Address of Tatian to the Greeks

గ్రీకులకు తాతియను యొక్క సంబోధన.

అధ్యాయము ఒకటి.--గ్రీకులు, కారణము లేకుండ, కళల ఆవిష్కరణను తమదని చెప్పుకొందురు.

ఓ గ్రీకులారా, బార్బరుల పట్ల అంత శత్రుత్వముతో మనస్సు ఉంచకుడి, వారి అభిప్రాయములను దుర్భావముతో చూడకుడి. మీ సంస్థలలో ఏది బార్బరుల నుండి రాలేదు? తెల్మెస్సీయులలో అత్యుత్తములు కలలద్వారా శకునము చూచు కళను కనుగొనిరి; కారియులు, నక్షత్రములద్వారా ముందుగా తెలియజేయు దానిని; ఫ్రిగియులును అత్యంత ప్రాచీన ఇసౌరియులును, పక్షుల ఎగురుద్వారా శకునమును; సైప్రసీయులు, బలులను పరిశీలించు కళను. బాబిలోనీయులకు మీరు ఖగోళశాస్త్రము ఋణపడియున్నారు; పారసీకులకు, మంత్రవిద్యను; ఐగుప్తీయులకు, రేఖాగణితమును; ఫోనీకీయులకు, అక్షర లిపిద్వారా బోధను. కావున, ఈ అనుకరణలను మీ స్వంత ఆవిష్కరణలని తప్పుగా పిలుచుట మానుడి. ఓర్ఫెయసు, మరల, మీకు కవిత్వమును గానమును నేర్పెను; అతని నుండియే మీరు మర్మములను నేర్చుకొంటిరి. టుస్కనులు మీకు శిల్పకళను నేర్పిరి; ఐగుప్తీయుల వార్షికముల నుండి మీరు చరిత్ర వ్రాయుట నేర్చుకొంటిరి; మార్సియసు నుండియు ఒలింపసు నుండియు మీరు పిల్లనగ్రోవి వాయించు కళను సంపాదించుకొంటిరి,-- ఈ ఇద్దరు గ్రామీణ ఫ్రిగియులు గొల్లవాని పిప్పి యొక్క స్వరమేళనమును నిర్మించిరి. టిర్రేనియనులు బాకాను కనుగొనిరి; సైక్లోపులు, కమ్మరి కళను; పూర్వము పారసీకుల రాణియైన ఒక స్త్రీ, హెల్లానికసు మనకు చెప్పినట్టు, ఉత్తరపు పలకలను కలుపు పద్ధతిని:, ఆమె పేరు అటోస్సా. కావున ఈ అహంకారమును విడిచిపెట్టుడి, మీ మాటల నాజూకును గూర్చి ఎల్లప్పుడు గొప్పలు చెప్పుకొనకుడి; ఏలయనగా, మీరు మిమ్మును మీరు మెచ్చుకొనుచుండగా, మీ స్వంత ప్రజలు సహజముగా మీ పక్షము వహించుదురు. అయితే వివేకముగల మనుష్యుడు ఇతరుల సాక్ష్యము కొరకు కనిపెట్టుట తగును, మనుష్యులు తమ భాష ఉచ్చారణలోను ఏకమనస్సు గలవారై యుండుట తగును. అయితే, విషయములు ఉన్నట్టుగా, మీకు మాత్రమే సామాన్య సంభాషణలోను ఒకే విధముగా మాట్లాడకుండుట సంభవించెను; ఏలయనగా డోరియనుల మాట్లాడు విధము అత్తికా నివాసులదానికి సమానము కాదు, ఎయోలియనులు ఐయోనియనులవలె మాట్లాడరు.

మరియు, అట్టి భేదము ఉండకూడని చోట ఉన్నందున, ఎవనిని గ్రీకుడని పిలువవలెనో నాకు తెలియదు. మరియు, అందరిలో అత్యంత వింత ఏమనగా, స్వదేశపు పెరుగుదల కాని మాటలను మీరు ఘనముగా ఎంచుదురు, బార్బరు మాటల కలయికచేత మీ భాషను ఒక కలగలుపు చేసితిరి. ఈ కారణముచేత మీ జ్ఞానమును మేము విడిచితిమి, నేను ఒకప్పుడు దానిలో గొప్ప నైపుణ్యము గలవాడనై యుంటిని; ఏలయనగా, హాస్య కవి[2] చెప్పినట్టు,- -

ఇవి ఏరుకొనువారి ద్రాక్షలును చిన్న మాటలును,--

పిచుకల చిలుకుమాటల స్థలములు, కళను చెడగొట్టువారు.

అయినను దానిని ఆసక్తితో వెంబడించువారు బిగ్గరగా కేకలు వేయుదురు, అనేక కాకులవలె కరుకుదురు. అన్యాయమునకును దూషణకును సేవ చేయుటకు మీరు వాక్చాతుర్య కళను కూడ కల్పించితిరి, మీ మాట యొక్క స్వేచ్ఛా బలమును కూలికి అమ్ముచు, తరచుగా ఒకే విషయమును ఒక సమయమున న్యాయమనియు, మరొక సమయమున మంచిది కాదనియు చూపుదురు. కవితా కళను, మరల, యుద్ధములను, దేవతల ప్రణయములను, ప్రాణము యొక్క చెడును వర్ణించుటకు మీరు ఉపయోగించుదురు.

అధ్యాయము రెండు.--తత్త్వవేత్తల దుర్గుణములును తప్పిదములును.

తత్త్వశాస్త్రము వెంబడింపుచేత మీరు ఏ ఉన్నతమైనది సాధించితిరి? మీ అత్యుత్తమ మనుష్యులలో ఎవడు వ్యర్థ గొప్పల నుండి విడుదల పొందెను? డయోగెనేసు, తన పీపాతో తన స్వాతంత్ర్యమును అంత ప్రదర్శించినవాడు, పచ్చి పోలిపసును తినుటచేత కడుపు వ్యాధిచే పట్టుబడి, పొట్టపోతుతనముచేత తన ప్రాణమును కోల్పోయెను. అరిస్టిప్పసు, ఊదా వస్త్రముతో తిరుగుచు, తాను ఒప్పుకొనిన అభిప్రాయముల ప్రకారము దురాచార జీవితము నడిపెను. ప్లాటో, ఒక తత్త్వవేత్త, తన పొట్టపోతు వాంఛల నిమిత్తము డయోనిసియసుచేత అమ్మబడెను. అరిస్టాటిలు, దైవప్రవర్తనకు అసంబద్ధముగా ఒక హద్దు ఉంచి, సుఖము ఇచ్చు వస్తువులలో ఆనందము ఉన్నదని చేసినవాడు, గురువుగా తన కర్తవ్యమునకు బొత్తిగా విరుద్ధముగా అలెక్సాండరును ఇచ్చకములాడెను, అతడు కేవలము యువకుడని మరచి; అతడు, తన గురువు పాఠములను ఎంత బాగుగా నేర్చుకొనెనో చూపుచు, తన స్నేహితుడు తనను పూజింపనందున అతనిని మూసివేసి ఎలుగుబంటివలెను చిరుతపులివలెను తిప్పుకొని తిరిగెను అతడు నిజముగా కఠినముగా లోబడెను అతని ఆజ్ఞలకు

గురువు పౌరుషమును ధైర్యమును చూపుటలో, విందు చేయుటచేతను, తన అంతరంగ స్నేహితుడును అత్యంత ప్రియుడును అయినవానిని తన ఈటెతో గ్రుచ్చుటచేతను, తరువాత, దుఃఖము యొక్క ఒక నటన క్రింద, ఏడ్చుటచేతను తాను ఆకలితో ఉండుటచేతను, తన స్నేహితుల ద్వేషము తనకు రాకుండునట్లు. అతని సిద్ధాంతములను ఈనాడు అనుసరించువారిని కూడ నేను హేళన చేయగలను,--చంద్రుని క్రింది వస్తువులు దైవప్రవర్తన సంరక్షణ క్రింద లేవని చెప్పు జనులు; అట్లు, చంద్రునికంటె భూమికి దగ్గరగా, దాని కక్ష్య క్రింద ఉండి, అట్లు చూడబడక విడిచిపెట్టబడినదానిని వారే చూచుకొందురు; అందము లేనివారికిని, ధనము లేనివారికిని, శరీర బలము లేనివారికిని, ఉన్నత జన్మ లేనివారికిని, అరిస్టాటిలు ప్రకారము ఆనందము లేదు. అట్టి మనుష్యులు తత్త్వము చెప్పుకొనుదురు గాక, నాకు !

అధ్యాయము మూడు.--తత్త్వవేత్తల ఎగతాళి.

హెరాక్లీటసును నేను అంగీకరింపలేను, అతడు స్వయముగా నేర్చుకొనినవాడును అహంకారియునై, "నేను నన్ను నేను పరిశోధించితిని" అనెను. అర్టెమిసు ఆలయములో తన కావ్యము[1]ను దాచినందుకు కూడ అతనిని నేను పొగడలేను, అది తరువాత ఒక మర్మముగా ప్రచురింపబడునట్లు; అట్టి విషయములయందు ఆసక్తి గలవారు చెప్పుదురు, విషాద కవి యూరిపిడేసు అక్కడికి వచ్చి దానిని చదివెనని, క్రమముగా దానిని కంఠస్థము చేసికొని, హెరాక్లీటసు యొక్క ఈ అంధకారము[2]ను జాగ్రత్తగా తరువాతి తరములకు అందించెనని. అయినను మరణము ఈ మనుష్యుని మూఢత్వమును చూపెను; ఏలయనగా, జలోదరముచేత దాడి చేయబడి, తత్త్వశాస్త్రముతోపాటు వైద్యకళను కూడ అతడు అభ్యసించినందున, తనను ఆవు పేడతో పూసికొనెను, అది గట్టిపడగా అతని శరీరమంతటి మాంసమును ముడిచివేసెను, అందుచేత అతడు ముక్కలుగా లాగబడి, అట్లు మృతిచెందెను. తరువాత, జెనోను ఎవడును వినలేడు, మహాదహమున అదే మనుష్యుడు పూర్వము చేసిన అదే క్రియలను చేయుటకు మరల లేచునని అతడు ప్రకటించును; ఉదాహరణకు, అనిటసును మైలీటసును నేరము మోపుటకు, బూసిరిసు తన అతిథులను చంపుటకు, హెర్కులేసు తన కష్టములను మరల చేయుటకు; ఈ మహాదహ బోధలో అతడు న్యాయవంతులకంటె దుష్టులను ఎక్కువగా ప్రవేశపెట్టును--ఒక సోక్రటీసును ఒక హెర్కులేసును, అదే తరగతికి చెందిన మరి కొందరిని, అయితే అనేకులను కాదు, ఏలయనగా చెడ్డవారు మంచివారికంటె చాల ఎక్కువ సంఖ్యలో కనబడుదురు. అతని ప్రకారము దైవము స్పష్టముగా కీడునకు కర్తయగును, మురికి కాలువలలోను పురుగులలోను, భక్తిహీనత చేయువారిలోను నివసించుచు. సిసిలీలో అగ్ని పగుళ్ళు, అంతేకాక, ఎంపెడోక్లేసు యొక్క శూన్యమైన గొప్పలను ఖండించును, అతడు దేవుడు కాకపోయినను, అబద్ధముగా దాదాపు తనను తాను ఒకనిగా చాటుకొనెను. ఫెరెసిడేసు యొక్క ముసలి స్త్రీ మాటలను కూడ నేను హేళన చేయుదును, అతని నుండి పైథాగరసు వారసత్వముగా పొందిన బోధను, ప్లాటోదానిని, అది అతని అనుకరణ, కొందరు అట్లు కాదని తలంచినను.

క్రటేసు యొక్క కుక్కవివాహమునకు ఎవడు తన అంగీకారము ఇచ్చును, అతనిని పోలినవారి అడవి మాటలను ఉబ్బిన మాటలను త్రోసిపుచ్చి, నిజముగా లక్ష్యము పెట్టదగినదాని విచారణకు తిరుగక? కావున తత్త్వవేత్తలు కాని తత్త్వవేత్తల గంభీర సమావేశములచేత తీసికొనిపోబడకుడి, వారు ఒకరికి విరోధముగా ఒకరు సిద్ధాంతములు చెప్పుదురు, ప్రతి ఒక్కడు క్షణము యొక్క పచ్చి ఊహలను మాత్రమే వెళ్ళగక్కినను. వారికి, అంతేకాక, తమలో తాము అనేక ఢీకొనుటలు కలవు; ప్రతి ఒక్కడు మరొకని ద్వేషించును; వారు విరుద్ధ అభిప్రాయములలో మునిగియుందురు, వారి అహంకారము వారిని అత్యున్నత స్థానములకు ఆశపడునట్లు చేయును. వారికి, అంతేకాక, పిలువబడక రాజులను కొలుచుట కాదు, వ్యవహారముల శిరస్సున ఉన్న మనుష్యులను ఇచ్చకములాడుట కాదు, గొప్పవారు తమ యొద్దకు వచ్చువరకు కనిపెట్టుట మరి బాగుగా తగును.

అధ్యాయము నాలుగు.--క్రైస్తవులు దేవుని మాత్రము ఆరాధించుదురు.

ఏ కారణమున, గ్రీసు మనుష్యులారా, మీరు పౌర అధికారములను, ముష్టియుద్ధములోవలె, మాతో ఢీకొనునట్లు తేవలెనని కోరుదురు? మరియు, వారిలో కొందరి ఆచారములకు లోబడుటకు నేను సిద్ధముగా లేకపోయినయెడల, నేను ఒక నీచ దుర్మార్గుడని ఎందుకు అసహ్యింపబడవలెను ?[3] సార్వభౌముడు కప్పము చెల్లించుట ఆజ్ఞాపించునా, దానిని చెల్లించుటకు నేను సిద్ధముగా ఉన్నాను. నా యజమానుడు బానిసవలె నడుచుకొని సేవ చేయుమని ఆజ్ఞాపించునా, బానిసత్వమును నేను ఒప్పుకొందును. మనుష్యుడు తోటి మనుష్యునిగా ఘనపరచబడవలెను; [4] దేవుడు మాత్రమే భయపడదగినవాడు,--ఆయన మానవ కన్నులకు కనబడడు, మానవ కళ యొక్క పరిధిలోనికి రాడు. ఆయనను ఎరుగనని చెప్పుమని నేను ఆజ్ఞాపింపబడినప్పుడు మాత్రమే, నేను లోబడను, అబద్ధికుడనుగాను కృతఘ్నుడనుగాను నన్ను నేను చూపుకొనుటకంటె మరణించుదును. మన దేవుడు కాలములో ఉండ మొదలుపెట్టలేదు:[5] ఆయన మాత్రమే ఆదిలేనివాడు, ఆయనే సమస్తమునకు ఆది. దేవుడు ఆత్మ,[6] పదార్థమును వ్యాపించువాడు కాదు, అయితే భౌతిక ఆత్మలకు,[7] పదార్థములో ఉన్న రూపములకు సృష్టికర్త; ఆయన అదృశ్యుడు, స్పర్శకు అందనివాడు, ఇంద్రియగోచరమైనవాటికిని అదృశ్యమైనవాటికిని తానే తండ్రి అయి. ఆయనను ఆయన సృష్టి నుండి మేము ఎరుగుదుము, ఆయన క్రియలచేత ఆయన అదృశ్య శక్తిని గ్రహించుదుము.[8] మన నిమిత్తము ఆయన చేసిన ఆ చేతిపనిని ఆరాధించుట నేను నిరాకరించుదును. సూర్యుడును చంద్రుడును మనకొరకు చేయబడిరి: అట్లయితే, నా స్వంత సేవకులను నేను ఎట్లు ఆరాధింపగలను? కొయ్యలను రాళ్ళను దేవుళ్ళని నేను ఎట్లు చెప్పగలను? ఏలయనగా పదార్థమును వ్యాపించు ఆత్మ[7] మరి దివ్యమైన ఆత్మకంటె తక్కువైనది; ఇది, ప్రాణముతో సమానము చేయబడినను, పరిపూర్ణ దేవునితో సమానముగా ఘనపరచబడదగినది కాదు. చెప్పశక్యము కాని దేవునికి కానుకలు అర్పింపబడను కూడ తగదు; ఏలయనగా దేనికిని కొదువ లేనివాడు, లేమిగలవాడైనట్టు మాచేత తప్పుగా చూపబడకూడదు. అయితే మా అభిప్రాయములను నేను మరి స్పష్టముగా ఉంచుదును.

అధ్యాయము ఐదు.--లోక సృష్టిని గూర్చి క్రైస్తవుల బోధ.

దేవుడు ఆదియందు ఉండెను; అయితే ఆది, మాకు బోధింపబడినట్టు, లోగోస్ యొక్క శక్తి. ఏలయనగా విశ్వమునకు ప్రభువు, ఆయనే సమస్త అస్తిత్వమునకు అవసరమైన ఆధారము (<greek>npostasis</greek>), ఏ ప్రాణియు ఇంకను ఉనికిలో లేనందున, ఒంటరిగా ఉండెను; అయితే ఆయన సర్వశక్తి అయినందున, కనబడు వాటికిని కనబడని వాటికిని తానే అవసరమైన ఆధారము అయి, ఆయనతో సమస్తము ఉండెను; ఆయనతో, లోగోస్-శక్తిచేత (<greek>dia</greek> <greek>lpgikhs</greek> <greek>dunameps</greek>), ఆయనయందు ఉన్న లోగోస్ తానే కూడ నిలిచియున్నాడు.[1] ఆయన సామాన్య సంకల్పముచేత లోగోస్ బయటికి వచ్చును; లోగోస్, వ్యర్థముగా బయటికి రాక, తండ్రి యొక్క తొలి జనిత కార్యమగును. ఆయనను (లోగోసును) లోకమునకు ఆది అని మేము ఎరుగుదుము. అయితే ఆయన పాలుపంపుదలచేత[2] ఉనికిలోనికి వచ్చెను, ఖండనచేత కాదు; ఏలయనగా కోయబడినది మూల ద్రవ్యము నుండి వేరు చేయబడును, అయితే పాలుపంపుదలచేత వచ్చునది, కార్యము యొక్క ఎంపిక చేసికొనుచు,[3] ఎవని నుండి అది తీయబడునో వానిని లోపము గలవానిగా చేయదు. ఏలయనగా ఒకే దివిటీ నుండి అనేక అగ్నులు వెలిగించబడినను, అనేక దివిటీలు వెలిగించుటచేత మొదటి దివిటీ యొక్క వెలుగు తగ్గదు, అట్లే లోగోస్, తండ్రి యొక్క లోగోస్-శక్తి నుండి బయటికి వచ్చి, ఆయనను కనినవానిని లోగోస్-శక్తి లేనివానిగా చేయలేదు. నేను, ఉదాహరణకు, మాట్లాడుదును, మీరు వినుదురు; అయినను, నిశ్చయముగా, మాట్లాడు నేను మాట అందించుటచేత మాట (<greek>logos</greek>) లేనివాడను కాను, అయితే నా స్వరము యొక్క ఉచ్చారణచేత మీ మనస్సులలో అమర్చబడని పదార్థమును క్రమములోనికి తేవలెనని ప్రయత్నించుదును. ఆదియందు జన్మించిన లోగోస్[4], తనకు అవసరమైన పదార్థమును మొదట సృజించి, మన లోకమును తిరిగి కనినట్టు, అట్లే నేను కూడ, లోగోసును అనుకరించి, మరల జన్మించి,[5] సత్యమును కలిగినవాడనై, నాకు జ్ఞాతియైన గందరగోళ పదార్థమును క్రమములోనికి తేవలెనని ప్రయత్నించుచున్నాను.

