IX
Caput VII.-Qua in Re Christianorum Continentia Eam Quam Sibi Vindicant Philosophi Antecellat.
Humana ergo continentia,92 ea, inquam, quae est ex sententia philosophorum Graecorum, profitetur pugnare cum cupiditate, et in factis ei non inservire; quae est autem ex nostra sententia continentia, non concupiscere; non ut quis concupiscens se fortiter gerat, sed ut etiam a concupiscendo se contineat. Non potest autem ea aliter comparari continentia, nisi gratia Dei. Et ideo dixit: "Petite, et dabitur vobis."93 Hanc gratiam Moyses quoque accepit, qui indigo corpore erat indutus, ut quadraginta diebus neque esuriret, neque sitiret. Quemadmodum autem melius est sanum esse, quam aegrotantem disserere de sanitate: ita lucem esse, quam loqui de luce; et quae est ex veritate continentia, ea quae docetur a philosophis. Non enim ubi est lux, illic tenebrae: ubi autem sola insidet cupiditas, etiamsi quiescat a corporea operatione, at memoria cure eo, quod non est praesens, congreditur. Generatim autem nobis procedar oratio de matrimonio, nutrimento, et aliis, ut nihil faciamus ex cupiditate, velimus autem ea sola, quae sunt necessaria. Non sumus enim filii cupiditatis, sed voluntatis; et eum, qui uxorem duxit propter liberorum procreationem, exercere oportet continentiam, ut ne suam quidem concupiscat uxorem, quam debet diligere, honesta et moderata voluntate operam dans liberis. Non enim "carnis curam gerere ad concupiscentias" didicimus; "honeste autem tanquam in die," Christo, et Dominica lucida vitae institutione, "ambulantes, non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in litibus et contentionibus."94 Verumenimvero non oportet considerare continentiam in uno solum genere, nempe in rebus venereis, sed etiam in quibuscunque aliis, qua: luxuriosa concupiscit anima, non contenta necessariis, sed sollicita de deliciis. Continentia est pecuniam despicere; voluptatem, possessionem, spectaculum magno et excelso animo contemnere; os continere, ratione qua: sunt mala vincere. Jam vero angeli quoque quidam, cum fuissent incontinentes, victi cupiditate, huc e coelo deciderunt. Valentinus autem in Epistola ad Agathopodem: "Cum omnia, inquit, sustinuisset, erat continens, divinitatem sibi comparavit Jesus; edebat et bibebat peculiari modo, non reddens cibos; tanta ei inerat vis continentiae, ut etiam nutrimentum in eo non interierit, quoniam ipse non habuit interitum." Nos ergo propter dilectionem in Dominum, et propter ipsum honestum, amplectimur continentiam, templum Spiritus sanctificantes. Honestum enim est, "propter regnum coelorum seipsum castrare"95 ab omni cupidirate, et"emundare conscientiam a mortuis operibus, ad serviendum Deo viventi."96 Qui autem propier odium adversus carnem susceptum a conjugali conjunctione, et eorum qui conveniunt ciborum participatione, liberari desiderant, indocti sunt et impii, et absque ratione continentes, sicut aliae genres plurimae. Brachmanes quidem certe neque animatum comedunt, neque vinum bibunt; sed aliqui quidera ex iis quotidie sicut nos cibum capiunt; nonnulli autem ex iis tertio quoque die, ut ait Alexander Polyhistor in Indicis; mortem autem contemnunt, et vivere nihili faciunt; credunt enim esse regenerationem: aliqui autem colunt Herculem et Pana. Qui autem ex Indis vocantur Semnoi/, hoc est, venerandi, nudi totam vitam transigunt: ii veritatem exercent, et futura praedicunt, et colunt quamdam pyramidera, sub qua existimant alicujus dei ossa reposita. Neque vero Gymnosophistae, nec qui dicuntur Semnoi/, utuntur mulieribus, hoc enim praeter naturam et iniquum esse existimant; qua de causa seipsos castos conservant. Virgines autem sunt etiam mulieres, qua: dicuntur Semnai/, hoc est, venerandae. Videntur autem observare coelestia, et per eorum significationem quae dam futura praedicere.
Caput VIII.-Loca S. Scripturae Ab Haereticis in Vituperium Matrimonii Adducta Explicat; Et Primo Verba Apostoli Romans 6:14, Ab Haereticorum Perversa Interpretatione Vindicat.97
Quoniam autem qui introducunt indifferentiam, paucas quasdam Scripturas detorquentes, titillanti suae voluptati eas suffragari existimant; rum praecipue illam quoque: "Peccatum enim vestri non dominabitur; non estis enim sub lege, sed sub gratia; "98 et aliquas alias hujusmodi, quarum post haec non est rationi consentaneum ut faciam mentionem (non enim nayera instruo piraticam), age paucis eorum argumentum perfringamus. Ipse enim egregius Apostolus in verbis, quae praedictae dictioni subjungit, intentati criminis afferet solutionem: "Quid ergo? peccabimus, quia non sumus sub lege, sed sub gratia? Absit."99 Adeo divine et prophetice e vestigio dissolvit artem voluptatis sophisticam. Non intelligunt ergo, ut videtur, quod "omnes nos oportet manifestari ante tribunal Christi, ut referat unusquisque per corpus ea quae fecit, sire bonum, sive malum: "100 ut quae per corpus fecit aliquis, recipiat. "Quare si quis est in Christo, nova creatura est," nec amplius peccatis dedita: "Vetera praeterierunt," vitam antiquam exuimus: "Ecce enim nova facta sunt,"101 castitas ex fornicatione, et continentia ex incontinentia, justitia ex injustitia. "Quae est enim participatio justitiae et injustitiae? aut quae luci cure tenebris societas? quae est autem conventio Christo cum Belial? quae pars est fideli cum infideli? quae est autem consensio templo Dei cum idolis?102 Has ergo habentes promissiones, mundemus nos ipsos ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctitatem in timore Dei."103
Caput IX.-Dictum Christi a.d. Salomen Exponit, Quod Tanquam in Vituperium Nuptiarum Prolatum Haeretici Allegabant.
