్న లక్షణం ప్రాణాంతకం కాగల చోట అతడు క్రూర మనుష్యుల ఉగ్రతను నిరాయుధం చేయగలిగాడు.
అతని అపారమైన సంకల్ప బలం, బలహీన స్వభావం వెంటనే లొంగిపోయే ప్రమాదాల, అడ్డంకుల గుండా అతనిని నడిపించింది. ఒక నిర్దిష్ట మార్గం కర్తవ్య మార్గమని ఒకసారి నిర్ణయించుకొన్న తరువాత, దాని నుండి అతనిని ఏదీ తప్పించలేకపోయింది. ఈ సంకల్ప శక్తి అతనికే కాదు, అతని అనుచరులకు కూడా ఉపయోగపడింది; ఇంతవరకు బలహీనులు, అనిశ్చితులుగా ఉన్నవారి మనస్సులలో ధైర్యాన్ని, కర్తవ్య భక్తిని నాటింది.
లివింగ్‌స్టన్ వాగ్దానాల పట్ల విశ్వాసపాత్రత గురించి ఇప్పటికే ప్రస్తావించబడింది. అది భౌగోళిక సంఘానికి చేసినదైనా, పేద, నిస్సహాయ, అజ్ఞాన ఆఫ్రికన్‌కు చేసినదైనా పట్టింపు లేదు. ఒకసారి చేసిన వాగ్దానం విశ్వాసంగా నెరవేర్చబడేది.
ఆదర్శ మిషనరీ నాయకుని వర్ణన, అతని స్వంత గ్రంథాలలో ఒకదానిలో ఇవ్వబడినట్లుగా, అతని స్వంత స్వభావానికి ఎంత అద్భుతమైన చిత్రమంటే దానిని ఉదహరించకుండా మేము ఉండలేము: “మిషనరీ నాయకునిలో కావలసిన గుణాలు సాధారణ రకానికి చెందినవి కావు. అతనికి అత్యున్నత స్థాయి శారీరక, నైతిక ధైర్యం, ఓర్పుతో కూడిన దృఢనిశ్చయంతో సమతూకం చేయబడిన గణనీయమైన సంస్కారం, శక్తి ఉండాలి; వీటన్నిటికి మించి ప్రశాంతమైన క్రైస్తవ ఉత్సాహం, పని యొక్క ముఖ్య ఆత్మీయ ఫలితాల పట్ల ఆతురత అవసరం.” అయినప్పటికీ ఈ వర్ణన, మన వీరునికి అదనంగా ఉన్న అంత సాత్వికత, ప్రేమ గురించిన భావాన్ని తప్పనిసరిగా ఇవ్వదు. ఈ గుణాలన్నీ కలిసి మిళితమవడమే అతనిని దాదాపు పరిపూర్ణ మనుష్యునిగా చేసింది.
మేము అతిశయోక్తి చేస్తున్నట్లు కనబడుతున్నామా? ప్రొఫెసర్ బ్లైకీ తన లివింగ్‌స్టన్ జీవిత చరిత్రలో చెప్పినట్లు, చనిపోయినవారిపై ప్రశంసలు తరచుగా సగం సత్యాన్ని దాచి, మిగిలిన సగాన్ని కంటికి నింపుతాయి, ఇక్కడ దాచడానికి నిజంగా ఏమీ లేదు. అతని గురించి సత్యాన్ని సాదాగా, నిజాయితీగా చెప్పడమే లివింగ్‌స్టన్‌కు అత్యున్నత ప్రశంస.
డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ తనపై చేసిన ముద్ర గురించి మిస్టర్ స్టాన్లీ చాలా విస్తృతంగా వ్రాశాడు. అతడు వివరాలలోకి ఇంకా ముందుకు వెళ్లుచున్నప్పుడు మరోసారి అతని మాటలు ఆలకిద్దాం:
“అతడు దేవదూత కాడని నేను అంగీకరిస్తాను; కానీ సజీవ మనుష్యుని స్వభావం అనుమతించినంత దగ్గరగా ఆ ప్రాణికి అతడు సమీపిస్తాడు. అతని సౌమ్యత అతనిని ఎన్నడూ విడువదు; అతని ఆశాభావం అతనిని ఎన్నడూ విడిచిపెట్టదు. ఏ వేధించే ఆందోళనలు, మనస్సు చెదరడం, ఇల్లు, బంధువుల నుండి సుదీర్ఘ వేరుపాటు అతనిని ఫిర్యాదు చేయునట్లు చేయలేవు. ‘చివరకు అంతా సరిగ్గా అవుతుంది’ అని అతడు భావిస్తాడు; ప్రావిడెన్స్ యొక్క మంచితనంలో అతనికి అంత విశ్వాసం ఉంది.