ఏలయనగా పదార్థము, దేవునివలె, ఆదిలేనిది కాదు, ఆది లేనందున, దేవునితో సమాన శక్తి గలది కాదు ; అది జన్మించినది, మరి ఏ వ్యక్తిచేతను ఉత్పత్తి చేయబడినది కాదు, అయితే సమస్తమును నిర్మించువానిచేత మాత్రమే ఉనికిలోనికి తేబడినది.

అధ్యాయము ఆరు.--పునరుత్థానమునందు క్రైస్తవుల నమ్మకము.

ఈ కారణముచేత సమస్తము యొక్క అంతము తరువాత శరీరముల పునరుత్థానము ఉండునని మేము నమ్ముదుము; స్టోయికులు చెప్పినట్టు కాదు, కొన్ని చక్రముల తిరిగి వచ్చుట ప్రకారము, అదే వస్తువులు ఏ ప్రయోజనము లేకుండ ఉత్పత్తి చేయబడి నశింపబడుచు, అయితే ఒక్కసారిగా పునరుత్థానము,[6] మన ఉనికి కాలములు పూర్తి అయినప్పుడు, మనుష్యులు మాత్రమే జీవించు విషయముల నిర్మాణము యొక్క ఫలితముగా మాత్రమే, వారిపై తీర్పు చెల్లించు నిమిత్తము. మా మీద తీర్పు మినోసుచేతగాని రాదామంతుసుచేతగాని చెల్లింపబడదు, వారి మరణమునకు ముందు, పురాణ కథల ప్రకారము, ఒక్క ప్రాణము కూడ తీర్పు పొందలేదు; అయితే సృష్టికర్త, దేవుడు తానే, న్యాయాధిపతి అగును. మీరు మమ్మును కేవలము పనికిమాలినవారనియు వాగడువారనియు ఎంచినను, అది మమ్మును కలచదు, ఈ బోధయందు మాకు విశ్వాసము కలదు గనుక. ఏలయనగా, నేను పుట్టకముందు ఉనికిలో లేక, నేను ఎవడనో నాకు తెలియక, కేవలము మాంసపు పదార్థము యొక్క సామర్థ్యములో (<greek>upostasis</greek>) ఉనికిలో ఉండి, అయితే పుట్టి, పూర్వపు శూన్య స్థితి తరువాత, నా జననము ద్వారా నా ఉనికి యొక్క నిశ్చయతను పొందితిని; అదే విధముగా, పుట్టి, మరణము ద్వారా ఇక ఉనికిలో లేక, ఇక కనబడక, నేను మరల ఉనికిలో ఉందును, పూర్వము నేను లేక, తరువాత పుట్టినట్టు. అగ్ని నా మాంసము యొక్క సమస్త ఆనవాళ్ళను నశింపజేసినను, లోకము ఆవిరైన పదార్థమును తీసికొనును ;[7] నదులలోను సముద్రములలోను చెదరినను, లేక క్రూర మృగములచేత ముక్కలుగా చీల్చబడినను, నేను ధనవంతుడైన ప్రభువు యొక్క గిడ్డంగులలో ఉంచబడియున్నాను. బీదవారును దేవునిలేనివారును ఏమి నిల్వ ఉంచబడెనో ఎరుగకపోయినను, సార్వభౌముడైన దేవుడు, ఆయనకు ఇష్టమైనప్పుడు, ఆయనకు మాత్రమే కనబడు ద్రవ్యమును దాని పూర్వ స్థితికి మరల తెచ్చును.

అధ్యాయము ఏడు.--మనుష్యుని పతనమును గూర్చి.

ఏలయనగా ఆకాశీయ లోగోస్, తండ్రి నుండి వెలువడు ఒక ఆత్మయు లోగోస్-శక్తి నుండి ఒక లోగోసును, ఆయనను కనిన తండ్రిని అనుకరించి మనుష్యుని అమరత్వము యొక్క ప్రతిమగా చేసెను, అందుచేత, క్షయము లేకుండుట దేవునియొద్ద ఉన్నట్టు, అట్లే, మనుష్యుడు, దేవుని యొక్క ఒక భాగములో పాలుపొంది, అమర సూత్రమును కూడ కలిగియుండును. లోగోస్[8] కూడ, మనుష్యుల సృష్టికి ముందు, దూతలను నిర్మించువాడై యుండెను. ఈ రెండు తరగతుల ప్రాణులలో ప్రతిదియు తనకు ఇష్టమైనట్టు చేయుటకు స్వేచ్ఛగా చేయబడెను, మేలు యొక్క స్వభావము కలిగి యుండక, అది మరల దేవుని యొద్ద మాత్రమే ఉన్నది, అయితే మనుష్యులలో వారి ఎంపిక స్వేచ్ఛద్వారా పరిపూర్ణతకు తేబడును, దుష్టుడు తన స్వంత తప్పిదముచేత చెడిపోయి న్యాయముగా శిక్షింపబడునట్లు, అయితే న్యాయవంతుడు తన సద్గుణ క్రియలకు తగినట్టు పొగడబడునట్లు, తన స్వేచ్ఛా ఎంపికను వినియోగించుటలో అతడు దేవుని సంకల్పమును అతిక్రమించుట మానెను గనుక. దూతలను మనుష్యులను గూర్చి విషయముల నిర్మాణము ఇట్టిది. లోగోస్ యొక్క శక్తి, భావి సంఘటనలను ముందుగా చూచు సామర్థ్యము తనయందు కలిగి, కాదు అనునట్లు

విధిగా, అయితే స్వేచ్ఛా కర్తల ఎంపికచేత జరుగునవిగా, రాబోవు విషయముల ఫలితములను అప్పుడప్పుడు ముందుగా చెప్పెను; అది నిషేధములద్వారా దుష్టత్వమును వారించుదానియు అయ్యెను, మంచిగా నిలిచినవారిని పొగడుదానియు. మనుష్యులు మిగిలినవారికంటె మరి కుతంత్రమైన ఒకనికి తగులుకొనినప్పుడు, అతడు తొలిపుట్టినవాడు[1] అని లక్ష్యము పెట్టి, అతనిని దేవుడని ప్రకటించిరి, అతడు దేవుని ధర్మమును ఎదిరించుచుండెను', అప్పుడు లోగోస్ యొక్క శక్తి ఆ మూఢత్వమును ప్రారంభించినవానిని అతని అనుచరులను తనతో సమస్త సహవాసము నుండి వెలివేసెను. అట్లు దేవుని పోలికలో చేయబడినవాడు, మరి శక్తిమంతమైన ఆత్మ అతని నుండి వేరు చేయబడినందున, మర్త్యుడగును; అయితే ఆ తొలి జనితుడు తన అతిక్రమముచేతను అజ్ఞానముచేతను ఒక దయ్యమగును; అతనిని అనుకరించినవారు, అనగా అతని భ్రమలు, దయ్యముల సమూహము అయిరి, తమ ఎంపిక స్వేచ్ఛద్వారా తమ స్వంత మోహమునకు అప్పగింపబడిరి.

అధ్యాయము ఎనిమిది.--దయ్యములు మానవజాతిలో పాపము చేయును.

అయితే మనుష్యులు వారి పతనమునకు పదార్థము (<greek>upoqesis</greek>) అగుదురు. ఏలయనగా, నక్షత్రముల స్థానము యొక్క ఒక పథకమును వారికి చూపించి, పాచికలాడువారివలె, వారు విధిని ప్రవేశపెట్టిరి, ఒక స్పష్టమైన అన్యాయము. ఏలయనగా న్యాయాధిపతియు తీర్పు పొందినవాడును విధిచేత అట్లు చేయబడుదురు; హంతకులును హతులును, ధనవంతులును లేమిగలవారును, అదే విధి యొక్క సంతానము; ప్రతి జననము నాటక వినోదముగా ఎంచబడును, హోమెరు చెప్పు ఆ జీవులచేత,--

"దేవతలలో అణచలేని నవ్వు లేచెను."[2]

అయితే ఏకాంత పోరులను చూచువారును ఒక పక్షమున గాని మరొక పక్షమున గాని పక్షపాతులును, వివాహము చేసికొనువాడును బాలకాముకుడును వ్యభిచారియును, నవ్వువాడును కోపగించువాడును, పారిపోవువాడును గాయపడువాడును, మర్త్యులుగా ఎంచబడకూడదా? ఏలయనగా, ఏ క్రియలచేత వారు మనుష్యులకు తమ స్వభావములను కనుపరచుదురో, వాటిచేత వినువారిని తమ మాదిరిని నకలు చేయుటకు ప్రేరేపించుదురు. దయ్యములు తామే, జూస్ తమ శిరస్సున ఉండగా, విధికి లోబడినవారు కారా, మనుష్యులవలె అదే భావములచేత జయింపబడుచు? అంతేకాక, అభిప్రాయముల యొక్క అంత గొప్ప విరోధము ఉన్న ఆ జీవులు ఎట్లు పూజింపబడవలెను? ఏలయనగా రియా, ఫ్రిగియ పర్వతముల నివాసులు సిబెలే అని పిలుచుదురు, అట్టిసు నిమిత్తము నపుంసకత్వమును జరిగించెను, అతనియందు ఆమె మోహము గలదై; అయితే అఫ్రోదీతే దాంపత్య ఆలింగనములయందు సంతోషించును. ఆర్టెమిస్ విషము పెట్టునది; అపోల్లో రోగములను స్వస్థపరచును. పోసిడోను ప్రియురాలైన గోర్గోను శిరచ్ఛేదము తరువాత, దాని నుండి గుఱ్ఱము పెగాససును క్రిసాయోరును పుట్టిరి, అథేనేయు అస్క్లేపియోసును రక్తపు బొట్లను తమ మధ్య పంచుకొనిరి; అతడు వాటిచేత మనుష్యుల ప్రాణములను రక్షించుచుండగా, ఆమె, అదే రక్తముచేత, నరహంతకురాలును యుద్ధములను రేపునదియు అయ్యెను. ఆమె కీర్తిని లక్ష్యము పెట్టి, నాకు కనబడినట్టు, అథేనీయులు హెఫైస్టోసుతో ఆమె సంబంధము వలన పుట్టిన కుమారుని భూమికి ఆపాదించిరి, అథేనే హెఫైస్టోసుచేత తన పౌరుషమును కోల్పోయినదని తలంచబడకుండునట్లు, అటలాంటా మెలెయాగెటుచేత కోల్పోయినట్టు. బకిల్సులను చెవి కమ్ములను చేయు ఈ కుంటివాడు, సంభావ్యముగా, ఈ ఆడపిల్లల ఆభరణములతో తల్లిలేని బిడ్డను అనాథను మోసగించెను. పోసిడోను సముద్రములను తరచుగా సందర్శించును; ఆరేసు యుద్ధములయందు సంతోషించును; అపోల్లో కిథారా వాయించువాడు; డయోనిససు తీబనుల సంపూర్ణ సార్వభౌముడు; క్రోనోసు క్రూరపాలకుని చంపువాడు; జూసు తన స్వంత కుమార్తెతో సంభోగము చేయును, ఆమె అతనివలన గర్భవతి అగును.

ఎల్యూసిసును, మర్మ సర్పమును, ఓర్ఫెయసును కూడ నేను ఉదాహరణగా చూపవచ్చు, అతడు చెప్పును,--

"అపవిత్రులకు విరోధముగా ద్వారములను మూయుడి !" ఐడోనెయసు కోరేను ఎత్తుకొనిపోవును, అతని క్రియలు మర్మములుగా చేయబడినవి; దేమేతేరు తన కుమార్తెను విలపించును, కొందరు అథేనీయులచేత మోసగింపబడుదురు. లేతో కుమారుని ఆలయపు ఆవరణములలో ఓమ్ఫలోస్ అను ఒక చోటు ఉన్నది; అయితే ఓమ్ఫలోస్ డయోనిససు యొక్క సమాధి స్థలము. ఇప్పుడు నిన్ను నేను పొగడుదును, ఓ డాఫ్నే!--అపోల్లో యొక్క అసంయమమును జయించుటచేత, నీవు అతని భవిష్యవాణి శక్తిని ఖండించితివి; ఏలయనగా, నీకు ఏమి సంభవించునో ముందుగా చూడక,[3] అతడు తన కళనుండి ఏ ప్రయోజనము పొందలేదు. దూరముగా గురిపెట్టు దేవత నాకు చెప్పును గాక, జెఫిరసు హ్యాసింతసును ఎట్లు చంపెను. జెఫిరసు అతనిని జయించెను; విషాద కవి మాట ప్రకారము,--

"గాలి దేవతలకు అత్యంత ఘనమైన రథము," [4]_ స్వల్ప గాలిచేత జయింపబడి, అపోల్లో తన ప్రియుని కోల్పోయెను.

అధ్యాయము తొమ్మిది.--వారు మూఢనమ్మకములను పుట్టించుదురు.

దయ్యములు అట్టివి; విధి బోధను నియమించినవారు వీరే. వారి మూల సూత్రము జంతువులను ఆకాశములో ఉంచుట. భూమిపై ప్రాకునవి, నీళ్ళలో ఈదునవి, పర్వతములపై నాలుగు కాళ్ళవి, వీటితో వారు ఆకాశము నుండి వెళ్ళగొట్టబడినప్పుడు జీవించిరి,--వీటిని వారు ఆకాశ ఘనతతో ఘనపరచిరి, తాము ఆకాశములో నిలిచియున్నామని తలంచబడునట్లు, నక్షత్రరాశులను అక్కడ ఉంచుటచేత భూమిపై అవివేక జీవిత గమనమును వివేచనాయుక్తముగా కనబడునట్లు చేయుటకు.[5] అట్లు ఉన్నత మనస్సు గలవాడును శ్రమచేత నలిగినవాడును, సంయమియు అసంయమియు, లేమిగలవాడును ధనవంతుడును, తమ జననమును నియమించువారి వలన మాత్రమే అట్లు ఉన్నవారు. ఏలయనగా రాశిచక్రము యొక్క గీత దేవతల పని. వారిలో ఒకని వెలుగు ప్రబలినప్పుడు, వారు చెప్పినట్టు, అది మిగిలిన వారందరిని కోలుకొనకుండ చేయును

వారి ఘనతను; ఇప్పుడు జయింపబడినవాడు, మరొక సమయమున ప్రాబల్యము పొందును. ఏడు గ్రహములు వాటితో బాగుగా సంతోషించును,[1] పాచికలతో వినోదము చేసికొనుచున్నట్టు. అయితే మేము విధికంటె ఉన్నతులము, తిరుగు (<greek>planhtwn</greek>) దయ్యములకు బదులు, తిరుగని ఒకే ప్రభువును ఎరుగుట నేర్చుకొంటిమి; విధి నడిపింపును మేము వెంబడింపము గనుక, దాని ధర్మము వేయువారిని మేము త్రోసిపుచ్చుదుము. నాకు చెప్పుము, నేను నిన్ను ఆన చేయుచున్నాను(2) త్రిప్టోలెమసు గోధుమలు విత్తి, వారి దుఃఖము తరువాత అథేనీయులకు ఉపకారియైనట్టు రుజువు చేసెనా? తన కుమార్తెను కోల్పోకముందు దేమేతేరు మనుష్యులకు ఉపకారిణి ఎందుకు కాలేదు? ఎరిగోనే యొక్క కుక్క ఆకాశములో చూపబడును, ఆర్టెమిసు సహాయకుడైన తేలు, సెంటారు కీరోను, విభజింపబడిన అర్గో, కల్లిస్టో యొక్క ఎలుగుబంటి. అయినను, ఇవి పైన చెప్పిన క్రియలను చేయకముందు, ఆకాశములు అలంకారము లేకుండ ఎట్లు ఉండెను? డెల్టోటమ్[3] నక్షత్రములలో ఉంచబడుట ఎవనికి హాస్యాస్పదముగా కనబడదు, కొందరి ప్రకారము సిసిలీ నిమిత్తము, లేక, ఇతరులు చెప్పినట్టు, జూసు పేరు యొక్క మొదటి అక్షరము నిమిత్తము (<greek>Dios</greek>)? సార్డినియాయు సైప్రసును ఆకాశములో ఘనపరచబడవు ఎందుకు? జూసు సహోదరుల పేర్ల అక్షరములు, రాజ్యమును అతనితో పంచుకొనినవారివి, అక్కడ కూడ ఎందుకు నిలుపబడలేదు? సంకెళ్ళలో వేయబడి తన రాజ్యము నుండి వెళ్ళగొట్టబడిన క్రోనోసు విధికి నిర్వాహకుడుగా[4] ఎట్లు నియమింపబడెను? తాను ఇక ఏలనివాడు రాజ్యములను ఎట్లు ఇయ్యగలడు? కావున ఈ అసంబద్ధములను త్రోసిపుచ్చుడి, మమ్మును అన్యాయముగా ద్వేషించుటచేత అతిక్రమకులు కాకుడి.

అధ్యాయము పది.--అన్య దేవతల ఎగతాళి.