Qui autem Dei creaturae resistunt per speciosam illam continentiam, illa quoque dicunt, quae ad Salomen dicta sunt, quorum prius meminimus: habentur autem, ut existimo, in Evangelio secundum Aegyptios.104 Aiunt enim ipsum dixisse Servatorem: "Veni ad dissolvendum opera feminae;" feminae quidem, cupiditatis; opera autem generationem et interitum. Quid ergo dixerint? Desiit haec administratio? Non dixerint: manet enim mundus in eadem ceconomia. Sed non falsum dixit Dominus; revera enim opera dissolvit cupiditatis, avaritiam, contentionem, gloriae cupiditatem, mulierum insanum amorem, paedicatum, ingluviem, luxum et profusionem, et quae sunt his similia. Horum autem ortus, est animae interitus: siquidem "delictis mortui" efficimur.105 Ea veto femina est intemperantia. Ortum autem et interitum creaturarum propter ipsorum naturas fieri necesse est, usque ad perfectam distinctionem et restitutionem electionis, per quam, quae etiam sunt mundo permistae et confusae substantiae, proprietati suae restituuntur. Unde merito cum de consummatione Logos locutus fuerat, ait Salome: "Quousque morientur homines? "Hominem autem vocat Scriptura dupliciter: et eum, qui apparet, et animam; et eum rursus, qui servatur, et eum qui non. Mors autem animae dicitur peccatum. Quare caute et considerate respondet Dominus: "Quoadusque pepererint mulieres," hoc est quandiu operabuntur cupiditates. "Et ideo quemadmodum per unum hominem peccatum ingressum est in mundum, per peccaturn quoque mors ad omnes homines pervasit, quatenus omnes peccaverunt; et regnavit mors ab Adam usque ad Moysen,"106 inquit Apostolus: naturali autem divinae ceconomiae necessitate mors sequitur generationem: et corporis et animae conjunctionem consequitur eorum dissolutio. Si est autem propter doctrinam et agnitionem generatio, restitutionis causa erit dissolutio. Quomodo autem existimatur mulier causa morris, propterea quod pariat: ita etiam dicetur dux vitae propter eamdem causam. Proinde qua, prior inchoavit transgressionem, Vita est appellata,107 propter causam successionis: et eorum, qui generantur, et qui peccant, tam justorum quam injustorum, mater est, unoquoque nostrum, seipsum justificante, vel contra inobedientem constituente. Unde non ego quidem arbitror Apostolum abhorrere vitam, quae est in came, cum dicit: "Sed in omni fiducia, ut semper, nunc quoque Christus magnificabitur in corpore meo, sire per vitam, sire per mortera. Mihi enim vivere Christus et mori lucrum. Si autem vivere in carne, et hoc quoque mihi fructus operis, quid eligam nescio, et coarctor ex duobus, cupiens resolvi, et esse cum Christo: multo enim melius: manere autem in carne, est magis necessarium propter vos."108 Per haec enim, ut puto, aperte ostendit, exitus quidem e corpore perfectionem, esse in Dei dilectionem: ejus autem prae sentiae in carne, ex grato animo profectam tolerantiam, propter eos, qui salute indigent. Quid vero? non etiam ea, quae deinceps sequuntur, ex ils, quae dicta sunt ad Salomen, subjungunt ii, qui quidvis potius quam quae est ex veritate, evangelicam regulam sunt secuti? Cum ea enim dixisset: "Recteergo feci, quae non peperi: "scilicet, quod generatio non esset ut oportet assumpta; excipit Dominus, dicens: "Omni herba vescere, ea autem, quae habet amaritudinem, ne yescaris." Per haec enim significat, esse in nostra potestate, et non esse necessarium ex prohibitione praecepti, vel continentiam, vel etiam matrimonium; et quod matrimonium creationi aliquid affert auxilii, praeterea explicans. Ne quis ergo eum deliquisse existlimet, qui secundum Logon matrimonium inierit, nisi existimet amaram esse filiorum educationem: contra tamen, permultis videtur esse molestissimum liberis carere. Neque amara cuiquam videatur liberorum procreatio, eo quod negotiis implicatos a divinis abstrahat. Est enim, qui vitam solitariam facile ferre non valens, expetit matrimonium: quandoquidem res grata, qua quis temperanter fruitur, et innoxia: et unusquisque nostrum eatenus sui dominus est, ut eligat, an velit liberos procreate. Intelligo autem, quod aliqui quidem, qui praetextu matrimonii difficultatum ab eo abstinuerunt, non convenienter sanctae cognitioni ad inhumanitatem et odium hominum defluxerunt; et petit apud ipsos charitas; alii autem matrimonio ligati, et luxui ac voluptatibus dediti, lege quodammodo eos comitante, fuerunt, ut ait Prophet, a, "assimilati jumentis."109
Caput X.-Verba Christi Matthew 18:20, Mystice Exponit.110
Quinam sunt autem illi "duo et tres, qui congregantur in nomine Domini, in" quorum "medio" est Dominus?111 annon virum et mulierem et filium tres dicit, quoniam mulier cum viro per Deum conjungitur? Quod si accinctus quis esse velit et expeditus, non volens procreate liberos, propter eam, quae est in procreandis liberis, molestiam et occupationem, "maneat," inquit Apostolus, absque uxore "ut ego."112 Quiam veto effatum Domini exponunt, ac si dixisset, cure pluribus quidera esse Creatorem ac prae sidem generationis Deum; cum uno autem, nempe electo, Servatorem, qui alterius, boni scilicet, Dei Filius sit. Hoc autem non ira habet: sed est quidem etiam cure iis, qui honeste ac moderate in matrimonio versati sunt, et Iiberos susceperunt, Deus per Filium: est autem etiam cure eo, qui secundum Logon, seu rationem, fuit continens, idem Dens. Fuerint autem aliter quoque tres quidera, ira, cupiditas, et ratio: caro antera at anima et spiritus, alia ratione. Forte antera et vocationem et electionem secundam, et tertium genus, quod in primo honore collocatur, innuit trias prius dicta: cum quibus est, quae omnia considerat, Dei potestas, absque divisione cadens in divisionem. Qui ergo animae naturalibus, ita ut oportet, utitur operationibus, desiderat quidem ea, quae sunt convenientia, odio autem habet ea, quae laedunt, sicut jubent mandata: "Benedices" enim, inquit, "benedicenti, et maledices male" dicenti." Quando autem his, ira scilicet et cupidirate, superior factus, et creaturae amore vere affectus propter eum, qui est Deus et effector omnium, gnostice vitam instituerit, et Salvatori similis evadens, facilem temperantiae habitum acquisiverit, et cognitionem, fidem, ac dilectionem conjunxerit, simplici hac in parte judicio utens, et vere spiritalis factus, nec earum quae ex ira et cupiditate procedunt, cogitationum omnino capax, ad Domini imaginem ab ipso artifice efficitur homo perfectus, is sane dignus jam est, qui frater a Domino nominetur, is simul est amicus et filius. Sic ergo "duo et tres" in eodem "congregantur," nempe in homine gnosrico. Poterit etiam multorum quoque concordia ex tribus aestimata, cum quibus est Dominus, significare unam Ecclesiam, unum hominem, genus unum. Annon cum uno quidem Judaeo erat Dominus, cum legera tulit: at prophetans, et Jeremiam mittens Babylonem, quinetiam cos qui erant ex gentibus vocans per prophetiam, congregavit duos populos: tertius autem est unus, qui ex duobus "creatur in riorum hominem, quo inambulat et inhabitat" in ipsa Ecclesia? Et lex simul et prophetae, una cum Evangelio, in nomine Christi congregantur in unam cognitionem. Qui ergo propter odium uxorem non ducunt, vel propter concupiscentiam carne indifferenter abutuntur, non sunt in numero illorum qui servantur, cum quibus est Dominus.
Caput XI.-Legis Et Christi Mandatum de Non Concupiscendo Exponit.113
His sic ostensis, age Scripturas, quae adversantur sophistis haereticis, jam adducamus, et regulam continentiae secundum logon seu rationem observandam declaremus. Qui vero intelligit, quae Scriptura cuique haeresi contraria sit, cam tempestive adhibendo refutabit eos, qui dogmata mandatis contraria fingunt. Atque ut ab alto rem repetamus, lex quidem, sicut prius diximus, illud, "Non concupisces uxorem proximi tui,"114 prius exclamavit ante conjunctam Domini in Novo Testamento vocem, quae dicit ex sua ipsius persona: "Audivistis legem praecipientem: Non moechaberis. Ego autem dico: Non concupisces."115 Quod enim vellet lex viros uti moderate uxoribus, et propter solam liberorum susceptionem, ex eo clarum est, quod prohibet quidem eum, qui non habet uxorem, statim cum" captiva" habere consuetudinem.116 Quod si semel desideraverit, ei, cum tonsa fuerit capillos, permittere ut lugeat triginta diebus. Si autem ne sic quidem emarcescat cupiditas, tunc liberis operam dare, cum quae dominatur impulsio, probata sit prae finito tempore consentanea rationi appetitio. Unde nullum ex veteribus ex Scripturn ostenderis, qui cum praegnante rem habuerit: sed postquam gestavit uterum, et postquam editum fetum a lacte depulit, rursus a viris cognitas fuisse uxores. Jam hunc scopum et institutum invenies servantera Moysis patrem, cure triennium post Aaronem editum intermisisset, genuisse Moysem. Et rursus Levitica tribus, servans hanc naturae legem a Deo traditam, aliis numero minor ingressa est in terram promissam. Non enim facile multiplicatur genus, cum viii quidera seminant, legitimo juncti matrimonio; exspectant autem non solum uteri gestationem, sed etiam a lacte depulsionem. Unde merito Moyses, quoque Judaeos paulatim proveheris ad continentiam, cure "tribus diebus"117 deinceps consequentibus a venerea voluptate abstinuissent, jussit audire verba Dei. "Nosergo Dei templa sumus, sicut dixit propheta: Inhabitabo in eis, et inambulabo, et ero eorum Deus, et ipsi erunt meus populus," si ex praeceptis vitam instituamus, sive singuli nostrum, sire tota simul Ecclesia. "Quareegredimini e medio ipsorum, et separamini, dicit Dominus, et immundum ne tangatis; et ego vos suscipiam, et ero vobis in patrem, et vos eritis mihi in filios et filias, dicit Dominus omnipotens."118 Non ab iis, qui uxores duxerunt, ut aiunt, sed a gentibus, quae adhuc vivebant in fornicatione, praeterea autem a prius quoque dictis haeresibus, ut immundis et impiis, prophetice nos jubet separari. Unde etiam Panlus quoque verba dirigens ad eos, qu ierant iis, qui dicti sunt, similes: "Has ergo promissiones habete, inquit, dilecti: mundemus corda nostra ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctitatem in timore Dei.119 Zelo enim vos zelo Dei; despondi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo."120 Et Ecclesia quidem alii non jungitur matrimonio, cum sponsum hubeat: sed unusquisque nostrum habet potestatem ducendi, quamcunque