“నా దృష్టిని ప్రత్యేకంగా ఆకర్షించిన మరొక విషయం అతని అద్భుతమైన జ్ఞాపకశక్తి. గ్రంథాలు లేకుండా అతడు ఆఫ్రికాలో గడిపిన అనేక సంవత్సరాలను మనం గుర్తుంచుకొంటే, బర్న్స్, టెన్నిసన్, లాంగ్‌ఫెలో, విట్టియర్, లోవెల్ కవితలను పూర్తిగా పఠించగల జ్ఞాపకశక్తి అసాధారణమైనదని మనం భావించవచ్చు.
“అతని మతం సిద్ధాంత రకానికి చెందినది కాదు, కానీ అది
నిరంతర, ఆసక్తిగల, నిష్కపటమైన ఆచరణ.... అతనిలో మతం తన అత్యంత సుందరమైన లక్షణాలను ప్రదర్శిస్తుంది: అది అతని సేవకుల పట్ల మాత్రమే కాక, స్థానికుల పట్ల, మూర్ఖ మహమ్మదీయుల పట్ల, అతనితో సంబంధంలోకి వచ్చే అందరి పట్ల అతని ప్రవర్తనను నియంత్రిస్తుంది. అది లేకపోతే, లివింగ్‌స్టన్, తన ఉద్రేక స్వభావం, ఉత్సాహం, ఉన్నత ఆత్మ, ధైర్యంతో, సహవాసానికి అనర్హుడు, కఠినమైన యజమాని అయి ఉండేవాడు. మతం అతనిని మచ్చిక చేసి, క్రైస్తవ సజ్జనునిగా చేసింది; ముడి, మొండి లక్షణాలు సంస్కరింపబడి అణచబడ్డాయి; మతం అతనిని మనుష్యులందరిలో అత్యంత సహవాసయోగ్యునిగా, యజమానులలో అత్యంత ఉదారునిగా చేసింది,—అతని సాంగత్యం ఎంతో ఆనందకరమైన మనుష్యుడు. ఉజిజిలో తన మొదటి రాకలో అరబ్బులు, మిశ్రజాతి వారు ప్రతి విధంగా అడ్డుపడి ద్వేషించిన స్థితి నుండి, తన నిరంతర దయ, మృదువైన, ఆహ్లాదకరమైన స్వభావం ద్వారా అతడు అందరి హృదయాలను గెలుచుకొన్నాడు. అతని పట్ల విశ్వవ్యాప్త గౌరవం చూపబడినట్లు నేను గమనించాను. మహమ్మదీయులు కూడా తమ నమస్కారాలు తెలుపుటకు, ‘దేవుని ఆశీర్వాదం మీపై నిలిచి ఉండుగాక!’ అని చెప్పుటకు అతని ఇంటిని దాటకుండా వెళ్లలేదు. ప్రతి ఆదివారం ఉదయం అతడు తన చిన్న మందను తన చుట్టూ చేర్చి, సహజమైన, కృత్రిమత్వం లేని, నిష్కపటమైన స్వరంతో ప్రార్థనలు, బైబిల్ నుండి ఒక అధ్యాయం చదివి, ఆ తరువాత చదివిన విషయం గురించి కిసవాహిలి భాషలో ఒక చిన్న ప్రసంగం ఇస్తాడు; అది స్పష్టమైన ఆసక్తితో, శ్రద్ధతో వినబడుతుంది.”
ఆఫ్రికన్ యొక్క సహజ ఉదాత్తతకు, లివింగ్‌స్టన్ తనపై చూపిన వ్యక్తిగత ప్రభావానికి ఒకేసారి సాక్ష్యమిస్తున్న, స్టాన్లీ నుండి మేము చూసిన తాజా మాటలు ఈ భావంతో ఉన్నాయి: “నేను పదిహేడు సంవత్సరాలుగా ఆఫ్రికాలో ఉన్నాను, నేను చేతులు ముడుచుకొంటే నన్ను చంపే మనుష్యుని నేను ఎన్నడూ కలవలేదు. లివింగ్‌స్టన్‌తో ఉన్న ఆ నాలుగు నెలలలో అతడు నాకు నేర్పినప్పటి నుండి, నేను కోరినదీ, పేద ఆఫ్రికన్ల కొరకు అడగడానికి నేను ప్రయత్నించినదీ క్రైస్తవుల సత్కార్యాలే. 1871లో నేను లండన్‌లోని అతి పెద్ద నాస్తికునివలె పక్షపాతంతో అతని వద్దకు వెళ్లాను. నేను లౌకిక లోకానికి దూరంగా అక్కడ ఉన్నాను. ఈ ఒంటరి వృద్ధుని అక్కడ చూచి, ‘భూమిపై ఇతడు ఇక్కడ ఎందుకు ఆగాడు?’ అని నన్ను నేను అడిగాను. మేము కలిసిన తరువాత నెలల తరబడి, బైబిల్‌లో చెప్పబడినదంతా ఆ వృద్ధుడు ఆచరించడం గురించి నేను ఆశ్చర్యపడుతూ అతని మాటలు వింటున్నాను. క్రమంగా ఇతరుల పట్ల అతని సానుభూతి అంటువ్యాధిలా వ్యాపించింది; నాలో అది మేల్కొంది; అతని భక్తిని, సౌమ్యతను, ఉత్సాహాన్ని, ఆసక్తిని, అతడు నిశ్శబ్దంగా తన పని చేసుకొనిపోవడాన్ని చూచి, అతడు ప్రయత్నించకపోయినా నేను అతని ద్వారా మార్చబడ్డాను. ఆ మంచి వృద్ధుడు ఇంత త్వరగా చనిపోవడం ఎంత విచారకరం! అక్కడ అప్పటి నుండి జరిగినదంతా అతడు చూడగలిగి ఉంటే ఎంత సంతోషించి ఉండేవాడు!”
కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం రోవుమా దేశంలో ప్రయాణిస్తున్న ఒక మిషనరీ తన కుడి భుజంపై పాత కోటు అవశేషాన్ని, స్పష్టంగా ఇంగ్లీషు తయారీని ధరించిన ఒక స్థానికుని కలిశాడు. ఆ మనిషి చెప్పినదాని ప్రకారం, పది సంవత్సరాల క్రితం అతడు ఆ కోటు ఇచ్చిన ఒక తెల్లవానితో కొంత దూరం ప్రయాణించాడని కనబడింది. ఒకసారి చూచి మాట్లాడినవాడు జీవితాంతం గుర్తుంచుకొనవలసిన మనుష్యుడు; నల్లవారిని తన సహోదరులవలె చూచిన తెల్లవాడు, రోవుమా లోయ అంతటా ఎల్లప్పుడూ ఆదరింపబడే జ్ఞాపకం గలవాడు; పొట్టి పొడవు, గుబురు మీసం, పదునైన, చొచ్చుకుపోయే కళ్లు గలవాడు, అతని మాటలు, ప్రవర్తన ఎల్లప్పుడూ దయగా, సౌమ్యంగా ఉండేవి; నాయకునిగా అందరూ అనుసరించుటకు సంతోషించిన మనుష్యుడు; అందరి హృదయాలకు దారి తెలిసిన మనుష్యుడు.
పండితులు, గొప్పవారు ఆ గొప్ప అన్వేషకుని పేరును గౌరవించుటకు ఒకరితో ఒకరు పోటీపడిన ప్రశంసా వాక్యాలు అనేకం, అద్భుతమైనవి; కానీ వాటన్నిటిలో ఈ చదువులేని అనాగరికుని సరళమైన నివాళి వలె హృదయాన్ని లోతుగా తాకేది మరొకటి లేదు. అతని అవశేషాలను సముద్రం వరకు క్షేమంగా మోసుకొచ్చిన నల్ల అంగరక్షకుల హృదయస్పర్శి విశ్వాసపాత్రతవలె, ఇది ఆఫ్రికా వీరుడు, అపొస్తలుడు—డేవిడ్ లివింగ్‌స్టన్ జ్ఞాపకాన్ని, ఎవరి విమోచన కొరకు అతని జీవితం అర్పించబడిందో ఆ “చీకటి ఖండపు” లక్షలాది ప్రజలు రాబోయే కాలమంతటా గౌరవపూర్వక కృతజ్ఞతతో కాపాడుకొనుటకు ఒక ఆసక్తిగల సూచన, ఒక ప్రవచనం.
గమనిక.—ఈ రేఖాచిత్రానికి అవసరమైన విషయం ప్రధానంగా ప్రొఫెసర్ బ్లైకీ యొక్క “డేవిడ్ లివింగ్‌స్టన్ వ్యక్తిగత జీవితం” నుండి, లివింగ్‌స్టన్ మూడు గ్రంథాలైన “దక్షిణ ఆఫ్రికాలో మిషనరీ ప్రయాణాలు,” “జాంబెజీ మరియు దాని ఉపనదులు,” “చివరి దినచర్యలు” నుండి తీసుకోబడింది. కొంత సమాచారం మిషనరీ పత్రికల నుండి కూడా పొందబడింది. డాక్టర్ లివింగ్‌స్టన్ ఉత్తరాలు, దినచర్యల నుండి విస్తారమైన ఉద్ధరణలు చేయబడ్డాయి, ఎందుకంటే అతని స్వంత మాటలే ఆ మనుష్యుని ఉత్తమంగా ప్రతిబింబిస్తాయని నమ్మకం.
మునుపటి అధ్యాయం | విషయసూచిక
↑ పైకి తిరుగు ← పుస్తకానికి తిరిగి ← పుస్తకాల గ్రంథాలయం