మనుష్యుల రూపాంతరము గూర్చి గాథలు కలవు: మీయొద్ద దేవతలు కూడ రూపాంతరము చెందుదురు. రియా చెట్టు అగును; జూసు ఒక సర్పము, పెర్సెఫోనే నిమిత్తము; ఫయేతోను సహోదరీమణులు పొప్లర్ చెట్లుగా మారుదురు, లేతో తక్కువ విలువగల పక్షిగా, ఆమె నిమిత్తము ఇప్పుడు డేలోస్ అనబడునది ఓర్టిగియా అనబడెను. ఒక దేవత, నిజముగా, హంస అగును, లేక పక్షిరాజు రూపము తీసికొనును, గనిమీదేను తన పానపాత్రికునిగా చేసి, ఒక నీచ ప్రేమయందు అతిశయించును. బహుమానములకు ఆశపడు దేవతలను, అవి రాకపోతే కోపగించువారిని, నేను ఎట్లు సన్మానింపగలను? వారి విధి వారికి ఉండనీ! తిరుగు నక్షత్రములను ఆరాధించుటకు నేను ఇష్టపడను. బెరెనీకే యొక్క ఆ వెంట్రుకలు ఏమి? ఆమె మరణమునకు ముందు ఆమె నక్షత్రములు ఎక్కడ ఉండెను? మృతుడైన ఆంటినూసు చంద్రునిలో అందమైన యువకునిగా ఎట్లు నిలుపబడెను? అతనిని అక్కడికి ఎవడు తీసికొనిపోయెను: ఒకవేళ, మనుష్యులు కూలికి అబద్ధప్రమాణము చేసి, దేవతలను ఎగతాళి చేయుచు రాజులు ఆకాశమునకు ఎక్కిరని చెప్పినప్పుడు నమ్మబడినట్టు, అట్లే ఎవడో ఈ మనుష్యుని కూడ దేవతలలో ఉంచి,[5] ఘనతచేతను బహుమానముచేతను ప్రతిఫలము పొందెనా? మీరు దేవుని ఎందుకు దోచితిరి? ఆయన చేతిపనిని మీరు ఎందుకు అవమానపరచుదురు? మీరు ఒక గొఱ్ఱను బలి ఇచ్చుదురు, అదే జంతువును ఆరాధించుదురు. ఎద్దు ఆకాశములో ఉన్నది, మీరు దాని ప్రతిమను వధించుదురు. మోకరిల్లువాడు[6] ఒక హానికర జంతువును నలుగగొట్టును; మనుష్యుని చేయువాడైన ప్రోమీథియసును తిను పక్షిరాజు ఘనపరచబడును. హంస ఉన్నతమైనది, నిజముగా, అది వ్యభిచారి అయినందున; డయోస్కూరి, ఒకరి తరువాత ఒకరు దినములు జీవించువారు, ల్యూసిప్పసు కుమార్తెలను ఎత్తుకొనిపోయినవారు, కూడ ఉన్నతులు! హెలెన్ ఇంక మేలు, అవిసనార జుట్టు గల మెనెలాయసును విడిచి, తలపాగా ధరించి బంగారముతో అలంకరింపబడిన పారిసును వెంబడించెను. సోఫ్రోన్[7] కూడ న్యాయవంతుడు, ఈ వ్యభిచారిణిని ఎలిసియన్ మైదానములకు తరలించెను! అయితే టిండారసు కుమార్తె కూడ అమరత్వముతో దయచేయబడలేదు, యూరిపిడేసు ఈ స్త్రీని ఒరెస్టేసుచేత చంపబడినదిగా జ్ఞానముతో చూపెను.

అధ్యాయము పదకొండు.--మనుష్యుల పాపము విధి వలన కాదు, అయితే స్వేచ్ఛాసంకల్పము వలన

విధి యొక్క అట్టి నిర్వాహకులను నేను చూచుచుండగా, విధి ప్రకారము ఈ జననమును నేను ఎట్లు అంగీకరించుదును? రాజును కావలెనని నేను కోరను; ధనవంతుడను కావలెనని నేను ఆతురపడను; సైన్యాధిపత్యమును నేను నిరాకరించుదును; వ్యభిచారమును నేను అసహ్యించుకొందును; లాభము పట్ల తృప్తిలేని ప్రేమచేత సముద్రమునకు పోవుటకు నేను నెట్టబడను; కిరీటములకొరకు నేను పోరను; కీర్తి పట్ల వెఱ్ఱి దాహము నుండి నేను విడుదలగా ఉన్నాను; మరణమును నేను తృణీకరించుదును; ప్రతి విధమైన రోగముకంటె నేను ఉన్నతుడను; దుఃఖము నా ప్రాణమును తినివేయదు. నేను బానిసనా, బానిసత్వమును నేను సహించుదును. నేను స్వతంత్రుడనా, నా మంచి జన్మను గూర్చి నేను గొప్పలు చెప్పుకొనను. అందరికి అదే సూర్యుడు ఉన్నాడని, అందరికి ఒకే మరణము ఉన్నదని నేను చూచుచున్నాను, వారు సుఖములో జీవించినను లేమిలో జీవించినను. ధనవంతుడు విత్తును, బీదవాడు అదే విత్తనములో పాలు పొందును. అతిధనవంతులు మృతిచెందుదురు, భిక్షగాళ్ళకు తమ జీవితమునకు అదే హద్దులు కలవు. ధనవంతులకు అనేక వస్తువుల కొదువ కలదు, వారు ఎంచబడు అంచనాచేత మాత్రమే మహిమగలవారు;[8] అయితే బీదవాడును అతి మితమైన కోరికలు గలవాడును, తన వంతుకు తగిన వస్తువులను మాత్రమే వెదకుచు, తన ఉద్దేశమును మరి సులభముగా పొందును. లోభముచేత నిద్రలేకుండుటకు మీరు విధిచేత ఎట్లు ఉన్నారు? వస్తువులను తరచుగా పట్టుకొనుటకు, తరచుగా మృతిచెందుటకు మీరు విధిచేత ఎందుకు ఉన్నారు? లోకమునకు మృతిచెందుడి, దానిలో ఉన్న వెఱ్ఱితనమును త్రోసిపుచ్చుడి. దేవునికి జీవించుడి, ఆయనను గ్రహించుటచేత మీ పాత స్వభావమును విడిచిపెట్టుడి.[9] మృతిచెందుటకు మేము సృజింపబడలేదు, అయితే మా స్వంత తప్పిదముచేత మేము మృతిచెందుదుము.[1] మా స్వేచ్ఛాసంకల్పము మమ్మును నాశనము చేసెను; స్వతంత్రులమైన మేము బానిసలము అయితిమి; పాపము ద్వారా మేము అమ్మబడితిమి. దేవునిచేత ఏ కీడును సృజింపబడలేదు; మేము తామే దుష్టత్వమును కనుపరచితిమి; అయితే దానిని కనుపరచిన మేము, దానిని మరల త్రోసిపుచ్చుటకు సమర్థులము.

అధ్యాయము పన్నెండు.--ఆత్మల యొక్క రెండు విధములు.

ఆత్మ యొక్క రెండు విధములను మేము గుర్తించుదుము, వాటిలో ఒకటి ప్రాణము[2] అనబడును (<greek>yukh</greek>), అయితే మరొకటి ప్రాణముకంటె గొప్పది, దేవుని ప్రతిమయు పోలికయు: రెండును మొదటి మనుష్యులలో ఉండెను, ఒక అర్థములో వారు భౌతికులు (<greek>ulikoi</greek>) అగునట్లు, మరొక అర్థములో పదార్థముకంటె ఉన్నతులు అగునట్లు. విషయము ఇట్లు ఉన్నది: లోకము యొక్క సమస్త నిర్మాణమును, సమస్త సృష్టియు, పదార్థము నుండి ఉత్పత్తి చేయబడెనని మనము చూడగలము, పదార్థము తానే దేవునిచేత ఉనికిలోనికి తేబడెను;[3] అందుచేత ఒక వైపు అది భాగములుగా వేరు చేయబడకముందు మోటదిగాను రూపము లేనిదిగాను ఎంచబడవచ్చు, మరొక వైపు వేరుచేయుట జరిగిన తరువాత అందములోను క్రమములోను అమర్చబడినదిగా. కావున ఆ వేరుచేయుటలో ఆకాశములు పదార్థముతో చేయబడెను, వాటిలో ఉన్న నక్షత్రములును; భూమియు దానిపై ఉన్నదంతయు ఇటువంటి నిర్మాణము గలది: అందుచేత సమస్తమునకు ఒక ఉమ్మడి మూలము కలదు. అయితే, విషయము అట్టిదై యుండగా, పదార్థముతో చేయబడిన వస్తువులలో కొన్ని భేదములు ఉన్నవి, ఒకటి మరి అందమైనది, మరొకటి అందమైనది అయితే మరి మేలైనదానిచేత మించబడినది. ఏలయనగా శరీర నిర్మాణము ఒకే నిర్వహణ క్రింద ఉన్నది, అది చేయబడుటకు కారణమైనదానిని చేయుటలో నిమగ్నమై యున్నది,[4] అయినను ఇది అట్లు ఉన్నను, దానిలో ఘనత యొక్క కొన్ని భేదములు కలవు, కన్ను ఒకటి, చెవి మరొకటి, వెంట్రుకల అమరికయు ప్రేగుల పంపిణియు మరొకటి, మజ్జయు ఎముకలును స్నాయువులును కలుపబడుట మరొకటి; ఒక భాగము మరొకదానికంటె భేదము కలిగినను, వాటి అమరికలో సంగీత కచేరీ యొక్క సమస్త సామరస్యము ఉన్నది;--అట్లే లోకము, తన నిర్మాత శక్తి ప్రకారము కొన్ని ఉన్నత కాంతి గలవాటిని కలిగి, అయితే కొన్ని వీటికి భిన్నమైనవి, సృష్టికర్త సంకల్పముచేత ఒక భౌతిక ఆత్మను పొందెను.

ఈ విషయములను వేరువేరుగా గ్రహించుట అతనికి సాధ్యము, కాలక్రమములో వ్రాతకు అప్పగింపబడిన ఆ అతిదివ్య వివరణలను అహంకారముతో త్రోసిపుచ్చనివానికి, అవి వాటిని అధ్యయనము చేయువారిని దేవుని యొక్క గొప్ప ప్రేమికులను చేయును. కావున దయ్యములు,[5] మీరు వాటిని పిలుచునట్టు, పదార్థము నుండి తమ నిర్మాణమును పొంది దానిలో నిలిచియున్న ఆత్మను పొంది, అసంయములును దురాశగలవాటియు అయ్యెను; కొన్ని, నిజముగా, మరి స్వచ్ఛమైనదానికి తిరిగెను, అయితే ఇతరములు పదార్థములో తక్కువదానిని ఎంచుకొని, తమ జీవిత విధానమును దానికి అనుగుణము చేసికొనెను. పదార్థము నుండి పుట్టిన ఈ జీవులను, అయితే సరైన నడతకు చాల దూరమైనవాటిని, ఓ గ్రీకులారా, మీరు పూజించుదురు. ఏలయనగా, తమ స్వంత మూఢత్వముచేత వ్యర్థమహిమకు తిప్పబడి, లగాములను[అధికారము యొక్క] విదిలించి, అవి దైవత్వమును దోచువారు కావలెనని ముందుకు వచ్చెను; సర్వమునకు ప్రభువు వాటిని వినోదము చేసికొననిచ్చెను, లోకము అంతమునకు వచ్చి కరిగిపోవువరకు, న్యాయాధిపతి కనబడువరకు, దయ్యములచేత దాడి చేయబడుచు పరిపూర్ణ దేవుని జ్ఞానమును వెంబడించు ఆ మనుష్యులందరు తమ పోరాటముల ఫలితముగా తీర్పు దినమున మరి పరిపూర్ణ సాక్ష్యమును పొందువరకు. అప్పుడు, నక్షత్రములలో ఒక ఆత్మ కలదు, దూతలలో ఒక ఆత్మ, చెట్లలోను నీళ్ళలోను ఒక ఆత్మ, మనుష్యులలో ఒక ఆత్మ, జంతువులలో ఒక ఆత్మ; అయితే, ఒకటే అయినను, అది తనలో భేదములు కలిగియున్నది.[6] మేము ఈ మాటలను కేవలము వినికిడి నుండి కాదు, సంభావ్య ఊహల నుండియు తర్కపు తర్కము నుండియు కాదు, అయితే ఒక నిశ్చితమైన మరి దివ్యమైన మాట యొక్క మాటలను ఉపయోగించి చెప్పుచుండగా, ఇష్టము గలవారైన మీరు నేర్చుకొనుటకు త్వరపడుడి. స్కీతియను అనాకార్సిసును తృణీకారముతో త్రోసిపుచ్చని మీరు, బార్బరు ధర్మశాసనమును అనుసరించువారిచేత బోధింపబడుటను తృణీకరింపకుడి. బాబిలోనీయుల భవిష్యవాణులకు ఇచ్చు అంత అనుకూల స్వీకరణను మా సిద్ధాంతములకు కనీసము ఇయ్యుడి.

మేము మాట్లాడినప్పుడు మా మాట వినుడి, కనీసము ఒక శకునము పలికు మ్రానునకు వినునట్టు. అయినను ఇప్పుడు సూచింపబడినవి ఉన్మాద దయ్యముల కుతంత్రములు, మేము బోధించు బోధలు లోకము యొక్క గ్రహణమునకు చాల అవతల ఉన్నవి.

అధ్యాయము పదమూడు.--ప్రాణము యొక్క అమరత్వము యొక్క సిద్ధాంతము.

ప్రాణము తనంతట తాను అమరమైనది కాదు, ఓ గ్రీకులారా, అయితే మర్త్యము.[7] అయినను అది మృతిచెందకుండుట సాధ్యము. నిజముగా, అది సత్యమును ఎరుగకపోతే, అది మృతిచెందును, శరీరముతో కరిగిపోవును, అయితే చివరకు లోకము అంతమున శరీరముతో మరల లేచును, అమరత్వములో శిక్షచేత మరణమును పొందుచు. అయితే, మరల, అది దేవుని జ్ఞానమును సంపాదించుకొంటే, అది మృతిచెందదు, కొంతకాలము అది కరిగినను. తనంతట తాను అది చీకటి, దానిలో ప్రకాశమైనది ఏదియు లేదు. "చీకటి వెలుగును గ్రహింపదు" అను మాట యొక్క అర్థము ఇది.[8] ఏలయనగా ప్రాణము ఆత్మను కాపాడదు, అయితే దానిచేత కాపాడబడును, వెలుగు చీకటిని గ్రహించును. లోగోస్, నిజముగా, దేవుని వెలుగు, అయితే అజ్ఞాన ప్రాణము చీకటి. ఈ కారణముచేత, అది ఒంటరిగా కొనసాగితే, అది పదార్థము వైపు క్రిందికి మొగ్గును, మాంసముతో మృతిచెందును; అయితే, అది దివ్య ఆత్మతో ఐక్యములోనికి ప్రవేశిస్తే,

అది ఇక నిస్సహాయము కాదు, అయితే ఆత్మ దానిని నడిపించు ప్రదేశములకు ఎక్కును: ఏలయనగా ఆత్మ యొక్క నివాసస్థలము పైన ఉన్నది, అయితే ప్రాణము యొక్క మూలము క్రింద నుండి. ఇప్పుడు, ఆదియందు ఆత్మ ప్రాణమునకు నిత్య సహచరమై యుండెను, అయితే ఆత్మ దానిని విడిచెను, అది వెంబడించుటకు ఇష్టపడలేదు గనుక. అయినను, తన శక్తి యొక్క ఒక నిప్పుకణను ఉంచుకొని, వేరుచేయుట కారణముగా పరిపూర్ణమును వివేచించలేక, దేవుని వెదకుచు అది తన తిరుగుటలో తనకు అనేక దేవుళ్ళను రూపించుకొనెను, దయ్యముల తర్కములను వెంబడించుచు. అయితే దేవుని ఆత్మ అందరితో లేదు, అయితే, న్యాయముగా జీవించువారియొద్ద నివాసము చేసి, ప్రాణముతో అంతరంగముగా కలిసి, ప్రవచనములచేత దాచబడిన విషయములను ఇతర ప్రాణములకు తెలియజెప్పెను. జ్ఞానమునకు లోబడు ప్రాణములు తమయొద్దకు సజాతీయ ఆత్మను ఆకర్షించుకొనెను;[1] అయితే అవిధేయులు, శ్రమపడు దేవుని సేవకుని త్రోసిపుచ్చి,[2] దేవుని ఆరాధకులు కాక, దేవునితో పోరాడువారుగా తమ్మును చూపుకొనిరి.

అధ్యాయము పద్నాలుగు.--దయ్యములు మనుష్యులకంటె మరి కఠినముగా శిక్షింపబడును.

ఓ గ్రీకులారా, మీరు కూడ అట్టివారే,--మాటలలో విరివిగా, అయితే మనస్సులు వింతగా వంకరగా; అనేకుల ఆధిపత్యమును ఒకని ఏలుబడికంటె మీరు ఒప్పుకొందురు, దయ్యములు బలవంతులైనట్టు వాటిని వెంబడించుటకు తమ్మును అలవాటు చేసికొందురు. ఏలయనగా, మానవత్వము లేని దోపిడీదారుడు తనవంటివారిని ధైర్యముచేత జయించుట అలవాటు; అట్లు దయ్యములు, దుష్టత్వములో గొప్ప దూరములకు పోయి, అజ్ఞానముచేతను అబద్ధ రూపములచేతను తమకు విడిచిపెట్టబడిన మీలోని ప్రాణములను పూర్తిగా మోసగించెను. ఈ! జీవులు సులభముగా మృతిచెందవు నిజముగా, అవి మాంసములో పాలు పొందవు గనుక; అయితే జీవించుచు అవి మరణము యొక్క మార్గములను ఆచరించును, తమ అనుచరులకు పాపము చేయుట నేర్పినన్ని సార్లు తాము మృతిచెందును. కావున, ఇప్పుడు వాటి ప్రధాన విశేషము ఏమనగా అవి మనుష్యులవలె మృతిచెందవు, శిక్ష అనుభవింపబోవునప్పుడు అవి దానిని ఉంచుకొనును: అవి నిత్య జీవములో పాలు పొందవు, ధన్యమైన అమరత్వములో మరణమునకు బదులు దీనిని పొందునట్లు. మేము, ఇప్పుడు సులభముగా మృతిచెందుట జరుగును, తరువాత అమరమును ఆనందముతో పొందుదుము, లేక వేదనతో కూడినదానిని అమరత్వముతో, అట్లు దయ్యములు, ప్రస్తుత జీవితమును తప్పుడు పనుల నిమిత్తము దుర్వినియోగము చేయునవి, జీవించుచునే నిత్యము మృతిచెందునవి, ఇకముందు అదే అమరత్వమును కలిగియుండును, అవి జీవించిన కాలములో తమకు ఉండినదానివంటిది, అయితే దాని స్వభావములో మనుష్యులవంటిది, తమ జీవితకాలములో దయ్యములు వారికి నియమించినదానిని ఇష్టపూర్వకముగా చేసినవారు. మనుష్యులలో పాపము యొక్క తక్కువ విధములు వారి జీవితముల సంక్షిప్తత వలన విరుగును కదా,[3] ఈ దయ్యముల వంక అతిక్రమము వాటి హద్దులేని ఉనికి వలన మరి సమృద్ధిగా ఉన్నది?

అధ్యాయము పదిహేను.--పరిశుద్ధాత్మతో ఐక్యము యొక్క అవసరత.