velit, legitimam uxorem, in prim is, inquam, nuptiis. "Vereor autem, ne sicut serpens seduxit Evam in astutia, corrumpantur sensus vestri a simplicitate, quae in Christo est,"121 pie admodum et doctoris instar dixit Apostolus. Quocirca admirabilis quoque Petrus: "Charissimi, inquit, obsecro vos tanquam advernas et peregrinos, abstinete vos a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam, conversationem vestram inter gentes habentes bonam: quoniam sic est voluntas Dei, ut bene facientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam; quasi liberi, et non quasi velamen habentes malitiae libertatem, sed ut servi Dei."122 Similiter etiam scribit Paulus in Epistola ad Romanos: "Quimortui sumus peccato, quomodo adhuc riveruns in ipso? Quoniam veins homo nosier simul est crucifixus, ut destruatur corpus peccati,"123 usque ad illud: "Neque exhibete membra vestra, arma injustitiae peccato."124 Atque adeo cure in hunc locum devenerim, videor mihi non esse praetermissurus, quirt notem, quod eumdem Deum per legem et prophetas et Evangelium praedicet Apostolus. Illud enim: "Non concupisces," quod scriptum est in Evangelio, legi attribuit in Epistola ad Romanos, sciens esse unum eum, qui praedicavit per legem et prophetas, Patrem, et qui per ipsum est annuntiatus. Dicit enim: "Quid dicemus? Lex estne peccatum? Absit. Sed peccatum non cognovi, nisi per legem. Concupiscentiam enim non cognovissem, nisi lex diceret: Non concupisces."125 Quod si ii, qui sunt diversae sententiae, repugnantes, existiment Paulum verba sua dirigentem adversus Creatorem, dixisse ea, quae deinceps sequuntur: "Novi enim, quod non habitat in me, hoc est, in came mea, bonum; "126 legant ae, quae prius dicta sunt; et ea, quae consequuntur. Prius enim dixit: "Sed inhabitarts in me peccatum; "propter quod consentaneum erat dicere illud: "Non habitat in came mea bonum."127 Consequenter subjunxit: "Si autem quod nolo, hoc ego facio, non utique ego id operor, sed quod inhabitat in me peccatum: "quod "repugnans," inquit, "legi" Dei et "mentis meae, captivat me in lege peccati, quae est in membris meis. Miser ego homo, quis me liberabit de corpore morris hujus? "128 Et rursus (nunquam enim quovis modo juvando defatigatur) non veretur veluti concludere: "Lex enim spiritus liberavit me a lege peccati et morris: "quoniam "per Filium Dens condemnavit peccaturn in carne, ut justificatio legis impleatur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, seal secundum spiritum."129 Praeter haec adhuc declarans ea, qum prius dicta sunt, exclamat: "Corpus quidem mortunto propter peccatum: "significans id non esse templum, sed sepulcum animae. Quando enim sanctificatum fuerit Deo, "Spiritus ejus," infert, "qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis: qui vivificabit etiam mortalia vestra corpora, per ejus Spiritum, qui habitat in vobis."130 Rursus itaque voluptaxios increpans, illa adjicit: "Prudentia enim carnis, mors; quoniam qui ex came vivunt, ea, quae sunt carnis, cogitant; et prudentia carnis est cum Deo gerere inimicitias; legi enim Dei non subjicitur. Qui autem sunt in carne," non ut quidam decemunt, "Deo placere non possunt," sed ut prius diximus. Deinde ut eos distinguat, dicit Ecclesiae: "Vos autem non estis in carne sed in spiritu, si quidem spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem spiritum Christi non habet, is non est ejus. Si autem Christus in vobis, corpus quidem est mortuum per peccatum, spiritus autem vivus per justitiam. Debitores itaque sumus, fratres, non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum camera vivitis, estis morituri: si veto spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Quicunque enim spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei." Et adversus nobilitatem et adversus libertatem, qum exsecrabiliter ab iis, qui sunt diversae sententiae, introducitur, qui de libidine gloriantur, subjungit dicens: "Non enim accepistis spiritum servitutis rursus in timorein, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba Pater; "131 hoc est, ad hoc accepimus, ut cognoscamus eum, quem oramus, qui est vere Pater, qui rerum omnium solus est Pater, qui ad salutem erudit et castigat at pater, et timorem minatur.
Caput XII.-Verba Apostoli 1 Corinthians 7:5, 39, Aliaque S. Scripturae Loca Eodem Spectantia Explicat.
Quod autem "ex consensu ad tempus orationi vacat" conjugium, doctrina est continentiae. Adjecit enim illud quidem, "ex consensu," ne quis dissolveret matrimonium; "ad tempus autem,"132 ne, dum ex necessitate exercet continentiam is, qui uxorem duxerit, labatur in peccatum, et dum suo conjugio parcit, alienum concupiscat. Qua ratione eum, qui se indecore getere existimat, quod virginem alat, recte cam dicit esse nuptum damrum. Verum unusquisque, tam is qui castitatem, delegit, quam is qui propter liberorum procreationem seipsum conjunxit matrimonio, in suo proposito firmiter debet perseverare, nec in deterius deflectere. Si enim vitae suae instimtum augere ac intendere porefit, majorem sibi apud Deum acquirit dignitatem, propter puram et ex ratione profectam continentiam. Si autem eam, quam elegit, regulam superaverit, in majorem deinde ad spem gloriam recidet. Habet enim sicut castitas, ira etiam matrimonium propria munera et ministeria, quae ad Dominum pertinent, filiorum, inquam, curam gerere et uxoris. Quod enim honeste causatur is, qui est in matrimonio perfectus, est conjugii necessitudo, ut qui omnium curam ac providentiam in domo communi ostenderit. Ac proinde "episcopos," inquit, oportet constitui, qui ex domo propria toti quoque Ecclesiae prae esse sint meditati. "Unusquisque" ergo, "in quo vocatus est "133 opere ministerium peragat, ut liber in Christo fiat, et debitam ministerio suo mercedem accipiat. Et rursus de lege disserens, utens allegoria: "Nam quae sub viro est mulier," inquit, "viventi viro alligata est lege,"134 et quae sequuntur. Et rursus: "Mulletest alligata, quandiu vivit vir ejus; sin autem mortuus fuerit, libera est ut nubat, modo in Domino. Beata est autem si sic permanserit, mea quidem sententia."135 Sed in priore quidem particula, "mortificati estis," inquit, "legi," non matrimonio, "ut efficiamini vos alteri, qui excitatus est ex mortuis,"136 sponsa et Ecclesia; quam castam esse oportet, et ab iis quae strut intus, cogitationibus, quae sunt contrariae veritati; et ab iis, qui tentant extrinsecus, hoc est ab iis, qui sectantur haereses, et persuadent vobis fornicari ab uno viro, nempe omnipotenti Deo: "Ne sicut setpens decepit Evam,"137 quae"vita" dicitur, nos quoque inducti callidis haeresium illecebris, transgrediamur mandata. Secunda autem particula statuit monogamiam: non enim, ut quidam existimarunt, mulieris cum viro alligationem, carnis cum corruptela connexionem, significari putandum est; impiorum enim hominum, qui matrimonii inventionem diabolo aperte tribuunt, opinionera reprehendit, unde in periculum venit legislator ne incessatur maledictis. Tatianum arbitror Syrum talia audere dogmata tradere.138 His verbis quidem certe scribit in libro De perfectione secundum Servatorem: Consensum quidem conjungit orationi: communio autem corruptelae, interitus solvit interpellationem. Admodum certe circumspecte arcet per concessionem. Nam cum rursus permisit"simul convernire propter Satanam et intemperantiam,"139 pronuntiavit eum, qui est obtemperaturus, "serviturum duobus dominis: "140 per consensure quidem, Deo; per dissensionem autem, intemperantiae et fornicationi et diabolo. Haec autem dicit, Apostolum exponens. Sophistice autem eludit veritatem, per verum, falsum confirmans: intemperantiam enim et fornicationem, diabolica vitia et affectiones nos quoque confitemur; intercedit autem moderati matrimonii consensio, quae tum ad precationem continenter deducit, tum ad procreandos liberos cum honestate conciliat."Cognitio" quidem certe a Scriptura dictum est tempus liberorum procreationis, cum dixit: "Cognovit autem Adam Evam uxorem suam; et concepit, et peperit filium, et nominavit nomen ejus Seth: Suscitavit enim mihi Deus aliud semen pro Abel."141 Vides, quemnam maledictis incessant, qui honestam ac moderatam incessunt seminationem, et diabolo attribuunt generationem. Non enim simpliciter Deum dixit, qui articuli prae missione, nempe o9 Qeo/j dicens, significavit eum, qui est omnipotens. Quod ab Apostolo autem subjungitur: "Etrursus simul convenite propter Satanam,"142 in eum finera dicitur, ut occasionem tollat ad alias declinandi cupiditates. Non enim penitus repellit naturae appetitiones, qui fit ad tempus, consensus: per quem rursus inducit Apostolus conjugationera matrimonii, non ad intemperantiam et fornicationem et opus diaboli, sed ne subjugetur intemperantiae, fornicationi, et diabolo. Distinguit autem veterem quoque hominem et novum Tatianus, sed non ut dicimus, "Veterem" quidem"virum," legem; "novum" autem, Evangelium. Assentimur ei nos quoque, sed non eo modo, quo vult ille, dissolvens legem ut alterius Dei: sed idem vir et Dominus, dum vetera renovat, non amplius concedit polygamiam (nam hanc quidem expetebat Deus, quando oportebat homines augeri et multiplicari), sed monogamiam introducit prompter liberorum procreationem et domus curam, ad quam data est mulier adjutrix: et si cui Apostolus propter intemperantiam et ustionem, veniam secundi concedit matrimonii; nam hic quoque non peccat quidem ex Testamento (non est enim a lege prohibitus), non implet autem summam illam vitae perfectionem, quae agitur ex Evangelio. Gloriam autem sibi acquirit coelestem, qui apud se manserit, earn, quae est morte dissoluta, impollutam servans conjunctionem, et grato ac lubente animo paret ceconomiae, per quam effectum est, ut divelli non possit a Domini ministerio. Sed nec eum, qui ex conjugali surgit cubili, similiter ut olim, tingi nunc quoque jubet divina per Dominum providentia: non enim necessario a liberorum abducit procreatione, qui credentes per unum baptismum ad consuetudinem omni ex parte perfectam abluit, Dominus, qui etiam multa Moysis baptismata per unum comprehendit baptismum. Proinde lex, ut per carnalem generationem nostram prae diceret regenerationera, genitali seminis facultati baptismum olim adhibuit, non vero quod ab hominis generatione abhorreret.