అయితే ఇంక, ఒకప్పుడు మా యొద్ద ఉండి కోల్పోయినదానిని వెదకుట ఇప్పుడు మాకు తగును, ప్రాణమును పరిశుద్ధాత్మతో ఐక్యము చేయుట, దేవునితో ఐక్యమును వెంబడించుట. మానవ ప్రాణము అనేక భాగములతో కూడినది, సామాన్యమైనది కాదు; అది సంయుక్తము, శరీరము ద్వారా తనను కనుపరచుకొనునట్లు; ఏలయనగా అది శరీరము లేకుండ తనంతట తాను ఎప్పుడును కనబడలేదు, ప్రాణము లేకుండ మాంసము మరల లేవదు. మనుష్యుడు, కరుకు తత్త్వవేత్తలు చెప్పినట్టు, కేవలము వివేచన గల జంతువు కాదు, గ్రహణమునకును జ్ఞానమునకును సమర్థుడు; ఏలయనగా, వారి ప్రకారము, అవివేక ప్రాణులు కూడ గ్రహణమును జ్ఞానమును కలిగినవాటిగా కనబడును. అయితే మనుష్యుడు మాత్రమే దేవుని ప్రతిమయు పోలికయు; మనుష్యుడని నేను చెప్పునది, జంతువులవంటి క్రియలు చేయువాడు కాదు, కేవలము మానవత్వమును చాల దాటి ముందుకు వెళ్ళినవాడు--దేవుని యొద్దకే. ఈ ప్రశ్నను జంతువులను గూర్చిన గ్రంథములో మేము మరి సూక్ష్మముగా వివరించితిమి. అయితే ఇప్పుడు చెప్పవలసిన ప్రధాన విషయము, దేవుని ప్రతిమయు పోలికయు అనగా ఏమి ఉద్దేశింపబడెను. పోల్చశక్యము కానిది నైరూప్య అస్తిత్వము తప్ప మరొకటి కాదు; అయితే పోల్చబడునది పోలినది తప్ప మరొకటి కాదు. పరిపూర్ణ దేవుడు మాంసము లేనివాడు; అయితే మనుష్యుడు మాంసము. మాంసము యొక్క బంధము ప్రాణము;[4] ప్రాణమును కప్పునది మాంసము. మనుష్యుని నిర్మాణ స్వభావము ఇట్టిది; అది ఒక ఆలయమువలె ఉంటే, దేవుడు ఆత్మద్వారా, ఆయన ప్రతినిధిద్వారా, దానిలో నివసించుటకు సంతోషించును; అయితే అది అట్టి నివాసము కాకపోతే, మనుష్యుడు క్రూర మృగములకంటె స్పష్టమైన భాషలో మాత్రమే మిన్న, ఇతర విషయములలో అతని జీవిత విధము వాటివంటిది, దేవుని పోలిక కానివానివలె. అయితే దయ్యములలో ఏదియు మాంసము కలిగి లేదు; వాటి నిర్మాణము ఆత్మీయము, అగ్నివలెను గాలివలెను.

దేవుని ఆత్మ నివసించి బలపరచు వారిచేత మాత్రమే దయ్యముల శరీరములు సులభముగా కనబడును, ఇతరులచేత ఏమాత్రము కాదు,--నేను చెప్పునది కేవలము ప్రాణము కలిగినవారిని;[5] ఏలయనగా తక్కువదానికి ఉన్నతదానిని గ్రహించు సామర్థ్యము లేదు. ఈ కారణముచేత దయ్యముల స్వభావమునకు మారుమనస్సునకు స్థలము లేదు; అవి పదార్థము యొక్కయు దుష్టత్వము యొక్కయు ప్రతిబింబము. అయితే పదార్థము ప్రాణముపై అధిపత్యము చేయవలెనని కోరెను; తమ స్వేచ్ఛాసంకల్పము ప్రకారము ఇవి మనుష్యులకు మరణ ధర్మములను ఇచ్చెను; అయితే మనుష్యులు, అమరత్వమును కోల్పోయిన తరువాత, విశ్వాసములో మరణమునకు లోబడుటచేత మరణమును జయించిరి;[6] మారుమనస్సుచేత వారికి ఒక పిలుపు ఇయ్యబడెను, "వారు దూతలకంటె కొంచెము తక్కువగా చేయబడిరి" అను మాట ప్రకారము.[7] మరియు,

జయింపబడిన ప్రతి ఒక్కనికి, మరణమును తెచ్చు స్థితిని అతడు త్రోసిపుచ్చితే, మరల జయించుట సాధ్యము. అది ఏమిటో, అమరత్వమునకు ఆశపడు మనుష్యులచేత సులభముగా చూడబడవచ్చు.

అధ్యాయము పదహారు.--దయ్యములచేత శక్తి యొక్క వ్యర్థ ప్రదర్శన.

అయితే మనుష్యులపై ఏలు దయ్యములు[1] మనుష్యుల ప్రాణములు కావు; ఏలయనగా మరణము తరువాత ఇవి క్రియకు ఎట్లు సమర్థములగును? జీవించుచు గ్రహణము లేక శక్తి లేక ఉన్న మనుష్యుడు, మృతుడైనప్పుడు మరి క్రియాశక్తితో దయచేయబడెనని నమ్మబడవలెనా. అయితే ఇది కూడ అట్లు కాజాలదు, మేము వేరొక చోట చూపినట్టు.[2] శరీర అవయవములచేత అడ్డగింపబడు అమర ప్రాణము, దాని నుండి వలసపోయినప్పుడు మరి తెలివి గలది అగునని ఊహించుట కష్టము. ఏలయనగా దయ్యములు, తమ స్వంత దుష్టత్వము కారణముగా మనుష్యులపై ఉన్మాదముతో నింపబడి, ఇప్పటికే క్రిందికి మొగ్గు మనస్సులను నానా మోసపు రంగస్థల రూపములచేత చెడగొట్టును, ఆకాశమునకు నడిచే మార్గమునకు లేవలేకుండునట్లు. అయితే లోకములో ఉన్నవి మాకు దాచబడవు, ప్రాణములను అమరము చేయు శక్తి మమ్మును దర్శించితే దివ్యమైనది మాచేత సులభముగా గ్రహింపబడును. ప్రాణము కలిగిన మనుష్యులచేత కూడ దయ్యములు కనబడును, అప్పుడప్పుడు, అవి మనుష్యులకు తమ్మును కనుపరచుకొనునప్పుడు, తాము ఏదో అని తలంచబడునట్లు, లేక దుర్బుద్ధి గల స్నేహితులు శత్రువులకు చేయునట్టు వారికి హాని చేయుటకు, లేక తమను పోలినవారికి తమ్మును ఘనపరచు సందర్భములను ఇచ్చుటకు. ఏలయనగా, సాధ్యమైతే, అవి నిస్సందేహముగా ఆకాశమును తానే మిగిలిన సృష్టితో క్రిందికి లాగును. అయితే ఇప్పుడు దీనిని అవి ఏ విధముగాను చేయలేవు, వాటికి శక్తి లేదు గనుక; అయితే తమవంటి పదార్థముపై తక్కువ పదార్థము ద్వారా అవి యుద్ధము చేయును. ఎవడైనను వాటిని జయింపవలెనని కోరితే, అతడు పదార్థమును త్రోసిపుచ్చును గాక. ఆకాశీయ ఆత్మ యొక్క రొమ్ము కవచము[3]తో ఆయుధము ధరించి, దానిచేత చుట్టబడినదంతటిని అతడు కాపాడగలడు.

మాలో ఉన్న పదార్థమునకు రోగములును కలతలును నిజముగా కలవు; అయితే, అట్టివి జరిగినప్పుడు, దయ్యములు వాటి కారణములను తమకు ఆపాదించును, రోగము మనుష్యుని పట్టుకొన్నప్పుడెల్ల అతని యొద్దకు చేరును. కొన్నిసార్లు అవి తామే మూఢత్వపు తుఫానుచేత శరీర అలవాటును కలచును; అయితే, దేవుని వాక్యముచేత కొట్టబడి, అవి భయముతో వెళ్ళిపోవును, రోగి స్వస్థపరచబడును.

అధ్యాయము పదిహేడు.--వారు తమ భక్తులకు ఆరోగ్యమును అబద్ధముగా వాగ్దానము చేయుదురు.

డెమోక్రిటసు యొక్క సానుభూతులను విరోధభావములను గూర్చి మనము ఇది తప్ప ఏమి చెప్పగలము, సామాన్య సామెత ప్రకారము, అబ్దేరా మనుష్యుడు అబ్దేరా-వాగ్మి అని? అయితే, పట్టణమునకు పేరు పెట్టినవాడు, హెర్కులేసు స్నేహితుడని చెప్పబడును, డయోమెడేసు గుఱ్ఱములచేత తినబడెను, అట్లు మాగీయుడైన ఒస్తనేసు[4]ను గూర్చి గొప్పలు చెప్పుకొనినవాడు అంతము దినమున శాశ్వత అగ్నికి ఇంధనముగా అప్పగింపబడును. మీరు, మీ నవ్వును మానకపోతే, ఇంద్రజాలికులవలె అదే శిక్షను పొందుదురు. కావున, ఓ గ్రీకులారా, నా మాట వినుడి, ఒక ఉన్నత స్థలము నుండి మీతో మాట్లాడుచు, సత్యము యొక్క ప్రకటకునిపై మీ స్వంత బుద్ధిలేమిని ఎగతాళిగా మార్చకుడి. ఒక రోగపు భావము (<greek>paqos</greek>) ఒక వ్యతిరేక భావముచేత (<greek>antipaqeia</greek>) నశింపదు, ఉన్మాదియు తనపై తోలు యొక్క చిన్న తాయెత్తులను వ్రేలాడదీయుటచేత స్వస్థపరచబడడు. దయ్యముల దర్శనములు కలవు; రోగియు, ప్రేమలో ఉన్నానని చెప్పువాడును, ద్వేషించువాడును, పగ తీర్చుకొనవలెనని కోరువాడును, వాటిని సహాయకులుగా అంగీకరించుదురు. వాటి పని విధము ఇది: అక్షర లిపి అక్షరముల రూపములును వాటితో కూడిన పంక్తులును తమంతట తాము ఉద్దేశము ఏమిటో చూపలేవు, అయితే మనుష్యులు తమ ఆలోచనలకు గుర్తులను తమకు కనుగొనిరి, అక్షరముల విశేష కలయికచేత అక్షరముల క్రమము ఏమి వ్యక్తము చేయవలెనని ఉద్దేశింపబడెనో ఎరుగుచు; అట్లే, వేర్ల వివిధ విధములును స్నాయువులకు ఎముకలకు పరస్పర సంబంధమును తమంతట తాము ఏమియు చేయలేవు, అయితే దయ్యముల దుర్మార్గము పనిచేయు మూల పదార్థము అవి, వాటిలో ప్రతిదియు ఏ ఉద్దేశమునకు ఉపయోగమో అవి నిర్ణయించెను. మనుష్యులు అట్టి వస్తువులద్వారా సేవింపబడుటకు ఒప్పుకొనుట అవి చూచినప్పుడు, వాటిని తీసికొని వారిని తమ బానిసలను చేయును. అయితే వ్యభిచారములకు పరిచర్య చేయుట ఘనము ఎట్లు కాగలదు? ఒకరినొకరు ద్వేషించుటలో మనుష్యులను రేపుట ఉన్నతము ఎట్లు కాగలదు?

లేక ఉన్మాదుల ఉపశమనమును పదార్థమునకు ఆపాదించుట, దేవునికి కాదు, తగినది ఎట్లు? ఏలయనగా తమ కళచేత వారు మనుష్యులను దేవుని భక్తియుక్త ఒప్పుకోలు నుండి తప్పించుదురు, ఔషధములయందు వేర్లయందు నమ్మకము ఉంచుటకు వారిని నడిపించుచు.[6] అయితే దేవుడు, మనుష్యులు కోరునది జరిగించుటకు ఈ వస్తువులను సిద్ధము చేసియుండినయెడల, కీడు వస్తువులను ఉత్పత్తి చేయువాడు అగును; అయితే ఆయనే మంచి గుణములు గలదంతటిని ఉత్పత్తి చేసెను, అయితే దయ్యముల దురాచారము ప్రకృతి ఉత్పత్తులను కీడు ఉద్దేశములకు ఉపయోగించెను, ఇవి ధరించు కీడు రూపము వాటి నుండి, పరిపూర్ణ దేవుని నుండి కాదు. ఏలయనగా నేను బ్రతికియుండగా ఏ విధముగాను కీడుగా లేక, ఇప్పుడు నేను మృతుడనై ఏమియు చేయలేక, కదలికకును ఇంద్రియమునకు కూడ అసమర్థమైన నా అవశేషములు, ఇంద్రియములచేత తెలియదగినది ఏదో జరిగించుట ఎట్లు జరుగును? అత్యంత దయనీయ మరణముచేత మృతిచెందినవాడు ఎవనినైనను పగ తీర్చుటలో సహాయము చేయుటకు ఎట్లు సమర్థుడగును? ఇది సాధ్యమైతే, అతడు తన స్వంత శత్రువు నుండి తనను కాపాడుకొనుట మరి ఎక్కువగా జరుగవచ్చు; ఇతరులకు సహాయము చేయగలిగి, అతడు తనను తాను తన స్వంత పగతీర్చువానిగా చేసికొనుట మరి ఎక్కువగా జరుగవచ్చు.

అధ్యాయము పద్దెనిమిది.--వారు స్వస్థపరచుటకు బదులు మోసగించుదురు.

అయితే వైద్యమును దానిలో చేర్చబడినదంతయు అదే విధమైన ఆవిష్కరణ. ఎవడైనను పదార్థముచేత స్వస్థపరచబడితే, దానిపై నమ్మిక ఉంచుట ద్వారా, దేవుని శక్తిని ఆశ్రయించుటచేత అతడు మరి ఎక్కువగా స్వస్థపరచబడును. హానికర మిశ్రమములు భౌతిక సంయోగములు, అట్లే స్వస్థతనిచ్చునవి కూడ అదే స్వభావము గలవి. అయినను, తక్కువ పదార్థమును మేము త్రోసిపుచ్చితే, కొందరు తరచుగా ఈ చెడు వస్తువులలో ఒకదానిని మరొకదానితో కలుపుటచేత స్వస్థపరచవలెనని ప్రయత్నించుదురు, మంచిని పొందుటకు చెడును ఉపయోగించుదురు. అయితే, దోపిడీదారునితో భోజనము చేయువాడు, తాను దోపిడీదారుడు కాకపోయినను, అతనితో సన్నిహితము కారణముగా శిక్షలో పాలు పొందును, అట్లు చెడ్డవాడు కాక చెడ్డవారితో కలిసియుండువాడు, ఏదో తలంచిన మేలు నిమిత్తము వారితో వ్యవహారము కలిగి, అదే విషయములో భాగస్వామ్యము నిమిత్తము న్యాయాధిపతియైన దేవునిచేత శిక్షింపబడును. పదార్థపు పద్ధతిపై[1] నమ్మిక ఉంచువాడు దేవునిపై నమ్మిక ఉంచుటకు ఎందుకు ఇష్టపడడు? ఏ కారణమున మీరు మరి శక్తిమంతుడైన ప్రభువు యొద్దకు రారు, అయితే కుక్క గడ్డితోవలె, లేక జింక విషసర్పముతోవలె, లేక పంది నది పీతలతోవలె, లేక సింహము కోతులతోవలె, మిమ్మును మీరు స్వస్థపరచుకొనవలెనని వెదకుదురు? మీరు ప్రకృతి వస్తువులను దేవతలుగా ఎందుకు చేయుదురు? మీ పొరుగువానిని స్వస్థపరచినప్పుడు, మీరు ఉపకారి అనబడుదురు ఎందుకు? లోగోస్ యొక్క శక్తికి లోబడుడి! దయ్యములు స్వస్థపరచవు, అయితే తమ కళచేత మనుష్యులను తమ బందీలను చేయును. అత్యంత మెచ్చదగిన యూస్తీను[2] వాటిని దోపిడీదారులని న్యాయముగా ఖండించెను.

ఏలయనగా, కొందరి ఆచారము మనుష్యులను పట్టుకొని తరువాత విమోచన క్రయమునకు వారి స్నేహితులకు మరల ఇచ్చుట, అట్లు దేవతలని ఎంచబడువారు, కొందరి శరీరములలో చొరబడి, కలలద్వారా తమ ఉనికి యొక్క ఒక భావమును పుట్టించి, బహిరంగమునకు బయటికి రమ్మని వారికి ఆజ్ఞాపించుదురు, అందరి చూపులో, ఈ లోక వస్తువులతో తృప్తిపడిన తరువాత, రోగుల నుండి ఎగిరిపోవుదురు, తాము పుట్టించిన రోగమును నశింపజేసి, మనుష్యులను వారి పూర్వ స్థితికి మరల తెచ్చుదురు

అధ్యాయము పందొమ్మిది.--దయ్యము పూజ యొక్క అడుగున దుర్మార్గము ఉన్నది.

అయితే ఈ విషయముల గ్రహణము లేని మీరు, వాటిని ఎరిగిన మాచేత బోధింపబడుడి: మరణమును తృణీకరించుదుమని, సమస్తమునకు మీరే చాలునని మీరు చెప్పుకొనినను. అయితే ఇది ఒక శిక్షణ, దానిలో మీ తత్త్వవేత్తలు అంత గొప్పగా లోపము గలవారు, వారిలో కొందరు రోమనుల రాజు నుండి ప్రయోజనము లేని సేవ చేయక, సంవత్సరమునకు 600 ఔరేయీ పొందుదురు, అయితే పొందకుండ పొడవాటి గడ్డము కూడ ధరింపకుండునట్లు! క్రెస్కెన్సు, గొప్ప పట్టణములో తన గూడు కట్టుకొనినవాడు, అసహజ ప్రేమలో (<greek>paiderastia</greek>) మనుష్యులందరిని మించెను, ధన ప్రేమకు బలముగా లోనయ్యెను. అయినను ఈ మనుష్యుడు, మరణమును తృణీకరించుదునని చెప్పుకొనినవాడు, మరణమునకు అంత భయపడెను, యూస్తీనుపైనను, నిజముగా నాపైనను, మరణ శిక్షను మోపవలెనని ప్రయత్నించెను, అది కీడని, సత్యమును ప్రకటించుటచేత అతడు తత్త్వవేత్తలు పొట్టపోతులును మోసగాళ్ళును అని వారిని నేరము నిరూపించెను గనుక. అయితే తత్త్వవేత్తలలో ఎవనిపై, మీరు మాత్రమే తప్ప, అతడు దూషించుట అలవాటు చేసికొనెను? మా సిద్ధాంతములతో ఏకీభవించి, మరణమును భయపడకూడదని మీరు చెప్పితే, అనాక్సాగరసువలె మనుష్యులలో కీర్తి పట్ల వెఱ్ఱి ప్రేమచేత మరణమును వెదకకుడి, అయితే దేవుని జ్ఞానము కారణముగా మరణమును తృణీకరించువారు అగుడి. లోక నిర్మాణము ఉత్తమము, అయితే మనుష్యులు దానిలో జీవించు జీవితము చెడ్డది; గంభీర సమావేశములోవలె చప్పట్లతో అభినందింపబడువారిని మనము చూడవచ్చు, వారు దేవుని ఎరుగరు. శకునము అనగా ఏమి? దానిచేత మీరు ఎందుకు మోసగింపబడుదురు? అది నీకు లోక కామములకు సేవకుడు. మీరు యుద్ధము చేయవలెనని కోరుదురు, వధకు సలహాదారునిగా అపోల్లోను తీసికొందురు. బలవంతముగా ఒక కన్యను ఎత్తుకొనిపోవలెనని మీరు కోరుదురు, మీ సహాయకునిగా ఒక దేవతను ఎంచుకొందురు. మీ స్వంత తప్పిదముచేత మీరు రోగులు; అగమెమ్నోను[3] పది సలహాదారులను కోరినట్టు, మీతో దేవతలు ఉండవలెనని మీరు కోరుదురు.

ఒక స్త్రీ నీళ్లు త్రాగి ఉన్మాదములో పడును, సాంబ్రాణి పొగచేత తన ఇంద్రియములను కోల్పోవును, ఆమెకు ప్రవచన వరము ఉన్నదని మీరు చెప్పుదురు. అపోల్లో ఒక భవిష్యద్వాది, సోదెగాండ్రకు బోధకుడు: డాఫ్నే విషయములో అతడు తనను తాను మోసగించుకొనెను. ఒక ఓక్ చెట్టు, నిజమే, వాక్యము పలుకును, పక్షులు శకునములు పలుకును! కాబట్టి మీరు జంతువులకంటెను మొక్కలకంటెను తక్కువవారు! మీరు ఒక శకున కర్రగా అగుట, లేక పక్షి రెక్కలను ధరించుట, నిశ్చయముగా మంచి విషయమే! మిమ్మును ధనాసక్తులను చేయువాడు మీరు ధనవంతులగుదురని కూడ ముందుగా చెప్పును; కలహములకును యుద్ధములకును రేపువాడు యుద్ధములో జయమును కూడ ముందుగా చెప్పును. మీరు ఆశలకంటె ఉన్నతులైతే, లోక విషయములన్నిటిని తృణీకరించెదరు. ఈ సాధనను చేసిన మమ్మును అసహ్యించుకొనకుడి, అయితే దయ్యములను,[4] త్రోసిపుచ్చి, ఏక దేవుని అనుసరించుడి. "సమస్తము[5] ఆయనచేత చేయబడెను, ఆయన లేకుండ ఒక్కటైనను చేయబడలేదు." సహజ ఉత్పత్తులలో విషము ఉంటే, ఇది మా పాపము వలన వచ్చి చేరెను. ఈ సంగతుల యొక్క సంపూర్ణ సత్యమును చూపగలను; మీరు మాత్రము ఆలకించుడి, నమ్మువాడు గ్రహించును.

అధ్యాయము ఇరవై.--దేవునికి కృతజ్ఞత ఎల్లప్పుడు చెల్లింపదగినది.

ఔషధములచేత మీరు స్వస్థపరచబడినను (ఆ అంశమును మర్యాదచేత మీకు ఒప్పుకొందును), అయినను స్వస్థతను గూర్చిన సాక్ష్యము దేవునికి ఇచ్చుట మీకు తగును. ఏలయనగా లోకము ఇంకను మమ్మును క్రిందికి లాగును, బలహీనతవలన నేను పదార్థము వైపు వంగుదును. ఏలయనగా రెక్కలు యొక్క

ప్రాణము సంపూర్ణ ఆత్మయై యుండెను, అయితే పాపము వలన దీనిని విసర్జించి, అది గూడు పిట్టవలె రెక్కలాడి నేలమీద పడును. పరలోక సహవాసమును విడిచి, అది తక్కువ వస్తువులతో సహవాసమును ఆశించును. దయ్యములు మరొక నివాసమునకు తోలివేయబడెను; మొదట సృజింపబడిన మనుష్యులు తమ స్థలమునుండి వెళ్లగొట్టబడిరి: ఒకరు నిజముగా ఆకాశమునుండి క్రిందికి త్రోయబడిరి; అయితే ఇతరులు భూమినుండి తోలివేయబడిరి, అయినను ఈ భూమినుండి బయటకు కాదు, ఇప్పుడు ఇక్కడ ఉన్నదానికంటె ఎక్కువ ఉత్తమమైన క్రమమునుండి. ఇప్పుడు ఆ పూర్వ స్థితిని ఆశించుచు, ఆటంకముగా నిరూపణమగు ప్రతిదానిని పక్కన పెట్టుట మాకు తగును. ఆకాశములు అనంతము కావు, ఓ మనుష్యుడా, అయితే పరిమితమైనవి, హద్దు గలవి; వాటికి అవతల ఉన్నత లోకములు ఉన్నవి, వాటికి ఋతువుల మార్పు లేదు, దానిచేత వివిధ, వ్యాధులు పుట్టును, అయితే ప్రతి సుఖకరమైన ఉష్ణతను పొందుచు, నిత్య పగలు గలవి, క్రింది మనుష్యులు చేరలేని వెలుగు గలవి.[1] భూమిని గూర్చి విస్తారమైన వర్ణనలు రచించినవారు దాని వివిధ ప్రాంతములను గూర్చి వృత్తాంతము ఇచ్చిరి, ఇది మనుష్యునికి సాధ్యమైనంతవరకు; అయితే అవతల ఉన్నదానిని గూర్చి మాట్లాడలేక, స్వంత పరిశీలన అసాధ్యము కాబట్టి, కారణముగా అలల ఉనికిని నియమించిరి; ఒక సముద్రము కలుపుతో నిండియున్నదని, మరొకటి బురదతో నిండియున్నదని; కొన్ని ప్రదేశములు వేడిమితో కాలిపోవునని, ఇతరములు చల్లగాను గడ్డకట్టినవిగాను ఉన్నవని. అయితే మాకు తెలియని సంగతులను మేము నేర్చుకొంటిమి, ప్రవక్తల బోధ ద్వారా, వారు పూర్తిగా ఒప్పించబడి, పరలోక ఆత్మ[2] ప్రాణముతో కూడ మరణత్వపు వస్త్రమును పొందునని, ఇతర మనస్సులకు పరిచయము లేని సంగతులను ముందుగా చెప్పిరి. అయితే దిగంబరుడైన ప్రతివాడు ఈ వస్త్రమును పొందుట, తన పురాతన బంధుత్వమునకు తిరిగి రావటము సాధ్యము.

అధ్యాయము ఇరవై ఒక్కటి.--దేవుని విషయమై క్రైస్తవుల బోధలును గ్రీకుల బోధలును పోల్చబడెను.

మేము మూర్ఖులవలె ప్రవర్తింపము, ఓ గ్రీకులారా, వ్యర్థ కథలు పలుకము, దేవుడు మనుష్య రూపములో పుట్టెనని మేము ప్రకటించునప్పుడు. మమ్మును నిందించు మిమ్మును పిలుచుచున్నాను, మీ పురాణ వృత్తాంతములను మా కథనములతో పోల్చుడి. అథేనే, వారు చెప్పునట్లు, హెక్టోరు నిమిత్తము,[3] డెయిఫోబస్ రూపము తీసికొనెను, కత్తిరింపబడని ఫోయిబస్ అడ్మెటస్ నిమిత్తము వెనుకకు లాగు కాళ్ల ఎద్దులను మేపెను, మరియు భార్య మేము ఒక ముసలి స్త్రీగా సెమెలె వద్దకు వచ్చెను. అయితే అట్టి సంగతులను మీరు గంభీరముగా ఎంచుచుండగా, మమ్మును ఎట్లు ఎగతాళి చేయగలరు? మీ అస్క్లెపియోస్ చనిపోయెను, థెస్పియయలో ఒక రాత్రిలో యాభై కన్యలను బలాత్కరించినవాడు తనను తాను దహించు జ్వాలకు అప్పగించుకొని తన ప్రాణము కోల్పోయెను. ప్రోమీథియస్ కాకససుకు బంధింపబడి, మనుష్యులకు చేసిన తన మంచి క్రియల నిమిత్తము శిక్ష అనుభవించెను. మీ ప్రకారము జ్యూస్ అసూయగలవాడు, మనుష్యుల నాశనము కోరుచు, కలను[4] మనుష్యులకు దాచును. కాబట్టి మీ స్వంత జ్ఞాపక చిహ్నములను చూచి, మీ అనుమతిని మాకు దయచేయుడి, అది మీ స్వంతమును పోలిన కథలను వ్యాపరించుటవలె మాత్రమే అయినను. అయితే మేము మూర్ఖత్వమును వ్యాపరింపము, మీ కథలు కేవలము వ్యర్థ కథలు. దేవతల పుట్టుకను గూర్చి మీరు మాట్లాడితే, వారు మరణించువారని కూడ ప్రకటించెదరు. ఏ కారణముచేత హేరా ఇప్పుడు ఎన్నడును గర్భవతి కాదు? ఆమె ముదిమి పెరిగెనా? లేక మీకు సమాచారము ఇచ్చువాడు ఎవడును లేడా? ఇప్పుడు నన్ను నమ్ముడి, ఓ గ్రీకులారా, మీ పురాణములను దేవతలను ఉపమానములో కరిగించకుడి. ఇది చేయ యత్నించితే, మీరు ధరించిన దైవ స్వభావము మీ స్వంతవారిచేత కూలద్రోయబడును; ఏలయనగా, మీయొద్ద దయ్యములు చెప్పబడినట్లు అట్టివైతే, స్వభావములో అవి వ్యర్థము; లేక ప్రకృతి శక్తుల సంకేతములుగా ఎంచబడితే, అవి పిలువబడినవి కావు. అయితే సహజ మూలకములకు మత గౌరవము చెల్లించుటకు నేను ఒప్పింపబడలేను, నా పొరుగువానిని ఒప్పించుటకు పూనుకొననూ లేను. మరియు లాంప్సాకసు యొక్క మెట్రోడోరస్, హోమరును గూర్చిన తన గ్రంథములో, ప్రతిదానిని ఉపమానముగా త్రిప్పుచు, బహు మూర్ఖముగా వాదించెను.

ఏలయనగా అతడు చెప్పును, హేరా గాని అథేనే గాని జ్యూస్ గాని, వారికి పవిత్ర ఆవరణములను తోపులను ప్రతిష్ఠించు వారు ఊహించునట్టివి కాదని, అయితే ప్రకృతి భాగములును మూలకముల యొక్క కొన్ని అమరికలును అని. హెక్టోరు కూడ, అకిల్లెసు కూడ, అగమెమ్నోను కూడ, సాధారణముగా గ్రీకులందరు, హెలెనుతోను పారిసుతోను బర్బరియనులు, అదే స్వభావము గలవారై, కవిత యొక్క యంత్రము[5] నిమిత్తము మాత్రమే ప్రవేశపెట్టబడిరని మీరు అవును చెప్పెదరు, ఈ పాత్రలలో ఒక్కటైనను నిజముగా ఉండలేదు. అయితే ఈ సంగతులను మేము కేవలము వాదము నిమిత్తము ఉంచితిమి; ఏలయనగా పదార్థములోను బురదలోను పొర్లాడువారితో దేవుని గూర్చిన మా భావమును పోల్చుట కూడ అనుమతింపదగినది కాదు.

అధ్యాయము ఇరవై రెండు.--గ్రీకుల గంభీరోత్సవముల ఎగతాళి.

మీ బోధలు ఎట్టివి? దుష్ట దయ్యముల ఘనతకు జరుపబడి, మనుష్యులను అపకీర్తితో కప్పు మీ గంభీర ఉత్సవములను ఎవడు తృణీకరింపకుండును? నేను తరచుగా

ఒక మనుష్యుని[1] చూచితిని--చూచి ఆశ్చర్యపడితిని, ఆశ్చర్యము తృణీకారములో ముగిసెను, అతడు లోపల ఒకటిగా ఉండి, బయట తాను కానిదానిని నటించును అని ఆలోచించుటకు--అతిగా మృదుత్వపు ఆడంబరములు పెట్టుకొనుచు, స్త్రీత్వము యొక్క అన్ని రకములలో మునిగియుండును; కొన్నిసార్లు తన కన్నులను చుట్టు విసరును; కొన్నిసార్లు తన చేతులను ఇటు అటు విసరును, ముఖము బురదతో పూయబడి ఉన్మాదముగా మాట్లాడును; కొన్నిసార్లు అఫ్రోదీతేగా నటించును, కొన్నిసార్లు అపోల్లోగా; దేవతలందరికి ఒంటరి నిందకుడు, మూఢనమ్మకము యొక్క సంగ్రహము, వీర క్రియల నిందకుడు, హత్యల నటుడు, వ్యభిచారము యొక్క చరిత్రకారుడు, ఉన్మాదము యొక్క గిడ్డంగి, కైనైడీలకు బోధకుడు, మరణ శిక్షలను రేపువాడు;--అయినను అట్టి మనుష్యుడు అందరిచేత పొగడబడును. అయితే అతని అబద్ధములన్నిటిని, అతని భక్తిహీనతను, అతని ఆచారములను,--సంక్షేపముగా, ఆ మనుష్యుని అంతటిని నేను త్రోసిపుచ్చితిని. అయితే మీరు అట్టి మనుష్యులచేత చెరపట్టబడుదురు, మీ వ్యాపకములలో పాలుపొందనివారిని దూషించుచు. అనేక గాయకుల వైపు నోరు తెరచి నిలుచుటకు నాకు మనస్సు లేదు, ఒక మనుష్యుడు అసహజముగా కనుసైగ చేయుచు సైగలు చేయునప్పుడు అతనితో సానుభూతితో కదిలింపబడుటకు నేను కోరను. మీలో ఏ ఆశ్చర్యకరమైనది లేక అసాధారణమైనది జరుగును? వారు కృత్రిమ స్వరములలో అసభ్యము పలుకుదురు, అసభ్య కదలికలు చేయుదురు; మీ కుమార్తెలును మీ కుమారులును వారిని వేదికపై వ్యభిచారము యొక్క పాఠములు ఇచ్చుచు చూచెదరు. ప్రశంసనీయ స్థలములు, నిజమే, మీ ఉపన్యాస శాలలు, అక్కడ రాత్రి చేయబడిన ప్రతి నీచ క్రియ బిగ్గరగా ప్రకటింపబడును, వినువారు అపకీర్తికర ప్రసంగముల పలుకుతో సంతోషపరచబడుదురు! ప్రశంసనీయులు కూడ మీ అబద్ధపు కవులు, తమ కల్పనలచేత తమ వినువారిని సత్యమునుండి మోసగించువారు!

అధ్యాయము ఇరవై మూడు.--ముష్టి యోధులను గూర్చియు గ్లాడియేటర్లను గూర్చియు,

శరీర వ్యాయామముచేత బరువెక్కిన మనుష్యులను నేను చూచితిని, తమ మాంసము యొక్క భారమును మోసికొని తిరుగువారిని, వారి ఎదుట బహుమానములును మాలలును ఉంచబడెను, తీర్పరులు వారిని ప్రోత్సహించుదురు, సద్గుణ క్రియలకు కాదు, హింసలోను కలహములోను పోటీకి; దెబ్బలు వేయుటలో శ్రేష్ఠుడు కిరీటము పొందును. ఇవి తక్కువ కీడులు; ఎక్కువవాటిని గూర్చి, వాటిని చెప్పుటకు ఎవడు వెనుకాడడు? కొందరు, దుర్వ్యాపారము నిమిత్తము సోమరితనమునకు తమను అప్పగించుకొని, చంపబడుటకు తమను అమ్ముకొందురు; బీదవాడు తనను తాను మార్చుకొనును, ధనవంతుడు తనను చంపుటకు ఇతరులను కొనును. వీరి నిమిత్తము సాక్షులు తమ ఆసనములు వేసికొందురు, ముష్టి యోధులు ఏకాంగ యుద్ధములో కలిసెదరు, ఏ కారణము లేకుండ, రంగములోనికి సహాయము చేయుటకు ఎవడును దిగడు. ఇట్టి ప్రదర్శనములు మీ ఘనతకు చేరునా? మీలో ప్రధానుడు రక్తము అంటిన హంతకుల సేనను సమకూర్చును, వారిని పోషించుటకు ఒప్పుకొనుచు; ఈ దుర్మార్గులు అతనిచేత పంపబడుదురు, మీరు దృశ్యము వద్ద తీర్పరులుగా కూడుదురు, కొంత తీర్పరి యొక్క దుష్టతకు, కొంత యుద్ధములో పాల్గొను మనుష్యుల దుష్టతకు. హంతక ప్రదర్శనమును తప్పించుకొనువాడు దుఃఖించును, దుష్టమైనవియు భక్తిహీనమైనవియు అసహ్యమైనవియు అయిన క్రియలకు ప్రేక్షకుడుగా నియమింపబడలేదు కాబట్టి. మీరు మాంసము తినుట నిమిత్తము జంతువులను వధించెదరు, ప్రాణమునకు నరమాంస విందు అందించుటకు మనుష్యులను కొనుదురు, అతి భక్తిహీనమైన రక్తపాతముచేత దానిని పోషించుచు. దొంగ దోపుడు నిమిత్తము హత్య చేయును, అయితే ధనవంతుడు గ్లాడియేటర్లను వారు చంపబడుట నిమిత్తము కొనును.[2]

అధ్యాయము ఇరవై నాలుగు.--ఇతర బహిరంగ వినోదములను గూర్చి.

యూరిపిడెసుచేత వేదికపై తేబడి, ఉన్మాదముగా మాట్లాడుచు, అల్క్మయోను యొక్క మాతృహత్యను నటించువానినుండి నేను ఏ లాభము పొందవలెను; అతడు తన సహజ ప్రవర్తనను కూడ ఉంచుకొనడు, అయితే నోరు విశాలముగా తెరచి చేతిలో కత్తితో తిరుగును, బిగ్గరగా అరచుచు, మనుష్యునికి తగని వస్త్రము ధరించి, కాల్చి చంపబడును? అకుసిలాయస్ యొక్క పురాణ కథలును, అదే తరగతి యొక్క పద్యకర్త మెనాండరును కూడ తీసివేయుడి! పురాణపు పిల్లోడును నేను ఎందుకు మెచ్చుకొనవలెను? అరిస్టోజెనసువలె థీబను అంటిజెనిడెసును[3] గూర్చి నేను ఎందుకు తలమునకలగవలెను? ఈ వ్యర్థ వాటిని మీకు విడిచెదము; మీరు మా బోధలను నమ్ముడి, లేక మావలె మీవాటిని విడిచిపెట్టుడి.

అధ్యాయము ఇరవై ఐదు.--తత్త్వవేత్తల డంబములును కలహములును.