Quod enim apparet homo generatus, hoc valet seminis dejectio. Non sunt ergo multi coitus genitales, sed matricis susceptio fatetur generationem, cum in naturae officina semen formatur in fetum. Quomodo autem vetus quidera est solum matrimonium et legis inventum, alienum autem est, quod est ex Domino, matrimonium, cum idem Deus servetur a nobis? "Non" enim"quod Deus conjunxit, homo" jure"dissolverit; "143 multo autem magis quae jussit Pater, servabit quoque Filius. Si autem idem simul est et legislator et evangelista, nunquam ipse secum pugnat. Vivit enim lex, cum sit spiritalis, et gnostice intelligatur: nos autem "mortui" sumus "legi per corpus Christi, ut gigneremur alteri, qui resurrrexit ex mortuis," qui praedictus fuit a lege, "ut Deo fructificaremus."144 Quare "lex quidera est sancta, et mandatum sanctum, et justurn, et bonum."145 Mortui ergo sumus legi, hoc est, peccato, quod a lege significatur, quod ostendit, non autem generat lex, per jussionem eorum quae sunt facienda, et prohibitionera eorum quae non facienda; reprehendens subjectum peccatum, "ut appareat peccatum." Si autem peccatum est matrimonium, quod secundum legera initur, nescio quomodo quis dicet se Deum nosse, dicens Dei jussum esse peccatum. Quod si "lex saneta" est, sanctum est matrimonium. Mysterium ergo hoc ad Christum et Ecclesiam ducit Apostolus: quemadmodum "quod ex carne generatur, caro est; ita quod ex spiritu, spiritus,"146 non solum in pariendo, sed etiam in discendo. Jam "sancti sunt filii,"147 Deo gratae oblectationes verborum Dominicorum, quae desponderunt animam. Sunt ergo separata fornicatio et matrimonium, quoniam a Deo longe abest diabolus. "Et vos ergo mortui estis legi per corpus Christi, ut vos gigneremini alteri, qui surrexit a mortuis."148 Simul autem proxime exauditur, si fueritis obedientes quamdoquidem etiam ex veritate legis eidem Domino obedimus, qui praecipit eminus. Nunquid autem de ejusmodi hominibus merito aperte "dicit Spiritus, quod in posterioribus temporibus deficient quidam a fide, attendentes spiritibus erroris, et doctrinis daemoniorum, in hypocrisi falsiloquorum, cauteriatam habentium conscientiam, et prohibentium nubere, abstinere a cibis quos Deus creavit ad participationem cum gratiarum actione fidelibus, et qui agnoverunt veritatem, quod omnis creatura Dei bona est, et nihil est rejiciendum quod sumitur cure gratiarum actione. Sanctificatur enim per verburn Dei et orationem? "149 Omnino igitur non est prohibendum jungi matrimonio, neque carnibus vesci, aut vinum bibere. Scriptum est enim: "Bonum est carnero non coinedere, nec vinum bibere, si quis comedat per offendiculum."150 Et: "Bonum est manere sicut ego."151 Sed et qui utitur, "cum gratiarum actione,"152 et qui rursus non utitur, ipse quoque "cure gratiarum actione, "et cure moderata ac temperanti vivat perceptione, logo seu rationi convenienter. Et, ut in summa dicam, omnes Apostoli epistolae, quae moderationem docent et continentiam, cum et de matrimonio, et de liberorum procreatione, et de domus administratione innumerabilia praecepta contineant, nusquam honesrum moderatumque matrimonium prohibuerunt aut abrogarunt: sed legis cum Evangelio servantes convenientiam, utrumque admittunt: et eum, qui deo agendo gratias, moderate utitur matrimonio; et eum, qui, ut vult Dominus, vivit in castitate, quemadmodum "vocatus est unusquisque" inoffense et perfecte eligens. "Et erat tetra Jacob laudam supra omnem terram,"153 inquit propheta, ipse vas spiritus gloria afficiens. Insectatur autem aliquis generationera, in earn dicens interitum cadere, eamque perire: et detorquet aliquis ad filiorum procreationem illud dictum Servatoris: "Non oportere in terra thesauros recondere, ubi tinea et aerugo demolitur; "154 nec erubescit his addere ea, quae dicit propheta: "Omnes vos sicut vestimentum veterascetis, et tinea vos exedet."155 Sed neque nos contradicimus Scripturae, neque in nostra corpora cadere interitum, eaque esse fluxa, negamus. Fortasse autem iis, quos ibi alloquitur propheta, ut peccatoribus, pnedicit interitum. Servator autem de liberorum procreatione nil dixit, sed ad impertiendum ac communicandum cos hortatur, qui solum opibus abundare, egentibus autem nolebant opem ferre. Quamobrem dicit: "Operamini non cibum, qui petit; sed eum, qui manet in vitam aetenam."156 Similiter autem afferunt etiam illud dictum de resurrectione mortuorum: "Filiillius saeculi nec nubunt, nec nubuntur."157 Sed hanc interrogationera et cos qui interrogant, si quis consideraverit, inveniet Dominum non reprobare matrimonium, sed remedium afferre exspectationi carnalis cupiditatis in resurrectione. Illud autem, "filiis hujus saeculi,"158 non dixit ad distinctionera alicujus alius sacculi, sed perinde ac si diceret: Qui in hoc nati sunt saeculo, cum per generationera sint filii, et gighunt et gignuntur; quoniam non absque generatione hanc quis vitam praetergreditur: sed haec generario, quae similem suscipit interitum, non amplius competit ei qui ab hac vita est separatus. "Unus est ergo Pater noster, qui est in coelis: "159 sed is ipse quoque Pater est omnium per creationera. "Ne vocaveritis ergo, inquit, vobis patrein super terrain."160 Quasi diceret: Ne existimetis eum, qui carnali vos sevit satu, auctorem et causam vestrae essential, sed adjuvantem causam generationis, vel ministrum potius. Sic ergo nos rursus conversos vult effici ut pueros, eum, qui vere Pater est, agnoscentes, regeneratos per aquam, cure haec sit alia satio in creatione. At, inquit, "Qui est caelebs, curat quae sunt Domini; qui autem duxit uxorem, quomodo placebit uxori." Quid vero? annon licet etiam eis, qui secundum Deum placent uxori, Deo gratias agere? Annon permittitur etiam el, qui uxorem duxit, una cam conjugio etiam esse sollicitum de iis quae sunt Domini? Sed quemadmodum "quae non nupsit, sollicita est de iis, quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu: "161 ita etiam quae nupsit, et de iis, quae sunt mariti, et de iis, quae sunt Domini, est in Domino sollicita, ut sit sancta et corpore et spiritu. Ambae enim sant sanctae in Domino: haec quidem ut uxor, ilia vero ut virgo. Ad eos autem pudore afficiendos et reprimendos, qui sunt proclives ad secundas nuptias, apte Apostolus alto quodam tono eloquitur; inquit enim: "Ecce, omne peccatum est extra corpus; qui autem fornicatur, in proprium corpus peccat."162 Si quis