మీ తత్త్వవేత్తలు ఏ గొప్పవియు ఆశ్చర్యకరమైనవియు జరిగించిరి? వారు తమ భుజములలో ఒకదానిని కప్పకుండ విడుతురు; తమ వెంట్రుకలను పొడవుగా పెరుగనిచ్చెదరు; తమ గడ్డములను పెంచుకొందురు; వారి గోళ్లు అడవి మృగముల పంజాలవలె ఉండును. తమకు ఏదియు అక్కరలేదని వారు చెప్పినను, ప్రోటియసువలె,[4] తమ సంచికి ఒక చర్మకారుడు, తమ పైవస్త్రమునకు ఒక నేతగాడు, తమ కర్రకు ఒక కట్టెలు నరుకువాడు, ధనవంతులు,[5] తమ తిండిపోతుతనమునకు ఒక వంటవాడు కూడ వారికి కావలెను. ఓ కుక్కతో పోటీపడు మనుష్యుడా,[6] నీవు దేవుని ఎరుగవు, కాబట్టి బుద్ధిలేని జంతువు యొక్క అనుకరణకు తిరిగితివి. నీవు అధికారము యొక్క భావముతో బహిరంగముగా కేకవేయుదువు, నీ స్వంత వానిని ప్రతిదండించుకొనుటకు పూనుకొందువు; నీవు ఏదియు పొందకపోతే, దూషణలో మునిగియుందువు, తత్త్వము నీయొద్ద ధనము సంపాదించు కళ. నీవు ప్లాటో బోధలను అనుసరించెదవు, ఎపిక్యూరసు శిష్యుడు నిన్ను ఎదిరించుటకు తన స్వరమును ఎత్తును. మరల నీవు అరిస్టాటిల్ శిష్యుడవు కావలెనని కోరుదువు, డెమోక్రిటస్ అనుచరుడు నిన్ను దూషించును. పైథాగరస్ తాను యూఫోర్బసు అని చెప్పును, అతడు వారసుడు యొక్క

ఫెరెసైడెస్ బోధ; అయితే అరిస్టాటిల్ ప్రాణము యొక్క అమరత్వమును ఎదిరించును. మీ పూర్వికులనుండి ఒకదానితో ఒకటి ఘర్షణపడు బోధలను పొందు మీరు, అసమ్మతులైన మీరు, సమ్మతమైనదానితో పోరాడుచున్నారు. మీలో ఒకడు దేవుడు శరీరమని నొక్కి చెప్పును, అయితే ఆయన శరీరము లేనివాడని నేను నొక్కి చెప్పుదును; లోకము నాశనము కానిదని, అయితే అది నాశనము చేయబడునని నేను చెప్పుదును; అగ్నిప్రళయము వివిధ కాలములలో జరుగునని, అయితే అది ఒక్కసారిగా జరుగునని నేను చెప్పుదును; మినోసును రాదామంథుసును తీర్పరులని, అయితే దేవుడు తానే తీర్పరి అని నేను చెప్పుదును; ప్రాణము మాత్రము అమరత్వముతో దయచేయబడెనని, అయితే శరీరము కూడ దానితో దయచేయబడెనని నేను చెప్పుదును.[1] ఓ గ్రీకులారా, మేము మీకు ఏ హాని కలుగజేయుదుము? దేవుని వాక్యమును అనుసరించువారిని మీరు ఎందుకు ద్వేషించెదరు, వారు మానవజాతిలో అతి నీచులవలె? మనుష్య మాంసము తినువారము మేము కాదు[2]--మీలో అట్టిది నొక్కి చెప్పువారు అబద్ధ సాక్షులుగా కొనబడిరి; మీలోనే పెలోప్స్ దేవతలకు విందుగా చేయబడును, పోసైడనుచేత ప్రేమింపబడినను, క్రోనోస్ తన పిల్లలను మ్రింగును, జ్యూస్ మెటిసును మ్రింగును.

అధ్యాయము ఇరవై ఆరు.- గ్రీకుల అధ్యయనముల ఎగతాళి.

ఇతరులనుండి తెచ్చుకొనిన మాటలను ప్రదర్శించుట మానుడి, అప్పుగా తెచ్చిన ఈకలతో కాకివలె తమను అలంకరించుకొనుట మానుడి. ప్రతి రాజ్యము మీ మాటకు తన వాటాను తీసికొనిపోతే, మీ కపట వాదములు తమ బలము కోల్పోవును. దేవుడు ఏమిటో విచారించుచు, మీలో ఉన్నది ఏమిటో మీరు ఎరుగరు; ఆకాశము వైపు నోరు తెరచి తదేకముగా చూచుచు, మీరు గుంటలలో తొట్రిల్లుదురు. మీ పుస్తకముల చదువు చిక్కు దారిలో నడచుటవలె ఉన్నది, వాటి పాఠకులు దానాయిదుల పీపావలె ఉందురు. కాలమును మీరు ఎందుకు విభజించెదరు, ఒక భాగము గతించినదని, మరొకటి వర్తమానమని, మరొకటి భవిష్యత్తని చెప్పుచు? వర్తమానము ఉన్నప్పుడు భవిష్యత్తు ఎట్లు గతించుచుండగలదు? నావ నడుపువారు తమ అజ్ఞానములో ఊహించునట్లు, ఓడ మోయబడుచుండగా, కొండలు కదలుచున్నవని, అట్లు మీరే గతించుచున్నారని మీరు ఎరుగరు, అయితే కాలము (<greek>o</greek> <greek>aiwn</greek>) సృష్టికర్త అది ఉండుటకు ఇష్టపడినంత కాలము వర్తమానముగా నిలుచును. నా అభిప్రాయములను పలికినందుకు నేను ఎందుకు లెక్క అడుగబడుదును, వాటన్నిటిని కూలద్రోయుటకు మీరు ఎందుకు అంత త్వరపడుదురు? మీరు మావలెనే అదే విధముగా పుట్టలేదా, లోకము యొక్క అదే పరిపాలన క్రింద ఉంచబడలేదా? జ్ఞానము మీయొద్ద మాత్రమే ఉన్నదని ఎందుకు చెప్పెదరు, మీకు మరొక సూర్యుడు లేడు, నక్షత్రముల యొక్క ఇతర ఉదయములు లేవు, మరింత ప్రఖ్యాత పుట్టుక లేదు, ఇతర మనుష్యులదానికంటె ఎక్కువ కోరదగిన మరణము లేదు? వ్యాకరణకారులు ఈ వ్యర్థ మాటకు ఆరంభమై యుండిరి; జ్ఞానమును తునకలు చేయు మీరు సత్యము ప్రకారమైన జ్ఞానమునుండి కోయబడితిరి, వివిధ భాగముల పేర్లను ప్రత్యేక మనుష్యులకు కట్టెదరు; మీరు దేవుని ఎరుగరు, అయితే మీ కఠిన కలహములలో ఒకరినొకరు నాశనము చేసికొందురు. ఈ కారణముచేత మీరందరు ఏమియు విలువ లేనివారు. వాగ్వాదము యొక్క ఏకైక హక్కును మీకు తీసికొనుచు, మీరు చెవిటివానితో గ్రుడ్డివానివలె ప్రసంగించెదరు.

కట్టుట ఎట్లో ఎరుగకుండ కట్టువాని పనిముట్లను మీరు ఎందుకు పట్టుకొందురు? మాటలతో మీరు ఎందుకు తలమునకలగుదురు, క్రియలనుండి దూరముగా ఉండుచు, స్తుతితో ఉబ్బి, అయితే ఆపదలచేత క్రింద పడుచు? మీ ప్రవర్తనా విధములు హేతువునకు విరుద్ధము, ఏలయనగా మీరు బహిరంగముగా పాంపాన్స్ రూపము పెట్టుకొందురు, అయితే మీ బోధను మూలలలో దాచెదరు. మీరు ఇట్టి మనుష్యులని కనుగొని, మేము మిమ్మును విడిచితిమి, మీ సిద్ధాంతములతో ఇకను తలపడము, అయితే దేవుని వాక్యమును అనుసరించెదము. ఓ మనుష్యుడా, అక్షరమాల అక్షరములను ఒకదానితో ఒకటి యుద్ధమునకు నీవు ఎందుకు పెట్టుదువు? ముష్టి పోటీలోవలె, మీ మెత్తని అట్టిక్ మాట్లాడు విధముతో వాటి ధ్వనులను ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొనజేయుదురు ఎందుకు, అయితే మీరు ప్రకృతి ప్రకారము ఎక్కువగా మాట్లాడవలెను? ఏలయనగా మీరు అథెన్సువారు కాకపోయినను అట్టిక్ మాండలికము తీసికొంటే, దయచేసి డోరియనులవలె ఎందుకు మాట్లాడరు? ఒకటి మీకు ఎక్కువ కఠినముగా, మరొకటి సహవాసమునకు ఎక్కువ ఇంపుగా ఎట్లు కనబడును?

అధ్యాయము ఇరవై ఏడు.- క్రైస్తవులు అన్యాయముగా ద్వేషింపబడుదురు .

మీరు వారి బోధను అంటిపెట్టుకొంటే, నేను అనుమోదించు అట్టి బోధాభిప్రాయములను కోరుకొనినందుకు నాతో ఎందుకు పోరాడుదురు? అది అనుచితము కాదా, దొంగ తాను ధరించు పేరు నిమిత్తము శిక్షింపబడకూడదు,[3] అయితే అతని గూర్చిన సత్యము స్పష్టముగా నిర్ధారణమైనప్పుడు మాత్రమే, అయినను పరీక్ష లేకుండ ఏర్పడిన తీర్పుపై మేము దూషణతో దాడి చేయబడవలెను? డయాగోరస్ అథెన్సువాడు, అయితే అథెన్సు మర్మములను బయలుపరచినందుకు మీరు అతనిని శిక్షించితిరి; అయినను అతని ఫ్రిజియన్ ప్రసంగములను చదువు మీరు మమ్మును ద్వేషించెదరు. మీరు లెయో వ్యాఖ్యానములను కలిగియున్నారు, వాటి యొక్క మా ఖండనలతో అసంతృప్తిగా ఉన్నారు; ఐగుప్తు దేవతలను గూర్చి అపియోన్ అభిప్రాయములను మీ చేతులలో ఉంచుకొని, మమ్మును అతి భక్తిహీనులని నిందించెదరు. ఒలింపియన్ జ్యూస్ సమాధి మీలో చూపబడును,[4] క్రెతీయులు అబద్ధికులని ఎవడో చెప్పినను.[5] మీ అనేక దేవతల సమావేశము ఏమియు కాదు. వారిని తృణీకరించు ఎపిక్యూరస్ దివిటీ మోయువాడుగా ప్రవర్తించినను,[6] విశ్వము యొక్క ఆయన పరిపాలనకు సంబంధించి నేను ధరించు దేవుని దృష్టిని అధికారులకు నేను మరింత దాచను. నా సూత్రములకు అబద్ధముగా ఉండుటకు మీరు నన్ను ఎందుకు ఆలోచన చెప్పెదరు? మరణమును తృణీకరించెదమని చెప్పు మీరు దానిని తప్పించుకొనుటకు కళను వాడుటకు మమ్మును ఎందుకు ప్రోత్సహించెదరు? నాకు లేడి హృదయము లేదు; అయితే మీ ఆసక్తి

వాదశాస్త్రము నిమిత్తము థెర్సీటెస్ యొక్క మాటలాటను పోలును. సూర్యుడు ఎర్రగా కాలిన గుట్ట అని చంద్రుడు ఒక భూమి అని నాతో చెప్పువానిని నేను ఎట్లు నమ్మగలను? అట్టి నొక్కి చెప్పుటలు కేవలము మాటల పోరాటములు, సత్యము యొక్క మితమైన వివరణ కాదు. హెర్క్యులెస్ చరిత్రకు సంబంధించిన హెరోడోటస్ పుస్తకములను నమ్ముట మూర్ఖము కాక మరెట్లు కాగలదు, అవి ఒక పై భూమిని గూర్చి చెప్పును, దానినుండి హెర్క్యులెసుచేత చంపబడిన సింహము దిగి వచ్చెను? అట్టిక్ శైలి, తత్త్వవేత్తల సోరిటెస్, న్యాయవాక్యముల సంభావ్యతలు, భూమి కొలతలు, నక్షత్రముల స్థానములు, సూర్యుని గమనము ఏమి ప్రయోజనము? అట్టి విచారణలలో నిమగ్నమగుట, అభిప్రాయములను ధర్మశాస్త్రములవలె తనపై మోపుకొనువాని పని.

అధ్యాయము ఇరవై ఎనిమిది.--గ్రీకు శాసనము యొక్క ఖండన.

ఈ కారణముచేత మీ శాసనమును కూడ నేను త్రోసిపుచ్చుదును; ఏలయనగా అందరికి ఒక ఉమ్మడి పాలన ఉండవలెను; అయితే ఇప్పుడు రాజ్యములు ఎన్ని ఉన్నవో అన్ని భిన్న స్మృతులు ఉన్నవి, కాబట్టి కొన్నిటిలో అవమానకరముగా ఎంచబడినవి ఇతరములలో ఘనమైనవి. గ్రీకులు తల్లితో సంపర్కమును న్యాయవిరుద్ధముగా ఎంచెదరు, అయితే ఈ ఆచారము పారసీక మాగీలచేత అతి తగినదిగా ఘనపరచబడును; బాలక సంయోగము బర్బరియనులచేత ఖండింపబడును, అయితే రోమీయులచేత, మేయు గుఱ్ఱములవలె బాలుర మందలను సమకూర్చుటకు ప్రయత్నించువారిచేత, అది కొన్ని ప్రత్యేక హక్కులతో ఘనపరచబడును.

అధ్యాయము ఇరవై తొమ్మిది.- తాతియను మారుమనస్సు యొక్క వృత్తాంతము.

కాబట్టి, ఈ సంగతులను చూచి, మరియు మర్మములలోనికి చేర్చబడి, స్త్రీవత్తులును పాథికులును చేయు మత క్రియలను అంతట చూచి, రోమీయులలో వారి లాతియారియన్ జూపిటర్ మనుష్య రక్తములోను వధింపబడిన మనుష్యుల రక్తములోను ఆనందించుట కనుగొని, మహా నగరమునకు[1] దూరము కాని అర్టెమిస్ అదే రకము క్రియలను అనుమతించుట, ఒక దయ్యము ఇక్కడ మరొకటి అక్కడ కీడు చేయుటకు ప్రేరేపించుట,--నేను ఒంటరిగా తొలగి, సత్యమును కనుగొనగలుగు విధము వెదకితిని. ఆ విషయమునకు నా అతి ఆసక్తిగల లక్ష్యము ఇచ్చుచుండగా, కొన్ని బర్బర రచనలను నేను ఎదుర్కొంటిని, గ్రీకుల అభిప్రాయములతో పోల్చుటకు మరి పాతవి, వారి తప్పులతో పోల్చుటకు మరి దైవికమైనవి; భాష యొక్క నిరాడంబరమైన తూర్పు, రచయితల కృత్రిమము లేని స్వభావము, భవిష్యత్ సంఘటనల యొక్క చూపబడిన ముందు జ్ఞానము, ఆజ్ఞల ఉత్తమ గుణము, విశ్వ పరిపాలన ఒక సత్తలో కేంద్రీకృతమని ప్రకటన, వీటిచేత నేను వీటియందు విశ్వాసము ఉంచుటకు నడిపింపబడితిని.[2] నా ప్రాణము దేవునిచేత బోధింపబడి, మునుపటి తరగతి రచనలు శిక్షకు నడిపించునని, అయితే ఇవి లోకములో ఉన్న దాస్యమును ముగించునని, అనేక అధికారులనుండియు పదివేల క్రూరాధిపతులనుండియు మమ్మును విడిపించునని నేను గ్రహించెదను, అవి మాకు ఇచ్చును, నిజముగా మేము మునుపు పొందనిది కాదు, అయితే మేము పొందియు తప్పుచేత ఉంచుకొనకుండ ఆటంకపరచబడినది.

అధ్యాయము ముప్పై.--అతడు అపవాదిని ఎదిరించుటకు ఎట్లు నిశ్చయించుకొనెను.

కాబట్టి, ఈ సంగతులలో దీక్ష పొంది బోధింపబడి, నా పూర్వ తప్పులను బాల్యపు మూర్ఖత్వములవలె తీసివేయగోరుదును. ఏలయనగా దుష్టత్వ స్వభావము అతి చిన్న విత్తనములదానివలె ఉన్నదని మాకు తెలియును; ఎందుకనగా అది చిన్న ఆరంభమునుండి బలపడెను, అయితే దేవుని మాటలకు లోబడి మేము చెదరకపోతే అది మరల నాశనము చేయబడును. ఏలయనగా ఆయన ఒక "దాచబడిన నిధి,"[3] ద్వారా మాకు ఉన్నదంతటికి యజమాని అయ్యెను, దానిని త్రవ్వుచుండగా మేము నిజముగా దుమ్ముతో కప్పబడుదుము, అయితే దానిని మా స్థిర స్వాస్థ్యముగా స్థిరపరచుకొందుము. ఈ నిధి అంతటిని పొందువాడు అతి విలువైన ధనముపై ఆజ్ఞ పొందెను. అప్పుడు ఈ సంగతులు మా స్నేహితులతో చెప్పబడును గాక. అయితే ఓ గ్రీకులారా, మీకు నేను ఏమి చెప్పగలను, మీకంటె శ్రేష్ఠులైనవారిని దూషించవద్దని మిమ్మును అడుగుట తప్ప, వారు బర్బరియనులని పిలువబడితే దానిని ఎగతాళి సందర్భము చేయవద్దని? ఏలయనగా, మీరు ఇష్టపడితే, మ్యూస్ ఒకరి భాషను గ్రహింపలేకపోవుటకు కారణమును కనుగొనగలరు; ఏలయనగా మా సూత్రములను పరీక్షింపగోరువారికి నేను వాటి యొక్క సాధారణమైన విస్తారమైన వృత్తాంతము ఇచ్చెదను.

అధ్యాయము ముప్పై ఒక్కటి.--క్రైస్తవుల తత్త్వము గ్రీకులదానికంటె ఎక్కువ పురాతనము.

అయితే ఇప్పుడు మా తత్త్వము గ్రీకుల పద్ధతులకంటె పాతదని నిరూపించుట నాకు తగినదిగా కనబడును. మోషేను హోమరును మా హద్దులు అగుదురు, వారిలో ప్రతివాడు గొప్ప పురాతనత గలవాడు; ఒకడు కవులలోను చరిత్రకారులలోను అతి పాతవాడు, మరొకడు బర్బర జ్ఞానము అంతటికి స్థాపకుడు. అప్పుడు వారి మధ్య పోలికను ఏర్పరచుదము; మా బోధలు గ్రీకులవాటికంటె మాత్రము కాక అక్షరముల కనుగొనుటకంటె కూడ పాతవని మేము కనుగొందుము.[3] మా మధ్యనుండి సాక్షులను నేను తేవను, అయితే గ్రీకులను ఆశ్రయించెదను. మునుపటిది చేయుట మూర్ఖము, ఎందుకనగా అది మీచేత అనుమతింపబడదు; అయితే మరొకటి మిమ్మును ఆశ్చర్యపరచును, మీ స్వంత ఆయుధములతో మీతో పోరాడుచు, మీరు అనుమానింపని వాదములను నేను తెచ్చునప్పుడు. ఇప్పుడు హోమరు కవిత, అతని పుట్టుక, అతడు వర్ధిల్లిన కాలము అతి పురాతన రచయితలచేత పరిశోధింపబడెను,--కంబిసెస్ కాలములో జీవించిన రేగియము యొక్క థియాజెనెసుచేత, స్టెసింబ్రోటస్

థాసోసు యొక్కది, కొలోఫోను యొక్క అంటిమాకస్, హాలికార్నాససు యొక్క హెరోడోటస్, ఒలింథియను డయోనిసియస్; వారి తరువాత, కుమై యొక్క ఎఫోరసు, అథెన్సువాడు ఫిలోకోరస్, పెరిపాటెటిక్కులు మెగాక్లిడెసును కామెలియోనును; తరువాత వ్యాకరణకారులు, జెనోడోటస్, అరిస్టోఫనెస్, కాల్లిమాకస్, క్రేటెస్, ఎరాటోస్థెనెస్, అరిస్టార్కస్, అపోల్లోడోరస్. వీరిలో క్రేటెస్ చెప్పును, అతడు హెరాక్లిడై తిరిగి వచ్చుటకు ముందు వర్ధిల్లెనని, ట్రోజన్ యుద్ధము తరువాత 80 సంవత్సరముల లోపల; ఎరాటోస్థెనెస్ చెప్పును, అది ఇలియమ్ పట్టుకొనుటనుండి 100వ సంవత్సరము తరువాత అని; అరిస్టార్కస్, అది ఐయోనియన్ వలస కాలము సమీపము అని, అది ఆ సంఘటన తరువాత 140 సంవత్సరములు; అయితే ఫిలోకోరస్ ప్రకారము, ఐయోనియన్ వలస తరువాత, అథెన్సులో అర్కిప్పస్ అర్కోనత్వములో, ట్రోజన్ యుద్ధము తరువాత 180 సంవత్సరములు; అపోల్లోడోరస్ చెప్పును, అది ఐయోనియన్ వలస తరువాత 100 సంవత్సరములు, అది ట్రోజన్ యుద్ధము తరువాత 240 సంవత్సరములు అగును. కొందరు చెప్పుదురు, అతడు ఒలింపియాడ్లకు ముందు 90 సంవత్సరములు జీవించెనని, అది ట్రాయ్ పట్టుకొనుట తరువాత 317 సంవత్సరములు అగును. ఇతరులు దానిని తరువాతి తేదీకి తీసికొనిపోవుదురు, హోమరు అర్కిలోకస్ సమకాలీనుడని చెప్పుదురు ; అయితే అర్కిలోకస్ 23వ ఒలింపియాడ్ సమీపము వర్ధిల్లెను, లుడియను గైగెస్ కాలములో, ట్రాయ్ తరువాత 500 సంవత్సరములు. ఈలాగున, పైన చెప్పబడిన కవి వయస్సును గూర్చి, హోమరు అని నేను అర్థము, అతనిని గూర్చి మాట్లాడినవారి భేదములను గూర్చి, కచ్చితముగా పరిశోధింపగలవారికి సంగ్రహముగా చాలినంత చెప్పితిమి. ఏలయనగా వాస్తవములను గూర్చి ధరింపబడిన అభిప్రాయములు కూడ అబద్ధమని చూపుట సాధ్యము. ఏలయనగా, నియమింపబడిన తేదీలు కలిసి ఒప్పకపోతే, చరిత్ర సత్యమగుట అసాధ్యము. ఏలయనగా రచనలో తప్పుకు కారణము ఏమి, సత్యము కాని సంగతులను చెప్పుట తప్ప?

అధ్యాయము ముప్పై రెండు. --క్రైస్తవుల బోధ, భేదములకు వ్యతిరేకము, అందరికి తగినది.

అయితే మాయొద్ద వ్యర్థ మహిమ కోరిక లేదు, అభిప్రాయముల వైవిధ్యములో మేము మునిగియుండము. ఏలయనగా జనరంజకమైనదానిని భూసంబంధమైనదానిని త్యజించి, దేవుని ఆజ్ఞలకు లోబడి, అమరత్వము యొక్క తండ్రి ధర్మమును అనుసరించి, మానవ అభిప్రాయముపై ఆధారపడిన ప్రతిదానిని మేము త్రోసిపుచ్చెదము. మాలో ధనవంతులు మాత్రము మా తత్త్వమును వెంబడింపరు, అయితే బీదలు ఉచితముగా బోధను అనుభవించెదరు;[1] ఏలయనగా దేవునినుండి వచ్చు సంగతులు లోక దానముల ప్రతిఫలమును మించును. ఈలాగున వినగోరు అందరిని మేము చేర్చుకొందుము, ముసలి స్త్రీలను యువకులను కూడ; సంక్షేపముగా, ప్రతి వయస్సు వారు మాచేత ఘనముగా చూడబడుదురు, అయితే ప్రతి రకము అజితేంద్రియత దూరముగా ఉంచబడును. మాట్లాడుటలో మేము అబద్ధము పలుకము. మీ అవిశ్వాసములో కొనసాగుటకు అడ్డు కలిగితే అది ఉత్తమము; అయితే, అది ఎట్లైనను, మా పక్షము దేవుడు పలికిన తీర్పుచేత స్థిరముగా నిలుచును గాక. మీకు ఇష్టమైతే నవ్వుడి; అయితే ఇకముందు మీరు ఏడ్వవలెను. అది అసంబద్ధము కాదా, నెస్టోరు,[2] బలహీనమైన మందమైన ముదిమి వలన తన గుఱ్ఱముల కళ్లెములను కోయుటలో నెమ్మదిగా ఉండెను, యుద్ధములో యువకులతో పోటీపడుటకు ప్రయత్నించినందుకు మీ ప్రకారము మెచ్చుకొనబడవలెను, అయితే మాలో ముదిమితో పోరాడి దేవునికి చెందిన సంగతులలో నిమగ్నమగువారిని మీరు ఎగతాళి చేయుదురు? అమెజోన్లు, సెమిరమిస్, మరికొన్ని యుద్ధ స్త్రీలు ఉండిరని మీరు మాతో చెప్పునప్పుడు ఎవడు నవ్వడు, మా కన్యలపై నిందలు వేయుచు? అకిల్లెస్ యువకుడు, అయినను బహు ఉదారుడని నమ్మబడును; నెయోప్టోలెమస్ ఇంకను చిన్నవాడు, అయితే బలవంతుడు; ఫిలోక్టెటెస్ బలహీనుడు, అయితే దేవత్వమునకు ట్రాయ్ మీద అతడు అక్కర; థెర్సీటెస్ ఎట్టి మనుష్యుడు? అయినను అతడు సేనలో ఆజ్ఞ ధరించెను, మూఢత్వము వలన అంత అదుపులేని నాలుక అతనికి లేకపోతే, శిఖర తలవాడని బట్టతలవాడని అతడు నిందింపబడడు.

మా తత్త్వమును నేర్చుకొనగోరువారిని గూర్చి, మేము వారిని వారి రూపముచేత పరీక్షింపము, మా వద్దకు వచ్చువారిని వారి బాహ్య రూపముచేత తీర్పు తీర్చము; ఏలయనగా అందరిలో మనస్సు బలము ఉండవచ్చునని మేము వాదించెదము, వారు శరీరములో బలహీనులైనను. అయితే మీ ప్రవర్తనలు అసూయతోను విస్తారమైన మూఢత్వముతోను నిండియున్నవి.

అధ్యాయము ముప్పై మూడు.--క్రైస్తవ స్త్రీల రక్షణ.

కాబట్టి మీలో ఘనముగా ఎంచబడు సంగతులనుండి రుజువు చేయగోరుచున్నాను, మా సంస్థలు మితబుద్ధిచేత గుర్తింపబడెనని, అయితే మీవి ఉన్మాదముతో దగ్గరి సంబంధము గలవని.[3] స్త్రీలలోను బాలురలోను, కన్యలలోను ముసలి స్త్రీలలోను మేము పనికిమాలిన మాటలు మాట్లాడుదుమని చెప్పి, మీతో లేనందుకు మమ్మును ఎగతాళి చేయు మీరు, గ్రీకులలో ఏ మూఢత్వము నెలకొనియున్నదో వినుడి. ఏలయనగా వారి కళాకృతులు వ్యర్థ వస్తువులకు అంకితము, అవి మీ దేవతలకంటె కూడ మీచేత ఎక్కువ ఘనతతో ఎంచబడును; స్త్రీకి సంబంధించినదానిలో మీరు తగని విధముగా ప్రవర్తించెదరు. ఏలయనగా లిసిప్పస్ ప్రాక్సిల్లా విగ్రహమును పోతపోసెను, ఆమె కవితలలో ఉపయోగకరమైనది ఏదియు లేదు, మెనెస్ట్రాటస్ లెయార్కిస్ యొక్కది ఒకటి, సెలానియోన్ వేశ్య సప్ఫో యొక్కది ఒకటి, నౌకైడెస్ లెస్బియను ఎరిన్నా యొక్కది ఒకటి, బోయిస్కస్ మిర్టిస్ యొక్కది ఒకటి, కెఫిసోడోటస్ బైజాంటియము యొక్క మైరో యొక్కది ఒకటి, గోమ్ఫస్ ప్రాక్సిగోరిస్ యొక్కది ఒకటి, అంఫిస్ట్రాటస్ క్లీటో యొక్కది ఒకటి. అనిటా, టెలెసిల్లా, మిస్టిస్ గూర్చి నేను ఏమి చెప్పవలెను? మొదటిదాని విగ్రహమును యూథిక్రటెసును కెఫిసోడోటసును చేసిరి, రెండవదానిని నికెరాటస్, మూడవదానిని అరిస్టోడోటస్; యూథిక్రటెస్ ఎఫెసీయురాలు మ్నెసియార్కిస్ యొక్కది ఒకటి చేసెను, సెలానియోన్ కోరిన్నా యొక్కది ఒకటి, యూథిక్రటెస్ అర్గీవు థలార్కిస్ యొక్కది ఒకటి. ఈ స్త్రీలను సూచించుటలో నా ఉద్దేశము, మీరు వింతగా ఎంచకుండుటకు ఏమి

మాలో మీరు కనుగొందురు, మీ కన్నుల ఎదుట ఉన్న విగ్రహములను పోల్చుచు, మాలో తత్త్వమును వెంబడించు స్త్రీలను తృణీకారముతో చూడకుండుటకు. ఈ సప్ఫో ఒక కామాతుర, ప్రేమరోగము గల స్త్రీ, తన స్వంత ఉద్ధత్యమును పాడును;[1] అయితే మా స్త్రీలందరు శీలవంతులు, రాట్నము వద్ద కన్యలు దైవ సంగతులను[2] మీ ఆ కన్యకంటె ఎక్కువ ఘనముగా పాడుదురు. కాబట్టి సిగ్గుపడుడి, స్త్రీల శిష్యులని చెప్పుకొను మీరు, అయినను మా బోధను ధరించు ఆ లింగమువారిని, వారు తరచు చేయు గంభీర సమావేశములను కూడ ఎగతాళి చేయుదురు.[2] గ్లౌకిప్పే మీకు ఎంత ఘనమైన శిశువును అందించెను, ఆమె ఒక అద్భుతమును కనెను, అథెన్సువాడు యూక్టెమోను కుమారుడు నికెరాటసుచేత పోతపోయబడిన ఆమె విగ్రహము చూపునట్లు! అయితే, గ్లౌకిప్పే ఒక ఏనుగును కనితే, ఆమె బహిరంగ ఘనతలు అనుభవించుటకు అది కారణమా? ప్రాక్సిటెలెసును హెరోడోటసును మీకు వేశ్య ఫ్రైనేను చేసిరి, యూథిక్రటెస్ పాంటెయుకిస్ యొక్క కంచు విగ్రహమును పోతపోసెను, ఆమె ఒక వ్యభిచారిచేత గర్భవతి అయ్యెను; డినోమెనెస్, పయోనియనుల రాణి బెసాంటిస్ ఒక నల్ల శిశువును కనెను కాబట్టి, తన కళచేత ఆమె జ్ఞాపకమును కాపాడుటకు శ్రమపడెను. పైథాగరసును కూడ నేను ఖండించెదను, అతడు ఎద్దుపై యూరోపా బొమ్మను చేసెను; మీరు కూడ, కళా నైపుణ్యము నిమిత్తము జ్యూస్ నిందకుని ఘనపరచువారు. మైరోన్ నైపుణ్యమును నేను ఎగతాళి చేయుదును, అతడు ఒక దూడను దానిపై ఒక విజయమును చేసెను, ఎందుకనగా అగెనోరు కుమార్తెను తీసికొనిపోవుటచేత అది వ్యభిచారమునకును కామాతురతకును బహుమానమును తీసికొనిపోయెను. ఒలింథియను హెరోడోటస్ వేశ్య గ్లైకెరా విగ్రహములను వీణావాదకురాలు అర్గెయా విగ్రహములను చేసెను. బ్రియాక్సిస్ పాసిఫాయె విగ్రహమును చేసెను; ఆమె కామాతురత జ్ఞాపకము ఉంచుకొనుటచేత, ప్రస్తుత కాలపు స్త్రీలు ఆమెవలె ఉండవలెనని మీ కోరిక దాదాపు ఉన్నట్లు కనబడును.[3] ఒక మెలానిప్పే జ్ఞానవంతురాలు, ఆ కారణముచేత లిసిస్ట్రాటస్ ఆమె విగ్రహమును చేసెను. అయితే, నిజమే, మాలో జ్ఞానవంతురాండ్రు ఉన్నారని మీరు నమ్మరు!

అధ్యాయము ముప్పై నాలుగు.--గ్రీకులు నిలుపిన విగ్రహముల ఎగతాళి.

నిశ్చయముగా, అతి గొప్ప ఘనతకు తగినవాడు క్రూరాధిపతి భలారిస్, అతడు పాలు త్రాగు పిల్లలను మ్రింగెను, అందుచేత అంబ్రాకియోటు పోలిస్ట్రాటస్ పనితనముచేత, ఈ నాటికి కూడ, అతి ఆశ్చర్యకరమైన మనుష్యునిగా ప్రదర్శింపబడును! అగ్రిజెంటీయులు అతని నరమాంస భక్షణము వలన అతని ఆ ముఖమును చూచుటకు భయపడిరి; అయితే సంస్కారవంతులు ఇప్పుడు అతని విగ్రహములో అతనిని చూచుటను తమ డంబము చేసికొందురు! సోదరహత్య మీచేత ఘనపరచబడుట సిగ్గు కాదా, పోలినీకెసును ఎటెయోక్లెసును విగ్రహములను చూచువారు, వారిని వారి చేయువాడు పైథాగరసుతో కూడ పాతిపెట్టకపోవుట? అన్యాయము యొక్క ఈ జ్ఞాపక చిహ్నములను నాశనము చేయుడి! ముప్పది పిల్లలను కనిన స్త్రీ బొమ్మను కేవలము కళాకారుడు పెరిక్లిమెనస్ నిమిత్తము నేను మెచ్చుకొనుతో ఎందుకు ధ్యానింపవలెను? గొప్ప అజితేంద్రియత ఫలములను తీసికొనిపోయిన దానినుండి అసహ్యముతో తిరిగిపోవలెను, రోమీయులు దానిని ఒక పందితో పోల్చిరి, అది కూడ అటువంటి కారణముపై, వారు చెప్పునట్లు, ఒక మర్మారాధనకు తగినదిగా ఎంచబడెను. ఆరెస్ అఫ్రోదీతేతో వ్యభిచారము చేసెను, ఆండ్రోన్ వారి సంతానము హార్మోనియా ప్రతిమను చేసెను. సోఫ్రోన్, చిల్లరవియు అసంబద్ధములును రచనకు అప్పగించెను, లోహములు పోతపోయు నైపుణ్యముచేత ఎక్కువ ప్రసిద్ధుడు, వాటి నమూనాలు ఇప్పుడు కూడ ఉన్నవి. అతని కథలు కథకుడు ఈసోపును శాశ్వత జ్ఞాపకములో ఉంచినవి మాత్రము కావు, అరిస్టోడెమస్ రూపకళ కూడ అతని కీర్తిని పెంచెను. అప్పుడు మీరు, చెత్తయైన రచనలు గల అనేక కవయిత్రులను, లెక్కలేని వేశ్యలను, వ్యర్థ మనుష్యులను కలిగి, మా స్త్రీల కీర్తిని దూషించుటకు ఎట్లు సిగ్గుపడరు? యూఆంథే పెరిపాటసులో ఒక శిశువును కనెనని తెలిసికొనుట నాకు ఏమి పట్టు, లేక కాల్లిస్ట్రాటస్ కళను ఆశ్చర్యముతో నోరు తెరచి చూచుట, లేక కాల్లియాడెస్ యొక్క నెయెరాపై నా చూపు నిలుపుట? ఏలయనగా ఆమె వేశ్య. లాయిస్ వేశ్య, టర్నస్ ఆమెను వేశ్యావృత్తి స్మారకముగా చేసెను.

ఫిలో అతనిని బహు కళాత్మకముగా చిత్రించినను, హెఫాయిస్టియోన్ వ్యభిచారమునకు మీరు ఎందుకు సిగ్గుపడరు? లెయోకారెస్ చేసిన ఉభయలింగి గానిమెడెను, మీరు మెచ్చదగినది ఏదో కలిగినట్లు, ఏ కారణముచేత ఘనపరచెదరు? ప్రాక్సిటెలెస్ అశుద్ధత మరక దానిపై ఉన్న ఒక స్త్రీ విగ్రహమును కూడ చేసెను. ఈ రకము అంతటిని త్రోసిపుచ్చి, నిజముగా లక్ష్యమునకు తగినదానిని వెదకుట మీకు తగెను, ఫిలాయెనిసును ఎలిఫాంటిసును సిగ్గు రచనలను అనుమోదముతో పొందుచు మా జీవన విధమునుండి అసహ్యముతో తిరగకూడదు.

అధ్యాయము ముప్పై ఐదు.--తాతియను ప్రత్యక్ష సాక్షిగా మాట్లాడును.