autem matrimonium audet dicere fornicationem, rursus, legem et Dominum insectans, maledictis impetit. Quemadmodum enim avaritia et plura habendi cupiditas dicitur fornicatio, ut quae adversetur sufficientiae : et ut idololatria est ab uno in multos Dei distributio, ita fornicatio est ab uno matrimonio ad plura prolapsio. Tribus enim modis, ut diximus, fornicatio et adulterium sumifur apud Apostolum. De his dicit propheta: "Peccatis vestris venundati estis." Et rursus: "Pollutus es in terra aliena: "163 conjunctionera sceleratam existimans, quae cum alieno corpore facta est, et non cure eo, quod datur in conjugio, ad liberorum procreationem. Unde etiam Apostolus: "Volo, inquit, juniores nubere, filios procreare, domui prae esse, nullam dare occasionem adversario maledicti gratia. Jam enim quae dam diverterunt post Satanam."164 Quin et unius quoque uxoris virum utique admittit; seu sit presbyter, seu diaconus, seu laicus, utens matrimonio citra reprehensionem: "Servabitur autem per filiorum procreationem."165 Et rursus Servatot dicens Judaeos "generationem pravam et adulteram," docet cos legem non cognovisse, ut lex vult: "sed seniorum traditionem, et hominum praecepta sequentes," adulterate legem, perinde ac si non esset data vir et dominus eorum virginitatis. Fortasse autem eos quoque innuit esse alienis mancipatos cupiditatibus, propter quas assidue quoque servientes peccatis, vendebantur alienigenis. Nam apud Judaeos non erant admissae communes mulieres: verum prohibitum erat adulterinm. Qui autem dicit: "Uxorem duxi, non possum venire,"166 ad divinam coenam, est quidera exemplum ab eos arguendos, qui propter voluptates abscedunt a divino mandato: alioquin nec qui justi fuere ante adventum, nec qui post adventum uxores duxerunt, servabuntur, etiamsi sint apostoli. Quod si illud attulerint, quod propheta quoque dicit: "Inveteravi inter omnes inimicos meos,"167 per inimicos peccata intelligant. Unum quoddam autem est peccatum, non matrimonium, sed fornicatio: alioqui generationem quoque dicunt peccaturn, et creatorera generationis.
Caput XIII.-Julii Cassiani Haeretici Verbis Respondet; Item Loco Quem Ex Evangelio Apocrypho Idem Adduxerat.
Talibus argumentis utitur quoque Julius Cassianus,168 qui fixit princeps sectae Docetarum. Inopere ceete De continentia, vel De castitate, his verbis dicit: "Nec dicat aliquis, quod quoniam talia habemus membra, ut aliter figurata sit femina, aliter veto masculus: illa quidera ad suscipiendum, hic veto ad seminandum, concessam esse a Deo consuetudinem. Si enim a Deo, ad quem tendimus, esset haec constitutio, non beatos dixisset esse eunuchos; neque propheta dixisset, eos `non esse arborem infrugiferam;169 transferens ab arbore ad hominem, qui sua sponte et ex instituto se castrat tall cogitatione." Et pro impia opinione adhuc decertans, subjungit: "Quomodo autem non jure quis reprehenderit Servatorem, si nos transformavit, et ab errore liberavit, eta conjunctione membrorum, et additamentorum, et pudendomm? "in hoc eadem decernens cure Tatiano: hic autem prodiit ex schola Valentini. Propterea dicit Cassianus: "Cure interrogaret Salome, quando cognoscentur, ea, de quibus interrogabat, ait Dominus: Quando pudoris indumentum conculcaveritis, et quando duo facta fuerint unum, et masculum cure femina, nec masculum nec femineum." Primum quidera, in nobis traditis quatuor Evangeliis non habemus hoc dictum, sed in eo, quod est secundum Aegyptios. Deinde mihi videtur ignorare, iram quidera, masculam appetitionem; feminam vero, significare cupiditatem: quorum operationera poenitentia et pudor consequuntur. Cure quis ergo neque iraeneque cupiditati obsequens, quae quidera et consuetudine et mala educatione auctae, obumbrant et contegunt rationem, sed quae ex iis proficiscitur exuens caliginem, et pudore affectus ex poenitentia, spiritum animam unierit in obedientia Logi seu rationis; tunc, ut ait Paulus, "non inest in nobis nec masculus, nec femina." Recedens enim anima ab ea figura, qua discernitur masculus et femina, traducitur ad unionem, cum ea nutrum sit. Existimat autem hic vir prae clarus plus, quam par sit, Platonice, animain, cure sit ab initio divina, cupidirate effeminatam, huc venire ad generationem et interitum.
Caput XIV.-2 Corinthians 11:3, Et Ephesians 4:24, Exponit.
Jam veto vel invitum cogit Paulam generationem ex deceptione deducere, cure dicit: "Vereor autem, ne sicut serpens Evam decepit, corrupti sint sensus vestri a simplicitate, quae est in Christo."170 Seal certum est, Dominum quoque "venisse" ad ea, "quae aberraverant."171 Aberraverunt autem, non ab alto repetita origine in eam, quae hic est, generationem (est enim generatio creatura Omnipotentis, qui nunquam ex melioribus ad deteriora deduxerit animam); sed ad eos, qui sensibus seu cogitationibus aberraverant, ad nos, inquam, venit Servator: qui quidem ex nostra in praeceptis inobedientia corrupti sunt, dum nimis avide voluptatem persequeremur; cum utique protoplastus noster ternpus praevenisset, et ante debitum tempus matrimonii gratiam appetiisset et aberrasset: quoniam "quicunque aspicit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam"172 ut qui voluntatis tempus non exspectaverit. Is ipse ergo erat Dominus, qui tunc quoque damnabat cupiditatem, quae praevenit matrimonium. Cum ergo dicit Apostolus: "Induite novum hominem, qui secundum Deum creatur,"173 nobis dicit, qui ab Omnipotentis voluntate efficti sumus, sicut sumus efficti. "Veterem" autem dixit, non rescipiens ad generationem et regenerationem, sed ad vitam inobedientiae et obedienti regeneraae. "Pelliceas" autem "tunicas "174 existimat Cassianus esse corpora: in quo postea et eum, et qui idem cum eo sentiunt, aberrasse ostendemus, cure de ortu hominis, iis consequenter, quae prius dicenda sunt, aggrediemur expositionem. "Quoniam, inquit, qui a terrenis reguntur, et generant, et generantur: Nostra autem conversatio est in coelo, ex qua etiam Salvatorem exspectamus."175 Recte ergo nos hae quoque dicta esse scimus, quoniam ut hospites et advencta essae peregrinantes debemus vitam instituere; qui uxorem habent, ut non habentes; qui possident, ut non possidentes; qui liberos procreant, ut mortales gignentes, ut relicturi possessiones, ut etiam sine uxore victuri, si opus sit; non cum immodico actione, et animo excelso.
Caput XV.-1 Corinthians 7:1; Luke 14:26; Isaiah 56:2, Explicat.
Et rursus cure dicit: "Bonum est homini uxorem non tangere, sed propter fornicationes unusquisque suam uxorem habeat; "176 id veluti exponens, rursus dicit: "Ne vos tentet Satanas."177 Non enim iis, qui continenter utuntur matrimonio propter solam liberorum procreationem, dicit, "propter intemperantiam; "sed iis, qui finem liberorum procreationis cupiunt transilire: ne, cure nimium annuerit noster adversarius, excitet appetitionem ad alienas voluptates. Fortasse autem quoniam iis, qui juste vivunt, resistit propter aemulationem, et adversus eos contendit, volens eos ad suos ordines traducere, per laboriosam continentiam eis vult praebere occasionera. Merito ergo dicit: "Melius est matrimonio jungi quam uri,"178 ut "vir reddat debiturn uxori, et uxor viro, et ne frustrentur invicem"179 hoc divino ad generationera dato auxilio. "Qui autem, inquiunt, non oderit patrem, vel matrem, vel uxorem, vel filios, non potest meus esse discipulus."180 Non jubet odisse proprium genus: "Honora" enim, inquit, "patrein et matrein, ut tibi bene sit: "181 sed ne abducaris, inquit, per appetitiones a ratione alienas, sed neque civilibus moribus conformis fias. Domus enim constat ex genere, civitates autem ex domibus; quemadmodum Paulus quoque eos, qui occupantur in matrimonio, "mundo dixit placere."182 Rursus dicit Dominus: "Qui uxorem duxit, ne expellat; et qui non duxit, ne ducat; "183 qui ex proposito castitatis professus est uxorem non ducere maneat caelebs. Utrisque ergo idem Dominus per prophetam Isaiam convenientes dat promissiones sic dicens: "Ne dicat eunuchus: Sum lignum aridum; "haec enim dicit Dominus eunuchis: "Si custodieritis sabbata mea, et feceritis quae cunque pruodaecipio, dabo vobis locum meliorem filiis et filiabus."184 Non sola enim justificat castitas, sed nec sabbatum eunuchi, nisi fecerit mandata. Infert autem iis, qui uxoremduxerunt, et dicit: "Electi mei non laborabunt in vanum, neque procreabunt filios in exsecrationem, quia semen est benedictum a Domino."185 Ei enim, qui secundum Logon filios procreavit et educavit, et erudivit in Domino, sicut etiam ei, qui genuit per veram catechesim et institutionem, merces quaedam est proposita, sicut etiam electo semini. Alii autem "exsecrationem" accipiunt esse ipsam liberorum procreationem, et non intelligunt adversus illos ipsos ea dicere Scripturam. Qui enim sunt revera electi Domini, non dogmata decernunt, nec filios progignunt, qui sunt ad exsecrationem, et haereses. Eunuchus ergo, non qui per vim excisas habet partes, sed nec qui caelebs est, dictus est, sed qui non gignit veritatem. Lignum hic prius erat aridum; si autem Logo obedierit, et sabbata custodieri, per abstinentiam a peccatis, et fecerit mandata erit honorabilior iis, qui absque recta vitae institutione solo sermone erudiuntur. "Filioli, modicure" adhuc sum vobiscum,"186 inquit Magister. Quare Paulus quoque scribens ad Galatas, dicit: "Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur in vobis Christus."187 Rursus ad Corinthios scribens: "Si enim decies mille paedagogos," inquit, "habeatis in Christo, sed non multos patres. In Christo enim per Evangelium ego vosgenui."188 Propterea "non ingrediatur eunuchus in Ecclesiam Dei,"189 qui est sterilis, et non fert fructum, nec vitro institutione, nec sermone. Sed "qui se" quidem "castrarunt" ab omni peccato "propter regnum coelorum,"190 ii sunt beati, qui a mundo jejunant.
Caput XVI.-Jeremiah 20:14; Job 14:3; Psalms 50:5; 1 Corinthians 9:27, Exponit.
"Exsecranda" autem "dies in qua natus sum, et ut non sit optanda,"191 inquit Jeremias: non absolute exsecrandam dicens generationem, sed populi peccata aegre ferens et inobedientiam. Subjungit itaque: "Cur enim natus sum ut viderem labores et dolores, et in perpetuo probro fuerunt dies mei? "192 Quin etiam omnes, qui praedicabant veritatem, propier eorum, qui audiebant, inobedientiam, quae rebantur ad poenam, et veniebant in periculum. "Cur enim non fuit uterus matris meae sepulcrum, ne viderem affiictionem Jacob et laborera generis Israel? "193 ait Esdras propheta. "Nullus est a sorde mundus," air Job, "nee si sit quidera una dies vita ejus."194 Dicant ergo nobis, ubi fornicatus est infans natus? vel quomodo sub Adaececidit exsecrationem, qui nihil est operatus? Restat ergo eis, ut videtur, consequenter, ut dicant malam esse generationem, non solum corporis, sed etiam animae, per quam exsistit corpus. Et quando dixit David: "In peccatis conceptus sum, et in iniquitatibus concepit me mater mea: "195 dicit prophetice quidem matrem Evam; sed Eva quidem fuit "mater viventium; "et si is "in peccatis fuit conceptus," at non ipse in peccato, neque vero ipse peccatum. Utrum vero quicunque etiam a peccato ad fidem convertitur, a peccandi consuetudine tanquam a "matre" converti dicatur ad "vitam," feret mihi testimonium unus ex duodecim prophetis, qui dixit: "Si dedero primogenita pro impietate fructum yeniris mei, pro peccatis animae meae."196 Non accusat eum, qui dixit: "Crescite et multiplicamini: "197 sed primos post generationera motus, quorum tempore Deum non cognoscimus, dicit "impietates." Si quis autem ea ratione dicit malam generationem, idem eam dicat bonam, quatenus in ipso veritatem cognoscimus. "Abluamini juste, et ne peccetis. Ignorationem enim Dei quidam habent,"198 videlicet qui peccant. "Quoniam nobis est colluctatio non adversus camem et sanguinere, sed adversus spiritalia."199 Potentes autem sunt ad tentandum "principes tenebrarum hujus mundi," et ideo datur venia. Et ideo Paulus quoque: "Corpus meum," inquit, "castigo, et in servitutem redigo; quoniam qui certat, omnia continet," hoc est, in omnibus continet, non ab omnibus abstinens, sed continenter utens iis, quae utenda judicavit, "illi quidera ut corruptibilem coronam accipiant; nos autem ut incorruptibilem,"200 in lucta vincentes, non autem sine pulvere coronam accipientes. Jam nonnulli quoque praeferunt viduam virgini, ut qua, quam experta est, voluptatem magno animo contempserit.
Caput XVII.-Qui Nuptias Et Generationem Malas Asserunt, II Et Dei Creationem Et Ipsam Evangelii Dispensationem Vituperant.
Sin autem malum est generatio, in malo blasphemi dicant fuisse Dominum qui fuit particeps generationis, in malo Virginera quae genuit. Hei mihi! quot et quanta mala! Dei voluntatera maledictis incessunt, et mysterium creationis, dum invehuntur in generationera. Et hinc "Docesin" fingit Cassianus; hinc etiam Marcioni, et Valentino quoque est corpus animale; quoniam homo, inquiunt, operam dans veneri, "assimilatus est jumentis."201 Atqui profecto, cum libidine vere insaniens, aliena inire voluerit, tunc revera, qui talis est, efferatur: "Equi in feminas furentes facti sunt, unusquisque hinniebat ad uxorem proximi sui."202 Quod si dicat serpentera, a brutis animantibus accepta consilii sui ratione, Adamo persuasisse ut cum Eva coire consentiret, tanquam alioqui, ut quidam existimant, protoplasti hac natura usuri non fuissent: rursus vituperatur creatio, ut quae rationis expertium animantium natura homines fecerit imbecilliores, quorum exempla consecuti sunt, qui a Deo primi formati fuere. Sin autem natura quidem eos sicut bruta deduxit ad filiorum procreationem; moti autem sunt citius quam oportuit, fraude inducti, cura adhuc essent juvenes; justum quidera est Dei judicium in eos qui non exspectarunt ejus voluntatera: sancta est autem generatio, per quam mundus consistit, per quam essentiae, per quara nature, per quam angeli, per quam potestates, per quam animal, per quam praecepta, per quam lex, per quam Evangelium, per quam Dei cognitio. "Et omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni; et fenum quidem exsiccatur, flos autem decidit, sed verbum Domini manet,"203 quod unxit artimam et uniit spiritui. Quomodo autem, qure est in Ecclesia nostra,204 oeconomia ad finem perduci potuisset absque corpore, cum etiam ipse, qui est caput Ecclesire, in came quidem informis et specie carens vitam transiit, ut doceret nos respicere ad naturam divinae causespicere ad naturam divinnsiit, aeinformem et incorpoream? "Arbor enim vitae," inquit prophem, "est in bono desiderio,"205 docens bona et munda desideria, quae sunt in Domino vivente. Jam vero volunt viri cure uxore in matrimonio consuetudinem, quae dicta est "cognitio," esse peccatum: eam quippe indicari ex esu "ligni boni et mali,"206 per significationem hujus vocabuli "cognovit,"207 quae mandati tmnsgressionem notat. Si autem hoc im est, veritatis quoque cognitio, est esus ligni vitre. Potest ergo honestum ac moderatum matrimonium illius quoque ligni esse particeps. Nobis autem prius dictum est, quod licet bene et male uti matrimonio; et hoc est lignum "cognitionis," si non transgrediamur leges matrimonii. Quid vero? annon Servator noster, sicut animam, ita etiam corpus cumvit ab affectionibus? Neque vero si esset caro inimica animae, inimicam per sanitatis restitutionem advenus ipsam muniisset. "Hoc autem dico, fratres, quod caro et sangnis regnum Dei non possunt possidere, neque corruptio possidet incorruptionem."208 Peccatun enim, cure sit "corruptio," non potest babere societatem cure incorruptione," quae est justitia. "Adeo stulti," inquit, "estis? cure spiritu coeperitis, nunc came consummamini."209
Caput XVIII.-Duas Extremas Opiniones Esse Vitandas: Primam Illorum Qui Creatoris Odio a Nuptiis Abstinent; Alteram Illorum Qui Hinc Occasionem Arripiunt Nefariis Libidinibus Indulgendi.