ఈలాగున మీ ఎదుట ఉంచిన సంగతులను నేను రెండవ చేతినుండి నేర్చుకొనలేదు. నేను అనేక దేశములు దర్శించితిని; మీవలె నేను వాగ్మిత్వమును అనుసరించితిని; అనేక కళలను కనుగొనుటలను నేను ఎదుర్కొంటిని; చివరకు, రోమీయుల నగరములో నివసించుచు, మీచేత అక్కడికి తేబడిన విగ్రహముల బాహుళ్యమును నేను పరిశీలించితిని: ఏలయనగా అనేకుల ఆచారమువలె, బలపరచుటకు నేను ప్రయత్నింపను

నా స్వంత దృష్టులను ఇతరుల అభిప్రాయములచేత, అయితే నేనే చూచినదానిని అనుభవించినదానిని గూర్చి స్పష్టమైన వృత్తాంతము మీకు ఇవ్వగోరుదును. కాబట్టి, రోమీయుల గర్వమునకును అథెన్సువారి వ్యర్థ మాటకును, వారి చెడుగా కలుపబడిన అభిప్రాయములన్నిటికిని వీడ్కోలు పలికి, మా బర్బర తత్త్వమును నేను ఆలింగనము చేసికొంటిని. ఇది మీ సంస్థలకంటె ఎక్కువ పురాతనమని చూప నేను ఆరంభించితిని,[1] అయితే నా పనిని అసంపూర్ణముగా విడిచితిని, మరింత తక్షణ లక్ష్యము కోరు ఒక విషయమును విచారించుటకు; అయితే ఇప్పుడు దాని బోధలను గూర్చి మాట్లాడుటకు ప్రయత్నించు సమయము. మా బోధతో అభ్యంతరపడకుడి, చిల్లరతోను అసభ్యముతోను నిండిన విస్తారమైన ఉత్తరమును పూనుకొనకుడి, ఇట్లు చెప్పుచు, "తాతియను, గ్రీకులకంటె పైగా, అనంత సంఖ్య తత్త్వ విచారకులకంటె పైగా ఉండగోరి, క్రొత్త మార్గమును వేసెను, బర్బరియనుల బోధలను ఆలింగనము చేసికొనెను." ఏలయనగా స్పష్టముగా అజ్ఞానులైన మనుష్యులు తమవలెనే స్వభావము గల మనుష్యునిచేత హేతువుతో మాట్లాడబడుట ఏ ఫిర్యాదు? లేక, మీ స్వంత సోఫిస్టు ప్రకారము,[2] ఎల్లప్పుడు ఏదో నేర్చుకొనుచు ముదిమి పెరుగుట అవివేకము ఎట్లు కాగలదు?

అధ్యాయము ముప్పై ఆరు.--మోషే పురాతనతకు కల్దీయుల సాక్ష్యము.

అయితే హోమరు ట్రోజన్ యుద్ధముకంటె తరువాతివాడు కాకుండును గాక; అతడు దానికి సమకాలీనుడని, లేక అగమెమ్నోను సేనలో ఉండెనని కూడ, ఎవరికైనను ఇష్టమైతే, అక్షరముల కనుగొనుటకు ముందు అతడు జీవించెనని ఒప్పుకొనబడును గాక. ముందు చెప్పబడిన మోషే ట్రాయ్ పట్టుకొనుటకంటె అనేక సంవత్సరములు పెద్దవాడని, ట్రాయ్ కట్టుటకంటె గాని త్రోసుకంటెను డార్డానసుకంటెను గాని మరి పురాతనుడని చూపబడును. దీనిని నిరూపించుటకు కల్దీయులను, ఫోనీకీయులను ఐగుప్తీయులను సాక్షులుగా పిలుచుదును. ఇంకను ఏమి చెప్పవలెను? ఏలయనగా తన వినువారిని ఒప్పించెదనని చెప్పుకొనువాడు సంఘటనల వృత్తాంతమును బహు సంక్షిప్తముగా చేయుట తగును. బెరోసస్, బబులోనీయుడు, వారి దేవత బేలస్ యాజకుడు, అలెగ్జాండర్ కాలములో పుట్టినవాడు, అతని తరువాత మూడవవాడు అంటియోకసునకు, కల్దీయుల చరిత్రను మూడు గ్రంథములలో రచించెను; రాజుల క్రియలను చెప్పుచు, వారిలో ఒకనిని, పేరు నబుకొదొనోసోర్, సూచించును, అతడు ఫోనీకీయులతోను యూదులతోను యుద్ధము చేసెను, ఈ సంఘటనలు మా ప్రవక్తలచేత ప్రకటింపబడెనని మాకు తెలియును, అవి మోషే కాలముకంటె బహు తరువాత జరిగెను, పారసీక సామ్రాజ్యమునకు డెబ్బది సంవత్సరములు ముందు. అయితే బెరోసస్ బహు నమ్మదగిన మనుష్యుడు, దీనికి జూబా సాక్షి, అతడు అస్సీరియనులను గూర్చి వ్రాయుచు, చరిత్రను బెరోససునుండి నేర్చుకొంటినని చెప్పును: అస్సీరియనులను గూర్చి అతని రెండు గ్రంథములు ఉన్నవి.

అధ్యాయము ముప్పై ఏడు.--ఫోనీకీయుల సాక్ష్యము.

కల్దీయుల తరువాత, ఫోనీకీయుల సాక్ష్యము ఈలాగున ఉన్నది. వారిలో ముగ్గురు మనుష్యులు ఉండిరి, థియోడోటస్, హిప్సిక్రటెస్, మోకస్; కైటస్ వారి పుస్తకములను గ్రీకులోనికి అనువదించెను, తత్త్వవేత్తల జీవితములను కచ్చితముగా రచించెను కూడ. ఇప్పుడు, పైన చెప్పబడిన రచయితల చరిత్రలలో యూరోపా అపహరణము రాజులలో ఒకని క్రింద జరిగెనని చూపబడును, ఫోనీకియాలోనికి మెనెలాయస్ రాకను గూర్చి, కీరామసునకు[3] సంబంధించిన సంగతులను గూర్చి వృత్తాంతము ఇవ్వబడును, అతడు తన కుమార్తెను యూదుల రాజు సొలొమోనునకు వివాహములో ఇచ్చెను, దేవాలయము కట్టుటకు అన్ని రకముల చెట్ల కఱ్ఱను సరఫరా చేసెను. పెర్గామసు యొక్క మెనాండర్ అదే సంగతులను గూర్చి ఒక చరిత్ర రచించెను. అయితే కీరామస్ కాలము ట్రోజన్ యుద్ధము సమీపము ఎక్కడో; అయితే సొలొమోను, కీరామస్ సమకాలీనుడు, మోషే కాలముకంటె బహు తరువాత జీవించెను.

అధ్యాయము ముప్పై ఎనిమిది.--ఐగుప్తీయులు మోషేను ఇనాకస్ పరిపాలనలో ఉంచెదరు.

ఐగుప్తీయులకు కూడ కచ్చితమైన కాలక్రమములు ఉన్నవి. టోలెమీ, రాజు కాదు, అయితే మెండెస్ యాజకుడు, వారి వ్యవహారముల వ్యాఖ్యాత. ఈ రచయిత, రాజుల క్రియలను చెప్పుచు, యూదులు ఐగుప్తునుండి వారు వెళ్లిన స్థలములకు బయలుదేరుట రాజు అమోసిస్ కాలములో, మోషే నాయకత్వము క్రింద జరిగెనని చెప్పును. అతడు ఈలాగు మాట్లాడును: "అమోసిస్ రాజు ఇనాకస్ కాలములో జీవించెను." అతని తరువాత, వ్యాకరణకారుడు అపియోన్, అతి ఘనముగా ఎంచబడిన మనుష్యుడు, తన ఏఇజిప్టియాకా నాల్గవ గ్రంథములో (అతనివి అయిదు గ్రంథములు ఉన్నవి), అనేక ఇతర సంగతులు గాక, అమోసిస్ అర్గీవు ఇనాకస్ కాలములో అవారిసును నాశనము చేసెనని చెప్పును, మెండెసీయుడు టోలెమీ తన వార్షికములలో వ్రాసినట్లు. అయితే ఇనాకసునుండి ట్రాయ్ పట్టుకొనుట వరకు కాలము ఇరువది తరములను ఆక్రమించును. నిరూపణ సోపానములు ఈలాగున ఉన్నవి:--

అధ్యాయము ముప్పై తొమ్మిది.--అర్గీవు రాజుల జాబితా.

అర్గీవుల రాజులు వీరు: ఇనాకస్, ఫోరోనెయస్, అపిస్, క్రియాసిస్, ట్రియోపాస్, అర్గెయస్, ఫోర్బాస్, క్రోటోపాస్, స్థెనెలాయస్, డానాయస్, లింకెయస్, ప్రోయిటస్, అబాస్, అక్రిసియస్, పెర్సెయస్, స్థెనెలాయస్, యూరిస్థెయస్, అట్రెయస్, థియెస్టెస్, అగమెమ్నోను, అతని పరిపాలన పదునెనిమిదవ సంవత్సరములో ట్రాయ్ పట్టుకొనబడెను. ప్రతి బుద్ధిమంతుడు అతి జాగ్రత్తగా గమనించును, గ్రీకుల సంప్రదాయము ప్రకారము, వారికి చారిత్రక రచన లేదని; ఏలయనగా వారికి అక్షరములు నేర్పిన కాడ్మస్ అనేక తరముల తరువాత బోయోటియాలోనికి వచ్చెను. అయితే ఇనాకస్ తరువాత, ఫోరోనెయస్ క్రింద, వారి క్రూరమైన సంచార జీవితమునకు కష్టముతో అడ్డు ఇవ్వబడెను, వారు క్రొత్త క్రమములోనికి ప్రవేశించిరి. కాబట్టి, మోషే ఇనాకసుకు సమకాలీనుడని చూపబడితే, అతడు ట్రోజన్ యుద్ధముకంటె నాలుగు వందల సంవత్సరములు పెద్దవాడు. అయితే ఇది అట్టిక్ వారసత్వమునుండి నిరూపింపబడును, [మరియు యొక్క

మాసిడోనియను, టోలెమైక్, మరియు అంటియోకియన్][1] రాజులు. కాబట్టి, గ్రీకులలో అతి ప్రఖ్యాత క్రియలు ఇనాకస్ తరువాత వ్రాయబడి తెలియజేయబడితే, ఇది మోషే తరువాత ఉండవలెనని స్పష్టము. ఇనాకస్ తరువాతివాడు ఫోరోనెయస్ కాలములో, అథెన్సువారిలో ఓగిగస్ సూచింపబడును, అతని కాలములో మొదటి జలప్రళయము; ఫోర్బాస్ కాలములో అక్టయస్, అతనినుండి అట్టికా అక్టయా అనబడెను; ట్రియోపాస్ కాలములో ప్రోమీథియస్, ఎపిమీథియస్, అరియాస్, ద్వంద్వ స్వభావము గల కెక్రోప్స్, ఐయో; క్రోటోపాస్ కాలములో ఫాయెథోన్ దహనము, డ్యూకాలియోన్ జలప్రవాహము; స్థెనెలస్ కాలములో అంఫిక్టియోన్ పరిపాలన, పెలోపొన్నెససులోనికి డానాయస్ రాక, డార్డానసుచేత డార్డానియా స్థాపన, ఫోనీకియానుండి క్రేతుకు యూరోపా తిరిగి రాక; లింకెయస్ కాలములో కోరే అపహరణము, ఎల్యూసిసులో దేవాలయ స్థాపన, ట్రిప్టోలెమస్ వ్యవసాయము, థీబ్సుకు కాడ్మస్ రాక, మినోస్ పరిపాలన; ప్రోయిటస్ కాలములో అథెన్సువారిపై యూమోల్పస్ యుద్ధము; అక్రిసియస్ కాలములో ఫ్రిజియానుండి పెలోప్స్ దాటి రాక, అథెన్సుకు ఐయోన్ రాక, రెండవ కెక్రోప్స్, పెర్సెయస్ క్రియలు, డయోనిసస్ క్రియలు, ఓర్ఫెయస్ శిష్యుడు ముసాయస్; అగమెమ్నోను పరిపాలనలో ట్రాయ్ పట్టుకొనబడెను.

అధ్యాయము నలభై.--మోషే అన్య వీరులకంటె ఎక్కువ పురాతనుడు, నమ్మదగినవాడు.

కాబట్టి, చెప్పబడినదానినుండి మోషే పురాతన వీరులకంటెను యుద్ధములకంటెను దయ్యములకంటెను పెద్దవాడని స్పష్టము. వయస్సు విషయములో వారికి ముందు నిలుచు అతనిని నమ్మవలెను, గ్రీకులను కాదు, వారు దానిని గ్రహింపకుండ,[2] అతని బోధలను [వలె] ఒక ఊటనుండి తీసికొనిరి. ఏలయనగా వారిలో అనేక సోఫిస్టులు, కుతూహలముచేత ప్రేరేపింపబడి, మోషేనుండి నేర్చుకొనినదంతటిని కల్తీ చేయ ప్రయత్నించిరి,[3] అతనివలె తత్త్వము చేసినవారినుండి కూడ, మొదట తమ స్వంతది ఏదో కలిగియున్నట్లు ఎంచబడుటకు, రెండవది, తాము గ్రహింపని సంగతులను ఒక వాగ్మి కౌశలముచేత కప్పి, సత్యమును కథవలె తప్పుగా చూపుటకు. అయితే మా పాలనను గూర్చియు మా ధర్మముల చరిత్రను గూర్చియు గ్రీకులలో పండితులు చెప్పినది, ఎంతమంది ఎట్టి మనుష్యులు ఈ సంగతులను వ్రాసిరి, దైవ సంగతులను గూర్చి ప్రసంగించినవారికి వ్యతిరేకమైన గ్రంథములో చూపబడును.[4]]

అధ్యాయము నలభై ఒక్కటి.

అయితే ప్రధానమైన విషయము, పూర్తి కచ్చితత్వముతో స్పష్టము చేయ ప్రయత్నించుట, మోషే హోమరుకంటె మాత్రము కాక అతనికి ముందు ఉన్న రచయితలందరికంటె పెద్దవాడని--లీనసుకంటె, ఫిలమ్మోనుకంటె, థామిరిసుకంటె, అంఫియోనుకంటె, ముసాయసుకంటె, ఓర్ఫెయసుకంటె, డెమోడోకసుకంటె, ఫెమియసుకంటె, సిబిల్లాకంటె, స్పార్టాకు వచ్చిన క్రేతు యొక్క ఎపిమెనిడెసుకంటె, అరిమాస్పియా వ్రాసిన ప్రోకొన్నెససు యొక్క అరిస్టయసుకంటె, సెంటారు అస్బోలసుకంటె, ఇసాటిసుకంటె, డ్రైమోనుకంటె, సైప్రియను యూక్లసుకంటె, సామియను హోరసుకంటె, అథెన్సువాడు ప్రోనాపిసుకంటె పెద్దవాడని. ఇప్పుడు, లీనస్ హెర్క్యులెస్ బోధకుడు, అయితే హెర్క్యులెస్ ట్రోజన్ యుద్ధమునకు ఒక తరము ముందు ఉండెను; ఇది అతని కుమారుడు ట్లెపోలెమసునుండి స్పష్టము, అతడు ట్రాయ్ మీద సేనలో సేవ చేసెను. ఓర్ఫెయస్ హెర్క్యులెసుతో అదే కాలములో జీవించెను; మరియు అతనికి ఆపాదింపబడిన కృతులన్నియు అథెన్సువాడు ఓనోమాక్రిటసుచేత రచింపబడెనని చెప్పబడును, అతడు పిసిస్ట్రాటిడ్ల పరిపాలనలో, యాభైయవ ఒలింపియాడ్ సమీపము జీవించెను. ముసాయస్ ఓర్ఫెయస్ శిష్యుడు. అంఫియోన్, ట్రాయ్ ముట్టడికి రెండు తరములు ముందు ఉండెను కాబట్టి, సమాచారము కోరువారికి అతనిని గూర్చి ఇంకను వివరములు సమకూర్చుటను మమ్మును నిషేధించును. డెమోడోకసును ఫెమియసును ట్రోజన్ యుద్ధ కాలములోనే జీవించిరి; ఏలయనగా ఒకడు వరులతో నివసించెను, మరొకడు ఫయాకియనులతో. థామిరిసును ఫిలమ్మోనును వీరికంటె బహు ముందు కారు. ఈలాగున, ప్రతి రకములో వారి వేర్వేరు ప్రదర్శనలను గూర్చి, వారి కాలములను వాటి రికార్డును గూర్చి, మేము బహు పూర్తిగా వ్రాసితిమి, నేను తలంచినట్లు, పూర్తి కచ్చితత్వముతో. అయితే, మేము పూర్తి చేయుటకు. ఇంకను కొదువైనది, జ్ఞానులని ఎంచబడు మనుష్యులను గూర్చి నా వివరణ ఇచ్చెదను. మినోస్, ప్రతి రకము జ్ఞానములోను మనస్సు తీక్ష్ణతలోను శాసన సామర్థ్యములోను శ్రేష్ఠుడని తలంచబడెను, లింకెయస్ కాలములో జీవించెను, అతడు డానాయస్ తరువాత ఇనాకస్ తరువాత పదకొండవ తరములో పరిపాలించెను.

లైకర్గస్, ట్రాయ్ పట్టుకొనుట తరువాత బహు కాలమునకు పుట్టినవాడు, లాకెడెమోనియనులకు ధర్మములు ఇచ్చెను. డ్రాకో ముప్పది తొమ్మిదవ ఒలింపియాడ్ సమీపము జీవించెనని కనబడును, సోలోన్ నలభై ఆరవదాని సమీపము, పైథాగరస్ అరవది రెండవదాని సమీపము. ఒలింపియాడ్లు ట్రాయ్ పట్టుకొనుట తరువాత 407 సంవత్సరములు ఆరంభమైనవని మేము చూపితిమి. ఈ వాస్తవములు నిరూపింపబడగా, ఏడుగురు జ్ఞానుల వయస్సును గూర్చి సంక్షేపముగా చెప్పెదము. వీరిలో అతి పెద్దవాడు, థాలెస్, యాభైయవ ఒలింపియాడ్ సమీపము జీవించెను; అతని తరువాత వచ్చినవారిని గూర్చి నేను ఇంతకు ముందే సంక్షేపముగా మాట్లాడితిని.

అధ్యాయము నలభై రెండు.--రచయితను గూర్చి ముగింపు ప్రకటన.

ఈ సంగతులను, ఓ గ్రీకులారా, నేను తాతియను, బర్బర తత్త్వము యొక్క శిష్యుడను,[5] మీకు రచించితిని. నేను అస్సీరియనుల దేశములో పుట్టితిని, మొదట మీ బోధలలో బోధింపబడి, తరువాత ఇప్పుడు ప్రకటించుటకు పూనుకొను వాటిలో. ఇకమీదట, దేవుడు ఎవరో ఆయన కార్యము ఏమిటో ఎరిగి, నా బోధలను గూర్చిన పరీక్షకు[1] సిద్ధముగా నేను మీకు నన్ను అర్పించుకొందును, దేవుని ప్రకారమైన ఆ జీవన విధమును కదలకుండ అంటిపెట్టుకొనుచు.[2]