Justitiam ergo et salutis harmoniam, quae est veneranda firmaque, alii quidem, ut ostendimus, nimium intenderunt, blaspheme ac maledice cure quavis impietate suscipientes continentiam; cure pie liceret castitatem, qu secundum sanam regulam instituitur, eligere; gratias quidem agendo propter datam ipsis gratiam, non habendo antem odio creatumm, neque eos aspernando, qui juncti sunt matrimonio; est enim creatus mundus, cream est etiam castitas; ambo autem agant gratias in iis, in quibus sunt collocati, si modo ea quoque norunt, in quibus sunt collocati. Alii autem effrenati se petulanter et insolenter gesserunt, revem"effecti equi in feminas insanientes, et ad proximorum suorum uxores hinnientes; "210 ut quiet ipsi contineri non possint, et proximis suis persuadeant ut dent operam voluptati; "infeliciter illas audientes Scriptums: "Quae tibi obtigit, partem pone nobiscum, crumenam autem unam possideamus communem, et unum fiat nobis marsupium."211 Propter eos idem propheta dicit, nobis consulens: "Ne ambulaveris in via cum ipsis, declixia pedem tuum a semitis eorum. Non enim injuste tenduntur retia pennatis. Ipsi enim, cure sint sanguinum participes, thesauros malorum sibi recondunt; "212 hoc est, sibi affectantes immunditiam, et proximos similia docentes, bellatores, percussores caudis suis,213 ait propheta, quas quidem Graecike/rkouj appellant. Fuerint autem ii, quos significat prophetia, libidinosi intemperantes, qui sunt caudis suis pugnaces, tenebrarum"irreque filii,"214 erede polluti, manus sibi afferentes, et homicidae propinquorum."Expurgate ergo vetus fermentum, ut sitis novo conspersio,"215 nobis exclamat Apostolus. Et rursus, propter quosdam ejusmodi homines indignans, praecipit, "Ne conversari quidem, si quis frater nominetur vel fornicator, vel avarus, vel idololatra, vel maledicus, vel ebriosus, vel raptor; cum eo, qui est talis, ne una quidem comedere. Ego enim per legem legi mortuus sum," inquit; "ut Deo vivare, cum Christo sum crucifixus; vivo autem non amplius ego," ut vivebam per cupiditates; "vivit autem in me Christus," caste et beate per obedientiam praeceptorum. Quare tune quidem in came vivebam camaliter: "quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei."216 -"In viam gentium ne abieritis, et ne ingrediamini in urbem Samaritanorum,"217 a contraria vitae institutione nos dehortans dicit Dominus; quoniam"Iniquorum virorum mala est conversatio; et hae sunt vitae omnium, qui ea, quae sunt iniqua, efficiunt."218 -"Vae homini illi," inquit Dominus; "bonum esset el, si non natus esset, quam ut unum ex electis meis scandalizaret.219 Melius esset, ut ei mola circumponeretur, et in mari demergeretur, quam ut unum ex meis perverteret.220 Nomen enim Dei blasphematur propter ipsos."221 Unde prae clare Apostolus: "Scripsi," inquit, "vobis in epistola, non conversari cure fornicatoribus,"222 usque ad illud: "Corpus autem non fornicationi, sed Domino, et Dominus corpori."223 Et quod matrimonium non dicat fomicationem, ostendit eo, quod subiungit: "An nescitis, quod qui adhaeret meretrici, unum est corpus? "224 An meretricem quis dicet virginem, priusquam nubat? "Et ne fraudetis," inquit, "vos invicem, nisi ex consensu ad tempus: "225 per dictionem, "fraudetis," ostendens matrimonii debitum esse liberorum procreationem: quod quidem in iis, quae praecedunt, ostendit, dicens: "Mulieri vir debitum reddat; similiter autem mulier quoque viro; "226 post quam exsolutionem, in domo custodienda, et in ea quae est in Christo fide, adjutrix est. Et adhuc apertius, dicens: "Iis, qui sunt juncti matrimonio, praecipio, inquit, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non sepamri; sin autem separata fuerit, maneat innupta, vel viro reconcilietur; et virum uxorem non dimittere. Reliquis autem dico ego, non Dominus: Si quis frater,"227 usque ad illud: "Nunc autem sancta est."228 Quid autem ad haec dicunt, qui in legem invehuntur, et in matrimonium, quasi sit solum a lege concessum, non autem etiam in Novo Testamento? Quid ad has leges latas possunt dicere, qui sationem abhorrent et generationem? cure "episcopum" quoque, "qui domui recte praesit,"229 Ecclesiquoae ducem constituat; domum autem Dominicam "imius mulieris" constituat conjugium.230 "Omnia" ergo dicit esse "munda mundis; pollutis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta est eorum et mens, et conscientia."231 De ea autem voluptate, quae est praeter regulam: "Ne erretis," inquit; "nec fornicatores, nec idololatrae, nec adulteri, nec molles, nec masculorum concubitores, neque avari, neque fures, neque ebnosi, neque maledici, nec raptores, regnum Dei possidebunt; et nos quidem abluti sum us,"232 qui in his eramus; qui autem in hanc tingunt intemperantiam, ex temperantia in fornicationem baptizant, voluptatibus et affectibus esse indulgendum decernentes, incontinentes ex moderatis fieri docentes, et in spe sua membrorum suorum impudentiae affixi; ut a regno Dei abdicentur, non autem ut inscribantur, qui ad eos ventitant, efficientes; sub falso nominatae cognitionis titulo, eam, qu, efficiae ad exteriores ducit tenebras, viam ingredientes. "Quod reliquum est, fratres, quaecuque vera, quaecunque honesta, quaecunque justa, quatres, quam aecunque casta, quaecunque amabilia, ques, aecunque bonbilia, ques, quam ingreae famue bonbilia, ques, quam ingredientae; si qua virtus, et si qua laus, ea considerate; quae et didicistis; quae etiam accepistis et audiistis et vidistis in me, ea facite; et Deus pacis erit vobiscum."233 Et Petrus similia dicit in Epistola: "Ut fides vestra et spes sit in Deum, cure animas vestras castas effeceritis in obedientia veritatis; "234 quasi filii obedientiae, non configurati prioribus desideriis, quae fuerunt in ignomntia; sed secundum eum, qui vocavit vos, sanctum, et ipsi sancti sitis in omni conversatione. Quoniam scriprum est: "Sancti eritis, quoniam ego sanctus sum."235 Verumtamen quae adversus eos, qui cognitionem falso nomine simulant, necessario suscepta est a nobis disputatio; nos longius, quam par sit, abduxit, et omtionem effecit prolixiorem. Unde tertius quoque liber Stromateus eorum, quae sunt de vera philosophia, commentariorum, hunc finem habeat.
Elucidations.
I
See p. 381, cap. i.
In his third book, Clement exposes the Basilidians and others who perverted the rule of our Lord, which permissively, but not as of obligation, called some to the self-regimen of a single life, on condition of their possessing the singular gift requisite to the same. True continence, he argues, implies the command of the tongue, and all manner of concupiscence, such as greed of wealth, or luxury in using it. If, by a divine faculty and gift of grace, it enables us to practise temperance, very well; but more is necessary. As to marriage, he states what seems to him to be the truth. We honour celibate chastity, and esteem them blest to whom this is God's gift. We also admire a single marriage, and the dignity which pertains to one marriage only; admitting, nevertheless, that we ought to compassionate others, and to bear one another's burdens, lest any one, when he thinks he stands, should himself also fall. The apostle enjoins, with respect to a second marriage, "If thou art tempted by concupiscence, resort to a lawful wedlock."
Our author then proceeds to a castigation of Carpocrates, and his son Epiphanes, an Alexandrian on his father's side, who, though he lived but seventeen years, his mother being a Cephallenian, received divine honours at Sama, where a magnificent temple, with altars and shrines, was erected to him; the Cephallenians celebrating his apotheosis, by a new-moon festival, with sacrifices, libations and hymns, and convivialities. This youth acquired, from his father, a knowledge of Plato's philosophy and of the circle of the sciences. He was the author of the jargon about monads,236 of which see Irenaeus; and from him comes the heresy of those subsequently known as Carpocratians. He left a book, De Justitia, in which he contends for what he represents as Plato's idea of a community of women in sexual relations. Justly does our author reckon him a destroyer alike of law and Gospel, unworthy even of being classed with decent heretics; and he attributes to his followers all those abominations which had been charged upon the Christians. This illustrates the terrible necessity, which then existed, of drawing a flaming line of demarcation between the Church, and the wolves in sheeps' clothing, who thus dishonoured the name of Christ, by associating such works of the devil with the adoption of a nominal discipleship. It should be mentioned that Mosheim questions the story of Epiphanes. (See his Hist. of the First Three Centuries, vol. i. p. 448.
II
See p. 383, cap. ii. note 1.
The early disappearance of the Christian agapae may probably be attributed to the terrible abuse of the word here referred to, by the licentious Carpocratians. The genuine agapae were of apostolic origin (2 Peter 2:13; Jude 12), but were often abused by hypocrites, even under the apostolic eye (1 Corinthians 11:21 ). In the Gallican Church, a survival or relic of these feasts of charity is seen in the pain be (ni; and, in the Greek churches. in the a0nti/dwron or eulogiae distributed to non-communicants at the close of the Eucharist, from the loaf out of which the bread of oblation is supposed to have been cut.
III
See p. 383, note 3.
Next, he treats of the Marcionites, who rejected marriage on the ground that the material creation is in itself evil. Promising elsewhere to deal with this general false principle, he refutes Marcion, and with him the Greeks who have condemned the generative law of nature, specifying Heraclitus, Empedocles, the Sibyl, Homer, and others; but he defends Plato against Marcion, who represents him as teaching the deprivity of matter. He proceeds to what the dogmatists have exhibited of human misery. He shows the error of those who represent the Pythagoreans as on that account denying themselves the intimacies of conjugal society; for he says they practised this restraint, only after having given themselves a family. He explains the prohibition of the bean, by Pythagoras, on the very ground, that it occasioned sterility in women according to Theophrastus. Clement expounds the true meaning of Christ's words, perverted by those who abstained from marriage not in honour of encraty, but as an insane impeachment of the divine wisdom in the material creation.
IV
See p. 385, note 3.
He refutes the Carpocratians, also, in their slanders against the deacon Nicolas, showing that the Nicolaitans had abused his name and words. Likewise, concerning Matthias, he exposes a similar abuse. He castigates one who seduced a maiden into impurity by an absurd perversion of Scripture, and thoroughly exposes this blasphemous abuse of the apostolic text. He subjoins another refutation of one of those heretics, and allows that some might adopt the opinion of his dupes, if, as the Valentinians would profess, only spiritual communion were concerned.
Seeing, however, that these heretics, and the followers of Prodicus, who wrongfully call themselves gnostics, claimed a practical indulgence in all manner of disgusting profligacies, he convicts them by arguments derived from right reason and from the Scriptures, and by human laws as well. Further, he exposes the folly of those who pretended that the less honourable parts of man are not the work of the Creator, and overwhelms their presumption by abundant argument, exploding, at the same time, their corruptions of the sacred text of the Scriptures.
V
See p. 388, note 3.
To relieve himself of a more particular struggle with each individual heresy, he proceeds to reduce them under two heads: (1) Those who teach a reckless mode of life (a0diafo/rwj zh=n), and (2) those who impiously affect continence. To the first, he opposes the plain propriety and duty of a decorous way of living continently; showing, that as it cannot be denied that there are certain abominable and filthy lusts, which, as such, must be shunned, therefore there is no such thing as living"indifferently" with respect to them. He who lives to the flesh, moreover, is condemned; nor can the likeness and image of God be regained, or eternal life be ensured, save by a strict observance of divine precepts. Further, our author shows that true Christian liberty consists, not, as they vociferate, in self-indulgence, but, on the contrary, is founded in an entire freedom from perturbations of mind and passion, and from all filthy lusts.
VI
See p. 389, note 4.
As to the second class of heretics, he reproves the contemners of God's ordinance, who boast of a false continence, and scorn holy matrimony and the creation of a family. He contends with them by the authority of St. John, and first answers objections of theirs, based on certain apocryphal sayings of Christ to Salome; next, somewhat obscurely, he answers their notions of laws about marriage imposed in the Old Law, and, as they pretend, abrogated in the New; thirdly, he rebukes their perpetual clatter about the uncleanness of conjugal relations; and, fourth, he pulverizes their arguments derived from the fact, that the children of the resurrection "neither marry, nor are given in marriage."
Then he gives his attention to another class of heretics boasting that they followed the example of Christ, and presuming to teach that marriage is of the devil. He expounds the exceptional celibacy of the Messiah, by the two natures of the Godman, which need nothing but a reverent statement to expose the fallacy of arguing from His example in this particular, seeing He, alone, of all the sons of men, is thus supreme over all considerations of human nature, pure and simple, as it exists in the sons of Adam. Moreover, He espoused the Church, which is His wife. Clement expounds very wisely those sayings of our Lord which put honour upon voluntary celibacy, where the gift has been imparted, for His better service.
And here let it be noted, how continually the heresies of these times seem to turn on this matter of the sexes. It is impossible to cleanse a dirty house, without raising a dust and a bad smell; and heathenism, which had made lust into a religion, and the worship of its gods a school of gross vice, penetrating all classes of society, could not be exorcised, and give place to faith, hope and charity, without this process of conflict, in which Clement distinguishes himself. At the same time, the wisdom of our Lord's precepts and counsels are manifest, in this history. Alike He taught the sanctity and blessedness of marriage and maternity, and the exceptional blessedness of the celibate when received as a gift of God, for a peculiar ministry. Thus heathen morals were rebuked and castigated, womanhood was lifted to a sphere of unwonted honour, and the home was created and sanctified in the purity and chastity of the Christian wife; while yet a celibate chastity was recognised as having a high place in the Christian system. The Lord prescribes to all, whether married or unmarried, a law of discipline and evangelical encraty. The Christian homes of England and America may be pointed out, thank God, as illustrating the divine wisdom; while the degraded monasteries of Italy and Spain and South America, with the horrible history of enforced celibacy in the Latin priesthood, are proofs of the unwisdom of those who imported into the Western churches the very heresies and abortive argumentations which Clement disdains, while he pulverizes them and blows them away, thoroughly purging his floor, and burning up this chaff.
VII
See p. 390, note 16.
Here it is specially important to observe what Clement demonstrates, not only from the teachings of the apostles, of Elijah and Samuel and the Master Himself, but, finally and irrefragably, from the apostolic example. He names St. Peter here as elsewhere, and notes his memorable history as a married man.237 He supposes St. Paul himself to have been married; and he instances St. Philip the deacon, and his married daughters, besides giving the right exposition of a passage which Carpocrates had shamefully distorted from its plain significance.
VIII
See p. 391, note 18.
He passes to a demonstration of the superiority of Christian continence over the sort of self-constraint lauded by Stoics and other philosophers. God only can enable man to practise a genuine continence, not merely contending with depraved lusts, but eradicating them. Here follow some interesting examples drawn from the brahmins and fakirs of India; interesting tokens, by the way, of the assaults the Gospel had already made upon their strongholds about the Ganges.
IX
See, p. 392, note 4.
Briefly he explains another text, "Sin shall not have dominion over you," which the heretics wrested from the purpose and intent of St. Paul. He also returns to a passage from the apocryphal Gospel of the Hebrews, and to the pretended conversation of Christ with Salome, treating it, perhaps, with more consideration than it merits.